Một số giải pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn toán lớp 1

Với kinh nghiệm nhiều năm liền trực tiếp chủ nhiệm và giảng dạy lớp 1, bản thân tôi đã có "Một số giải pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn Toán lớp 1" với mong muốn giú

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong thời đại ngày nay, khoa học kỹ thuật phát triển với tốc độ nhanh,thông tin khoa học ngày càng nhiều song thời gian giành cho mỗi tiết học trongtrường phổ thông không thay đổi Để theo kịp sự phát triển của xã hội và cungcấp cho học sinh những kiến thức mới nhất, đầy đủ nhất trong một thời gian cóhạn, việc đổi mới phương pháp dạy học luôn là vấn đề được nhiều người quantâm, nó là khâu then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển tư duysáng tạo của người học ở mọi quốc gia, mọi thời đại." Phương pháp giáo dụcphải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học,

bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên" (Chương I, điều 4, Luật giáo dục nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2005)

Thực tế cho thấy việc dạy học nói chung và dạy học ở Tiểu học nói riêng

đã có sự đổi mới nhiều về phương pháp Những phương pháp dạy học kích thích

sự tìm tòi, đòi hỏi sự tư duy của học sinh được giáo viên đặc biệt quan tâm.Song để cho giờ học thực sự đổi mới, việc sử dụng hợp lý các hình thức tổ chứcdạy học là hết sức cần thiết Một trong những phương pháp dạy học góp phầnhình thành nhu cầu tự học và tự giải quyết vấn đề trong học tập của học sinh đã

và đang được khuyến khích, áp dụng là "phương pháp dạy học hợp tác".

Phương pháp này sẽ giúp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, đào sâukiến thức, hiệu quả vững bền cho học sinh, đồng thời phát huy cao độ khả nănghợp tác, giúp đỡ nhau trong học tập

Có thể nói, hợp tác là biểu hiện văn minh của xã hội hiện đại Muốn cóđược những người biết làm việc hợp tác, ngay từ bậc Tiểu học phẩm chất nàyphải được hình thành và rèn luyện Lớp học với sự đa dạng của các đối tượnghọc sinh là môi trường tốt để hình thành và rèn luyện kỹ năng hợp tác cho mỗingười Đối với học sinh Tiểu học việc rèn luyện cho các em kỹ năng hợp táctrong học tập hết sức cần thiết, vì nó tạo điều kiện cho các em có nhiều cơ hộigiao lưu, học hỏi và giúp đỡ nhau, góp phần vào việc giáo dục nhân cách chohọc sinh Bên cạnh đó còn giúp các em một số kĩ năng cơ bản để phát triển nhâncách con người trong cuộc sống hàng ngày nhất là học sinh lớp 1 Bởi đối vớihọc sinh lớp 1 khả năng tư duy của các em còn non nớt, việc tự hoàn thànhnhiệm vụ học tập của một số em còn chậm, trong một lớp có nhiều đối tượnghọc sinh khác nhau Với kinh nghiệm nhiều năm liền trực tiếp chủ nhiệm và

giảng dạy lớp 1, bản thân tôi đã có "Một số giải pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn Toán lớp 1" với mong muốn giúp các em phát huy

hơn nữa những gì các em đã có, mạnh dạn hơn khi trao đổi nội dung bài học vàgiao lưu với bạn bè để tìm ra những kiến thức mới liên quan đến nội dung bàihọc, môn học từ đó các em sẽ đạt được kết quả cao trong học tập

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Nghiên cứu lí luận tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác mônToán lớp 1 để vận dụng trong dạy học môn Toán ở Tiểu học nhằm góp phầnnâng cao hiệu quả dạy học

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Một số giải pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác mônToán lớp 1

1.4 Các phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Các kiến thức, kỹ năng của môn Toán ở Tiểu học có nhiều ứng dụngtrong đời sống; chúng rất cần thiết cho người lao động, rất cần thiết để học cácmôn học khác ở Tiểu học và học tập tiếp môn Toán ở Trung học và các cấp họctiếp theo

- Môn Toán giúp học sinh nhận biết những mối quan hệ về số lượng, hìnhdạng không gian của thế giới hiện thực Nhờ đó học sinh có phương pháp nhậnthức một số mặt của thế giới xung quanh và biết cách hoạt động có hiệu quảtrong đời sống

- Môn Toán góp phần quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suynghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề; nó góp phần pháttriển trí thông minh, cách suy nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo…

- Đặc biệt đối với học sinh lớp 1, môn Toán lại càng quan trọng vì vào lớp

1, lần đầu tiên trẻ em được tiếp xúc với toán học với tư cách là một môn học, sựkiện này sẽ quy định về đặc điểm quá trình nhận thức của trẻ em Cụ thể hơn, trẻ

em sẽ tiếp xúc với các đối tượng toán học, các quan hệ toán học, các phép toán,

…ban đầu làm nền tảng cho quá trình học môn Toán sau này Lần đầu tiên trẻ

em được làm quen và rèn luyện với các thao tác tư duy trong dạy học toán như

là quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, chứng minh…

Trong những năm gần đây, đặc biệt là năm học 2020 - 2021 bậc Tiểu họcquan tâm nhiều đến đổi mới phương pháp dạy học Việc đổi mới phương phápdạy học được đồng bộ về chương trình sách giáo khoa, thiết bị đồ dùng dạy học

và đánh giá kết quả học tập của học sinh Để đáp ứng được với những đổi mớinhư trên trong giáo dục thì việc lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học làm saocho phù hợp và mang lại hiệu quả cao là hết sức cần thiết

Ta thấy rằng: Học sinh hình thành được kiến thức, rèn luyện được kỹnăng và tích lũy được vốn kinh nghiệm chủ yếu là do quá trình học tập, tươngtác giữa thầy và trò, giữa trò và trò thông qua môi trường dạy học và giáo dục.Kết quả học tập cao hay thấp là do mỗi học sinh tích cực tương tác và trao đổinhiều hay ít trong môi trường học tập Vai trò quan trọng của nhóm học tập hợptác thể hiện ở chỗ: Tạo cơ hội để mỗi học sinh đưa ra giải pháp, trình bày cáchgiải quyết, hướng suy nghĩ về nội dung học tập mà không e ngại như khi trìnhbày trực tiếp với giáo viên trên lớp Thông qua thảo luận, mỗi học sinh có thể tự

so sánh biết được tính hợp lí, tính đúng đắn trong cách giải quyết, trình bày củamình và của bạn Tự đưa ra những thông tin phản hồi nhanh thể hiện sự hiểu biếthoặc không hiểu biết về nội dung học tập Từ đó so sánh, đối chiếu với cácthông tin từ bạn bè mà tự điều chỉnh nhận thức Đối với học sinh Tiểu học nóichung, học sinh lớp 1 nói riêng, việc lựa chọn hình thức tổ chức hoạt động nhómtrong dạy học hợp tác ở môn Toán là hết sức quan trọng Vì hình thức tổ chứcdạy học này vừa đáp ứng được yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy họchiện nay và vừa nâng cao được chất lượng học tập cho học sinh

Đối tượng áp dụng sáng kiến: HS lớp 1B Trường Tiểu học Thiệu Dương Thành phố Thanh Hóa trong năm học 2020 - 2021

-2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Đơn vị trường Tiểu học Thiệu Dương - nơi tôi đang công tác có 25 lớpvới 883 học sinh, trong đó khối 1 có 5 lớp với 198 học sinh Là một trong nhữngtrường thuộc vùng ven của Thành phố nên việc tổ chức cho các em tham gia cácbuổi sinh hoạt ngoại khóa còn hạn chế, nhiều em chưa thật sự mạnh dạn tronggiao tiếp, trong học tập cũng như trong sinh hoạt Để giúp các em nhất là họcsinh lớp 1 mạnh dạn hơn trong giao tiếp, hình thành và nắm vững các kiến thức

đã học thì ngoài sự giúp đỡ của giáo viên chủ nhiệm lớp thì cần có sự hỗ trợ,giúp đỡ của các bạn trong giờ học, trong các môn học cụ thể Sự gần gũi với họcsinh, thấu hiểu được những gì mà bản thân mỗi học sinh cần giúp đỡ nên qua

nhiều năm trực tiếp dạy học lớp 1 tôi đã tích lũy được "Một số giải pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn Toán lớp 1" Trong quá trình

dạy học tổ chức hoạt động nhóm môn Toán 1 cho học sinh tôi gặp một số thuậnlợi và khó khăn sau:

* Về thuận lợi :

- Ban giám hiệu đã quan tâm chỉ đạo sát sao đến công tác chuyên môn

- 2 tuần/lần các tổ, khối sinh hoạt chuyên môn để tìm ra và thống nhất cácphương pháp dạy học thích hợp Đây là cơ hội cho giáo viên trong trường nóichung và trong tổ nói riêng để trao đổi, học tập kinh nghiệm lẫn nhau

- Giáo viên có trình độ chuyên môn vững vàng; nhiệt tình, quan tâm đếntất cả các đối tượng học sinh trong lớp

- Học sinh chăm, ngoan, thích tham gia hoạt động hợp tác trong nhóm

* Về khó khăn :

+ Về phía Nhà trường: Do điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị phục

vụ cho giảng dạy còn chưa được đầy đủ, bàn ghế một số phòng học chưa chuẩn,chưa phù hợp cho việc tổ chức một số hoạt động dạy học Bên cạnh đó, sự nỗlực của giáo viên trong việc tìm phương pháp giảng dạy phù hợp với bộ môn đôilúc chưa đồng bộ, vẫn còn có giáo viên đôi khi còn chưa linh hoạt trong việc lựachọn các hình thức tổ chức dạy học phù hợp với từng tình huống, từng thời điểm

và từng đối tượng học sinh, nhất là hình thức tổ chức hoạt động nhóm trong dạyhọc hợp tác nên phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả học tập và chất lượng mônToán

+ Về phía gia đình: Đa số phụ huynh học sinh là gia đình nông nghiệp,

lao động tự do, công nhân, buôn bán nhỏ, kinh tế gia đình còn nhiều khó khăn

Sự đầu tư về thời gian, vật chất phục vụ cho việc học tập của con em chưa hợp

lý Ngoài ra, còn một số phụ huynh do hoàn cảnh kinh tế gia đình phải đi làm ăn

xa để con ở nhà với ông bà tuổi đã cao nên việc hiểu biết tâm lý con trẻ còn hạnchế nên việc trao đổi giao tiếp với con trẻ cả về học tập và cuộc sống thườngngày cũng ảnh hưởng rất nhiều

+ Về phía học sinh: Năm học 2019 - 2020 là năm học bị ảnh hưởng khá

nhiều do dịch Covid - 19, học sinh lớp 5 tuổi chưa được trang bị đầy đủ những

kĩ năng cơ bản trước khi vào lớp 1 Trong lớp có rất nhiều đối tượng học sinh,khả năng tiếp thu của một số em còn hạn chế, các em chưa thể tự mình hoànthành được nhiệm vụ học tập của mình nếu không có sự hướng dẫn cụ thể củagiáo viên và sự hợp tác của bạn bè

Đặc biệt đối với học sinh lớp 1, lần đầu tiên các em được tiếp xúc vớiToán nên tư duy của các em còn non nớt, khả năng phân tích, tổng hợp của các

em rất hạn chế Năm học 2020 - 2021 lại là năm học đầu tiên thực hiện chươngtrình GDPT - 2018

Đứng trước thực trạng đó, ngay từ tuần 6 của năm học, tôi đã khảo sátchất lượng môn toán của lớp Tôi nhận thấy có nhiều học sinh chưa đạt so vớinăng lực phát triển của các em trong giai đoạn này Các em chưa biết viết 10

chữ số, không phân biệt được lớn hơn, dấu >; bé hơn, dấu <; năng lực tư duy,lập luận toán học còn hạn chế, Kết quả khảo sát như sau:

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Giải pháp thứ nhất: Giúp học sinh hiểu được khái niệm về phương pháp dạy học hợp tác.

Dạy học hợp tác là một phương pháp dạy học trong đó mỗi học sinh đềuđược học tập trong một hoặc nhiều nhóm, có sự cộng tác giữa các thành viêntrong nhóm, giữa các nhóm và với sự hướng dẫn của giáo viên để đạt mục đíchchung

Phương pháp dạy học hợp tác vai trò của người giáo viên là người tổchức, điều khiển việc học của học sinh thông qua học tập hợp tác Hợp tác vừa

là phương tiện vừa là mục tiêu của dạy học

Hoạt động trong giờ dạy học hợp tác bao gồm: Hợp tác giữa các học sinhtrong một nhóm ( bao gồm cá nhân tự nghiên cứu Thảo luận nhóm Trìnhbày kết quả thảo luận của nhóm); hợp tác giữa các nhóm và hợp tác giữa họcsinh và giáo viên

Dạy học hợp tác phải tạo một quy tắc chung cho một lớp hoặc một nhómhợp tác, mọi người đều phải tuân theo quy tắc chung đó một cách bình đẳng.Nếu trong tổ, trong nhóm có sự cách li, sự cạnh tranh cá nhân thì dạy học hợptác sẽ không đem lại kết quả tốt

2.3.2 Giải pháp thứ hai: Tạo điều kiện cần và đủ trong dạy học hợp tác nhằm giúp học sinh nỗ lực hết mình để tìm ra kiến thức.

Năm học 2020 - 2021 sau khi được Ban giám hiệu Nhà trường phân côngchủ nhiệm lớp 1B, tôi đã tìm hiểu cụ thể từng học sinh về hoàn cảnh cũng nhưmột số hiểu biết về kĩ năng sống Vào năm học sau khi đã dạy được 6 tuần tôi đã

nắm bắt tương đối về mặt nhận thức của từng học sinh từ đó sắp xếp lại chỗ ngồitheo bàn, tổ, nhóm hợp lý trong khi hợp tác nhằm giúp :

- Tất cả các học sinh trong nhóm đều phải ý thức được mình là một thànhphần của nhóm và tất cả đều phấn đấu vì mục đích chung hoặc giải quyết nhiệm

vụ chung không có sự cạnh tranh cá nhân vì một mục đích riêng biệt nào

- Mọi học sinh trong nhóm phải nhận thức rõ sự thành công hay thất bạicủa nhóm là phụ thuộc vào mọi thành viên trong nhóm

- Các thành viên phải quan tâm suy nghĩ trao đổi hoặc thảo luận về nhiệm

Dạy học hợp tác dựa trên cơ sở là tính đa dạng (không đồng nhất) của cácđối tượng học sinh và các quan hệ bình đẳng của các học sinh trong nhóm.Chẳng hạn, sự không đồng nhất các thành viên trong nhóm về trình độ, về kỹnăng xã hội, tính cách, giới tính… nếu giáo viên có sự cân nhắc kỹ về tính đadạng này sẽ tạo nên một nhóm làm việc hợp tác hiệu quả và hợp ý

Dạy học hợp tác phải đảm bảo sự tham gia tích cực của tất cả các đốitượng học sinh Dạy học hợp tác nếu không tạo được sự tham gia tích cực củacác thành viên trong nhóm thì không có hiệu quả Các yếu tố chủ yếu quyết địnhviệc tham gia tích cực đối với các thành viên, đó là sự phân chia công việc vàtrách nhiệm đối với từng cá nhân Điều này đòi hỏi giáo viên ngay từ khi giaocác nhiệm vụ cho các nhóm phải tính đến đặc điểm của nhóm, tạo ra sự linh hoạttrong vai trò của mỗi cá nhân, mọi thành viên trong nhóm đều có thể tham gia ởmột thời điểm cụ thể

Ví dụ: Trong khi thực hiện các phép tính hoặc giải một bài toán, các học

sinh bình đẳng trong vai trò kiểm tra, người viết kết quả, người trình bày giảipháp của nhóm,…

Tóm lại, trên cơ sở khai thác tính đa dạng của các đối tượng trong nhóm,các cấp độ khác nhau của nội dung dạy học, trong dạy học hợp tác việc phânchia trách nhiệm tới từng cá nhân, sự bình đẳng của mỗi cá nhân trong các vaitrò ở nhóm, sự hợp tác tích cực vì mục đích chung của mỗi thành viên là chìakhóa đảm bảo tính hiệu quả của hình thức tổ chức dạy học theo nhóm trong dạyhọc hợp tác

2.3.3 Giải pháp thứ ba: Nắm vững một số quy trình trong dạy học hợp tác

Dạy học hợp tác có thể sử dụng ở nhiều thời điểm khác nhau trong mộttiết học, thường gồm một số bước sau :

Bước 1: Làm việc chung cả lớp.

- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức

- Phân chia nhóm, giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm

- Hướng dẫn cách làm việc nhóm, trách nhiệm của mỗi thành viên trong nhóm

Bước 2: Làm việc theo nhóm.

- Cá nhân làm việc độc lập

- Trao đổi ý kiến - thảo luận nhóm

- Thống nhất các kết luận, trình bày các kết quả của nhóm

Bước 3: Thảo luận - tổng hợp giữa các nhóm.

- Các nhóm báo cáo kết quả

- Thảo luận chung: Bình luận, đánh giá các kết quả của các nhóm

- Giáo viên tổng kết, đặt vấn đề tiếp theo

Trong các bước tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác bản thânmỗi giáo viên cần áp dụng linh hoạt, chẳng hạn ở giai đoạn đầu dạy học hợp tác

có thể cần thực hiện công phu việc chia nhóm và hướng dẫn làm việc trongnhóm Còn sau khi các nhóm đó được điều chỉnh và ổn định theo từng nội dunghọc tập thì sẽ rút ngắn việc tổ chức và hướng dẫn làm việc ở các nhóm Khi trìnhbày kết quả, các nhóm có cùng kết quả giống nhau có thể gọi một nhóm đại diệntrình bày, các nhóm còn lại bổ sung làm rõ ý tưởng dẫn tới kết quả chung đó

Tuy nhiên dạy học hợp tác cần sự kiểm soát chặt chẽ của giáo viên, nếukhông có thể dẫn tới một số học sinh ỷ lại, lười biếng, dồn việc cho một số cánhân có năng lực Ngoài ra, dạy học hợp tác cũng bị hạn chế bởi không gian vàthời gian của tiết học Nên để thực hiện việc dạy học hợp tác mang lại hiệu quảcao nhất, giáo viên cần khéo léo trong việc chia nhóm, tinh tế khi giao nhiệm vụ

và kiểm soát chặt chẽ các hoạt động của nhóm

2.3.4 Giải pháp thứ tư: Sử dụng kỹ thuật chia nhóm và điều khiển nhóm.

* Kỹ thuật chia nhóm.

Kỹ thuật chia nhóm học tập hợp tác trong dạy toán ở lớp 1 có thể có nhiềucách, tùy theo yêu cầu nhiệm vụ học tập của mỗi nhóm và tùy theo dụng ý sưphạm trong dạy học của giáo viên, việc dạy học hợp tác theo nhóm như vậy đều

có những ưu điểm và nhược điểm khác nhau Tuy nhiên, trong dạy học toán ởtiểu học nói chung, dạy học toán ở lớp 1 nói riêng, chúng ta có thể chia nhómtheo các hình thức sau :

- Nhóm ngẫu nhiên: Trong dạy học toán, kiểu chia nhóm này thường dùng để

tổ chức trò chơi học tập nhằm củng cố kiến thức, kỹ năng hoặc thăm dò các lỗisai của học sinh Khi đó sẽ có nhiều khả năng ngẫu nhiên bộc lộ trong khi chơilàm cho trò chơi thêm vui vẻ hứng thú Giáo viên dễ thu được phản hồi nhanh từ

các nhóm học tập Với hình thức chia nhóm này, giáo viên cần giao nhiệm vụcho nhóm có trình độ đại trà với một số mức độ yêu cầu khác nhau để học sinh

tự phân công theo trình độ cá nhân

Ví dụ: Khi giải một bài toán, trong nhóm có thể phân công: Một số học

sinh đưa ra phép tính và tính kết quả; một số học sinh đưa ra câu trả lời; một số học sinh tổng hợp, ghi kết quả thống nhất kết quả và trình bày

Chia nhóm ngẫu nhiên có những ưu điểm và nhược điểm như:

+ Ưu điểm: Khả năng giao tiếp rộng giữa các đối ngồi trong lớp Các em

thấy cơ hội phân vào các nhóm là như nhau Các nhóm tương đối đồng đẳng về

số lượng người, về trình độ chung của các nhóm

+ Nhược điểm: Sẽ có nhóm có một số học sinh không hợp nhau, không

biết cá tính của nhau vì vậy trong giai đoạn đầu học tập hợp tác có thể chưa thật

ăn ý, cũng có thể có nhóm toàn học sinh có khả năng tiếp thu tốt hoặc ngược lại,như vậy trình độ giữa các nhóm không đều nhau

- Nhóm đủ trình độ: Chia mỗi nhóm có đủ 3 trình độ học sinh: Hoàn thành tốt,

hoàn thành, chưa hoàn thành

+ Ưu điểm: Hình thức chia nhóm này phát huy được tác dụng tốt khi

muốn học sinh cùng nhau hợp tác tìm tòi, phát hiện kiến thức mới hoặc giảiquyết nhiệm vụ nhằm củng cố, khắc sâu kiến thức mới hình thành Giáo viên cóthể tận dụng khả năng tương tác giữa các học sinh có khả năng tiếp thu tốt vớicác học sinh khả năng tiếp thu còn hạn chế để giúp đỡ lẫn nhau Chẳng hạn họcsinh còn hạn chế sẽ học được từ học sinh tiếp thu tốt cách làm, cách diễn đạt,các kiến thức còn chưa rõ Ngược lại những học sinh tiếp thu tốt thông qua việcsửa lỗi, góp ý những cho học sinh tiếp thu chưa tốt cũng rút kinh nghiệm chobản thân mà hiểu sâu và hiểu rõ hơn về bài học

+ Nhược điểm: Một số học sinh khả năng tiếp thu chưa tốt sẽ dựa dẫm, ỷ

lại và ăn theo các kết quả làm việc của những học sinh có khả năng tiếp thu tốt.Những học sinh tiếp thu nhanh cảm thấy mất thời gian vì phải nhắc lại nhữngđiều quá rõ ràng và không thu được gì trong quá trình học nhóm

- Nhóm cùng sở trường: Dựa vào quá trình học tập Giáo viên chia học sinh

thành các nhóm: Nhóm học sinh hoàn thành tốt; nhóm học sinh hoàn thành;nhóm học sinh chưa hoàn thành

Lần lượt giao nhiệm vụ theo nội dung học tập trong chương trình chotừng nhóm với mức độ yêu cầu khác nhau Trong dạy học toán ở lớp 1 - Tiểuhọc, hình thức chia nhóm này dễ thực hiện và phát huy hiệu quả khi dùng trongquá trình luyện tập, thực hành phát triển các kỹ năng cá nhân: tính toán, giảitoán hoặc thực hành vận dụng

+ Ưu điểm: Đảm bảo phân hóa đối tượng và dạy theo sở trường của học

sinh, giúp cho mỗi nhóm đều phát triển năng lực theo khả năng có thể

+ Nhược điểm: Đối với hình thức chia nhóm này đòi hỏi giáo viên phải

chuẩn bị nội dung bài giảng đa dạng và công phu hơn nhiều, việc xử lí các tìnhhuống ở trên lớp rất phức tạp đòi hỏi giáo viên phải có năng lực chuyên môn cao

và kỹ năng sư phạm thuần thục

Tóm lại, mỗi kỹ thuật chia nhóm có những ưu, nhược điểm riêng nên tùytheo từng nội dung học tập, từng thời điểm và đối tượng học sinh lớp mình màgiáo viên lựa chọn cách chia nhóm sao cho hợp lí mang lại kết quả cao nhất

* Kỹ thuật điều khiển thảo luận nhóm.

Khi điều khiển thảo luận nhóm, giáo viên cần chú ý đến một số vấn đề :

- Điều khiển định hướng thảo luận vào nội dung trọng tâm, mục tiêu, mụcđích học tập

- Điều khiển khơi ngòi, kích thích không khí thảo luận sôi nổi, cởi mở,hợp tác

- Điều khiển nhằm hạn chế phong cách “Anh hùng cá nhân” ôm đồm làmhết công việc của cả nhóm

- Điều khiển hạn chế sự “ăn theo” của một số cá nhân chưa chăm học ỷlại

Khi điều khiển thảo luận nhóm học tập, thực hiện tốt các yếu tố trên sẽ tạonên hiệu quả và chất lượng của cuộc thảo luận

Vận dụng vào dạy học toán ở lớp 1, khi tổ chức cho học sinh thảo luận

nhóm thì điều quan trọng nhất là học sinh xác định đúng vấn đề (mục tiêu) cần

thảo luận Các vấn đề không đúng trọng tâm cần mau chóng phát hiện và gạt bỏ,điều này đòi hỏi giáo viên cần quan sát và lắng nghe vấn đề thảo luận từ cácnhóm, giúp cho các em xác định được các nhiệm vụ nào đã rõ ràng, nhiệm vụnào còn cần thảo luận, tranh luận để làm rõ vấn đề (nội dung bài tập) hiểu nhưthế nào là đúng, là sai

2.3.5 Giải pháp thứ năm: Thiết kế tình huống hoạt động và tổ chức hoạt động học tập hợp tác phù hợp.

Tình huống hoạt động hợp tác phải là các tình huống gợi ra vấn đề; nhiệm

vụ đề ra phải vừa sức đối với trình độ của học sinh, tức là học sinh có khả nănggiải quyết được tình huống đặt ra; dễ giải quyết vấn đề của tình huống đặt ra,học sinh thấy có nhu cầu hợp tác với nhau và hi vọng sự hợp tác đó sẽ có tácdụng tốt; tạo ra môi trường hợp tác để thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa vaitrò cá nhân với vai trò tập thể

Cùng một mục đích, nội dung có thể thiết kế nhiều tình huống khác nhau.Nhưng các tình huống học tập hợp tác cần phải đạt yêu cầu là : Không quá khó

và không quá dễ, phù hợp với mục đích, nội dung bài học, tình huống phải chínhxác, đưa ra đúng lúc, đúng chỗ nhằm thu hút sự chú ý của học sinh Tình huốngphải có tác dụng gợi động cơ và dẫn dắt học sinh hoạt động để phát triển một số

kỹ năng trình bày, diễn đạt, kỹ năng tư duy hội thoại có phê phán Để tạo tìnhhuống học tập hợp tác trong môn toán ở lớp 1, có thể dựa vào một số hoạt độngtrí tuệ: Dự đoán kết quả nhờ nhận xét trực quan và thực nghiệm, giải bài tập màhọc sinh chưa biết thuật giải, tìm sai lầm trong lời giải, phát hiện nguyên nhân

và sửa chữa sai lầm trong giải toán, tìm nhiều cách giải cho một bài toán,…

Ví dụ 1: Bài Luyện tập chung (Trang 76, 77 - SGK Toán 1 Cánh Diều)

Bài 6: Số?

Khi giáo viên mới đưa hình vẽ minh họa ra để học sinh quan sát, hầu hết cảlớp làm được 1 phép tính cộng Nhưng sau khi giáo viên hướng dẫn học sinhnắm yêu cầu của đề bài, chia nhóm, yêu cầu các thành viên trong nhóm phảithảo luận để tìm ra các số thích hợp cần điền vào ô trống thì các thành viên trongnhóm sẽ đưa ra được 4 tình huống của bài toán tương ứng với 4 phép tính

Mỗi nhóm HS sẽ hoàn thành thành bài như sau:

Ví dụ 2: Bài Luyện tập (Trang 138, 139 - Toán 1 Cánh Diều)

Khi giáo viên đưa ra bài toán 3b, yêu cầu học sinh tính số điểm của mỗi bạntrong trò chơi, các nhóm học sinh làm tính, có thể trao đổi cách tính và tính Sau

đó thống nhất kết quả trong nhóm Sau khi học sinh thực hành tính, thay choviệc chữa bài và đưa ra đáp án, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh cùng nhauthảo luận về kết quả của bài làm hoặc về các cách tính khác nhau, từ đó giúp họcsinh đưa ra cách tính dễ nhất và nhanh nhất Học sinh được thể hiện khả năngnhẩm tính, khả năng quan sát, tư duy để tìm ra kết quả của bài toán Điều đóthực sự bổ ích vì có nhiều bài toán học sinh làm đúng đáp số nhưng chưa thực

sự hiểu hết ý nghĩa của bài toán

Tóm lại, trên cơ sở khai thác tính đa dạng của các đối tượng trong nhóm,các cấp độ khác nhau của nội dung dạy học, trong dạy học hợp tác việc phânchia trách nhiệm tới từng cá nhân, sự bình đẳng của mỗi cá nhân trong các vaitrò ở nhóm, sự hợp tác tích cực vì mục đích chung của mỗi thành viên là chìakhóa đảm bảo tính hiệu quả của hình thức tổ chức dạy học theo nhóm trong dạyhọc hợp tác

Như chúng ta biết rằng trong dạy học môn Toán ở lớp 1, có thể áp dụngmột số tình huống cụ thể như sau :

+ Tình huống 1: Hoàn thiện kiến thức cũ.

Ví dụ: Bài Luyện tập chung (Trang 76 - SGK Toán 1 Cánh diều) có bài

tập 2 như sau:

- Giáo viên hướng nêu yêu cầu bài tập

- Nếu chỉ để học sinh thực hành từng cá nhân thì học sinh không thể nêu đầy đủcác phép cộng có kết quả bằng 8 từ các thẻ số Do vậy giáo viên có thể yêu cầuhọc sinh sử dụng bộ đồ dùng toán thực hành ghép các phép cộng và có thể tổchức cho học sinh học tập hợp tác, bằng cách yêu cầu học sinh thảo luận và viếtcác phép tính Với sự hướng dẫn tận tình của giáo viên nhằm phát triển tư duy,khả năng khái quát của các thành viên trong nhóm nên các em nói và viết được 9phép tính: 4 + 4 = 8; 5 + 3 = 8; 3 + 5 = 8; 6 + 2 = 8; 2 + 6 = 8; 7 + 1 = 8;