đại cương về nghiên cứu khoa học

Nghiên cứu khoa học là sự phát triển bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới, hoặc sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ

CHƯƠNG II: ĐẠI CƯƠNG VỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

2.1 KHÁI NIỆM NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

• Con người từ đâu đến và sẽ đi về đâu ?

• Tại sao trái đất lại có sự sống ? Con người ngoài

trái đất thì có thể sống ở hành tinh nào ?

• Tại sao nước biển mặn ? Tại sao nước biển xanh?

•

Đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi trên chính là

Nghiên Cứu Khoa Học

Thế nào là nghiên cứu khoa học…?

Nghiên cứu khoa học là sự phát triển bản chất sự

vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới, hoặc

sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để làm biến đổi sự vật phục vụ cho mục tiêu hoạt động của con người

Về mặt thao tác: NCKH là quá trình hình thành và

chứng minh luận điểm khoa học về một sự vật hoặc hiện tượng cần khám phá

2.3 Phân loại nghiên cứu khoa học

Theo chức năng nghiên cứu

Theo các giai đoạn nghiên cứu

Theo phương thức thu thập thông tin

2.3.1 Phân loại theo chức năng nghiên cứu

Nghiên cứu dự báo

VD : Dự báo sự phát triển của công nghệ trong tương lai

Nghiên cứu dự báo

VD : Dự báo sự phát triển của công nghệ trong tương lai

Nghiên cứu mô tả

VD : Mô tả một tệ nạn xã hội

Nghiên cứu giải thích

VD : Lí do dẫn đến sự ra đời của một

lý thuyết khoa học

Nghiên cứu giải pháp

VD : Giải pháp các hiện tượng suy thoái trong chất lượng giáo dục

PHÂN LOẠI THEO CÁC GIAI ĐOẠN CỦA NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu

cơ bản

Nghiên cứu ứng dụng

Nghiên cứu chuyên đề Nghiên cứu nền tảng

Nghiên cứu cơ bản là những nghiên

cứu nhằm phát hiện thuộc tính, cấu

Triển khai thực nghiệm là sự vận dụng các lý thuyết để đưa ra các vật mẫu và công nghệ sản xuất vật mẫu với những tham số khả thi về kĩ thuật.

Gồm 3 giai

đoạn

Làm thí điểm loại nhỏ : còn gọi là làm “Série 0”, là giai đoạn kiểm

chứng độ tin cậy của quy trình trên quy mô nhỏ.

Vd: mô hình thí điểm làng du lịch sinh thái vùng trung du Việt Nam

Tạo quy trình (giai đoạn làm pilot) là giai đoạn tìm kiếm và thử

nghiệm công nghệ để sản xuất ra sản phẩm theo mẫu.

Vd: quy trình chuyển đổi từ hệ thống đào tạo theo niên chế sang hệ thống đào tạo tín chỉ.

Tạo mẫu : là giai đoạn thực nghiệm nhằm tạo ra được sản phẩm

mẫu, chưa quan tâm đến quy trình hình thành mẫu đó Vd: xây dựng mô hình làng du lịch sinh thái

2.2.3 Phân loại theo phương pháp thu thập thông tin Theo tiêu chí này, nghiên cứu khoa học được phân chia thành:

* Nghiên cứu thư viện

* Nghiên cứ điền dã

* Nghiên cứu labo

Nghiên cứu thư viện

- Tên gọi khác: Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Đặc điểm: dựa trên cơ sở thu thập thông tin từ thư viện hoặc nguồn tài liệu khác nhau có thể thu thập được.

- Vai trò:

+ Được sử dụng phổ biến trong các công trình khoa học nhất là khi nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn + Cần thiết trong trường hợp người nghiên cứu cần thu thập thông tin về lịch sử nghiên cứu, thực hiện những công việc về tổng thuật tài liệu

- Yêu cầu: Nắm vững các phương pháp phân loại nguồn tài liệu, các phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu.

Nghiên cứu điền dã

- Đặc điểm:

+ Nghiên cứu dựa trên sự quan sát trực tiếp ngoài hiện trường, hoặc quan sát gián tiếp nhờ các phương tiện đo đạc, ghi

âm, ghi hình, hoặc thực hiện các hình thức giao tiếp, trò

chuyện, phỏng vấn, điều tra…

+ Người nghiên cứu không gây bất cứ biến đổi nào

trên đối tượng khảo sát.

Nghiên cứu labo

- Tên khác: Nghiên cứu thực nghiệm

- Đặc điểm:

+ Người nghiên cứu cố gây những tác động làm biến đổi

một số yêu tố, trạng thái của đối tượng nghiên cứu

+ Tuy gọi là nghiên cứu labo nhưng trong nhiều trường hợp,

người nghiên cứu tiến hành cả những thực nghiệm ngoài hiện

trường.

- Vai trò:

+ Được sử dụng để gọi tên các loại nghiên cứu cả trong tự

nhiên, khoa học kỹ thuật và khoa học xã hội Trong khoa học xã

hội nghiên cứu labo là những nghiên cứu thực nghiệm xã hội trong phòng

VD: Nghiên cứu đổi mới phương pháp giảng dạy trong giáo

dục học

- Đặc điểm chung nhất của nghiên cứu khoa học là sự tìm tòi sự vật,

hiện tượng mà khoa học chưa hề biết đến Dẫn đến hàng loạt

những đặc điểm khác nhau của nghiên cứu khoa học

2.2 Các đặc điểm của nghiên cứu khoa học

Đặc điểm

Tính tin cậy

Tính rủi ro

• VD: Mâu thuẫn giữa thuyết Nhật tâm (Mặt trời là trung tâm) >< thuyết Địa tâm (Trái đất là trung tâm)

2.2.3 Tính thông tin

• Sản phẩm khoa học luôn mang đặc trưng thông tin

• Đó là những thông tin về: quy luật sự vận động, quy trình công nghệ và các tham số đặc trưng cho quy trình đó,…

2.2.4 Tính khách quan

 Là đặc điểm của nghiên cứu khoa học

 Là một tiêu chuẩn về phẩm chất của người nghiên cứu khoa học Trong xã hội khoa học, người ta xem đó

Nếu kết quả đúng thì đúng trong trường hợp nào?

Cón phương pháp nào cho kết quả tốt hơn?

2.2.5 Tính rủi ro

Sự thất bại trong quá trình nghiên cứu có thể do nhiều nguyên nhân, chẳng hạn như:

 Thiếu các thông tin cần thiết và đủ tin cậy;

Trình độ kỹ tuật của thiết bị quan sát hoặc thí nghiệm thấp;

Năng lực xử lí thông tin của người nghiên cứu còn hạn chế…

Rủi ro trong quá trình áp dụng:

 Kỹ thuật chưa được làm chủ, khi triển khai áp dụng trong phạm vi mở rộng không thành công

Thứ hai, ngay cả khi đã thử nghiệm thành công thì vẫn không thể đi đến quyết định áp dụng vì một nguyên nhân xã hội nào đó

Tuy nhiên, trong khoa học, thất bại cũng

được xem là một kết quả.

Tính cá nhân

• Dù là một nhóm người cùng thực hiên nghiên cứu khoa học thì vai trò cá nhân trong sáng tạo cũng mang tính

quyết định

• Tính cá nhân được thể hiên trong tư duy cá nhân, nỗ lực

cá nhân và chủ kiến riêng của cá nhân

Thomas Edison

2.4 Một số thành tựu khoa học đặc biệt

định luật tuần hoàn

Archimede phát minh định luật sức nâng của nước.

2.4 Một số thành tựu khoa học đặc biệt

• Phát hiện

- Là sự khám phá ra những vật thể, những quy luật xã hội đang tồn tại một cách khách quan

Marie curie phát hiện

ra radium Kock phát hiện ra vi trùng lao

2.4 Một số thành tựu khoa học đặc biệt

• Sáng chế

- Là một giải pháp kỹ thuật mới về nguyên lý kỹ thuật, tính sáng tạo và áp dụng được.

Vài chỉ báo Phát hiện Phát minh Sáng chế

minh (theo Luật quyền tác giả) chứ không bảo hộ bản thân các phát hiện và phát minh

Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp

nghệ