Triết lý hành động hồ chí minh (tt)

Qua lăng kính chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh không chỉ chọn lọc được các giá trị triết lý của dân tộc, của phương Đông, phương Tây mà còn nhận thấy và phát triển các động lực cho hàn

YÊN NGỌC TRUNG

TRIẾT LÝ HÀNH ĐỘNG HỒ CHÍ MINH

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

Mã số: 62 31 02 04

HÀ NỘI - 2017

Luận án được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học : 1 PGS.TS Bùi Đình Phong

2 PGS.TS Lê Văn Tích

Phản biện 1: ……… ……

………

Phản biện 2: ………

………

Phản biện 3: ………

………

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện

họp tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Vào hồi……giờ……ngày……tháng…….năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

là những giá trị bất biến, mục tiêu bất biến được thể hiện bằng những hành động phong phú, mạnh mẽ của Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo, thực hiện hóa các mục tiêu cách mạng Triết lý về mục tiêu hành động Hồ Chí Minh còn nguyên giá trị, góp phần định hướng hành động cho Đảng, nhân dân ta trong sự nghiệp đổi mới và phát triển đất nước

Qua lăng kính chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh không chỉ chọn lọc được các giá trị triết lý của dân tộc, của phương Đông, phương Tây mà còn nhận thấy và phát triển các động lực cho hành động cách mạng Triết lý về sức mạnh của quần chúng, vai trò của quần chúng nhân dân được quán triệt trong hành động Dân là điểm mấu chốt, cốt lõi của mọi hành động, triết lý hành động Hồ Chí Minh Lòng yêu nước và tinh thần yêu nước của nhân dân trong truyền thống dân tộc được Hồ Chí

Minh xác định “như các thứ của quý”, Người bằng hành động cụ thể, thiết thực khơi

dậy và phát huy các thứ của quý đó phục vụ cho sự nghiệp cách mạng Lòng yêu

nước được phát huy bằng “thi đua là yêu nước, yêu nước phải thi đua”, cùng tinh thần “đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết” dân tộc và quốc tế, tạo ra động lực hành động

mạnh mẽ quyết định cho những thắng lợi cách mạng Trong sự nghiệp cách mạng,

phương pháp dân chủ, phong cách dân chủ được thực hành đã trở thành “cái chìa

khóa vạn năng” để có thể giải quyết mọi khó khăn Triết lý về động lực hành động

thể hiện trong triết lý hành động Hồ Chí Minh có cơ sở lý luận khoa học, có kết quả thực tiễn phong phú khẳng định, đã và đang là những nội dung định hướng cho hành động của Đảng trong hoạch định chủ trương, xây dựng chính sách nhằm phát huy tốt nhất các động lực cho sự nghiệp cách mạng trong điều kiện mới của đất nước

Triết lý về phương pháp hành động Hồ Chí Minh thể hiện trong sự nghiệp cách

mạng phong phú và sâu sắc Triết lý “Dĩ bất biến ứng vạn biến” là phương pháp hành

động, chỉ đạo hành động số một của Hồ Chí Minh Quán triệt triết lý này trong hành động đảm bảo kiên định mục tiêu độc lập của dân tộc, tự do, hạnh phúc của nhân dân, đồng thời thể hiện tính linh hoạt, sáng tạo trong phương pháp hành động cụ thể nhằm hoàn thành các mục tiêu mà cách mạng đặt ra

Trước thực trạng suy thoái về tư tưởng, đạo đức, nói không đi đôi với làm, nói một đằng, làm một nẻo, trong đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay, các triết lý về

phương pháp hành động “miệng nói tay làm”, nêu gương trong hành động, “đảng

viên đi trước làng nước theo sau”, đảng viên là “đầu tàu gương mẫu” trong triết lý

hành động Hồ Chí Minh càng khẳng định giá trị mạnh mẽ của việc vận dụng, thực hành triết lý Triết lý hành động Hồ Chí Minh về nói đi đôi với làm, nêu gương, làm gương trong hành động là một giá trị cần được phát triển, mở rộng, trở thành các tiêu chí quan trọng trong đánh giá phẩm chất đạo đức, tư tưởng của cán bộ, đảng viên hiện nay

Với những kết quả đạt được trong thực tế hành động cách mạng, triết lý hành động Hồ Chí Minh đã góp phần phát triển triết lý hành động có trong chủ nghĩa Mác - Lênin, phát triển triết lý hành động của dân tộc lên tầm cao mới Nội dung triết lý định hướng hành động cho Đảng, định hướng xây dựng phẩm chất, chuẩn mực hành động, chiến đấu, lao động học tập cho cán bộ, đảng viên Đồng thời những thắng lợi của cách mạng Việt Nam, của triết lý hành động Hồ Chí Minh đã cổ vũ mạnh mẽ phong trào cách mạng giải phóng dân tộc thuộc địa trên thế giới Thực hiện triết lý hành động của mình, Hồ Chí Minh cho thấy tấm gương người chiến sĩ cộng sản quốc tế trong sáng, thủy chung, khẳng định triết lý hành động nhân văn của dân tộc Việt Nam

Triết lý hành động Hồ Chí Minh, với những nội dung khoa học và sâu sắc, các giá trị của nó làm phong phú di sản Hồ Chí Minh, tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, giá trị lý luận và thực tiễn của triết lý có ý nghĩa đối

với sự phát triển của dân tộc và thời đại Vì những lý do đó tôi chọn Triết lý hành

động Hồ Chí Minh làm luận án tiến sĩ với mong muốn được hiểu biết và góp phần

làm sáng tỏ kho tàng di sản Hồ Chí Minh

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích

Luận án nghiên cứu làm rõ về khái niệm, cơ sở hình thành, bản chất, nội dung

cơ bản; giá trị dân tộc và thời đại triết lý hành động Hồ Chí Minh

2.2 Nhiệm vụ

- Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, chỉ ra những kết quả, xác định những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ

- Xác định khái niệm; cơ sở hình thành triết lý hành động Hồ Chí Minh

- Phân tích nội dung, xác định bản chất triết lý hành động Hồ Chí Minh

- Đánh giá giá trị dân tộc và thời đại triết lý hành động Hồ Chí Minh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Triết lý hành động Hồ Chí Minh bao gồm các khía cạnh cơ sở hình thành, nội dung, bản chất, giá trị dân tộc và thời đại của triết lý

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Dưới góc độ Hồ Chí Minh học, về tư liệu, luận án phân tích hành động, việc làm, bài viết, bài nói, chỉ đạo thực tiễn; về nội dung là những quan điểm, hành động thực tiễn; về thời gian chủ yếu từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến 1969, để làm rõ nội dung, giá trị triết lý hành động Hồ Chí Minh

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của luận án là những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam về con đường, mục tiêu, động lực, phương pháp hành động cách mạng

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và các phương pháp cụ thể: phương pháp logic và lịch sử trong phân tích, đánh giá các sự kiện, hành động của Hồ Chí Minh; phương pháp trừu tượng hóa và khái quát hóa để làm rõ triết lý hành động Hồ Chí Minh biểu đạt trên các lĩnh vực, đồng thời sử dụng một số phương pháp cụ thể khác như phân tích, so sánh, tổng hợp,… để hoàn thành mục đích luận án đặt ra

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

5.1 Ý nghĩa khoa học

- Đề tài góp phần làm rõ khái niệm, xác định bản chất triết lý hành động Hồ Chí Minh

- Đề tài làm rõ cơ sở hình thành, nội dung triết lý hành động Hồ Chí Minh

- Xác định giá trị dân tộc và thời đại của triết lý hành động Hồ Chí Minh; góp phần khẳng định tính toàn diện của di sản Hồ Chí Minh

5.2 Ý nghĩa thực tiễn

Về lý luận: Luận án góp phần gia tăng tri thức về khoa học chính trị nói chung,

Hồ Chí Minh học nói riêng và làm cơ sở để Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng trong quá trình phát triển xã hội, đặc biệt vấn đề thống nhất trong hành động, lời nói, việc làm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong điều kiện đổi mới, hội nhập của đất nước

Về thực tiễn: Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu,

học tập trong các chuyên ngành của khoa học chính trị như: Hồ Chí Minh học, chính trị học, xây dựng Đảng cũng như vận dụng trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu thành 4 chương, 12 tiết:

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Nghiên cứu triết lý

Nghiên cứu về triết lý không nhiều, một số công trình nghiên cứu có đề cập triết lý chỉ nhằm thống nhất nhận thức về triết lý, làm cơ sở nghiên cứu nội dung một triết lý cụ thể Tổng quan tình hình nghiên cứu về triết lý cho thấy nhận thức về khái niệm, đặc điểm nhận biết trong mối quan hệ với triết học của các nhà nghiên cứu là tương đối thống nhất Trong các công trình có sự nhận định khác nhau về triết lý, nhưng về cơ bản không mâu thuẫn mà bổ sung cho nhau Các nghiên cứu luôn đặt triết lý trong mối quan hệ với triết học, so sánh, phân biệt các khái niệm, cách hiểu về mối quan hệ giữa triết học và triết lý ngày càng rõ ràng

1.2 Nghiên cứu triết lý Hồ Chí Minh

Nghiên cứu triết lý Hồ Chí Minh trong thời gian gần đây cũng được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Tuy nhiên, các công trình chuyên biệt nghiên cứu về triết lý Hồ Chí Minh không nhiều Triết lý Hồ Chí Minh được đề cập rải rác trong các công trình nghiên cứu về phương pháp, tư tưởng triết học Hồ Chí Minh Các công trình nghiên cứu chủ yếu là bài viết tạp chí hay bài viết chuyên đề khoa học Các triết lý Hồ Chí Minh có sự đầu tư nghiên cứu là triết lý “Dĩ bất biến ứng vạn biến”, triết lý phát triển

xã hội, triết lý phát triển xã hội, đây cũng là các công trình có giá trị khoa học Nghiên cứu triết lý Hồ Chí Minh cần có sự quan tâm, đầu tư hơn nữa vì những giá trị khoa học, yêu cầu phát triển đất nước

1.3 Nghiên cứu triết lý hành động Hồ Chí Minh

Cho đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu triết lý hành động Hồ Chí Minh Tuy nhiên, trong nghiên cứu các triết lý của Hồ Chí Minh hoặc trong nghiên cứu phương pháp, phong cách, tư tưởng triết học Hồ Chí Minh, đã có đề cập triết lý hành động Hồ Chí Minh Tiếp cận nghiên cứu nội dung triết lý hành động Hồ Chí

Minh, cho thấy các công trình đã phản ánh mục tiêu, phương pháp, động lực, hình

thức biểu đạt, con đường hình thành triết lý hành động Tuy nhiên, các nội dung nằm

rải rác trong các công trình, chưa có công trình nào nghiên cứu làm rõ triết lý hành động Hồ Chí Minh

1.4 Kết quả nghiên cứu và vấn đề đặt ra cho luận án

1.4.1 Kết quả các công trình nghiên cứu đạt được

Thứ nhất, qua các công trình, các khái niệm triết lý, triết lý Hồ Chí Minh, triết

lý phát triển Hồ Chí Minh cơ bản thống nhất Bước đầu xác định quan hệ giữa triết học và triết lý Hồ Chí Minh, quan hệ giữa triết lý hành động Hồ Chí Minh với các

triết lý của Hồ Chí Minh Các công trình đánh giá mối quan hệ giữa triết lý, triết học hay các triết lý với nhau trên cùng một cấp độ là nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh

Thứ hai, các nhà nghiên cứu khẳng định Hồ Chí Minh có nhiều triết lý như

triết lý phát triển, triết lý về dân, triết lý nhân sinh, triết lý đạo đức, triết lý giáo dục,… và khẳng định có triết lý hành động Hồ Chí Minh Ở Hồ Chí Minh, triết lý về mọi vấn đề được thể hiện bằng hành động cụ thể, triết lý hành động Hồ Chí Minh

“hòa quyện” trong các triết lý khác

Thứ ba, các nhà nghiên cứu nhận định triết học Mác - Lênin là nền tảng cơ

bản hình thành triết lý Hồ Chí Minh Các nhà nghiên cứu thống nhất, Hồ Chí Minh

là nhà triết học thực hành Người vận dụng các nguyên lý, quy luật, các cặp phạm trù triết học Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam theo cách người Việt Nam, người phương Đông, thực hiện cải tạo và phát triển xã hội theo đúng tinh thần Mác - Lênin

Thứ tư, các công trình khẳng định có triết lý hành động Hồ Chí Minh, nêu ra

một số khía cạnh nội dung, biểu hiện của hình thức, mối quan hệ của triết lý hành động với các phạm trù đạo đức, nhân văn,… hay mối quan hệ giữa triết lý hành động với triết lý phát triển Hồ Chí Minh nhưng chưa đầy đủ và chỉ đặt trong mục đích nghiên cứu nội dung khác

Thứ năm, các công trình nghiên cứu khi đề cập triết lý Hồ Chí Minh, vấn đề

được các nhà nghiên cứu quan tâm và tần suất xuất hiện nhiều là: triết lý về dân, triết

lý thân dân, mục tiêu hành động là giải phóng nhân dân, giải phóng con người, giải phóng xã hội; lý luận gắn liền với thực tiễn là nguyên tắc tối cao, là cái đích cho hành động; lời nói đi đôi với việc làm là một trong những nội dung thể hiện đặc trưng phong cách, phương pháp Hồ Chí Minh; “dĩ bất biến ứng vạn biến” là nguyên tắc xem xét hành động số một, đỉnh cao phương pháp hành động Hồ Chí Minh Đây là những vấn đề sẽ được tác giả luận án luận giải từ góc độ tiếp cận triết lý hành động

Hồ Chí Minh

1.4.2 Những vấn đề đặt ra cho luận án tiếp tục nghiên cứu

Thứ nhất, tiếp thu và trình bày hệ thống các khái niệm liên quan đến triết lý,

triết lý hành động Hồ Chí Minh Hình thành khái niệm Triết lý hành động Hồ Chí

Minh Khẳng định Triết lý hành động Hồ Chí Minh là cơ sở để xác định nội dung

mục tiêu, động lực, phương pháp hành động cho các triết lý khác của Hồ Chí Minh, đồng thời cũng là phương pháp cơ bản để biểu đạt cho các triết lý của Hồ Chí Minh trong thực tiễn cách mạng

Thứ hai, luận án nghiên cứu tìm hiểu cơ sở hình thành, xác định bản chất triết

lý hành động Hồ Chí Minh

Thứ ba, từ các gợi ý, lập luận trong các công trình nghiên cứu về thống nhất

giữa lý luận và thực tiễn, về nói đi đôi với làm, về “dĩ bất biến ứng vạn biến”,… tác

giả luận án tiếp tục nghiên cứu làm rõ nội dung triết lý hành động Hồ Chí Minh, các vấn đề về mục tiêu, động lực, phương pháp hành động trong nội dung triết lý hành động Hồ Chí Minh

Thứ tư, từ xác định cơ sở hình thành, bản chất, nội dung, luận án xác định giá

trị đối với dân tộc và thời đại của triết lý

Tiểu kết Chương 1

Tổng quan tình hình nghiên cứu cho thấy, nghiên cứu triết lý, triết lý Hồ Chí Minh, triết lý hành động Hồ Chí Minh đã đạt được một số kết quả bước đầu Các nhà nghiên cứu thống nhất có triết lý hành động Hồ Chí Minh Triết lý này thể hiện trong các bài viết, bài nói, hành động của Hồ Chí Minh trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng Trong các công trình, các nhà nghiên cứu chỉ nêu ra một hoặc một số khía cạnh nội dung của triết lý hành động Hồ Chí Minh, không có công trình nào lấy triết lý hành động Hồ Chí Minh làm đối tượng nghiên cứu Tiếp cận nghiên cứu triết lý hành động

Hồ Chí Minh, luận án chỉ ra một số nội dung của triết lý đã được các công trình đề cập, trên cơ sở đó đánh giá kết quả các công trình nghiên cứu đạt được và những vấn đề đặt

ra cho luận án tiếp tục nghiên cứu Tổng quan tình hình nghiên cứu là cơ sở để luận án hoàn thành mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu triết lý hành động Hồ Chí Minh

Chương 2 KHÁI NIỆM, CƠ SỞ HÌNH THÀNH, BẢN CHẤT TRIẾT LÝ HÀNH ĐỘNG HỒ CHÍ MINH

2.1 Một số khái niệm

2.1.1 Khái niệm “triết học”

“Triết học” là thuật ngữ có gốc xuất phát từ tiếng Hy Lạp, chữ “Philosophia”

có nghĩa là “yêu mến sự thông thái, anh minh” Triết học được dùng với nghĩa phổ

biến là môn khoa học nghiên cứu những vấn đề chung nhất của tự nhiên, xã hội và con người, mối quan hệ của con người nói chung, của tư duy con người nói riêng với thế giới xung quanh Về hình thức, “triết học” là một dạng đặc biệt của ý thức và nhận thức, được thể hiện bằng một hệ thống các nguyên lý, quan điểm có tính trừu tượng, tính khái quát hóa cao với logic nội tại tương đối chặt chẽ Nó là hệ thống tri thức về những cơ sở và những nguyên tắc cơ bản của quan hệ giữa con người với tự nhiên, xã hội và đời sống tinh thần, là sự biểu thị một kiểu nhận thức duy lý đặc biệt

về hệ thống những vấn đề cơ bản của tồn tại người

2.1.2 Khái niệm “triết lý”

Trong Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, “triết lý” được hiểu: là “lý

luận triết học”, “quan niệm chung của con người về những vấn đề nhân sinh và xã

hội”, “thuyết lí về những vấn đề nhân sinh và xã hội” Còn trong Từ điển từ và ngữ

Việt Nam định nghĩa “triết lý” theo kiểu chiết tự: “triết” là sự sáng suốt, “lý” là lẽ, lý

lẽ, ví dụ, lý luận về triết học Trong Đại từ điển tiếng Việt “triết lý” cũng được coi là

“lý luận triết học” và còn được hiểu là “quan niệm chung và sâu sắc nhất của con người về những vấn đề nhân sinh và xã hội”,… Trong các công trình nghiên cứu khác, các nhà khoa học Việt Nam có những cách lý giải khá phong phú về khái niệm

“triết lý”, tựu trung lại có thể hiểu: Triết lý là những mệnh đề được cô đúc từ sự trải

nghiệm, chiêm nghiệm của con người mang tính hướng về đạo lý trong quan hệ giữa con người với con người, con người với tự nhiên, con người với xã hội, trở thành phương châm sống và hành động của con người

2.1.3 Khái niệm “triết lý hành động Hồ Chí Minh”

Hồ Chí Minh đem lý luận gắn với thực tiễn, thực hành một cách nhuần nhuyễn, thực tiễn hóa lý luận và lý luận hóa thực tiễn Người chủ trương hành động

và bằng hành động cụ thể để cải tạo thực tiễn, nói đi đôi với làm, nói ít làm nhiều Bản thân Người là tấm gương có sức thuyết phục, là người truyền lửa hành động, người đi thức tỉnh quần chúng công nông, thức tỉnh các tâm hồn nô lệ Ở Hồ Chí Minh luôn cho thấy sự nhất quán giữa động cơ với hành động, từ việc lớn đến việc nhỏ, từ việc gần đến việc xa tất cả đều rõ ràng, thấu đáo, cụ thể, có kế hoạch, chương trình, biện pháp, cách làm với bước đi hợp lý Hành động của Hồ Chí Minh không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề đặt ra trước mắt, những đòi hỏi bức thiết của cách mạng mà còn là những trù tính cho tương lai phát triển của dân tộc Trong mọi hành động, trên mọi lĩnh vực, Hồ Chí Minh luôn đặt vị trí của dân lên trên hết, xem lực lượng của dân là vĩ đại nhất, dân quyết định sự tồn vong của đất nước, sự phát triển của phong trào cách mạng Từ đó, đặt ra trách nhiệm của Đảng và Nhà nước trong mọi hành động đối với dân, phải được lòng dân, luôn yêu dân, tin dân, kính dân, đặt quyền lợi của dân lên trên hết thảy, phải có tinh thần chí công vô tư, phải làm lợi cho dân, tránh việc có hại đối với dân

Triết lý hành động Hồ Chí Minh biểu hiện qua nhiều hình thức khác nhau, chủ yếu nhất qua những hoạt động thực tiễn, cùng với một số bài viết, bài nói của Người, mang những đặc điểm của triết lý truyền thống của dân tộc nhưng được bổ sung, phát

triển khoa học bằng triết lý hành động có trong chủ nghĩa Mác - Lênin Triết lý hành

động Hồ Chí Minh là những mệnh đề được cô đúc, khái quát sâu sắc từ những hành động của Hồ Chí Minh, thể hiện mục tiêu, động lực, phương pháp hành động trong cuộc đấu tranh vì sự nghiệp độc lập của dân tộc, tự do, hạnh phúc của nhân dân và phát triển của đất nước Với cách hiểu này, triết lý hành động Hồ Chí Minh được tiếp

cận ở phạm vi rộng nhất, với tính cách là một chỉnh thể, một đối tượng nghiên cứu độc lập và chỉ ra những nội dung cơ bản của triết lý hành động Hồ Chí Minh

2.2 Cơ sở hình thành triết lý hành động Hồ Chí Minh

cá nhân cho đến việc quốc gia, đều hướng tới lợi ích của nhân dân, tận tụy, trung thành với nhân dân

Thứ hai, ảnh hưởng từ triết lý hành động của các nhà tư tưởng lớn trong lịch

sử dân tộc, không xuất phát từ dân gian nhưng lưu truyền rộng rãi trong nhân gian thể

hiện tư tưởng của những con người kiệt xuất Triết lý “Sông núi nước Nam vua Nam

ở”, “lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo”, “việc nhân nghĩa cốt

ở yên dân” hay “Xây dựng đất nước lấy việc dạy học làm đầu, tìm lẽ trị bình lấy tuyển nhân tài làm gốc”, “Phi nông bất ổn, phi công bất phú, phi thương bất hoạt, phi trí bất hưng”,… thể hiện trong hành động Hồ Chí Minh đó là: Thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ; Dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập; Không có gì quý hơn độc lập tự do! Triết lý hành động Hồ Chí Minh là một sản phẩm của lịch sử, truyền thống dân tộc gắn liền với quá trình hình thành nhân cách Hồ Chí Minh

2.2.1.2 Triết lý phương Đông và phương Tây

Triết lý phương Đông với việc hình thành triết lý hành động Hồ Chí Minh Thứ nhất, những tác động từ triết lý Khổng giáo và triết lý phát triển trên nền

tảng Khổng giáo ở Trung Quốc Tư tưởng Khổng giáo không xem trọng việc viết sách, lập thuyết, “lập thân tối hạ thị văn chương” Quan niệm sống nếu không thực hành được nghiệp đế vương, đạo thánh nhân thì bất đắc dĩ mới quay về lập ngôn Hay quan điểm xem “ích nước lợi dân” là tiêu chuẩn để đánh giá mọi việc Lời nói có

thực hiện được thì mới có giá trị, không thực hành được thì không nói Thuyết “tri

hành hợp nhất”, Chủ nghĩa tam dân của Tôn Dật Tiên ảnh hưởng mạnh mẽ đến

phong cách, phương pháp hành động, đến mục tiêu hành động Hồ Chí Minh

Thứ hai, những tác động từ triết lý Phật giáo Phật giáo Việt Nam quan niệm

Niết bàn nằm trong thế giới trần tục, con người trần tục muốn đạt đến cõi Niết bàn thì phải bằng con đường trần tục, làm những việc đáp ứng nhu cầu cuộc sống của con người Quan niệm “dĩ chúng tâm vi kỷ tâm” chỉ ra con đường tu tâm, hướng thiện bằng việc phục vụ nhân sinh, nhân quần xã hội đã tác động đến tư tưởng Hồ Chí Minh Triết lý Phật giáo “tùy duyên nhi bất biến” thể hiện ở Hồ Chí Minh khi Người bôn ba qua nhiều châu lục, tiếp xúc với nhiều hạng người, “tùy duyên” mà học tập,

hành động nhằm mục tiêu cứu nước, giải phóng dân tộc Đức tính thường giữ im lặng, ít nói, ít bàn đến những vấn đề không thiết thực của đức Phật cũng được Hồ Chí Minh lĩnh hội để chỉ tiếp thu và thể hiện những gì cần thiết, hữu ích, thiết thực nhất cho công cuộc giải phóng, mặc dù vốn tri thức, kinh nghiệm sống của Người là vô

cùng phong phú

Thứ ba, những giá trị triết lý đạo Lão, kế thừa, phát triển tư tưởng gắn bó với

thiên nhiên, hòa đồng với thiên nhiên, thoát mọi ràng buộc danh lợi của Lão Tử, quan điểm sống của Hồ Chí Minh cũng tuyệt nhiên không ham muốn vật chất hay công danh phú quý Người làm Chủ tịch vì đồng bào ủy thác “như một người lính vâng mệnh lệnh của quốc dân ra trước mặt trận Bao giờ đồng bào cho tôi lui, thì tôi rất vui lòng lui” Về phần mình chỉ mong muốn “làm một cái nhà nho nhỏ, nơi có non xanh, nước biếc để câu cá, trồng hoa, sớm chiều làm bạn với các cụ già hái củi, em trẻ chăn trâu, không dính líu gì với vòng danh lợi” Điều này được thể hiện thống nhất, xuyên suốt trong hành động của Hồ Chí Minh suốt cuộc đời, đặc biệt rõ khi Người gặp những cảnh huống khó khăn nơi chốn lao tù, nhưng luôn vững niềm tin, niềm lạc

quan vào sự nghiệp cách mạng

Triết lý phương Tây với việc hình thành triết lý hành động Hồ Chí Minh

Văn hóa phương Tây phát triển trên cơ sở nền tảng của các hệ tư tưởng lấy lý tính và khoa học làm tiêu chuẩn chân lý Tư duy lý tính đặt mọi suy nghĩ và hành động của con người trong mạch logic, sự kết nối giữa các sự vật, hiện tượng, sự kiện

để hiểu rõ bản chất của nó Trong gần ba thập kỷ sống và làm việc trong môi trường văn hóa phương Tây, với người phương Tây thì lối sống, cách tư duy, phong cách làm việc, không gian văn hóa, qua tiếp xúc hằng ngày tự nó đã thấm vào Hồ Chí Minh Tư tưởng thực dụng của phương Tây thể hiện cái gì, việc gì có thật, chứng nghiệm được, mang lại lợi ích cho con người thì có giá trị cao đối với đời sống con người Trong bối cảnh nước mất, nhà tan, nhân dân đang rên riết dưới tròng áp bức, bóc lột của thực dân, đế quốc thì tư duy thực tiễn, thực tế Hồ Chí Minh xuất phát từ chính hoàn cảnh khách quan đó Những giá trị tốt đẹp của văn hóa phương Tây góp phần hình thành nên tư duy, phong cách, phương pháp làm việc, triết lý hành động

Hồ Chí Minh

2.2.1.3 Chủ nghĩa Mác - Lênin

Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin hướng con người đến những hành động, cụ thể và thiết thực để giải phóng giai cấp, giải phóng con người Chủ nghĩa Mác - Lênin hóa giải cho Hồ Chí Minh những vấn đề đặt ra đối với cách mạng Việt Nam

Hồ Chí Minh tìm thấy ở chủ nghĩa Mác - Lênin những chỉ dẫn - như cuốn “cẩm nang thần kỳ”, để tiến hành cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng nhân dân lao động Qua lăng kính Mác - Lênin, Hồ Chí Minh lựa chọn tinh hoa của các học thuyết tư

tưởng, giáo lý, đạo lý của các bậc thánh hiền, vĩ nhân ở cả hai nền văn hóa Đông, Tây

để hình thành nên triết lý hành động của mình

2.2.2 Nhân tố chủ quan Hồ Chí Minh

2.2.2.1 Hoài bão, lý tưởng cứu nước, cứu dân, ham muốn tột bậc của Người là

đất nước được độc lập, nhân dân được tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành Người đã cả đời hành động phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc, và hạnh phúc của quốc dân, vượt qua nhiều khó khăn, có những khi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo, nguy hiểm tính mạng, lo lắng đêm ngày, nhẫn nhục cố gắng - cũng vì mục đích đó

2.2.2.2 Trí tuệ mẫn tiệp, tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo, tinh thần ham hiểu biêt, ham học hỏi Trí tuệ mẫn tiệp, tư duy phân tích sắc sảo đưa Người đến với

những nhận định, đánh giá về phong trào cách mạng trong nước, cũng như các cuộc cách mạng tư sản phương Tây, để lựa chọn con đường giải phóng dân tộc theo chủ nghĩa Mác - Lênin, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Với tư duy độc lập,

tự chủ, sáng tạo, Hồ Chí Minh trung thành với chủ nghĩa Mác - Lênin không phải trên câu chữ, mà ở chỗ Người nắm vững lập trường, quan điểm, phương pháp, tinh thần Mác - Lênin Chủ nghĩa Mác - Lênin đối với Người không phải là kinh thánh mà

là kim chỉ nam cho hành động

2.2.2.3 Ý chí, nghị lực, bản lĩnh kiên cường, những phẩm chất này có được từ

vốn hiểu biết tri thức văn hóa phong phú, vốn kinh nghiệp thực tiễn dày dặn, để trong bất kỳ cảnh huống nào, khó khăn đến đâu, Hồ Chí Minh cũng có thể ứng phó hiệu quả, phù hợp cho mục tiêu hành động Hơn nữa, Hồ Chí Minh trang bị được cho mình vũ khí lý luận sắc bén nhất của thời đại và không ngừng mài sắc nó trong thực tiễn đấu tranh cách mạng Bản lĩnh, ý chí, nghị lực kiên cường Hồ Chí Minh có được còn đến từ chính tấm lòng yêu nước, thương dân Tinh thần hành động của Người là

“sẵn sàng ngồi tù hoặc lên máy chém”, sẵn sàng hy sinh thân mình vì lợi ích quốc gia, dân tộc Vì nhân dân thì không gì Hồ Chí Minh không dám làm, cũng không bằng sức mạnh nào, uy lực nào, sự mua chuộc nào khiến Người không làm những

việc ích quốc lợi dân

2.3 Bản chất triết lý hành động Hồ Chí Minh

2.3.1 Bản chất khoa học

Triết lý hành động Hồ Chí Minh được hình thành trên nền tảng lý luận khoa học chủ nghĩa Mác - Lênin Trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh lựa chọn các giá trị tiến bộ, tích cực của triết lý dân tộc, phương Đông, phương Tây để hình thành triết lý hành động của mình Nội dung triết lý hành động Hồ Chí Minh là những mệnh đề khái quát cao, được thể hiện thống nhất và xuyên suốt trong hành động Hồ Chí Minh suốt cuộc đời Những nội dung đó có quá trình hình thành và khẳng định trong thực tiễn cách mạng, với những thắng lợi cụ thể Cách thức thể hiện

nội dung triết lý dễ hiểu, khoa học, theo cách hiểu của quần chúng, nhân dân, khoa học nhưng gần gũi Nội dung triết lý thực hiện được và được thực hiện bằng hành động cụ thể, đa dạng, phong phú của Hồ Chí Minh trong sự nghiệp cách mạng

2.3.2 Bản chất cách mạng

Triết lý hành động Hồ Chí Minh hình thành trước yêu cầu tìm ra con đường cách mạng, từ yêu cầu giải phóng dân tộc Việt Nam Nội dung triết lý thể hiện Hồ Chí Minh kế thừa tư tưởng cách mạng triệt để của Mác - Lênin, tiến hành trên thực tế một cuộc cách mạng trước hết để giải phóng dân tộc, giải phóng nhân dân Và sau đó là một cuộc cách mạng nhằm cải biến tất cả những gì là cũ kỹ, lạc hậu trong cách thức tổ chức, quản lý xã hội cho đến gột rửa những vết tích của cũ kỹ, lạc hậu trong tư tưởng của từng cá nhân Đó là cuộc cách mạng không chỉ để giành độc lập cho dân tộc, mà còn là cuộc cách mạng về tư tưởng, chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học, cuộc cách mạng nhằm làm thay đổi tất cả, xóa bỏ tất cả những gì cản trở sự phát triển của con người, cho con người, vì con người Đó là cuộc cách mạng đưa nhân dân, đưa con người đến cái đích cao nhất là làm chủ chính mình, chủ vận mệnh của mình, dân tộc mình và không ngừng góp phần ngày càng lớn vào xây dựng, phát triển đất nước

2.3.3 Bản chất nhân văn

Suốt cuộc đời, trong tư tưởng và hành động Hồ Chí Minh luôn thể hiện nhất quán một chân lý cách mạng là sự nghiệp của Dân, do Dân, vì Dân Người dành cả đời để đấu tranh và hướng dẫn nhân dân đấu tranh, cứu nước theo con đường đã chọn Triết lý hành động của Người không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nên chủ nghĩa nhân văn hành động mới của dân tộc, chủ nghĩa nhân văn hành động Hồ Chí Minh, mà còn làm cho truyền thống nhân văn, nhân ái của dân tộc, văn hóa của dân tộc gắn với các nền văn hóa có truyền thống nhân văn, tiến bộ khác trên thế giới Triết lý hành động Hồ Chí Minh vượt lên trên những yêu cầu của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người ở Việt Nam, triết lý đó mang những giá trị nhân văn của nhân loại, phản ánh những khát vọng chung nhất về tình thương yêu con người, về sự cảm thông với những số phận khổ đau không phân biệt màu da, tôn giáo trên khắp thế giới Và nó còn nhân văn hơn

ở chỗ, không chỉ truyền cảm hứng hành động, thúc đẩy hành động mà còn hướng con người ta đi đến hành động có mục tiêu, phương pháp để giải phóng dân tộc, giải phóng chính mình, đưa mình lên địa vị làm chủ

Tiểu kết Chương 2

Triết lý hành động Hồ Chí Minh được hình thành trên cơ sở kế thừa và phát triển các giá trị triết lý của dân tộc, của phương Đông, đặc biệt triết lý có trong chủ nghĩa Mác - Lênin Trên nền tảng phương pháp luận, tinh thần biện chứng Mác - Lênin, Hồ Chí Minh chọn lọc và phát triển các giá trị văn hóa, tư tưởng, triết lý làm cho triết lý hành động Hồ Chí Minh thể hiện chất cộng sản nhưng không giống với