Một số biện pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn toán lớp một

Với kinh nghiệm nhiều năm liền trực tiếp chủ nhiệm và giảng dạy lớp Một, bản thân tôi đã có "Một số biện pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn Toán lớp Một" với mong muốn

I PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài.

Trong thời đại ngày nay, khoa học kỹ thuật phát triển với tốc độ nhanh, thôngtin khoa học ngày càng nhiều song thời gian giành cho mỗi tiết học trong trườngphổ thông không thay đổi Để theo kịp sự phát triển của xã hội và cung cấp chohọc sinh những kiến thức mới nhất, đầy đủ nhất trong một thời gian có hạn, việcđổi mới phương pháp dạy học luôn là vấn đề được nhiều người quan tâm, nó làkhâu then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển tư duy sáng tạo củangười học ở mọi quốc gia, mọi thời đại." Phương pháp giáo dục phải phát huy tínhtích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự

học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên" (Chương I, điều 4, Luật giáo dục nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2005) Thực tế cho thấy việc dạy học

nói chung và dạy học ở Tiểu học nói riêng đã có sự đổi mới nhiều về phương pháp.Những phương pháp dạy học kích thích sự tìm tòi, đòi hỏi sự tư duy của học sinhđược giáo viên đặc biệt quan tâm Song để cho giờ học thực sự đổi mới, việc sửdụng hợp lý các hình thức tổ chức dạy học là hết sức cần thiết Một trong nhữngphương pháp dạy học góp phần hình thành nhu cầu tự học và tự giải quyết vấn đề

trong học tập của học sinh đã và đang được khuyến khích, áp dụng là "phương pháp dạy học hợp tác" Phương pháp này sẽ giúp phát huy tính tích cực, chủ động,

sáng tạo, đào sâu kiến thức, hiệu quả vững bền cho học sinh, đồng thời phát huycao độ khả năng hợp tác, giúp đỡ nhau trong học tập

Có thể nói, hợp tác là biểu hiện văn minh của xã hội hiện đại Muốn có đượcnhững người biết làm việc hợp tác, ngay từ bậc Tiểu học phẩm chất này phải đượchình thành và rèn luyện Lớp học với sự đa dạng của các đối tượng học sinh là môitrường tốt để hình thành và rèn luyện kỹ năng hợp tác cho mỗi người Đối với họcsinh Tiểu học việc rèn luyện cho các em kỹ năng hợp tác trong học tập hết sức cầnthiết, vì nó tạo điều kiện cho các em có nhiều cơ hội giao lưu, học hỏi và giúp đỡnhau, góp phần vào việc giáo dục nhân cách cho học sinh Bên cạnh đó còn giúpcác em một số kĩ năng cơ bản để phát triển nhân cách con người trong cuộc sốnghàng ngày nhất là học sinh lớp Một Bởi đối với học sinh lớp Một khả năng tư duycủa các em còn non nớt, việc tự hoàn thành nhiệm vụ học tập của một số em cònchậm, trong một lớp có nhiều đối tượng học sinh khác nhau Với kinh nghiệm

nhiều năm liền trực tiếp chủ nhiệm và giảng dạy lớp Một, bản thân tôi đã có "Một

số biện pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn Toán lớp Một" với

mong muốn giúp các em phát huy hơn nữa những gì các em đã có, mạnh dạn hơnkhi trao đổi nội dung bài học và giao lưu với bạn bè để tìm ra những kiến thức mớiliên quan đến nội dung bài học, môn học từ đó các em sẽ đạt được kết quả caotrong học tập

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Nghiên cứu lí luận tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn Toán lớpMột để vận dụng trong dạy học môn Toán ở Tiểu học nhằm góp phần nâng caohiệu quả dạy học

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Quá trình tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác trong môn Toán ở Tiểu

học

Học sinh khối lớp Một trường Tiểu học nơi tôi đang công tác năm học 2016

-2017

1.4 Các phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu lí luận

Phương pháp điều tra khảo sát

Phương pháp quan sát

Phương pháp phỏng vấn

II PHẦN NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận.

Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần vào việc hình thành và phát triển những

cơ sở ban đầu, rất quan trọng của nhân cách con người Việt Nam Trong các mônhọc ở Tiểu học, cùng với môn Tiếng việt, môn Toán có vị trí quan trọng, vì :

Các kiến thức, kỹ năng của môn Toán ở Tiểu học có nhiều ứng dụng trong đờisống; chúng rất cần thiết cho người lao động, rất cần thiết để học các môn học khác

ở Tiểu học và học tập tiếp môn Toán ở Trung học và các cấp học tiếp theo

Môn Toán giúp học sinh nhận biết những mối quan hệ về số lượng, hình dạngkhông gian của thế giới hiện thực Nhờ đó học sinh có phương pháp nhận thức một

số mặt của thế giới xung quanh và biết cách hoạt động có hiệu quả trong đời sống Môn Toán góp phần quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ,phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề; nó góp phần phát triển tríthông minh, cách suy nghĩ độc lập, linh hoạt, sáng tạo…

Đặc biệt đối với học sinh lớp Một, môn Toán lại càng quan trọng, vì : Vào lớpMột, lần đầu tiên trẻ em được tiếp xúc với toán học với tư cách là một môn học, sựkiện này sẽ quy định về đặc điểm quá trình nhận thức của trẻ em Cụ thể hơn, trẻ

em sẽ tiếp xúc với các đối tượng toán học, các quan hệ toán học, các phép toán…ban đầu làm nền tảng cho quá trình học môn Toán sau này Lần đầu tiên trẻ emđược làm quen và rèn luyện với các thao tác tư duy trong dạy học toán như là quansát, so sánh, phân tích, tổng hợp, chứng minh…

Trong những năm gần đây bậc Tiểu học quan tâm nhiều đến đổi mới phươngpháp dạy học Việc đổi mới phương pháp dạy học được đồng bộ về chương trìnhsách giáo khoa, thiết bị đồ dùng dạy học và đánh giá kết quả học tập của học sinh

Để đáp ứng được với những đổi mới như trên trong giáo dục thì việc chọn các hìnhthức tổ chức dạy học làm sao cho phù hợp và mang lại hiệu quả cao là hết sức cầnthiết

Ta thấy rằng : Học sinh hình thành được kiến thức, rèn luyện được kỹ năng vàtích lũy được vốn kinh nghiệm chủ yếu là do quá trình học tập, tương tác giữa thầy

và trò, giữa trò và trò thông qua môi trường dạy học và giáo dục Kết quả học tậpcao hay thấp là do mỗi học sinh tích cực tương tác và trao đổi nhiều hay ít trongmôi trường học tập Vai trò quan trọng của nhóm học tập hợp tác thể hiện ở chỗ :Tạo cơ hội để mỗi học sinh đưa ra giải pháp, trình bày cách giải quyết, hướng suynghĩ về nội dung học tập mà không e ngại như khi trình bày trực tiếp với giáo viêntrên lớp Thông qua thảo luận, mỗi học sinh có thể tự so sánh biết được tính hợp lí,tính đúng đắn trong cách giải quyết, trình bày của mình và của bạn Tự đưa ranhững thông tin phản hồi nhanh thể hiện sự hiểu biết hoặc không hiểu biết về nộidung học tập Từ đó so sánh đối chiếu với các thông tin từ bạn bè mà tự điều chỉnhnhận thức

Đối với học sinh Tiểu học nói chung, học sinh lớp Một nói riêng, việc lựa chọnhình thức tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác ở môn Toán là hết sứcquan trọng Vì hình thức tổ chức dạy học này vừa đáp ứng được yêu cầu của việcđổi mới phương pháp dạy học hiện nay và vừa nâng cao được chất lượng học tậpcho học sinh

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến.

Trường Tiểu học nơi tôi công tác là một trong những trường thuộc xã khó khăn của huyện, thiếu thốn về cơ sở vật chất, phòng học (trong năm học này Nhà trường có 8 phòng học/11 lớp) do vậy Ban giám hiệu nhà trường phải tổ chức cho giáo viên và học sinh trong trường dạy - học 2 ca,

nên việc tổ chức cho các em tham gia học 2 buổi/ngày chưa được thực hiện hay việc tổ chức cho các em tham gia các buổi sinh hoạt ngoại khóa còn hạn chế nên nhiều em chưa thật sự mạnh dạn trong giao tiếp, trong học tập cũng như trong sinh hoạt Để giúp các em nhất là học sinh lớp Một mạnh dạn hơn trong giao tiếp, hình thành và nắm vững các kiến thức đã học thì ngoài sự giúp đỡ của giáo viên chủ nhiệm lớp thì cần có sự hỗ trợ, giúp đỡ của các bạn trong giờ học, trong các môn học cụ thể Sự gần gũi với học sinh, thấu hiểu được những gì mà bản thân mỗi học sinh cần

giúp đỡ nên qua nhiều năm trực tiếp dạy học lớp Một tôi đã tích lũy được " Một số biện pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn Toán lớp Một" Chính vì vậy mà ngay từ khi nhận lớp tôi đã tìm hiểu sâu đặc điểm của học sinh trong lớp Một do tôi phụ trách nhằm phân loại đối

tượng học sinh, phân chỗ ngồi hợp lý để giúp học sinh khi tham gia hợp tác sẽ thuận tiện hơn Cụ thể như sau :

Về thuận lợi :

- Ban giám hiệu đã quan tâm chỉ đạo sát sao đến công tác chuyên môn

- Hàng tuần các tổ, khối sinh hoạt chuyên môn để tìm ra và thống nhất các phươngpháp dạy học thích hợp Đây là cơ hội cho giáo viên trong trường nói chung vàtrong tổ nói riêng để trao đổi, học tập kinh nghiệm lẫn nhau

- Giáo viên nhiệt tình, quan tâm đến tất cả các đối tượng học sinh trong lớp

- Học sinh chăm, ngoan, thích tham gia hoạt động hợp tác trong nhóm

Về khó khăn :

+ Về phía Nhà trường : Do điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ chogiảng dạy còn chưa được đầy đủ, bàn ghế một số phòng học chưa chuẩn, chưa phùhợp cho việc tổ chức một số hoạt động dạy học Bên cạnh đó, sự nỗ lực của giáoviên trong việc tìm phương pháp giảng dạy phù hợp với bộ môn đôi lúc chưa đồng

bộ, vẫn còn có giáo viên đôi khi còn chưa linh hoạt trong việc lựa chọn các hìnhthức tổ chức dạy học phù hợp với từng tình huống, từng thời điểm và từng đốitượng học sinh, nhất là hình thức tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tácnên phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả học tập và chất lượng môn Toán

đình còn nhiều khó khăn Sự đầu tư về thời gian, vật chất phục vụ cho việc học tậpcủa con em chưa hợp lý Ngoài ra, còn một số phụ huynh do hoàn cảnh kinh tế giađình phải đi làm ăn xa nên để con ở nhà với ông bà tuổi đã cao nên việc hiểu biếttâm lý con trẻ còn hạn chế nên việc trao đổi giao tiếp với con trẻ cả về học tập vàcuộc sống thường ngày cũng ảnh hưởng rất nhiều

Đứng trước thực trạng đó, tôi đã băn khoăn suy nghĩ và trăn trở phải làm thế nào

để nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán Vì vậy, ngay từ Tuần 8 của năm học, tôi

đã cho kiểm tra chất lượng và tìm ra được một số nguyên nhân, từ đó đề ra cácbiện pháp khắc phục

Kiểm tra ban đầu bằng thực tế của học sinh Lớp 1A, có kết quả như sau :

Qua giảng dạy và theo dõi cho thấy, nguyên nhân chủ yếu là do đa phần các emsinh ra trong gia đình nông nghiệp, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn Đặc biệtđối với học sinh lớp Một, lần đầu tiên các em được tiếp xúc với Toán nên tư duycủa các em còn non nớt, khả năng phân tích, tổng hợp của các em rất hạn chế Nguyên nhân thứ hai là trong lớp có rất nhiều đối tượng học sinh, khả năng tiếpthu của một số em còn hạn chế, các em chưa thể tự mình hoàn thành được nhiệm

vụ học tập của mình nếu không có sự hướng dẫn cụ thể của giáo viên và sự hợp táccủa bạn bè

Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tôi xin mạnh dạn đề xuất "Một số biện pháp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn Toán lớp Một "

2.3 Các giải pháp giúp tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác môn Toán lớp Một.

* Giải pháp 1 : Giúp học sinh hiểu được khái niệm về phương pháp dạy học hợp tác.

Dạy học hợp tác là một phương pháp dạy học trong đó mỗi học sinh đều đượchọc tập trong một hoặc nhiều nhóm, có sự cộng tác giữa các thành viên trongnhóm, giữa các nhóm và với sự hướng dẫn của giáo viên để đạt mục đích chung

khiển việc học của học sinh thông qua học tập hợp tác Hợp tác vừa là phương tiện vừa là mục tiêu của dạy học

Hoạt động trong giờ dạy học hợp tác bao gồm : Hợp tác giữa các học sinh trongmột nhóm ( bao gồm cá nhân tự nghiên cứu Thảo luận nhóm Trình bày kết

quả thảo luận của nhóm; hợp tác giữa các nhóm (gồm hoạt động ghép hoặc đồng nhất hóa các kết quả học tập Học tập lẫn nhau giữa các nhóm, tư duy tổng hợp, phê phán) và hợp tác giữa học sinh và giáo viên (bao gồm hoạt động phân tích tổng hợp, hợp thức các kiến thức đã thảo luận).

Dạy học hợp tác phải tạo một quy tắc chung cho một lớp hoặc một nhóm hợp tác,mọi người đều phải tuân theo quy tắc chung đó một cách bình đẳng Nếu trong tổ,trong nhóm có sự cách li, sự cạnh tranh cá nhân thì dạy học hợp tác sẽ không đemlại kết quả tốt

* Giải pháp 2 : Tạo điều kiện cần và đủ trong dạy học hợp tác nhằm giúp học sinh nỗ lực hết mình để tìm ra kiến thức.

Năm học 2016 - 2017 sau khi được Ban giám hiệu Nhà trường phân lớp chủnhiệm tôi đã tìm hiểu cụ thể từng học sinh về hoàn cảnh cũng như một số hiểu biết

về kĩ năng sống Vào năm học sau khí đã dạy được 2 tuần tôi đã nắm bắt tương đối

về mặt nhận thức của từng học sinh từ đó sắp xếp lại chỗ ngồi theo bàn, tổ, nhóm hợp lý trong khi hợp tác nhằm giúp :

- Tất cả các học sinh trong nhóm đều phải ý thức được mình là một thành phần củanhóm và tất cả đều phấn đấu vì mục đích chung hoặc giải quyết nhiệm vụ chungkhông có sự cạnh tranh cá nhân vì một mục đích riêng biệt nào

- Mọi học sinh trong nhóm phải nhận thức rõ sự thành công hay thất bại của nhóm

là phụ thuộc vào mọi thành viên trong nhóm

- Các thành viên phải quan tâm suy nghĩ trao đổi hoặc thảo luận về nhiệm vụ củanhóm

- Sự nỗ lực đóng góp và hợp tác của mỗi cá nhân theo quy định chung của nhóm

có ý nghĩa vô cùng quan trọng

Để tổ chức thành công hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác, trong đó giáo viên

là người tổ chức và điều khiển các hoạt động học tập hợp tác của nhóm học sinh,khuyến khích mỗi học sinh hợp tác tích cực theo khả năng của mỗi người để đạtđược những yêu cầu nêu trên của học tập hợp tác, từ đó hình thành kiến thức, kỹnăng mới của bài học

Như vậy, dạy học hợp tác đòi hỏi sự hướng dẫn của giáo viên nhằm giúp đỡ họcsinh nhận thức được nhiệm vụ, tạo động lực chung cho cả nhóm; phát triển các kỹnăng làm việc theo nhóm mà các học sinh cần phải có Dạy học hợp tác còn tậphợp được sự đóng góp của mỗi thành viên trong nhóm và tạo ra được mối quan hệ

hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên trong nhóm

Dạy học hợp tác trên cơ sở khai thác tốt các nội dung dạy học và dự tính các nănglực cá nhân của đối tượng học sinh Từ điểm đó tôi đã theo dõi, phân chia cácnhóm theo năng lực của học sinh sao cho các em trong một nhóm đều có năng lực

cá nhân tương đồng để từ đó các nhóm đều phát huy hết sức mạnh của các thànhviên trong nhóm của mình

Dạy học hợp tác dựa trên cơ sở là tính đa dạng (không đồng nhất) của các đốitượng học sinh và các quan hệ bình đẳng của các học sinh trong nhóm Chẳng hạn,

sự không đồng nhất các thành viên trong nhóm về trình độ, về kỹ năng xã hội, tínhcách, giới tính… nếu giáo viên có sự cân nhắc kỹ về tính đa dạng này sẽ tạo nênmột nhóm làm việc hợp tác hiệu quả và hợp ý

Dạy học hợp tác phải đảm bảo sự tham gia tích cực của tất cả các đối tượng họcsinh Dạy học hợp tác nếu không tạo được sự tham gia tích cực của các thành viêntrong nhóm thì không có hiệu quả Các yếu tố chủ yếu quyết định việc tham giatích cực đối với các thành viên, đó là sự phân chia công việc và trách nhiệm đốivới từng cá nhân Điều này đòi hỏi giáo viên ngay từ khi giao các nhiệm vụ chocác nhóm phải tính đến đặc điểm của nhóm, tạo ra sự linh hoạt trong vai trò củamỗi cá nhân, mọi thành viên trong nhóm đều có thể tham gia ở một thời điểm cụthể

Ví dụ : Trong khi thực hiện các phép tính hoặc giải một bài toán, các học sinh

bình đẳng trong vai trò kiểm tra, người viết kết quả, người trình bày giải pháp củanhóm…

Tóm lại, trên cơ sở khai thác tính đa dạng của các đối tượng trong nhóm, cáccấp độ khác nhau của nội dung dạy học, trong dạy học hợp tác việc phân chia tráchnhiệm tới từng cá nhân, sự bình đẳng của mỗi cá nhân trong các vai trò ở nhóm, sựhợp tác tích cực vì mục đích chung của mỗi thành viên là chìa khóa đảm bảo tínhhiệu quả của hình thức tổ chức dạy học theo nhóm trong dạy học hợp tác

* Giải pháp 3 : Nắm vững một số quy trình trong dạy học hợp tác

Dạy học hợp tác có thể sử dụng ở nhiều thời điểm khác nhau trong một tiết học,thường gồm một số bước sau :

Bước 1: Làm việc chung cả lớp.

- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức

- Phân chia nhóm, giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm

- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm, trách nhiệm của mỗi thành viên trongnhóm

Bước 2 : Làm việc theo nhóm.

- Cá nhân làm việc độc lập

- Trao đổi ý kiến - thảo luận nhóm

- Thống nhất các kết luận, trình bày các kết quả của nhóm

Bước 3 : Thảo luận - tổng hợp giữa các nhóm.

- Các nhóm báo cáo kết quả

- Thảo luận chung : Bình luận, đánh giá các kết quả của các nhóm

- Giáo viên tổng kết, đặt vấn đề tiếp theo

Trong các bước tổ chức hoạt động nhóm trong dạy học hợp tác bản thân mỗi giáoviên cần áp dụng linh hoạt, chẳng hạn ở giai đoạn đầu dạy học hợp tác có thể cầnthực hiện công phu việc chia nhóm và hướng dẫn làm việc trong nhóm Còn saukhi các nhóm đó được điều chỉnh và ổn định theo từng nội dung học tập thì sẽ rútngắn việc tổ chức và hướng dẫn làm việc ở các nhóm Khi trình bày kết quả, cácnhóm có cùng kết quả giống nhau có thể gọi một nhóm đại diện trình bày, cácnhóm còn lại bổ sung làm rõ ý tưởng dẫn tới kết quả chung đó

Tuy nhiên dạy học hợp tác cần sự kiểm soát chặt chẽ của giáo viên, nếu không

có thể dẫn tới một số học sinh ỷ lại, lười biếng, dồn việc cho một số cá nhân cónăng lực Ngoài ra, dạy học hợp tác cũng bị hạn chế bởi không gian và thời giancủa tiết học Nên để thực hiện việc dạy học hợp tác mang lại hiệu quả cao nhất,giáo viên cần khéo léo trong việc chia nhóm, tinh tế khi giao nhiệm vụ và kiểmsoát chặt chẽ các hoạt động của nhóm

* Giải pháp 4 : Sử dụng kỹ thuật chia nhóm và điều khiển nhóm hợp lý.

4.1: Kỹ thuật chia nhóm học tập hợp tác trong dạy toán ở lớp Một có thể có nhiềucách, tùy theo yêu cầu nhiệm vụ học tập của mỗi nhóm và tùy theo dụng ý sư phạmtrong dạy học của giáo viên, việc dạy học hợp tác theo nhóm như vậy đều cónhững ưu điểm và nhược điểm khác nhau Tuy nhiên, trong dạy học toán ở tiểu họcnói chung, dạy học toán ở lớp Một nói riêng, chúng ta có thể chia nhóm theo cáchình thức sau :

+ Nhóm ngẫu nhiên : Trong dạy học toán, kiểu chia nhóm này thường dùng để tổ

chức trò chơi học tập nhằm củng cố kiến thức, kỹ năng hoặc thăm dò các lỗi saicủa học sinh Khi đó sẽ có nhiều khả năng ngẫu nhiên bộc lộ trong khi chơi làmcho trò chơi thêm vui vẻ hứng thú Giáo viên dễ thu được phản hồi nhanh từ cácnhóm học tập Với hình thức chia nhóm này, giáo viên cần giao nhiệm vụ chonhóm có trình độ đại trà với một số mức độ yêu cầu khác nhau để học sinh tự phâncông theo trình độ cá nhân

Việc chia nhóm ngẫu nhiên có những ưu điểm và nhược điểm như :

- Ưu điểm : Khả năng giao tiếp rộng giữa các đối ngồi trong lớp Các em thấy cơhội phân vào các nhóm là như nhau Các nhóm tương đối đồng đẳng về số lượngngười, về trình độ chung của các nhóm

- Nhược điểm : Sẽ có nhóm có một số học sinh không hợp nhau, không biết cá tínhcủa nhau vì vậy trong giai đoạn đầu học tập hợp tác có thể chưa thật ăn ý, cũng cóthể có nhóm toàn học sinh có khả năng tiếp thu tốt hoặc ngược lại, như vậy trình

độ giữa các nhóm không đều nhau

+ Nhóm đủ trình độ : Chia mỗi nhóm có đủ 3 trình độ học sinh : Hoàn thành tốt,

hoàn thành, chưa hoàn thành

Trong dạy học toán, hình thức chia nhóm này phát huy được tác dụng tốt khimuốn học sinh cùng nhau hợp tác tìm tòi, phát hiện kiến thức mới hoặc giải quyếtnhiệm vụ nhằm củng cố, khắc sâu kiến thức mới hình thành.

- Ưu điểm chính của kiểu nhóm này là : Giáo viên có thể tận dụng khả năng tươngtác giữa các học sinh có khả năng tiếp thu tốt với các học sinh khả năng tiếp thucòn hạn chế để giúp đỡ lẫn nhau Chẳng hạn học sinh còn hạn chế sẽ học được từhọc sinh tiếp thu tốt cách làm, cách diễn đạt, các kiến thức còn chưa rõ Ngược lạinhững học sinh tiếp thu tốt thông qua việc sửa lỗi, góp ý những cho học sinh tiếpthu chưa tốt cũng rút kinh nghiệm cho bản thân mà hiểu sâu và hiểu rõ hơn về bàihọc

Tuy nhiên, nhược điểm chủ yếu của hình thức chia nhóm này là sẽ có một số họcsinh khả năng tiếp thu chưa tốt sẽ dựa dẫm, ỷ lại các kết quả làm việc của nhữnghọc sinh có khả năng tiếp thu tốt Những học sinh tiếp thu nhanh cảm thấy mất thờigian vì phải nhắc lại những điều quá rõ ràng và không thu được gì trong quá trìnhhọc nhóm

+ Nhóm cùng sở trường : Dựa vào quá trình học tập Giáo viên chia học sinh thành

các nhóm: Nhóm học sinh hoàn thành tốt; nhóm học sinh hoàn thành; nhóm họcsinh chưa hoàn thành

Lần lượt giao nhiệm vụ theo nội dung học tập trong chương trình cho từng nhómvới mức độ yêu cầu khác nhau

Trong dạy học toán ở lớp Một - Tiểu học, hình thức chia nhóm này dễ thực hiện

và phát huy hiệu quả khi dùng trong quá trình luyện tập, thực hành phát triển các

kỹ năng cá nhân : tính toán, giải toán hoặc thực hành vận dụng

- Ưu điểm chính của hình thức chia nhóm này là : Đảm bảo phân hóa đối tượng vàdạy theo sở trường của học sinh, giúp cho mỗi nhóm đều phát triển năng lực theokhả năng có thể Nhưng đối với hình thức chia nhóm này đòi hỏi giáo viên phảichuẩn bị nội dung bài giảng đa dạng và công phu hơn nhiều, việc xử lí các tìnhhuống ở trên lớp rất phức tạp đòi hỏi giáo viên phải có năng lực chuyên môn cao

và kỹ năng sư phạm thuần thục

Tóm lại, mỗi kỹ thuật chia nhóm có những ưu, nhược điểm riêng nên tùy theotừng nội dung học tập, từng thời điểm và đối tượng học sinh lớp mình mà giáo viênlựa chọn cách chia nhóm sao cho hợp lí mang lại kết quả cao nhất

4.2: Kỹ thuật điều khiển thảo luận nhóm :

Khi điều khiển thảo luận nhóm, giáo viên cần chú ý đến một số vấn đề :

- Điều khiển định hướng thảo luận vào nội dung trọng tâm, mục tiêu, mục đích họctập

- Điều khiển khơi ngòi, kích thích không khí thảo luận sôi nổi, cởi mở, hợp tác

- Điều khiển nhằm hạn chế phong cách “Anh hùng cá nhân” làm hết công việc của

cả nhóm

- Điều khiển hạn chế sự “ăn theo” của một số cá nhân chưa chăm học ỷ lại

Khi điều khiển thảo luận nhóm học tập, thực hiện tốt các yếu tố trên sẽ tạo nênhiệu quả và chất lượng của cuộc thảo luận

Vận dụng vào dạy học toán ở lớp Một, khi tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm

thì điều quan trọng nhất là học sinh xác định đúng vấn đề (mục tiêu) cần thảo luận.

Các vấn đề không đúng trọng tâm cần mau chóng phát hiện và gạt bỏ, điều này đòihỏi giáo viên cần quan sát và lắng nghe vấn đề thảo luận từ các nhóm, giúp cho các

em xác định được các nhiệm vụ nào đã rõ ràng, nhiệm vụ nào còn cần thảo luận, tranh luận để làm rõ vấn đề (nội dung bài tập) hiểu như thế nào là đúng, là sai

* Giải pháp 5 : Thiết kế tình huống hoạt động và tổ chức hoạt động học tập hợp tác phù hợp.

Tình huống hoạt động hợp tác phải là các tình huống gợi ra vấn đề; nhiệm vụ đề

ra phải vừa sức đối với trình độ của học sinh, tức là học sinh có khả năng giải quyết được tình huống đặt ra; dễ giải quyết vấn đề của tình huống đặt ra, học sinh thấy có nhu cầu hợp tác với nhau và hi vọng sự hợp tác đó sẽ có tác dụng tốt; tạo ra môi trường hợp tác để thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa vai trò cá nhân với vai trò tập thể

Cùng một mục đích, nội dung có thể thiết kế nhiều tình huống khác nhau Nhưng các tình huống học tập hợp tác cần phải đạt yêu cầu là : Không quá khó và không quá dễ, phù hợp với mục đích, nội dung bài học, tình huống phải chính xác, đưa ra đúng lúc, đúng chỗ nhằm thu hút sự chú ý của học sinh Tình huống phải có tác dụng gợi động cơ và dẫn dắt học sinh hoạt động để phát triển một số kỹ năng trình bày, diễn đạt, kỹ năng tư duy hội thoại có phê phán Để tạo tình huống học tập hợp tác trong môn toán ở lớp Một, có thể dựa vào một số hoạt động trí tuệ sau : Dự đoán kết quả nhờ nhận xét trực quan và thực nghiệm, giải bài tập mà học sinh chưa biết thuật giải, tìm sai lầm trong lời giải, phát hiện nguyên nhân và sửa chữa sai lầm trong giải toán, tìm nhiều cách giải cho một bài toán…

Ví dụ 1 : Khi dạy bài Luyện tập (phép trừ trong phạm vi 3), có bài tập : Số ?

với tình huống :

… + … = …

… + … = …

… - … = …

… - … = …

Khi giáo viên mới đưa hình vẽ minh họa ra để học sinh quan sát một số em trong lớp có thể làm được 1 phép tính cộng và 1 phép tính trừ Nhưng sau khi giáo viên hướng dẫn học sinh nắm yêu cầu của đề bài, chia nhóm, yêu cầu các thành viên trong nhóm phải thảo luận để tìm ra các số thích hợp cần điền vào chỗ chấm Để muốn rút ngắn thời gian, tôi yêu cầu mỗi thành viên trong nhóm có thể suy nghĩ cách điền của một phép tính sau đó cả nhóm tổng hợp thống nhất kết quả để điền vào các phép tính và được kết quả hoàn chỉnh như sau : 1 + 2 = 3

2 + 1 = 3 3 - 2 = 1 3 - 1 = 2

1 3 2

Qua ví dụ minh họa này tôi đã khắc sâu kiến thức cho các em "Trong phép cộng khi đổi chỗ các số với nhau thì kết quả không thay đổi" và mối quan hệ giữa phép

cộng và phép trừ

Ví dụ 2 : Khi dạy dạng toán giải có lời văn (có kèm theo đơn vị đo độ dài) như sau:

a, Giải bài toán theo tóm tắt sau :

Tuy nhiên một số nhóm học sinh khác cũng trao đổi thể hiện kỹ năng trình bàybài giải và vẽ hai đoạn thẳng AB và BC nhưng với các cách vẽ khác nhau Sau đóthống nhất và thực hiện đúng theo yêu cầu Và giáo viên gợi ý cho học sinh có thểlựa chọn cách vẽ cả hai đoạn thẳng AB và BC trên cùng một đoạn thẳng như sau :

Sau khi học sinh thực hành giải các bài tập được giao, thay cho việc chữa bài vàđưa ra đáp án, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh cùng nhau thảo luận về nhữngkết quả của bài làm hoặc về các cách giải khác nhau, từ đó giúp học sinh đưa racách giải hay nhất Điều đó thực sự bổ ích vì có nhiều bài toán học sinh làm đúngđáp số và thực sự hiểu hết ý nghĩa của bài toán

Tóm lại, trên cơ sở khai thác tính đa dạng của các đối tượng trong nhóm, cáccấp độ khác nhau của nội dung dạy học, trong dạy học hợp tác việc phân chia tráchnhiệm tới từng cá nhân, sự bình đẳng của mỗi cá nhân trong các vai trò ở nhóm, sựhợp tác tích cực vì mục đích chung của mỗi thành viên là chìa khóa đảm bảo tínhhiệu quả của hình thức tổ chức dạy học theo nhóm trong dạy học hợp tác

Như chúng ta biết rằng trong dạy học môn Toán ở lớp Một, có thể áp dụng một sốtình huống cụ thể như sau :

+ Tình huống 1 : Hoàn thiện kiến thức cũ.

Khi có bài tập khó, ví dụ sau khi học bài : Luyện tập - Trang 10 - SGK Toán 1

Bài 2 : Ghép lại thành hình mới :

C