Giúp học sinh : - Cảm nhận được vẻ đẹp và ý nghĩa của hình tượng con cò trong bài thơ được phát triển từ những câu hát ru xưa để ngợi ca tình mẹ và những lời ru - Thấy được sự vận dụng s
Trang 1Tuần 23: Bài 22
TIẾT 111, 112: VĂN HỌC
CON CÒ
A
Mục tiêu cần đạt
Giúp học sinh :
- Cảm nhận được vẻ đẹp và ý nghĩa của hình tượng con cò trong bài thơ được phát triển từ
những câu hát ru xưa để ngợi ca tình mẹ và những lời ru
- Thấy được sự vận dụng sáng tạo ca dao của tác giả và những đặc điểm về hình ảnh, thể
thơ, giọng điệu của bài thơ
- Rèn luyện kĩ năng cảm thụ và phân tích thơ, đặc biệt là những hình tượng thơ được sáng
tạo bằng liên tưởng, tưởng tượng
B Tổ chức các hoạt động dạy và học
Giới thiệu bài mới :
Tình mẹ con (mẫu tử) thiêng liêng mà gần gũi đối với con người đã từ lâu trở thành đề tài
cho thi ca nhạc hoạ đông tây cổ kim mà không bao giờ cũ, không bao giờ thôi quyến rũ
người đọc Chế Lan Viên góp thêm tiếng nói độc đáo và đặc sắc của mình vào đề tài trên
bằng cách phát triển những câu ca dao quen thuộc nói về con cò để ca ngợi tình mẹ và lời
ru đối với cuộc sống con người Việt Nam
*Hoạt động 1: Đọc và tìm hiểu chung về văn bản
?Hãy nêu những nét hiểu biết của con về nhà thơ Chế Lan Viên?
- Tên là Phan Ngọc Hoan, quê ở Quảng Trị, lớn lên ở Bình Định
- Là nhà thơ xuất sắc của nền thơ hiện đại Việt Nam
- Trước cách mạng tháng Tám, là nhà thơ nổi tiếng trong phong trào
thơ mới qua tập thơ “Điêu tàn” (1937)
- Từ năm 1960 trở đi, thơ Chế Lan Viên có một bước phát triển mới về
cảm hứng và thi pháp Chất thơ, tình thơ, ngôn ngữ thơ mang hương sắc
và ánh sáng của cách mạng và thời đại mới
- Phong cách nghệ thuật rõ nét độc đáo: suy tưởng, triết lí, đậm chất trí
tuệ và tính hiện đại Trong đó chất suy tưởng, triết lí là nét độc đáo
trong thơ Chế Lan Viên thể hiện qua chủ đề Tố Quốc, nhân dân và Cách
mạng:
- Trong thơ Chế Lan Viên hay sử dụng phương thức đối lập:
Đêm mơ nước ngày thấy hình của nước.
Cây cỏ trong chiêm bao xanh sắc biếc quê nhà….
- HÌnh ảnh thơ phong phú, đa dạng: kết hợp giữa thực và ảo, được sáng
tạo bằng sức mạnh của liên tưởng, tưởng tượng, nhiều bất ngờ kì thú.
? Hãy nêu xuất xứ của bài thơ?
- Gọi Hs đọc đoạn 1, GV đọc mẫu đoạn 2 và Hs đọc tiếp đoạn còn lại.
? Trước khi đọc, hãy nhận xét về thể thơ? Và cho biết thể thơ đó có tác
dụng gì trong việc thể hiện tư tưởng, cảm xúc của nhà thơ? (Câu hỏi
số 5 sgk)
- Bài thơ được viết theo thể thơ tự do, các câu thơ dài ngắn không đều,
nhịp điệu biến đổi và có nhiều câu thơ điệp lại, tạo nhịp điệu gần với
điệu hát ru => Khi đọc cần chú ý thể hiện đúng nhịp điệu của từng câu,
từng đoạn
I Đọc, tìm hiểu chung về văn bản
1 Tác giả : (1920 - 1989 )
2 Tác phẩm:
- Sáng tác năm 1962, in trong tập
“Hoa ngày thường chim báo bão”
- Thể thơ tự do
Trang 2- Thường mỗi đoạn được bắt đầu bằng những câu thơ có nhịp ngắn, lặp
lại về cấu trúc, sau đó là những câu thơ dài mở ra với những liên tưởng
xa rộng hoặc suy ngẫm triết lí => Khi đọc cần thể hiện được sự thay đổi
giọng điệu và nhịp điệu như đã nói ở trên.
-Tác dụng: Thể hiện tình điệu, cảm xúc một cách linh hoạt, dễ dàng,
biến đổi.
- Gợi âm điệu lời ru êm ái, dịu dàng, khoan thai, dìu dặt
?Bài thơ lấy cảm hứng từ đâu? Phát triển từ hình tượng nào trong
những câu hát ru? Vì sao hình tượng ấy lại gợi tứ thơ cho thi sĩ, và
qua sự phát triển của hình tượng ấy trong bài thơ, tác giả muốn nói
lên điều gì?
- Hình tượng bao trùm của bài thơ là hình tượng con cò được khai thác
trong ca dao truyền thống - gợi nhớ đến những lời hát ru và làm ta liên
tưởng đến tấm lòng của người mẹ Cảm hứng của bài thơ “con cò” đựơc
bắt nguồn từ những cánh cò trong những lời hát ru của người mẹ Trong
ca dao, hình ảnh con cò xuất hiện rất phổ biến và đươợ dùng với nhiều ý
nghĩa, mà thông dụng nhất là ý nghĩa ẩn dụ cho người nông dân, người
phụ nữ trong cuộc sống còn nhiều vất vả, nhọc nhằn nhưng giầu đức
tính tốt đẹp và niềm vui sống Trong bài thơ này, nhà thơ đã mượn hình
ảnh con cò trong ca dao nhằm mở rộng, phát triển nghĩa biểu tượng đặc
biệt của hình ảnh đó nhằm diễn đạt một cảm xúc thơ mới mẻ: Đó là tấm
lòng của người mẹ và vai trò của lời hát ru đối với cuộc sống của con
người.
?Tác giả tự chia bài thơ thành ba đoạn (phần) Bố cục này được dẫn
dắt theo sự phát triển của hình tượng trung tâm và xuyên suốt cả bài
thơ Hãy nêu nội dung chính của từng đoạn thơ ?
+ Đoạn 1: Hình ảnh con cò trong lời ru tuổi ấu thơ
+ Đoạn 2: Hình ảnh con cò đi vào tiềm thức của tuổi thơ, trở nên
gần gũi như người bạn đồng hành của con người trên mọi chặng
đường đời
+ Đoạn 3: Suy ngẫm và triết lí về ý nghĩa của lời ru và lòng mẹ đối
với cuộc đời mỗi con người
? Có ý kiến cho rằng:
- văn bản con cò là một bài thơ kể chuyện về con cò?
- Miêu tả con cò?
- Mượn hình ảnh con cò trong ca dao để bộc lộ tình cảm?
Hãy nêu ý kiến của em? Từ đó, xác định phương thức biểu đạt chính
của văn bản “con cò”? Văn bản còn có sự kết hợp với phương thức
biểu đạt nào?
Học sinh thảo luận nhanh.
=> Chúng ta cùng phân tích bài thơ để thấy rõ ý nghĩa biểu tượng ấy
* Hoạt động 2: Phân tích chi tiết bài thơ.
Chuyển:
Bài thơ được bắt đầu bằng những lời dẫn rất đáng yêu:
Con còn bế trên tay
Con chưa biết con cò
Nhưng trong lời mẹ hát
Có cánh cò đang bay”
? Vì sao chỉ ở đoạn 1, tác giả mới sử dụng các câu ca dao có hình ảnh
con cò? Đó là thời điểm nào trong cuộc đời mỗi con người?
- Hình tượng con cò mang ý nghĩa biểu tượng đặc biệt: tấm lòng người mẹ và vai trò của lời hát ru đối với cs con người
- Bố cục: 3 phần
- Phương thức biểu đạt:
+ Biểu cảm + Kết hợp với miêu tả và tự sự
II Phân tích.
1 Hình ảnh con cò trong đoạn I
- Hình ảnh con cò được gợi ra trực tiếp từ những câu ca dao dùng làm lời hát ru
+ Con cò Cổng phủ, Con cò
Trang 3-Vì đây là thời kì nằm nôi của đứa trẻ, và chính những người mẹ đã ru
con bằng những lời hát có hình ảnh con cò quen thuộc.
? Cho biết, trong lời ru của mẹ có những cánh cò nào đang bay?
? Con thường gặp những cánh cò ấy trong thể loại văn học nào đã
học?
- con cò trong ca dao (văn học dân gian).
-Ở đây tác giả chỉ lấy lại vài chữ trong mỗi câu ca dao nhằm gợi nhớ
những câu ấy.
? Hãy đọc những câu ca dao ấy?
+ con cò bay lả bay la
Bay từ cổng phủ bay ra cánh đồng
+ Con cò bay lả bay la
Bay từ cổng phủ bay về Đồng Đăng
+ Con cò mà đi ăn đêm
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao….
? Một cuộc sống như thế nào gợi lên từ những con cò như thế?
- Lời ru gợi tả không gian và khung cảnh quen thuộc của cuộc sống êm
đềm bình lặng thời xưa thì làng quê đến thành thị Hình ảnh con cò gợi
lên hình ảnh nhịp nhàng, thong thả, bình yên của cuộc sống và sinh hoạt
thời phong kiến ở Việt Nam
- Còn hình ảnh “con cò xa tổ đi kiếm ăn đêm, gặp cành mềm… lại
tượng trưng cho hình ảnh con người - người mẹ nhọc nhằn, vất vả, lam
lũ kiếm ăn nuôi con cái
- Nhà thơ đã vận dụng ca dao, chọn lọc một số từ ngữ để gợi Con cò đi
ăn đêm gặp tai nạn và chết nhưng khi chết, nó vẫn thương con, nó muốn
chết trong không muốn chết đục để cho con nó khỏi mang tiếng xấu.
Đó chính là lòng mẹ, tình thương của mẹ dành cho con, luôn mong điều
tốt đẹp cho con dù trong hoàn cảnh nào Lời thơ gợi nhớ biết bao bài ca
dao cùng hoàn cảnh khác:
Cái cò lặn lội bờ sông
Gánh gạo đưa chồng tiếng khóc nỉ non
Cái cò đi đón cơn mưa
Tối tăm mù mịt ai đưa cò về
Lặn lội thân cò khi quãng vắng
Eo sèo mặt nước buổi đò đông
? Vì sao, những người mẹ Việt Nam thường ru con bằng ca dao về con
cò?
- Ca dao là những bài ca dân gian thường dùng để hát ru
- Hình ảnh con cò thường xuất hiện trong ca dao, là hình ảnh thân thuộc,
gần gũi với người nông dân Việt Nam
- Con cò trong ca dao gợi nỗi buồn thương về những gì trong sạch và
lận đận, nghèo khó
=> Hình ảnh cò qua những lời ru đã thấm dần vào tâm hồn trẻ nhỏ,
nhưng nó đã đến với tuổi ấu thơ một cách vô thức Bởi ở tuổi này, đứa
trẻ chưa thể hiểu và cũng chưa cần hiểu nội dung, ý nghĩa của những lời
ru – chúng chỉ cần được vỗ về trong những âm điệu ngọt ngào, dịu dàng
của tiếng ru “ầu ơ” để đón nhận bằng trực giác tình yêu thương và sự
chở che của người mẹ
=> Chế Lan Viên đã cảm được thật sâu sắc và tinh tế cái điều thiêng
liêng ấy trong lời ru của người mẹ: Cò một mình….tay nâng”
Đồng Đăng => Gợi vẻ nhịp nhàng, thong thả, bình yên của cuộc sống vốn ít biến động thời xưa
+ Con cò ăn đêm => Gợi hình ảnh con người, cụ thể là người
mẹ, người phụ nữ nhọc nhằn vất
vả, lặn lội kiếm sống
- hình ảnh con cò qua những lời
ru đã thấm dần vào tâm hồn trẻ nhỏ một cách vô thức.-> chúng được đón nhận bằng trực giác tình yêu thương và sự chở che của người mẹ
Trang 4?Câu thơ: “cò một mình cò phải kiếm lấy ăn.Con có mẹ con chơi rồi
lại ngủ”là lời của ai nói với ai? sử dụng biện pháp nghệ thuật nào?
Có ý nghĩa gì?
- Hình ảnh thơ đối lập trong câu trần thuật bộc lộ cảm xúc là lời của mẹ
nói với cò, nói với con, bày tỏ tình thương con
=> Câu thơ đã diễn tả niềm hạnh phúc của con khi có mẹ.
? Em cảm nhận được tình mẹ trong câu hát ru: Ngủ yên! ngủ yên! Cò
ơi, chớ sợ- Cành có mềm mẹ đã sẵn tay nâng” như thế nào?
- Mẹ thương con cò trong ca dao lận đận, mẹ dành cho con bao tình yêu
thương, cánh tay dịu hiền của mẹ, che chở cho con, lời ru câu hát êm
đềm và dòng sữa mẹ ngọt ngào đã nuôi con khôn lớn Tình mẫu tử qua
lời thơ thật cảm động và sâu sắc => Tình mẹ nhân từ, rộng mở với
những gì nhỏ bé đáng thương, đáng được che chở
- Ai đó đã nói rất đúng: Nếu sữa mẹ nuôi phần xác thì lời ru nuôi phần
hồn cho đứa trẻ Lời ru của mẹ là sự khởi đầu để có thể đưa đứa trẻ vào
cuộc sống Lời ru ấy bằng ca dao, dân ca, có cả tình mẹ, lại có cả tâm
hồn dân tộc trong đó: ( Mẹ mang về tiếng hát Từ cái bống cái bang Từ
cái hoa rất thơm Từ cánh cò rất trắng…)
Cho nên, ở cái tuổi nằm nôi của đứa trẻ, không thể là cánh cò liên
tưởng, tưởng tượng của nhà thơ, mà phải là “những cánh cò đang
bay”từ những lời ru trực tiếp của người mẹ Những cánh cò ấy tạo nên
cs bình yên, hạnh phúc cho đứa con trong sự ôm ấp, chở che của tiếng
ru lòng mẹ Đoạn thơ khép lại bằng hình ảnh thanh bình của cuôộ sống:
“Ngủ yên! ngủ yên! chẳng phân vân”
? Có gì độc đáo trong hình thức thơ ở đoạn này? Hình thức đó có tác
dụng gì trong thể hiện khúc hát ru ở đoạn này?
- VẬn dụng ca dao về con cò: lấy lại vài chữ trong mỗi câu ca dao để
gợi nhớ câu ca dao đó với ý nghĩa quen thuộc, nhằm tạo cơ sở cho cảm
hứng thơ.
- giọng thơ tâm tình, thiết tha êm ái…(được thể hiện trong cấu trúc âm
điệu của lời thơ Đó là những hiện tượng điệp từ có nghệ thuật rất trìu
mến thân thương Ngay trong hai câu mở đầu, những từ “con” được
nhắc đi nhắc lại vừa để căn dặn, vừa để giãi bầy và đó không phải là
hiện tượng duy nhât hoặc hiếm hoi: “con chưa biết con cò con vạc- Con
chưa biết những cành mềm mẹ hát Điệp ngữ “ngủ yên”… làm cho
giọng thơ trở nên đầm ấm, ngọt ngào, thiết tha, êm dịu.
- Ý thơ được nâng cấp biến cái nhỏ thành cái lớn, biến cái riêng thành
cái chung Trong câu “Trong lời ru của mẹ thấm hơi xuân”, lời ru là của
một người nhưng “hơi xuân” là của cuộc đời, của cả thiên nhiên tạo vật
thấm vào, và về mặt tinh thần, nó cũng là một dòng sữa ngọt….)
? Khúc hát ru này gợi cho em nhớ về những kỉ niệm nào- tuổi ấu thơ
của em?
(Học sinh tự bộc lộ)
* Hoạt động 2: Phân tích đoạn 2.
? Tại sao, trong đoạn 2, hình ảnh con cò được chuyển thành “cánh
cò”? Để nói lên những giai đoạn nào trong cuộc đời mỗi con người?
Nếu như ở đoạn 1, cánh cò trong lời mẹ ru là điểm khởi đầu, xuất phátt
thì sang đoạn 2, cánh cò từ trong lời ru của mẹ đã đi vào tiềm thức của
tuổi thơ, trở nên gần gũi, thân thiết và sẽ theo con người trong suốt cuộc
đời, trên mỗi chặng đời Hình ảnh con cò trong ca dao lại tiếp tục sự
sống của nó trong tâm thức con người, gắn với những chặng đường đời
=> đưa hai bài ca dao ở phần trên làm điểm tựa, nổi bật ý thơ Những cánh cò - tiếng ru lòng mẹ
- cuộc sống bình yên, hạnh phúc cho đứa con
(Trong lời ru của mẹ thấm hơi xuân… Sữa mẹ nhiều con ngủ chẳng phân vân)
- Nghệ thuật:
+ Vận dụng sáng tạo ca dao truyền thống
+ Giọng thơ tâm tình, thiết tha,
êm ái….(điệp từ, điệp ngữ)
2 Hình ảnh con cò trong đoạn II.
- Cánh cò là người bạn đồng hành của con người
Trang 5của con người Hình tượng con cò trong ca dao đã trở thành những cánh
cò - người bạn đồng hành của con người trên suốt đường đời
?Trong đoạn thứ 2, những hình ảnh thơ nào mới lạ đối với em?
- Cánh của cò hai đứa đắp chung đôi
- Cánh trắng cò bay theo gót đôi chân.
? Nêu cảm nhận của em về những hình ảnh thơ này? ? Những ước
mong nào của mẹ bộc lộ trong lời ru này?
- Những hình ảnh đẹp, lãng mạn, bay bổng được xây dựng bằng trí
tưởng tượng, gợi cuộc sống ấm áp tươi sáng của tuổi thơ, được che chở,
nâng niu Cái màu trắng phau phau trong sạch của cánh cò, cái dịu dàng
êm ả của cánh cò bay lả bay la cứ như thế gắn với cuộc đời con người
trên mỗi bước đường lớn khôn, trưởng thành Lời ru của mẹ đưa con
vào giấc ngủ, trong mơ con vẫn thấy hình ảnh con cò Con có giấc mơ
đẹp Hình ảnh cò và đứa con ngủ chung trong tổ như hai thiên thàn bé
nhỏ Lời ru của mẹ đã nâng đỡ tâm hồn con Cánh cò trở thành một hình
ảnh ẩn dụ giầu ý nghĩa.
- Ngắm nhìn con thơ ngủ mà lòng mẹ dạt dào mong ước, con sẽ lớn
khôn đến trường đi học và được sống trong tình cảm trong sáng, ấm áp
của bạn bè
? Em hiểu sự liên tưởng của nhà thơ ở đoạn : “lớn lên con làm gì? con
là thi sĩ - cánh cò trắng trước hiên nhà và trong hơi mát câu văn này”
như thế nào?
Cánh cò bay theo chân con tung tăng đến lớp, cánh cò lại che… lại quạt
mát vào câu thơ mới viếtt của con… tưởng tượng thật kì lạ, đến ngỡ
ngàng mà vẫn thật quen.
- Thi sĩ là người tạo ra cái đẹp, khơi gợi, bồi đắp những tình cảm tốt đẹp
của con người Dù con làm thi sĩ hay không làm thi sĩ, con sẽ làm một
nghề nào đó có ích cho đời, thì cánh cò trắng tuổi thơ vẫn theo lời ru
của mẹ đi với con suốt cuộc đời dài…
? Từ đó những mong ước nào của mẹ được bộc lộ trong lời ru này?
- Mong tâm hồn con trong sáng, ấm áp làm đẹp cho cuộc đời
? Nhận xét về nghệ thuật đặc sắc của thơ Chế Lan Viên ở đoạn 2?
* Hoạt động 4: Phân tích đoạn thơ 3
? Theo dõi phần III của bài thơ
? Trong khúc ru này, xuất hiện hình ảnh con cò với những biểu tượng
khái quát.? Những đoạn thơ nào mang tính khái quát này?
-Dù ở gần con… đi hết đời lòng mẹ vẫn theo con
- Một con cò thôi… quanh nôi”
? Cảm nhận của em về người mẹ qua hình ảnh: “Dù ở gần con- Dù ở
xa con - Lên rừng, xuống bể - Cò sẽ tìm con - cò mãi yêu con… vẫn
theo con”
- Sự lận đận và đức hi sinh quên mình vì tình yêu con Cả đời cò mẹ
đắm đuối vì con.
? Sự triết lí “Con dù lớn vẫn là con của mẹ - đi hết đời lòng mẹ vẫn
theo con” gợi cho em cảm nghĩ gì về tình mẹ?
- Hai câu thơ là một sự triết lí thật sâu sắc về lòng mẹ Cò mẹ yêu
thương con bằng một tình yêu bền chặt, bao dung Trước người mẹ, đứa
con dù có lớn đến đâu vẫn cứ mãi là bé bỏng vì tình thương của người
+ Từ tuổi ấu thơ nằm trong nôi:
“ cò đứng quanh nôi…
Cánh của cò hai đứa đắp chung đôi”
+ Đến tuổi đến trường:
Mai khôn lớn, con theo cò đi học Cánh trắng cò bay theo gót đôi chân.
+ Và đến lúc trưởng thành:
Cánh cò trắng lại bay hoài không nghỉ
Trước hiên nhà
Và trong hơi mát câu văn…
(ở đâu, lúc nào cò cũng ôm ấp, quấn quýt bên con, bay hoài khôg nghỉ cùng con Không phải cò đâu, là lòng mẹ ta đấy, là sự dìu dắt, nâng đỡ yêu thương bền bỉ suốt cả đời mẹ đối với con
- Nghệ thuật:
+ Hình ảnh con cò được xây dựng bằng sự liên tưởng, tưởng tượng phong phú của nhà thơ +Cò đã gợi ý nghĩa biểu tượng về lòng mẹ, về sự dìu dắt, nâng đỡ dịu dàng và bền bỉ của người mẹ
3 Hình ảnh con cò trong đoạn thơ 3.(sự suy ngẫm và triết lí từ
hình tượng con cò)
- Cò là biểu tượng cho tấm lòng của người mẹ suốt đời bên con:
+Dù gần con, xa con, lên rừng, xuống bể, cò sẽ tìm con, mãi yêu con…
- Từ sự thấu hiểu đó, nhà thơ khái quát một quy luật của tình cảm có ý nghĩa bền vững, rộng lớn và sâu sắc:
+Con dù lớn vẫn là con của mẹ +Đi hết đời lòng mẹ vẫn theo con
=> triết lí sâu sắc về lòng mẹ: bao la, lúc nào cũng mở rộng để
Trang 6mẹ là không bến không bờ VÀ trong đời ta lúc nào cũng luôn có mẹ
theo bên, nếu có lỡ chân sa ngã,mẹ lại đỡ ta dậy, nâng bước ta đi tiếp
trên đường đời… Điệp từ “dù” khẳng định: tình mẫu tử bền bỉ, sắt son,
quy luật tình cảm muôn đừi vĩnh hằng.
- Phần cuối bài thơ trở lại với âm hưởng lời ru và đượm chất triết lí trữ
tình
- Một con cò thôi … cũng là cuộc đời vỗ cánh qua nôi.
? Từ cánh cò trong câu hát thành cuộc đời vỗ cánh qua nôi Liên
tưởng này gợi cho em cảm nghĩ gì?
- Nghĩ về con cò trong ca dao, nghĩ về cuộc đời con mai sau, người mẹ
nghĩ về thân phận, số phận những con cò nhỏ bé, đáng thương trong
cuộc đời xưa và cuộc đời nay.
- Những dòng thơ cuối khép lại bằng hình ảnh một cuộc đời mới bình
yên, êm ả, hạnh phúc của con thơ: Cho cả sắc trời đến hát quanh nôi.
? Vì sao nhà thơ lại có liên tưởng ấy?
Vì nhà thơ cảm nhận được ý nghĩa cao đẹp của lời ru
? Đặc sắc nghệ thuật của đoạn thơ này là gì?
- Sử dụng linh hoạt các câu thơ tự do, ít vần, độ dài, ngắn khác nhau
- Vận dụng trí tưởng tượng liên tưởng mới lạ
? Từ đó, em cảm nhận được những ý nghĩa nào của lời ru trong đoạn
thơ này?
- Lời ru là biểu hiện cao cả và đẹp đẽ của tình mẹ và tình đời rộng lớn
đã dành cho mỗi cuộc đời con người Một tiếng ru như thế thiêng liêng
biết bao và quý giá biết chừng nào đối với cuộc đời mỗi con người.
“Ta đi trọn kiếp con người Cũng không đi hết những lời mẹ ru”.
Tiếng ru ấy theo ta đi suốt cuộc đời như một hành trang tinh thần của
tình mẫu tử.
* Hoạt động 5: Tổng kết.
? Đọc bài thơ “Con cò”, em cảm nhận được những điều cao đẹp nào
của tình mẹ và những lời ru?
(Thảo luận nhóm)
? Đọc lại toàn bộ bài thơ, em nhận xét về thể thơ, nhịp điệu, giọng
điệu và cho biết các yếu tố đó có tác dụng như thế nào trong việc thể
hiện tư tưởng, cảm xúc của nhà thơ?
ôm ấp, che chỏ cho con…
- Từ xúc cảm mà mở ra những suy tưởng, khái quát thành những triết lí
- đó là cách thường thấy ở thơ Chế Lan Viên và cũng là một ưu thế của thơ ông
- Phần cuối bài thơ trở lại với âm hưởng lời ru và đúc kết ý nghĩa phong phú của hình tượng con cò trong những lời ru ấy (một con
cò thôi… vỗ cánh qua nôi)
III Tổng kết (ghi nhớ)
1 Nội dung.
- Những bài hát ru cần thiết biết bao
vì nó nuôi dưỡng và bồi đắp lòng nhân ái trong cuộc đời mỗi con người.
- Tình mẹ là tình cảm cao đẹp và bền bỉ vì nó được xây đắp bằng đức
hi sinh quên mình của tình yêu thương, che chở
2 Nghệ thuật.
- Sử dụng thể thơ tự do => thể hiện tình điệu, cảm xúc một cách linh hoạt, dễ dàng, biến đổi, tạo ra nhịp điệu riêng khoan thai, dìu dặt cho thi phẩm.
- giọng điệu tâm tình, thủ thỉ mang
âm hưởng của lời hát ru kết hợp với giọng điệu suy ngẫm, triết lí.
- Khai thác và làm mới ý nghĩa của
ca dao (vừa truyền thống, vừa hiện đại)
- Sáng tạo những hình ảnh thơ mới
lạ bằng trí tưởng tượng, liên tưởng.
IV Luyện tập:
Trang 71.Hai bài thơ hát ru mang hai tên khác nhau (con cò” và “khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” ) của hai tác giả ra đời ở hai thời điểm khác nhau, nhưng đều có chung ý nghĩa nào?
- Cả hai bài thơ đều gieo vào lòng người đọc những ấm nóng của tình mẹ
- Gợi cảm xúc được yêu thương che chở và hi vọng
- gợi niềm tin yêu vào những điều nhân ái trong cuộc đời
2 Viết 1 đoạn văn nêu cảm nhận của em về đoạn thơ : “Dù gần con…… vẫn theo con”
Hướng dẫn học bài:
- Học thuộc bài thơ
- Học thuộc dàn ý vở ghi
- Làm bài tập: viết đoạn văn nêu cảm nhận về đoạn thơ: “Dù ở gần con… vẫn theo con”
=======================
TIẾT 113: TẬP LÀM VĂN TRẢ BÀI TẬP LÀM VĂN SỐ 5
A Kết quả cần đạt.
- Ôn tập tổng hợp các kiến thức đã học về văn nghị luận
- Sửa các lỗi về bố cục, liên kết, dùng từ ngữ, đặt câu, hành văn
- Hoàn thiện quy trình viết bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng trong đời sống xã hội
B Tổ chức các hoạt động dạy -học
* Hoạt động 1: Nhận xét, đánh giá chung
* Ưu điểm:
- Về tìm hiểu đề và tìm ý
- Về bố cục, liên kết, diễn đạt
- Về những suy nghĩ, nhận xét sâu sắc có tính sáng tạo
* Nhược điểm:
- Chỉ ra những biểu hiện xa đề, lạc đề hoặc lạc ý
- Chỉ ra những biểu hiện mất cân đối về bố cục hoặc chưa đảm bào tính liên kết, hay các lỗi diễn đạt
- Chỉ ra những biểu hiện sao chép hoặc thiếu tính sáng tạo
- Kết quả mặt điểm số: (sổ chấm chữa)
*Hoạt động 2: Đọc - Bình
- Giáo viên cho học sinh đọc, nhận xét, so sánh:
- Hai bài thuộc loại khá giỏi
- Hai bài thuộc loại trung bình
- Hai bài thuộc loại yếu, kém
* Hoạt động 3: Trả bài
GIÁO VIÊN trả bài và yêu cầu học sinh trao đổi bài cho nhau để cùng rút kinh nghiệm
* Hoạt động 4: Nhắc nhở, dặn dò
- Giáo viên nhấn mạnh : nghị luận về một sự việc, hiện tượng trong đời sống xã hội là một kiểu bài thông dụng mà bất kì ai cũng có lúc phải dùng đến (dưới dạng nói hoặc viết); vì vậy về nhà các em tập viết nốt những đề còn lại (trong sgk
TIẾT 114 - 115: TẬP LÀM VĂN
Trang 8CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG, ĐẠO LÍ
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh biết làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí
B Tổ chức các hoạt động dạy và học.
Kiểm tra bài cũ
1 Thế nào là nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí Vấn đề tư tưởng, đạo lí đưa ra
nghị luận phải như thế nào? Nó thường được thể hiện dưới những hình thức nào?
- Là bài nghị luận bàn về một vấn đề tư tưởng đạo lí
- Vấn đề tư tưởng đạo lí đó có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống con người
- Các tư tưởng đạo lí đó thường được đúc kết trong nhiều câu tục ngữ, danh ngôn, ngụ
ngôn, khẩu hiệu hoặc khái niệm
2 Bài nghị luận về tư tưởng đạo lí có phần giống và khác với bài nghị luận về một sự việc
như thế nào?
*Giống: Sau khi phân tích sự việc hiện tượng, người viết rút ra tư tưởng, đạo lí, đời sống
* Khác: Xuất phát điểm và lập luận
- Xuất phát điểm:
+ Nghị luận về sự việc đời sống: xuất phát từ thực tế đời sống=> rút ra tư tưởng, đạo lí
+ Nghị luận về tư tưởng đạo lí: xuất phát từ tư tưởng đoạ lí -> đến giới thiệu, phân tích,
chứng minh để trở lại khẳng định hay phủ định
- Lập luận:
+NL về sự việc hiện tượng đời sống: nghiêng về dẫn chứng
+ Nghị luận về tư tưởng đạo lí: nghiêng về tư tưởng, khái niệm, lĩ lẽ: giải thích, chứng
minh, bình luận… => sáng tỏ các tư tưởng, đạo lí quan trọng
* Hoạt động 1: Tìm hiểu các đề nghị luận
về một vấn đề tư tưởng, đạo lí
1 Gọi học sinh đọc 10 đề trong sgk.
2 Học sinh nhận xét các dạng đề
? Các đề bài trên có điểm gì giống nhau
và khác nhau? Chỉ ra sự giống và khác
nhau đó?
-Học sinh tự nghĩ ra một vài đề tương tự.
(gọi lên bảng trình bầy)
I Tìm hiểu các dạng đề nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí
1.Đọc đề
2 Nhận xét:
* giống nhau:
- Nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí quan trọng trong đời sống con người
- Yêu cầu nghị luận: Vận dụng giải thích, chứng minh, bình luận
* Khác nhau:
- Đề 1,3,10: có mệnh lệnh
- Các đề còn lại không có mệnh lệnh
=> Có hai dạng đề: Dạng mệnh lệnh và dạng mở
3 Tự ra một số đề:
a Có kèm theo mệnh lệnh
- Bàn về chữ hiếu
- Suy nghĩ về câu tục ngữ : “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn”
b Không kèm theo mệnh lệnh:
- Ăn vóc học hay
- Ăn trông nồi, ngồi trông hướng
- Lòng nhân ái
Trang 9* Hoạt động 2: Tìm hiểu cách làm bài
1: Học sinh đọc đề trong sgk.
2 Gọi 1 học sinh thực hiện bước tìm hiểu
đề và tìm ý:
- Tính chất của đề?
- Yêu cầu của đề?
*Tìm ý như thế nào?(bằng cách đặt câu
hỏi tìm ý)
- Giải thích câu tục ngữ (nghĩa bóng)
- Đạo lí của người hưởng thụ.
2 Lập dàn ý:
I Mở bài:
- Giới thiệu cây tục ngữ
- Nêu tác dụng của nó
II thân bài:
1 Giải thích nội dung câu tục ngữ
2 Đánh giá nội dung câu tục ngữ
* Là đạo lí đúng đắn của người hưởng thụ:
- Nhớ nguồn là lương tâm trách nhiệm
- Nhó nguồn là sự biết ơn, giữ gìn nối tiếp
- Nhó nguồn là sự trân trọng, không vong
ơn
- Nhớ nguồn là sự sáng tạo ra thành quả
mới
* Đạo lí là sức mạnh tinh thần giữ gìn các
giá trị vật chất, tinh thần, dân tộc
* Đạo lí là nguyên tắc làm người của người
Việt Nam
III Kết bài:
1 Khẳng định: truyền thống tốt đẹp
2 Nêu ý nghĩa của tục ngữ đối với ngày
nay.
- Lá lành đùm lá rách
…
II Cách làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí
ĐỀ bài: suy nghĩ về đạo lí “uống nước nhớ nguồn”
1 Tìm hiểu đề, tìm ý
*Tìm hiểu đề
- Tính chất: Nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí
- Yêu cầu về nội dung: Nêu suy nghĩ về câu tục ngữ:
- Phạm vi kiến thức:
+ Tục ngữ Việt Nam + Vận dụng tri thức đời sống
* Tìm ý :
- Tìm nghĩa của câu tục ngữ
- Nghĩa của câu tục ngữ thể hiện truyền thống đạo lí gì? (lòng biết ơn của người đang được hưởng thụ)
- Ngày nay, đạo lí ấy có ý nghĩa như thế nào?
2 Lập dàn bài chi tiết
I Mở bài:
- Cách 1: Đi từ chung đến riêng
- Cách 2: đi từ thực tế -> đạo lí Cách 3: Phản đề
II Thân bài:
1 giải thích câu tục ngữ
- Uống nước
- Nguồn
- Nhớ nguồn
2 Nhận định, đánh giá (bình luận)
* Câu tục ngữ là lời dạy, khuyên, nhắc nhở, bởi cuộc đời vẫn còn những hiện tượng vô ơn bạc nghĩa
* Ngày nay câu tục ngữ cho chúng ta hiểu sâu sắc nhiều vấn đề trong đạo lí này:
- không quên tổ tiên, nòi giống (đất nước)
- Không quên người đã cho mình cuộc sống (xã hội)
- Không quên ông bà cha mẹ (gia đình)
* Đất nước giữ vững truyền thống là đất nước tốt đẹp, bền vững
* Nhớ nguồn thiết thực là trân trọng, giữ gìn thành quả, phát triển thành quả mới để đất nước phát triển
III Kết bài: (nhiều cách kết bài)
- Đi từ nhận thức tới hành động
- Kết bài có tính chất tổng kết
3 Viết bài: Dựa vào dàn ý để viết bài
- viết từng phần, từng đoạn
- Chú ý tới liên kết câu, liên kết đoạn
- Cách viết, lời văn, giọng văn
Trang 10? Bài học hôm nay giúp chúng ta ghi nhớ
vấn đề gì?
4 Đọc bài viết và sửa chữa
- Kiểm tra lại bài viết với dàn ý
- Kiểm tra lại nội dung từng phần
- Cách dựng đoạn
- Cách diễn đạt
III Ghi nhớ: Muốn làm bài nghị luận về một vấn đề
tư tưởng đạo lí:
- đảm bảo yêu cầu chung bài nghị luận (thực hiện 4 bước)
2 Tìm hiểu vận dụng các phép lập luận: chứng minh, giải thích, phân tích, bình luận phù hợp
3 Dàn bài cụ thể bài nghị luận tư tưởng, đạo lí
4 Bài làm thể hiện được góc độ riêng để bày tỏ ý kiến của mình về vấn đề nghị luận
IV Luyện tập:
Đề bài: Giải thích và chứng minh câu tục ngữ: “Đi một ngày đàng, học một sàng
khôn”
Yêu cầu: Tìm hiểu đề và lập dàn ý cho đề bài trên
I Tìm hiểu đề, tìm ý
* Tìm hiểu đề
1 Tính chất đề: nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí
2 yêu cầu về nội dung: giải thích, chứng minh câu tục ngữ
3 Phạm vi kiến thức
- Hiểu biết về tục ngữ
- VẬn dụng tri thức đời sống
*Tìm ý:
1 Hiểu câu tục ngữ trên như thế nào cho đúng?
2 Tại sao nhân dân ta nói: “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”
3 Ý nghĩa của câu tục ngữ đối với mỗi con người:
- 1 bài học sâu sắc
- 1 đầu óc thực tế -> cách học thực tế
II Dàn ý:
1 Mở bài:
1.Giới thiệu giá trị tục ngữ
2 Nêu câu tục ngữ và yêu cầu hiểu thế nào cho đúng
2 Thân bài.
a giải thích câu tục ngữ
- “Một ngày” ngắn so với đời người
- “Đi một ngày đàng” - quãng đường ngắn
- Học một sàng khôn: nhiều điều hay, tốt, mới mẻ, bổ ích đối với mọi người
=> Tóm lại: hai vế tương phản, cách nói thậm xưng: đi ít mà học được nhiều để từ đó
khẳng định chân lí:
- Nếu biết đi và đi nhiều thì sẽ được học hỏi, mở rộng hiểu biết trong thực tế cuộc sống
b Ý nghĩa, giá trị câu tục ngữ
* Đưa ra khái niệm hoàn toàn đúng