Một số biện pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn toán ở lớp 1

Hơn nữa, đối với học sinh Lớp 1 khả năng tư duy của các em còn non nớt,việc tự hoàn thành nhiệm vụ học tập của một số em còn chậm, trong một lớp có nhiều đối tượng học sinh khác nhau , n

1 MỞ ĐẦU

LÝ DO VIẾT SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Trong thời đại ngày nay, khoa học kỹ thuật phát triển với tốc độ nhanh, thông tin khoa học ngày càng nhiều song thời gian giành cho mỗi tiết học trong trường phổ thông không thay đổi Để theo kịp sự phát triển của xã hội và cung cấp cho học sinh những kiến thức mới nhất, đầy đủ nhất trong một thời gian có hạn, việc đổi mới phương pháp dạy học luôn là vấn đề bức xúc được nhiều người quan tâm Thực tế cho thấy việc dạy học nói chung và dạy học ở Tiểu học nói tiêng đã

có sự đổi mới nhiều về phương pháp Những phương pháp dạy học kích thích sự tìm tòi, đòi hỏi sự tư duy của học sinh được đặc biệt chú ý Song để cho giờ học thực sự đổi mới, việc sử dụng hợp lý các hình thức tổ chức dạy học là hết sức cần thiết Nhất là hình thức tổ chức dạy học hợp tác

Có thể nói, hợp tác là biểu hiện văn minh của xã hội hiện đại Muốn có được những người biết làm việc hợp tác, ngay từ bậc Tiểu học phẩm chất này phải được hình thành và rèn luyện Lớp học với sự đa dạng của các đối tượng học sinh là môi trường tốt để hình thành và rèn luyện kỹ năng hợp tác cho mỗi người

Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển những cơ sở ban đầu, rất quan trọng của nhân cách con người việt Nam Trong các môn học ở Tiểu học, cùng với môn Tiếng việt, môn Toán có vị trí quan trọng, vì:

Các kiến thức, kỹ năng của môn Toán ở Tiểu học có nhiều ứng dụng trong đời sống; chúng rất cần thiết cho người lao động, rất cần thiết để học các môn học khác ở Tiểu học và học tập tiếp môn Toán ở Trung học

Môn Toán giúp học sinh nhận biết những mối quan hệ về số lượng, hình dạng không gian của thế giới hiện thực Nhờ đó mà học sinh có phương pháp nhận thức một

số mặt của thế giới xung quanh và biết cách hoạt động có hiệu quả trong đời sống

Môn Toán góp phần quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ,phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề; nó góp phần phát triển trí thông minh, cách suy nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo; nó góp phần vào việc hình thành các phẩm chất cần thiết của người lao động như: cần cù, cẩn thận, có ý chí vượt khó khăn, làm việc có kế hoạch, có nề nếp và tác phong khoa học

Đặc biệt đối với học sinh Lớp 1, môn Toán lại càng quan trọng, vì: vào Lớp

1, lần đầu tiên trẻ em được tiếp xúc với toán học với tư cách là một môn học sự kiện này sẽ quy định về đặc điểm quá trình nhận thức của trẻ em Cụ thể hơn, trẻ

em sẽ tiếp xúc với các đối tượng toán học, các quan hệ toán học, các phép toán… ban đầu làm nền tảng cho quá trình học môn Toán sau này Đặc biệt lần đầu tiên trẻ

em được làm quen và rèn luyện với các thao tác tư duy trong dạy học toán như là quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, chứng minh…đặt nền móng và định hướng phát triển khả năng học tập toán của trẻ em trong các bậc học sau Hơn nữa, đối với học sinh Lớp 1 khả năng tư duy của các em còn non nớt,việc tự hoàn thành nhiệm

vụ học tập của một số em còn chậm, trong một lớp có nhiều đối tượng học sinh khác nhau , nên việc lựa chọn hình thức tổ chức dạy học hợp tác trong môn Toán cho học sinh Lớp 1 là hết sức cần thiết trong việc dạy học hiện nay

MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Một số biện pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán ở Lớp 1

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Đề tài nghiên cứu về: Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác ở môn Toán Lớp 1

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

* Phương pháp nghiên cứu lý luận (xây dựng cơ sở lý thuyết): Nghiên cứu các tài liệu về nội dung, phương pháp hình thức tổ chức dạy học môn Toán ở Tiểu học; nghiên cứu nội dung chương trình, Sách giáo khoa, Sách giáo viên, Vở bài tập…Toán Lớp 1

* Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Phương pháp điều tra khảo sát thực tế học sinh Lớp 1C, trường Tiểu học Thiệu Nguyên

+ Phương pháp thực nghiệm

+ Phương pháp thống kê xử lý số liệu

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

2.1 Cơ sở lí luận:

Trong những năm gần đây cũng như các bậc học, ngành học khác, bậc Tiểu học quan tâm nhiều đến đổi mới phương pháp dạy học Việc đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học được đổi mới đồng bộ về chương trình sách giáo khoa, thiết bị

đồ dùng dạy học và đánh giá kết quả học tập của học sinh Để đáp ứng được với những đổi mới như trên trong giáo dục thì việc chọn các hình thức tổ chức dạy học làm sao cho phù hợp và mang lại hiệu quả cao là hết sức cần thiết

Theo lý luận dạy học hiện đại quan niệm rằng: Học sinh hình thành được kiến thức, rèn luyện được kỹ năng và tích lũy được vốn kinh nghiệm chủ yếu là do quá trình học tập, tương tác giữa thầy và trò, giữa trò và trò thông qua môi trường dạy học và giáo dục Kết quả học tập cao hay thấp là do mỗi học sinh tích cực tương tác và trao đổi nhiều hay ít trong môi trường học tập Vai trò quan trọng của nhóm học tập hợp tác thể hiện ở chỗ: tạo cơ hội để mỗi học sinh đưa ra giải pháp, trình bày cách giải quyết, hướng suy nghĩ về nội dung học tập mà không e ngại như khi trình bày trực tiếp với giáo viên trên lớp Thông qua thảo luận, mỗi học sinh có thể tự so sánh biết được tính hợp lí, tính đúng đắn trong cách giải quyết, trình bày của mình và của bạn Tự đưa ra những thông tin phản hồi nhanh thể hiện sự hiểu biết hoặc không hiểu biết về nội dung học tập Từ đó so sánh đối chiếu với các thông tin từ bạn bè mà tự điều chỉnh nhận thức

Đối với học sinh Tiểu học nói chung, học sinh Lớp 1 nói riêng, việc lựa chọn hình thức tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác ở môn Toán là hết sức hợp

lý Vì hình thức tổ chức dạy học này vừa đáp ứng được yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay và vừa nâng cao được chất lượng học tập cho học sinh

2.2 Thực trạng:

2.2.1 Về phía nhà trường :

Ban giám hiệu đã quan tâm chỉ đạo sát sao đến công tác chuyên môn , đã phân công tương đối hợp lý các giáo viên trực tiếp đứng lớp Nhưng do điều kiện

cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ cho giảng dạy còn chưa được đầy đủ, bàn ghế một số phòng học chưa chuẩn, chưa phù hợp cho việc tổ chức một số hoạt động dạy học.Bên cạnh đó, sự nỗ lực của giáo viên trong việc tìm phương pháp giảng dạy phù hợp với bộ môn đôi lúc chưa đồng bộ, vẫn còn có giáo viên đôi khi còn chưa linh hoạt trong việc lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học phù hợp với từng tình huống, từng thời điểm và từng đối tượng học sinh, nhất là hình thức tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác nên phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả học tập và chất lượng môn Toán

2.2.2 Về phía gia đình :

Đa số phụ huynh học sinh là gia đình nông nghiệp, kinh tế gia đình còn nhiều khó khăn Trình độ văn hóa của một số phụ huynh cũng có phần hạn chế Bên cạnh đó, công tác xã hội hóa giáo dục ở địa phương chưa cao nên ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh Sự đầu tư về thời gian, vật chất phục vụ cho việc học tập của con em chưa hợp lý Ngoài ra, còn một số phụ huynh do hoàn cảnh kinh tế gia đình phải đi làm ăn xa nên để con ở nhà với ông bà Các ông bà về tuổi tác về hiểu biết tâm lý con trẻ còn hạn chế nên việc trao đổi giao tiếp với con trẻ cả về học tập và cuộc sống thường ngày cũng ảnh hưởng rất nhiều

2.2.3 Về phía học sinh:

Các em đa số đều sinh ra trong gia đình nông nghiệp điều kiện kinh tế gia đình còn nhiều khó khăn Đặc biệt đối với học sinh Lớp 1, lần đầu tiên trẻ em được tiếp xúc với Toán học với tư cách là một môn học, lần đầu tiên trẻ em được làm quen và rèn luyện với các thao tác tư duy trong dạy học Toán Bên cạnh đó, đối với học sinh lớp 1 khả năng tư duy của các em còn non nớt, việc tự hoàn thành nhiệm

vụ học tập của một số em còn chậm trong một lớp có nhiều đối tượng học sinh khác nhau

Đứng trước thực trạng đó, tôi đã băn khoăn suy nghĩ và trăn trở phải làm thế nào để nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán Vì vậy, ngay từ Tuần 9 của năm học, tôi đã cho kiểm tra chất lượng và tìm ra được một số nguyên nhân, từ đó đề ra các biện pháp khác phục

Kết quả khảo sát đầu năm Lớp 1C, tôi thu được như sau:

Sĩ số HS hoàn thành HS chưa hoàn thành 28

SL 00 SL 00

20 71.4 8 28.6 Qua giảng dạy và theo dõi cho thấy, nguyên nhân chủ yếu là do tư duy của các em còn non nớt, khả năng phân tích, tổng hợp của các em rất hạn chế

Nguyên nhân thứ hai là trong lớp có rất nhiều đối tượng học sinh, khả năng tiếp thu của một số em còn chậm, các em chưa thể tự mình hoàn thành được nhiệm

vụ học tập của mình nếu không có sự hướng dẫn cụ thể của giáo viên và sự hợp tác của bạn bè

Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tôi xin mạnh dạn đề xuất một số

kinh nghiệm tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán ở Lớp 1

2.3.Các biện pháp:

Biện pháp 1: Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác cần đảm bảo các điều kiện:

- Tất cả các học sinh trong nhóm đều phải ý thức được mình là một thành phần của nhóm và tất cả đều phấn đấu vì mục đích chung hoặc giải quyết nhiệm vụ chung không có sự cạnh tranh cá nhân vì một mục đích riêng biệt nào

- Mọi học sinh trong nhóm phải nhận rõ sự thành công hay thất bại của nhóm

là phụ thuộc vào mọi thành viên trong nhóm

- Các thành viên phải quan tâm suy nghĩ trao đổi hoặc thảo luận về nhiệm vụ của nhóm

- Sự nỗ lực đóng góp và hợp tác của mỗi cá nhân theo quy định chung của nhóm có ý nghĩa vô cùng quan trọng

Để tổ chức thành công hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác, trong đó giáo viên là người tổ chức và điều khiển các hoạt động học tập hợp tác của nhóm học sinh, khuyến khích mối học sinh hợp tác tích cực theo khả năng của mỗi người để đạt được những yêu cầu nêu trên của học tập hợp tác, từ đó hình thành kiến thức,

kỹ năng mới của bài học

Như vậy, dạy học hợp tác đòi hỏi sự hướng dẫn của giáo viên nhằm giúp đỡ học sinh nhận thức được nhiệm vụ, tạo động lực chung cho cả nhóm; phát triển các

kỹ năng làm việc theo nhóm mà các học sinh cần phải có Dạy học hợp tác còn tập hợp được sự đóng góp của mỗi thành viên trong nhóm và tạo ra được mối quan hệ

hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên trong nhóm

Ví dụ : Khi dạy bài Luyện tập (phép trừ trong phạm vi 3), có bài tập: Số ?

với tình huống:

… + … = …

… + … = …

… - … = …

… - … = …

1 2 3

Sau khi giáo viên hướng dẫn học sinh nắm yêu cầu của đề bài, chia nhóm,

yêu cầu các thành viên trong nhóm phải thảo luận để tìm ra các số thích hợp cần điền vào chỗ chấm

Để muốn rút ngắn thời gian, mỗi thành viên trong nhóm có thể suy nghĩ cách điền của một phép tính sau đó cả nhóm tổng hợp thống nhất kết quả để diền vào các phép tính

Biện pháp 2: Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác phải tuân thủ theo một số yêu cầu cơ bản.

Dạy học hợp tác cũng như các hình thức tổ chức dạy học khác, muốn đạt hiệu quả không thể sử dụng một cách tùy tiện mà cần đảm bảo các yêu cầu cơ bản:

- Dạy học hợp tác phải tạo một quy tắc chung cho một lớp hoặc một nhóm hợp tác, mọi người đều phải tuân theo quy tắc chung đó một cách bình đẳng Nếu trong lớp, trong nhóm có sự cách li, sự cạnh tranh cá nhân thì dạy học hợp tác sẽ không đem lại kết quả tốt

- Dạy học hợp tác trên cơ sở khai thác tốt các nội dung dạy học và dự tính các năng lực cá nhân của đối tượng học sinh Việc khai thác tốt nội dung dạy học để dạy học hợp tác theo các cấp độ khác nhau, các phương thức phù hợp với từng nội dung bài học sẽ đem lại hiệu quả cao hơn

Ví dụ: Cùng học tập hợp tác để luyện kỹ năng giải toán có lời văn nhưng

có các mức độ khác nhau

Chẳng hạn với bài toán: a, giải bài toán theo tóm tắt sau:

Tóm tắt:

Đoạn thẳng AB: 5cm

Đoạn thẳng BC: 4cm

Cả hai đoạn thẳng: … cm?

b, Vẽ đoạn thẳng AB, Rồi vẽ đoạn thẳng BC nêu trong phần a Một số học sinh có thể trao đổi thể hiện kỹ năng trình bày bài giải và vẽ hai đoạn thẳng AB và BC Còn một số học sinh cũng trao đổi thể hiện kỹ năng trình bày bài giải và vẽ hai đoạn thẳng AB và BC nhưng với các cách vẽ khác nhau

- Dạy học hợp tác dựa trên cơ sở là tính đa dạng (không đồng nhất) của các đối tượng học sinh và các quan hệ bình đẳng của các học sinh trong nhóm Chẳng hạn, sự không đồng nhất các thành viên trong nhóm về trình độ, về kỹ năng xã hội, tính cách, giới tính… nếu giáo viên có sự cân nhắc kỹ về tính đa dạng này sẽ tạo nên một nhóm làm việc hợp tác hiệu quả và ăn ý

- Dạy học hợp tác phải đảm bảo sự tham gia tích cực của tất cả các đối tượng học sinh Dạy học hợp tác nếu không tạo được sự tham gia tích cực của các thành viên trong nhóm thì không có hiệu quả Các yếu tố chủ yếu quyết định vệc tham gia tích cực đối với các thành viên, đó là sự phân chia công việc và trách nhiệm đối với từng cá nhân Điều này đòi hỏi giáo viên ngay từ khi thiết các nhiệm vụ giao cho các nhóm phải tính đến đặc điểm của nhóm, tạo ra sự linh hoạt trong vai trò của mỗi cá nhân, mọi thành viên trong nhó đều có thể tham gia

ở một thời điểm cụ thể Ví dụ: Trong khi thực hiện các phép tính hoặc giải một

bài toán, các học sinh bình đẳng trong vai trò kiểm tra, người viết kết quả, người trình bày giải pháp của nhóm…

Tóm lại, trên cơ sở khai thác tính đa dạng của các đối tượng trong nhóm, các cấp độ khác nhau của nội dung dạy học, trong dạy học hợp tác việc phân chia trách nhiệm tới từng cá nhân, sự bình đẳng của mỗi cá nhân trong các vai trò ở nhóm, sự hợp tác tích cực vì mục đích chung của mỗi thành viên là chìa khóa đảm bảo tính hiệu quả của hình thức tổ chức dạy học theo nhóm trong dạy học hợp tác

Biện pháp 3: Tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác cần sử dụng theo quy trình phù hợp

Dạy học hợp tác có thể sử dụng ở nhiều thời điểm khác nhau trong một tiết học, thường gồm một số bước:

Bước 1: Làm việc chung cả lớp:

- Nêu vấn đề, xác định yêu cầu nhiệm vụ

- Phân chia nhóm, giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm

- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm, trách nhiệm của mỗi thành viên trong nhóm

Bước 2: Làm việc theo nhóm:

- Cá nhân làm việc độc lập

- Trao đổi ý kiến – thảo luận nhóm

- Thống nhất các kết luận, trình bày các kết quả của nhóm

Bước 3: Thảo luận – Tổng hợp giữa các nhóm:

- Các nhóm báo cáo kết quả

- Thảo luận chung: Bình luận, đánh giá các kết quả của các nhóm

- Giáo viên tổng kết, đặt vấn đề tiếp theo

Trong các bước trên cần áp dụng linh hoạt, chẳng hạn ở giai đoạn đầu dạy học hợp tác có thể cần thực hiện công phu việc chia nhóm và hướng dẫn làm việc trong nhóm Còn sau khi các nhóm đó được điều chỉnh và ổn định theo từng nội dung học tập thì sẽ rút ngắn việc tổ chức và hướng dẫn làm việc ở các nhóm Khi trình bày kết quả, các nhóm có cùng kết quả giống nhau có thể gọi một nhóm đại diện trình bày, các nhóm còn lại bổ sung làm rõ ý tưởng dẫn tới kết quả chung đó

Thông qua quá trình học tập hợp tác, học sinh được rèn luyện các kỹ năng làm việc độc lập trên tinh thần hợp tác để tự hoàn thiện các kiến thức và kỹ năng của mình Việc thảo luận nhóm, trình bày các giải pháp trước tập thể - nhóm lớp là

cơ hội rèn luyện cách diễn đạt, cách giao tiếp, ứng xử và thể hiện bản lĩnh cá nhân Tuy nhiên dạy học hợp tác cần sự kiểm soát chặt chẽ của giáo viên, nếu không có thể dẫn tới một số học sinh ỷ lại, lười biếng, dồn việc cho một số cá nhân có năng lực Ngoài ra, dạy học hợp tác cũng bị hạn chế bởi không gian và thời gian của tiết học Nên để thực hiện việc dạy học hợp tác mang lại hiệu quả cao nhất, giáo viên cần khéo léo trong việc chia nhóm, tinh tế khi giao nhiệm vụ

và kiểm soát chặt chẽ các hoạt động của nhóm

Biện pháp 4: Cần tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác theo từng tình huống cụ thể.

Trong dạy học môn toán ở Lớp 1, có thể áp dụng một số tình huống cụ thể

như sau:

- Tình huống 1: Hoàn thiện kiến thức cũ:

Khi có bài tập khó, ví dụ sau khi học bài: Luyện tập chung – Trang 41 – SGK Toán 1 Có bài tập : Xếp hình theo mẫu

Giáo viên có thể yêu cầu học sinh thực hành xếp hình theo mẫu Hoặc giáo viên có thể tố chức cho học sinh học tập hợp tác, bằng cách yêu cầu học sinh thảo luận cách xếp, qua đó sẽ giúp học sinh hoàn thiện được biểu tượng hình vuông, hình tròn và củng cố về số đếm từ 0 đến 10

- Tình huống 2: Phát triển các kiến thức và kỹ năng mới của bài học

Khi hình thành kiến thức và kỹ năng mới của bài học, giáo viên có thể cung cấp kiến thức tới một mức độ nhất định sau đó yêu cầu học sinh thảo luận để phát triển làm rõ mối quan hệ giữa kiến thức cũ và kiến thức mới, giữa các kỹ năng đã có và kỹ năng cần hình thành Đây cũng là một tình huống thích hợp để

áp dụng dạy học hợp tác

Ví dụ:

- Khi cung cấp biểu tượng về hình vuông, hình tròn Giáo viên có thể yêu cầu học sinh thảo luận và chỉ ra các đồ vật xung quanh lớp học có dạng hình vuông, hình tròn

- Hay khi giới thiệu các ví dụ, Phép cộng trong phạm vi 100 ( khong nhớ), qua 3 ví dụ: 35 + 24 = …

35 + 20 = …

35 + 2 = …

Giáo viên có thể yêu cầu học sinh thảo luận về các thao tác cơ bản phải thực hện ở mỗi phép tính Từ đó giúp học sinh rút ra được cách thực hiện phép tính và hình thành kỹ năng thực hiện phép tính

Tình huống 3: Luyện tập, củng cố lý thuyết hoặc ôn hệ thống hóa các kiến thức đã có

Hoạt động thực hành và ôn tập thường xuyên có ý nghĩa quan trọng trong dạy học toán đối với học sinh tiểu học nói chung, học sinh lớp 1 nói riêng Nó giúp học sinh hiểu rõ những nội dung lý thuyết và hoàn thiện các kỹ năng hình thành kỹ xảo Việc hướng dẫn thực hành và ôn tập môn toán có hiệu quả cũng là một tình huống thích hợp để áp dụng dạy học hợp tác

Ví dụ: Khi học bài: Xăng-ti-mét Đo độ dài Trong phần lý thuyết giáo

viên có thể giới thiệu nguyên tắc xác định độ dài của một đoạn thẳng bằng thước

có vạch xăng-ti-mét Tuy nhiên, có được kỹ năng sử dụng thước có vạch Xăng-ti-mét, học sinh cần thảo luận trong khi thực hành để hiểu rõ các trường hợp cụ thể: Đo độ dài của đoạn thẳng cho trước; so sánh độ dài của các đoạn thẳng… Trong quá trình ôn tập, sau khi học sinh thực hành giải các bài tập được giao, thay cho việc chữa bài và đưa ra đáp án, giáo viên có thể hướng dẫn học

sinh cùng nhau thảo luân về những kết quả của bài làm hoặc về các cách giải khác nhau, từ đó giúp học sinh đưa ra cách giải hay nhất Điều đó thực sự bổ ích

vì có nhiều bài toán học sinh làm đúng đáp số nhưng chưa thực sự hiểu hết ý nghĩa của bài toán và các bước giải

Biện pháp 5 : Sử dụng kỹ thuật chia nhóm và điều khiển nhóm hợp lý.

* Kỹ thuật chia nhóm học tập hợp tác trong dạy toán ở lớp 1 có thể có nhiều cách, tùy theo yêu cầu nhiệm vụ học tập của mỗi nhóm và tùy theo dụng ý

sư phạm trong dạy học của giáo viên, tuy nhiên, trong dạy học toán ở tiểu học nói chung, dạy học toán ở lớp 1 nói riêng, chúng ta có thể chia nhóm theo các hình thức sau:

- Nhóm ngẫu nhiên: Trong dạy học toán, kiểu chia nhóm này thường dùng

để tổ chức trò chơi học tập nhằm củng cố kiến thức, kỹ năng hoặc thăm dò các lỗi sai của học sinh Khi đó sẽ có nhiều khả năng ngẫu nhiên bộc lộ trong khi chơi làm cho trò chơi thêm vui vẻ hứng thú Giáo viên dễ thu được phản hồi nhanh từ các nhóm học tập Với hình thức chi nhóm này,giáo viên cần giao nhiệm vụ có trình độ đại trà với một số mức độ yêu cầu khác nhau để học sinh

tự phân công theo trình độ cá nhân

Ví dụ: Khi giải một bài toán, trong nhóm có thể phân công: một số học sinh

tìm câu lời giải; một số học sinh tìm cách tính; một số học sinh thực hiện tính và tìm đáp số; một số học sinh tổng hợp, ghi kết quả; thống nhất kết quả và trình bày

Chia nhóm ngẫu nhiên có ưu điểm là khả năng giao tiếp rộng giữa các đối tượng trong lớp Các em thấy cơ hội phân vào các nhóm là như nhau Các nhóm tương đối đồng đẳng về số lượng người, về trình độ chung của các nhóm Tuy nhiên, chia nhóm ngẫu nhiên có nhược điểm là sẽ có nhóm có một số học sinh không hợp nhau, không biết cá tính của nhau vì vậy trong giai đoạn đầu học tập hợp tác có thể chưa thật ăn ý, cũng có thể có nhóm toàn học sinh có khả năng tiếp thu tốt hoặc ngược lại, như vậy trình độ giữa các nhóm không đều nhau

- Nhóm đủ trình độ: Chia mỗi nhóm có đủ 3 trình độ học sinh: Hoàn thành tốt, hoàn thành, chưa hoàn thành

Trong dạy học toán, hình thức chia nhóm này phát huy được tác dụng tốt khi muốn học sinh cùng nhau hợp tác tìm tòi, phát hiện kiến thức mới hoặc giải quyết nhiệm vụ nhằm củng cố, khắc sâu kiến thức mới hình thành

Ưu điểm chính của kểu nhóm này là giáo viên có thể tận dụng khả năng tương tác giữa các học sinh có khả năng tiếp thu tốt với các học sinh khả năng tiếp thu còn chậm để giúp đỡ lẫn nhau Chẳng hạn học sinh còn chậm sẽ học được từ học sinh tiếp thu tốt cách làm, cách diễn đạt, các kiến thức còn chưa rõ Ngược lại những học sinh tiếp thu tốt thông qua việc sửa lỗi, góp ý những cho học sinh tiếp thu chưa tốt cũng rút kinh nghiệm cho bản thân mà hiểu sâu và hiểu rõ hơn về bài học

Tuy nhiên, nhược điểm chủ yếu của hình thức chia nhóm này là sẽ có một

số học sinh khả năng tiếp thu chưa tốt dựa dẫm, ỷ lại và ăn theo các kết quả làm việc của những học sinh có khả năng tiếp thu tốt Những học sinh tiếp thu nhanh

cảm thấy mất thời gian vì phải nhắc lại những điều quá rõ ràng và không thu được gì trong quá trình học nhóm

- Nhóm cùng sở trường: Dựa vào quá trình học tập Giáo viên chia học sinh thành các nhóm:

+ Nhóm học sinh hoàn thành tốt

+ Nhóm học sinh hoàn thành

+ Nhóm học sinh chưa hoàn thành

Lần lượt giao nhiệm vụ theo nội dung học tập trong chương trình cho từng nhóm với mức độ yêu cầu khác nhau

Trong dạy học toán ở Lớp 1 – Tiểu học, hình thức chia nhóm này dễ thực hiện và phát huy hiệu quả khi dùng trong quá trình luyện tập, thực hành phát triển các kỹ năng cá nhân: tính toán, giải toán hoặc thực hành vận dụng

Ưu điểm chính của hình thức chia nhóm này là đảm bảo phân hóa đối tượng và dạy theo sở trường của học sinh; giúp cho mỗi nhóm đều phát triển năng lực theo khả năng có thể Nhưng đối với hình thức chia nhóm này đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị nội dung bài giảng đa dạng và công phu hơn nhiều, việc

xử lí các tình huống ở trên lớp rất phức tạp đòi hỏi giáo viên phải có năng lực chuyên môn cao và kỹ năng sư phạm thuần thục

Tóm lại, mỗi kỹ thuật chia nhóm có những ưu, nhược điểm riêng nên tùy theo từng nội dung học tập, từng thời diểm và đối tượng học sinh lớp mình mà giáo viên lựa chọn cách chia nhóm sao cho hợp lí mang lại kết quả cao nhất

* Kỹ thuật điều khiển thảo luận nhóm:

Khi điều khiển thảo luận nhóm, giáo viên cần chú ý đến một số vấn đề: + Điều khiển định hướng thảo luận vào nội dung trọng tâm (mục tiêu, mục đích học tập)

+ Điều khiển khơi ngòi, kích thích không khí thảo luận sôi nổi, cởi mở, hợp tác + Điều khiển nhằm hạn chế phong cách “ Anh hùng cá nhân” ôm đồm làm hết công việc của cả nhóm

+ Điều khiển hạn chế sự “ăn theo” của một số cá nhân chưa chăm học ỷ lại Khi điều khiển thảo luận nhóm học tập, thực hiện tốt các yếu tố trên sẽ tạo nên hiệu quả và chất lượng của cuộc thảo luận

Vận dụng vào dạy học toán ở lớp 1, khi tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm thì điều quan trọng nhất là học sinh xác định đúng vấn đề (mục tiêu) cần thảo luận.Các vấn đề không đúng trọng tâm cần mau chóng phát hiện và gạt bỏ, điều này đòi hỏi giáo viên cần quan sát và lắng nghe vấn đề thảo luận từ các nhóm, cần giúp cho các em xác định được các nhiệm vụ nào đã rõ ràng, nhiệm

vụ nào còn cần thảo luận, tranh luận để làm rõ vấn đề (nội dung bài tập) hiểu như thế nào là đúng, là sai

Ví dụ: Sau khi học sinh hoạt động cá nhân tìm kết quả bằng phương tiện

trực quan: 35 + 24 = 59 Cần thảo luận xem làm thế nào để cộng được hai số 35

và 24 ; 35 + 24 = ?

Khi đã xác định được vấn đề thì làm thế nào để mau chóng bắt đầu cuộc thảo luận và tiết kiệm thời gian? Điều này đòi hỏi giáo viên “ khơi ngòi” bằng cách đặt câu hỏi, hoặc nêu tình huống “chọc tức”

Như tình huống 35 + 24 = 59, giáo viên có thể hỏi “tại sao?”; “ Làm thế nào để được kết quả đó?”; “ Lúc nào cũng cứ đếm kết quả trực tiếp trên que tính có được không?”; “Vậy ta có thể cộng hai số này bằng cách nào?” Trong các tình huống dạy học khác có thể có nhiều dạng câu hỏi “khơi ngòi” phù hợp Chẳng hạn dạng câu hỏi nhân quả, dạng so sánh, đánh giá…

Đối với tình huống có học sinh không tham gia cần xem nguyên nhân không tham gia: Do nhiệm vụ quá sức? Do nhút nhát, thiếu tự tin, sợ sai bị chế giễu? Do lười không quan tâm tới nội dung học tập? Điều này đòi hỏi giáo viên cần tìm rõ nguyên nhân trong từng tình huống cụ thể mà ứng xử cho phù hợp Chẳng hạn, có học sinh nhút nhát thiếu tự tin, sợ sai bị chế giễu mà không giám tham gia thảo luận, giáo viên có thể gợi ý cả nhóm để bạn đó tự chọn một vấn đề thông thạo nhất có cơ hội thành công cao Còn nếu là do học sinh lười chưa quan tâm nội dung học tập, cần kết hợp giữa động viên khích lệ với dư luận phê phán đúng mức

Đối với các cá nhân nói và làm nhiều phần việc của cả nhóm, thủ thuật nên

sử dụng trong tình huống này là chia nhỏ nhiệm vụ hoặc vấn đề cần thảo luận và yêu cầu mỗi cá nhân giải quyết từng phần, với một số đối tượng còn chậm cần

có sự hỗ trợ của giáo viên kết hợp với sự hợp tác của các bạn trong nhóm

Ví dụ: Để hình thành kỹ năng cộng các số trong phạm vi 100 (không nhớ),

ta xuất phát từ tình huống sử dụng trực quan, và đi tới cách thực hiện phép cộng:

35 + 20 = ? Ta có thể chia nhỏ vấn đề cần thảo luận gồm:

+ Thảo luận xác định vấn đề ( cách cộng các số trong phạm vi 100 (không nhớ) + Thảo luận tìm hướng giải quyết và đề xuất giải pháp để thực hiện cách cộng, cách 1: sử dụng trực quan; cách 2: đặt tính rồi tính

+ Thảo luận để đi tới kết luận ( bước 1: đặt tính; bước 2: thực hiện từ trên xuống dưới, từ phải sang trái)

Biện pháp 6: Thiết kế tình huống hoạt động và tổ chức hoạt động học tập hợp tác.

* Tình huống hoạt động hợp tác phải là các tình huống gợi ra vấn đề; nhiệm vụ đề ra phải vừa sức đối với trình độ của học sinh, tức là học sinh có khả năng giải quyết được tình huống đặt ra; dễ giải quyết vấn đề của tình huống đặt

ra, học sinh thấy có nhu cầu hợp tác với nhau và hi vọng sự hợp tác đó sẽ có tác dụng tốt; tạo ra môi trường hợp tác để thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa vai trò cá nhân với vai trò tập thể

Cùng một mục đích, nội dung có thể thiết kế nhiều tình huống khác nhau Nhưng các tình huống học tập hợp tác cần phải đạt yêu cầu là: không quá khó và không quá dễ, phù hợp với mục đích, nội dung bài học tình huống phải chính xác, đưa ra đúng lúc, đúng chỗ nhằm thu hút sự chú ý của học sinh Tình huống phải có tác dụng gợi động cơ và dẫn dắt học sinh hoạt động để phát triển một số