Cái bi và cái hài, cái th t và cái gi trong đo n trích... Là ng i không có nhân cách, vô liêm s.
Trang 1PH N 2: PHÂN TÍCH TÁC PH M
TR NG TÂM KI N TH C:
1 Mâu thu n trào phúng và ngh thu t trào phúng c a V Tr ng Ph ng trong ch ng H nh phúc c a m t tang gia
2 Ngh thu t kh c h a các nhân v t trào phúng (các chân dung bi m h a) c a nhà v n trong đo n trích
3 Tài n ng và s c m nh t cáo hi n th c c a ngòi bút V Tr ng Ph ng
4 ám tang c T c a gia đình c c H ng trong ch ng H nh phúc c a m t tang gia đáng khóc hay đáng
c i? Vì sao?
5 Cái bi và cái hài, cái th t và cái gi trong đo n trích
I VÀI NÉT V TÁC GI VÀ TÁC PH M
1 Vài nét v tác gi :
2 Vài nét v tác ph m:
II S T DUY V TÁC PH M: Xem bài gi ng
III PHÂN TÍCH:
1 Nhan đ đo n trích và mâu thu n trƠo phúng trong đo n trích:
Ý ngh a châm bi m trào phúng đ c b c l ngay qua mâu thu n trào phúng, mà nhà v n khái quát
trong nhan đ c a ch ng sách Trong ti u thuy t S đ , nhan đ c a các ch ng sách th ng n gi u ý
ngh a châm bi m c a nhà v n và th ng đ c đ t nh nh ng m nh đ t ng ph n, đ y s c m nh m a mai
nh : " V n + Minh = V n Minh", " Ái tình, mày còn ch gì?", " Xuân Tóc nh y vào khoa h c"," Xuân Tóc nh y vào ái tình"…
Nhan đ H nh phúc c a m t tang gia là m t ph n trong nhan đ chung c a c ch ng XV: “H nh phúc
c a m t tang gia - V n minh n a c ng nói - M t đám ma g ng m u”, do chính nhà v n đ t, c ng n ch a
m t th đ i l p t ng ph n kín đáo “H nh phúc” là tr ng thái vui s ng c a con ng i khi tho mãn đ c
khát v ng tha thi t trong đ i, còn “tang gia” là tình tr ng bu n đau, tang tóc, m t mát c a c m t gia đình
khi có ng i thân qua đ i B ng s kêt h p 2 t có ý nghia đôi lâp , V Tr ng Ph ng đã t o ra 1 nhan đê mia mai, châm biêm , trào phúng sâu s c, đông th i làm nôi bât nh ng nghich lí cua cuôc đ i cung nh cua gia đình cô Hông
Cái chêt cua cu cô tô ch ng nh ng không khiên cho ai cam thây buôn đau , mât mát mà còn mang lai niêm sung s ng , h nh phúc cho m i thành viên trong gia đình, c ng nh cho nh ng ng i tham d đám tang, b i nó tr c ti p ho c gián ti p th a mãn khát v ng và ni m mong đ i t lâu c a h Vì vây, “cái chêt kia đã làm cho nhiêu ng i sung s ng l m” và “thành th tang gia ai c ng vui v c ” , "b n con cháu vô
H NH PHÚC C A M T TANG GIA (PH N 2)
Giáo viên: PH M H U C NG TÀI LI U BÀI GI NG
ây là tài li u đi kèm v i bài gi ng H nh phúc c a m t tang gia (Ph n 2) thu c khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN-C:
Môn Ng v n (Th y Ph m H u C ng) t i website Hocmai.vn
Trang 2tâm ai c ng vui s ng tho thích" H nh phúc đã tr thành tr ng thái tâm lí, tình c m chung c a m i thành viên trong đám tang c c t V i nhan đê “Hanh phúc cua môt tang gia” , V Tr ng Ph ng đã làm n i b t
s đôi lâp gi a “h nh phúc” và “tang gia”, gi a cái th t và cái gi , gi a b n ch t bên trong và bi u hi n b
ngoài cua con ng i và xã hôi th ng l u ó c ng là mâu thu n trào phúng n i b t c a đo n trích, là ý ngh a châm bi m sâu cay mà nhà v n đã khái quát qua …nhan đ c a ch ng sách
2 ám tang b t h c a c c T và ngh thu t trào phúng c a V Tr ng Ph ng
a Nh ng ni m vui khác nhau c a các thƠnh viên trong gia đình vƠ ngoƠi gia đình khi c c T m t
* Ni m vui chung cho c gia đình: “c c t ch t cái chúc th kia s đi vào th i kì th c hành ch không
còn lí thuy t vi n vông n a
=> M t gia đình đ i b t hi u
* Ni m vui c a nh ng thành viên trong gia đình:
- C H ng (con trai c ): s ng điên lên vì l n đ u tiên đ c di n trò già y u tr c m i ng i c m màng ngh mình đ c m c áo xô gai, l kh ho kh c m u máo “úi kìa con giai nh n đã già th kia kìa” đi n hình cho lo i ng i háo danh
- Ông V n Minh (cháu n i ): thích thú vì cái chúc th kia đã đi vào th i kì th c hành ch không còn trên lý thuy t vi n vông n a B t hi u, đ y dã tâm
- Bà V n Minh (cháu dâu): m ng r vì đ c l ng xê nh ng m t y ph c táo t o nh t Th c d ng, thi u tình ng i
- Cô Tuy t: c d p m c y ph c ngây th đ ch ng t mình hãy còn trinh ti t nh ng đau kh nh kim châm vào lòng “ không th y b n giai đâu c ” H h ng, l ng l
- C u Tú Tân: s ng điên ng i lên vì đ c d p s d ng cái máy nh đã lâu không có d p dùng đ n
Ni m vui c a con tr kém hi u bi t
- Ông Phán: Sung s ng vì không ng r ng cái s ng trên đ u mình l i có giá tr Là ng i không có nhân cách, vô liêm s
- Xuân tóc đ : H nh phúc đ c bi t vì nh h n mà c T ch t, danh giá uy tín l i càng to h n
* Ni m vui c a nh ng ng i ngoài gia đình:
- Hai v c nh sát Min và Min Toa “sung s ng c c đi m” vì đang th t nghi p đ c thuê d p tr t t cho đám đông
- B n bè c c H ng: Có dp phô tr ng đ th huân, huy ch ng, các ki u qu n áo, đ u tóc, râu ria
- ám ph n quý phái, đám trai thanh gái l ch: Có d p t t p đ khoe khoang, h hò nhau, chim chu t nhau, bình ph m nhau, chê bai nhau M i ng i dù ch hay khách đ u vui v , h nh phúc tr c cái ch t
c a c c T ó chính là s suy đ i v đ o lý, s tha hoá v nhân cách con ng i
=> Tác gi khai thác nh ng y u t mâu thu n đ gây c i, cái c i phê phán đây m a mai châm bi m v
m t xã h i th c dân thu nh v i t t c s đ i b i, xu ng d c c a đ o lý và nhân cách con ng i, đó là l i t cáo c a tác gi đ i v i xã h i âu hoá r m
b C nh đám ma g ng m u
- B ngoài th t long tr ng, “g ng m u” nh ng th c ch t ch ng khác gi đám r c nh
nh ng: đám ma to tát, đi đ n đâu làm huyên náo đ n đ y Có s ph i h p c Ta -Tàu -Tây, m i ng i thi nhau ch p nh nh h i ch , tràn ng p v ng hoa, câu đ i, đ y đ các lo i m t qu n áo, râu ria
Trang 3- M i ng i không ai đi đ a tang mà đang m i trò chuy n v nhà c a, v ch ng, con cái, t t c đang m i bình ph m, chê bai l n nhau, tình t , chim chu t, h n hò nhau b ng cái v m t bu n bu n lãng m n r t đúng
m t
=> S gi t o, đóng k ch c a gi i tri th c r m, đ o đ c suy đ i c a n n v n minh Âu hoá r m
c C nh h huy t
- C u Tú Tân yêu c u m i ng i t o dáng đ ch p nh, con cháu t nguy n tr thành nh ng di n viên đ i tài: C C H ng ho kh c, m u máo và ng t đi
- c bi t là “màn k ch siêu h ng” c a ông Phán m c s ng c o t ng i đi khóc to b ng nh ng âm thanh
l : H t! H t! H t!
=> ám tang di n ra nh m t t n đ i hài k ch Nó nói lên t t c s l l ng vô đ o đ c c a cái xã h i th ng
l u ngày tr c Cái xã h i mà tác gi g i là Chó đ u, kh n n n
IV TÀI LI U THAM KH O:
- Trích S đ c a V Tr ng Ph ng (T.s Ph m H u C ng – Ngu n: T p chí Trung h c ph thông
4/2003)
THI - Phân tích, bình gi ng tác ph m v n h c 11 nâng cao, NXB Giáo d c, 2007)
1 đ i, có m y ai là “sung s ng”, “h nh phúc”, “vui v ” tr c cái ch t c a con ng i, tr khi đó là cái
ch t c a k thù không đ i tr i chung Hu ng chi đó l i là cái ch t c a ng i thân, là s ra đi c a các đ ng sinh thành, thì làm sao có th l y làm h nh phúc đ c? Th mà k l và m a mai thay, có m t “tang gia” trong ti u thuy t S đ c a V Tr ng Ph ng l i “h nh phúc” th t, l i “nhi u ng i sung s ng l m”, l i “ai
c ng vui v c ” !
Ngh thu t trào phúng, suy cho cùng, là ngh thu t phát hi n và di n t đ c nh ng cái b t th ng, k d
ch a đ ng trong nó mâu thu n trào phúng, r i c ng đi u, phóng to nh ng cái b t th ng, k d y lên đ gây c i Vi t v cái “tang gia” “h nh phúc” trong ti u thuy t c a mình, nhà v n c a “r ng c i nhi t đ i”
đã t ra r t tho i mái, ung dung trong khi làm ch th ngh thu t này Th m chí, ông còn n m đ c nhi u bí quy t t o ti ng c i Ch c n đ c k m t ch ng, ch ng XV ch ng h n, c ng th y rõ đi u này
N i dung ch ng truy n có th tóm t t nh sau:
C T h H ng đã ngoài tám m i tu i mà c “s ng mãi” (!) ám con cháu hám danh hám l i trong nhà
ch mong cho ông lão này s m ch t c mong này thành hi n th c khi Xuân Tóc - trong m t l n “n i
gi n” vì t ái, đã om sòm “t cáo” tr c m t m i ng i r ng ông Phán dây thép, cháu r c T (ch ng cô Hoàng Hôn) là “m t ng i ch ng m c s ng” Vi c t cáo đó - th c ra, do ông Phán dây thép thuê Xuân làm
v i giá 10 đ ng - đã tr c ti p gây ra cái “ch t th t” c a c c T và có cái đám tang kì l này
Tên đ y đ c a ch ng truy n này có v r m rà và thi u m ch l c m t cách đ y d ng ý: H nh phúc c a
m t tang gia - V n Minh n a c ng nói vào - M t đám ma g ng m u Th t là m t cái tên x ng v i nh ng gì
mà nhà v n miêu t , tr n thu t và mu n nói trong ch ng truy n Nó ch a đ ng cái b t th ng mang mâu thu n trào phúng (“H nh phúc c a m t tang gia ”.), nó d báo nh ng b t đ ng gi a “phái tr ”, “phái già”
Trang 4c n ph i hòa gi i (V n Minh n a c ng nói vào ), và nó bao hàm c cái “chu n m c” đáng hãnh di n và đáng cho nh ng đám ma khác ph i noi theo (M t đám ma g ng m u)
Tuy nhiên, ch riêng sáu ch H nh phúc c a m t tang gia thôi c ng đã cô đ c trong đó nh ng cái b t th ng
và nh ng mâu thu n trào phúng c a toàn b màn hài k ch hoành tráng mà các nhân v t S đ đang di n trong ch ng này
M t ng i thân là m t mát không gì bù đ p đ c, n i bu n c a tang gia th ng đ c xem là n i bu n sâu
s c nh t - thành ng dân gian th ng ví von “bu n nh cha ch t”, “bu n nh nhà có đám”; còn ch nhân
nh ng nhà có đám tang th ng đ c xem là “kh ch ” - cho nên, hai ch tang gia th ng g i lên c m t
c ng đ ng gia đình kh đau, b t h nh
Nh ng cái tang gia này thì l i không th : C tang gia ai c ng h nh phúc, vui s ng Ni m h nh phúc, vui
s ng toát ra t không khí và b c tranh toàn c nh c a đám tang, đ c bi t là nh ng nh n xét, nh ng l i bình,
l i k hài h c c a tác gi , ki u nh “Cái ch t kia làm cho nhi u ng i sung s ng l m” hay “tang gia ai
c ng vui v c ”, “ng i ta t ng b ng đi đ a gi y cáo phó, thuê kèn đám ma”, đ c s d ng khá dày đ c trong đo n trích
Ni m h nh phúc, vui s ng c a tang gia, khi thì l li u, khi l i kín đáo, toát ra t t ng khuôn m t khôi hài,
t o thành nh ng b c bi m h a đ c đáo Ông Phán-m c-s ng, ông cháu r “quý hóa” c a “ng i ch t” thì sung s ng vì v i s giúp đ c a Xuân Tóc , k ho ch t n d ng s hoang dâm tai ti ng c a v ông làm
v khí “đào m ”, đã thành công m mãn không ng Nh có cái “ch t th t” c a ông n i v mà ông cháu r này “đã đ c c c H ng nói nh vào tai r ng s chia cho con gái và r thêm m t s ti n là vài nghìn đ ng” Chính ông ta c ng “không ng r ng giá tr đôi s ng h u vô hình trên đ u ông ta mà l i to đ n nh th ”
C c H ng, ông con trai tr ng “chí hi u” c a “ng i ch t” thì sung s ng đ n ngây ng t, vì nh cái “ch t
th t” c a cha mình, nh có đám tang này mà cái danh giá sang tr ng c a ông s đ c nâng lên nhi u b c
C “nh m nghi n m t l i đ m màng đ n cái lúc c m c đ xô gai, l kh ch ng g y, v a ho kh c v a khóc m u, đ cho thiên h ph i ch tr : - Úi kìa, con giai nh n đã già đ n th kia kìa!” Và, “c ch c c
m i ph n r ng ai c ng ph i ng i khen m t cái đám ma nh th , m t cái g y nh th ”
V n Minh (ch ng), ông cháu đích tôn “chí hi u” c a “ng i ch t” thì ch nóng lòng “m i lu t s đ n ch ng
ki n cái ch t c a ông n i mà thôi” Ông sung s ng, vì nh cái “ch t th t” c a ông n i mình mà “cái chúc
th ” chia c a kia s có hi u l c th t s “ch không còn là lý thuy t vi n vông n a”
R i, c u Tú Tân sung s ng vì nh cái “ch t th t” c a ông n i mà s p đ c dùng đ n m y cái máy nh m i mua; V n Minh (v ) sung s ng b i s p đ c ch ng di n m t tang ph c m i; ông Typn sung s ng b i
đ c báo chí l ng xê các m u th i trang mà ông dày công thi t k cho đám tang, v.v
Con cháu trong nhà, m i ng i m t ni m h nh phúc riêng đã đành, ngay đ n các ông c nh sát Min , Min Toa c ng nh cái “ch t th t” c a c t mà đ c th m lây: h “sung s ng c c đi m”, “vì đ c có đám thuê”, “đã trông nom r t h t lòng”
S c T ng Phú thì “sung s ng và vênh váo ng i trên m t chi c xe, vì s c ch c r ng trong s thiên h
đ ng xem các ph , th nào c ng có ng i nh n ra r ng s c đã đánh đ đ c H i Ph t giáo ”
C bà thì “sung s ng vì ông đ c Xuân đã không gi n mà l i giúp đám, phúng vi ng đ n th , và đám ma
nh th k đã là danh giá nh t t t c ”
ó là ch a k , các “giai thanh gái l ch” Hà thành, nh có đám tang mà đ c “chim nhau, c i tình v i nhau, bình ph m nhau, chê bai nhau, ghen tuông nhau, h n hò nhau, ”; các quý ông “tai to m t l n” thì đ c d p
Trang 5phô di n râu ria đ ki u trên c m trên mép, khoe huân ch ng, huy ch ng đ h ng trên ng c, trên mình v.v
Th m chí, đ n c “c t ” c ng nh cái “ch t th t” c a chính mình mà đ c sung s ng:
“Th t là m t đám ma to tát có th làm cho ng i ch t n m trong quan tài c ng ph i m m c i sung s ng,
n u không g t gù cái đ u !”
N i sung s ng, h nh phúc b t th ng, k d , th m chí quái g này, qua ngòi bút V Tr ng Ph ng, nh có
s c lây lan r t r ng, r t sâu: t ng i b trên đ n ng i b d i, t ng i trong tang gia đ n ng i ngoài tang gia, t “kh ch ” đ n khách “đi đ a” đám, t ng i s ng đ n “ng i ch t” Nó l i đ c duy trì b n b
đ m đ c t h t trang n t i trang kia theo di n bi n c a đám tang, t lúc “phát ph c” đ n khi “c t đám”,
“đ a đám”, và đ n c khi “h huy t”
Xem th đ th y ni m h nh phúc mà cái ch t kia mang l i th t là vô b b n và ni m sung s ng đúng là không còn b sót ai V Tr ng Ph ng qu là ng i thích đùa và r t bi t đùa
2 Trong đám ma, ni m vui là th t, n i bu n là gi , c ng có ngh a r ng cái đám ma kia t t c là gi Cái khó
c a nhà v n là ph i l t t y sao cho ng i ta th y rõ cái gi y đã đành mà còn ph i th y c tính ch t l p l
gi a cái gi v i cái th t
ã là cái gi , cái r m thì ph i mô ph ng cái th t, c tình gi ng th t nh ng th ng không bao gi hoàn toàn
gi ng th t Th là xu t hi n mâu thu n R t cu c thì r i chân t ng th t, gi c ng đ n lúc ph i t ph i bày
M t đám ma mà thi u s bu n đau và lòng th ng ti c chân thành, thì dù “to tát”, “danh giá” đ n đâu, c ng
ch là th trò di n nh nh ng, không th g i là đám ma đã đành mà c ng không th g i là đám r c đám
h i Mâu thu n th t-gi đ c nhà v n khai thác khá tri t đ nh m phóng to cái b t th ng, k d làm b t ra
ti ng c i phê phán
Qu th t, trong cái xã h i “s đ ” đ y r y nh ng th r m đ i b y gi , không có cái gì là không làmgi , làm
r m đ c M t khi đã có b ng s c r m; ngh thu t, thi ca, khoa h c r m; v n minh “Âu hóa” r m; tôn giáo
r m, thì c ng có th có chuy n bu n đau, tang ch r m l m ch Tuy nhiên, d i ngòi bút tinh t ng, s c
s o c a nhà v n, t t c , cu i cùng, s th t đã tr l i đúng v i b n ch t c a nó
Câu v n m đ u đo n trích hàm ch a m t s đ i chi u th t - gi r t thâm thúy: “Ba hôm sau, ông c già
ch t th t.” Nhìn t phía tác gi , câu v n này n gi u m t n c i châm bi m (ch t mà c ng có “ch t th t”,
ch t gi ?) Nhìn t phía nhân v t (đám cháu con chí hi u) nó n gi u m t ti ng reo m ng C t h n đã có
nh ng phen “ch t gi ” làm cho đám cháu con kia h t h ng th t v ng, và c tang gia đã ch đ i cái “ch t
th t” này quá lâu r i Cho nên, khi ông c “ch t th t” thì ng i ta t t ph i vui s ng h nh phúc t t cùng Và, tang gia “ai c ng” “h nh phúc”, “vui v c ” , nh n xét này đã vang lên trong ch ng truy n nh là m t
đi p khúc đ y m a mai
Ma mai h n, trong khi “đ a đám” ng i ta c ng thoáng th y đây đó nh ng g ng m t bu n, nh ng bu n hoàn toàn là vì nh ng c khác Ông V n Minh có v m t “đ m chiêu” bu n là vì ông m i ngh đ n vi c
“th c hành” cái “chúc th kia” Tuy t bu n “lãng m n” là vì “không th y b n giai đâu c ” Các quí ông “tai
to m t l n” c m đ ng không ph i vì nghe “ti ng kèn Xuân n ai oán não nùng”, mà vì trông th y “làn da
tr ng th p thò” trên cánh tay và trên ng c tuy t,
Lúc h huy t, ng i ta c ng nghe th y có ti ng khóc Nh ng ch là ti ng khóc nh m thu hút s chú ý c a
m i ng i, không ph i xu t phát t trái tim, c t lên t đáy lòng C H ng khóc là c t đ ng i ta ph i chú ý
đ n và khen cái g y trong tay c và tr m tr khen r ng “con giai nh n đã già đ n th kia” Ong Phán m c
Trang 6s ng khóc “H t ! H t ! H t !”, “o t c ng i đi” là c t đ ng i ta ph i t ng r ng, ông là m t chàng cháu r “quý hóa”
Trong khi k v “h nh phúc” c a “tang gia”, m t m t, tôn tr ng hi n th c, V Tr ng Ph ng c tình t o ra s
m p m gi a cái th t và cái gi đúng nh cái hi n th c xã h i v n có: vàng thau l n l n, đen tr ng m p m
Nh ng m t khác, ông c ng t nh táo v ch ra nh ng đ ng biên c n thi t, gi a vàng thau, đen tr ng và l t t y cái gi m t cách th t tài tình
C đám tang th c ra ch là m t màn k ch, m t trò di n l n, đ c dàn d ng theo đúng ý c a ng i n ng i kia Các c m t “đúng v i ý mu n ”, “nh ý ” trong đo n v n sau đ c dùng r t ý v nh m l t t y tính
ch t trò di n y c a đám ma:
“C m t thành ph đã nh n nháo lên khen đám ma to, đúng v i ý mu n c a c c H ng Thiên h chú ý đ c
bi t vào nh ng ki u qu n áo tang c a ti m may Âu hoá nh ý ông Typn và bà V n Minh.”,
“Ý mu n c a c c H ng”, “ý ông Typn và bà V n Minh” g i nh đ n ý c a c u Tú Tân qua hành vi: “b t
b t ng ng i m t, ho c ch ng g y, ho c g c đ u, ho c cong l ng, ho c lau n c m t nh th này, nh th
n , đ c u ch p nh k ni m lúc h huy t.” V Tr ng Ph ng nh nhà nhi p nh đã “ch p nh”- ngh a là
b m đúng lúc- và l t t y đ c t t c
Nói chung, s l t t y c a tác gi càng b t ng thì càng thú v, hài h c c ch ng truy n, có c m giác
nh không m t hành vi gi t o nào c a đám con cháu “chí hi u” - dù r t nh - qua đ c m t ông Nh ng
đi u đ c bi t thú v là s l t t y c a nhà v n th ng t o đ c b t ng Nh th , ti ng c i m a mai b t ra
m t cách t nhiên, sâu s c Ong l t t y V n Minh ch ng:
“Ông phân vân, vò đ u r t tóc, lúc nào m t c ng đ m đ m chiêu chiêu, thành th l i thành ra h p th i trang,
vì m t ông th t đúng v i cái m t m t ng i lúc gia đình đ ng là tang gia b i r i.”
Ong l t t y cô Tuy t:
“Hôm nay, Tuy t m c b y ph c Ngây th - cái áo dài voan m ng trong có coócsê, trông nh h c nách và
n a vú - nh ng mà vi n đen, và đ i m t cái m m n xinh xinh Th y thiên h đ n mình h h ng nhi u quá, Tuy t bèn m c b Ngây th đ cho thiên h ph i bi t r ng mình ch a đánh m t c ch trinh V i cái tráp
tr u cau và thu c lá, Tuy t m i các quan khách r t nhanh nh n, trên m t l i có v bu n lãng m n r t đúng
m t m t nhà có đám.”
Ong l t t y “các ông tai to m t l n”:
“ Nhi u ông tai to m t l n thì sát ngay v i linh c u, khi trông th y làn da tr ng th p thò trong làn áo voan trên cánh tay và ng c Tuy t, ai n y c ng đ u c m đ ng h n nh ng khi nghe ti ng kèn Xuân n ai oán, não
nùng.”
Ong l t t y c đám đông:
“Ai c ng làm ra b m t nghiêm ch nh, song le s th t thì v n thì th m v i nhau chuy n trò v v con, v nhà c a, v m t cái t m i s m, m t cái áo m i may Trong m y tr m ng i đi đ a thì m t n a là ph n ,
ph n nhi u tân th i, b n c a cô Tuy t, bà V n Minh, cô Hoàng Hôn, bà Phó oan, vân vân Th t là đ giai thanh gái l ch, nên h chim nhau, c i tình v i nhau, bình ph m nhau, chê bai nhau, ghen tuông nhau, h n
hò nhau, b ng nh ng v m t bu n r u c a nh ng ng i đi đ a ma.”
Ong l t t y c b y con cháu “chí hi u”:
“M t b y con cháu chí hi u ch nóng ru t đem chôn cho chóng cái xác ch t c a c t ”
Trang 7Và s c s o, b t ng nh t là vi c ông l t t y cu c “thanh toán h p đ ng” kín đáo, tinh vi gi a ông Phán m c
s ng và Xuân Tóc :
“Xuân tóc đ đ ng c m m nghiêm trang m t ch bên c nh ông phán m c s ng Lúc c H ng m u máo và
ng t đi thì ông này c ng khóc to “H t! H t! H t! ”
Ai c ng đ ý đ n ông cháu r quý hóa y
Ông ta khóc quá, mu n l ng đi thì may có Xuân đ kh i ngã Nó ch t v t mãi c ng không làm sao cho ông
đ ng h n lên đ c D i cái kh n tr ng to t ng, cái áo th ng lòe xòe, ông phán c o t ng i đi, khóc mãi không thôi
- H t! H t! H t!
Xuân tóc đ mu n b quách tay ra thì ch t th y ông phán dúi tay nó m t cái gi y b c n m đ ng g p t Nó
n m tay cho kh i có ng i nom th y r i đi tìm c T ng Phú l c trong đám ba tr m ng i đ ng bu n r u và đau đ n v nh ng đi u s su t c a kh ch ”
3 Cái nhìn trào phúng s c s o c a V Tr ng Ph ng th ng tìm đ n v i các hình th c ngh thu t t ng
x ng T cách b c c k u c u đ n cách s d ng ngôn t c a ông đ u đ m ch t mu i trào phúng
c p đ k t c u, hai th pháp ch y u th ng đ c nhà v n s d ng khá đ t: a) k t h p t vi n c nh v i t
c n c nh; b) t o tình hu ng kch tính và duy trì đ c đ c ng c n thi t cho câu chuy n
Vi c k t h p t vi n c nh v i c n c nh mang tính ngh thu t cao nh t là đo n k v vi c “c t đám”, “đ a đám” và “h huy t” đó, s k t h p t nhiên gi a c n và vi n r t hài hòa, t nhiên, nh ng vi n hayc n đ u
có ch c n ng ngh thu t riêng Các câu, đo n t vi n c nh - ch ng h n: “ ám ma đ a đ n đâu làm huyên náo đ n đ y ”, “ ám c đi ”, “ ám c đi ”- th ng làm cho ng i ta có cái c m giác là đám ma r t to tát, linh đình, “g ng m u” (Mà ng i đ i thì v n hay đo lòng hi u ngh a c a tang gia b ng m c đ to tát, linh đình y) Trong khi đó, các câu, đo n t c n c nh và đôi khi đ c t , thì l i làm cho ng i ta có th soi vào t ng góc khu t, hay hành vi, chi ti t nh nh t đ th y h t cái gi d i, r m đ i, nh nh ng, k qu c và
“vô ngh a lý” c a cái đám tang này Rõ ràng là ch khi soi m t nhìn vào t ng góc khu t, t ng hành vi nh
nh t thì m i th y đ c s th t này: “Ai c ng làm ra b m t nghiêm ch nh, song le s th t thì v n thì th m
v i nhau chuy n trò v v con, v nhà c a, v m t cái t m i s m, m t cái áo m i may.”, ho c: “Xuân Tóc
mu n b quách ra thì ch t th y ông Phán dúi tay nó m t cái gi y b c n m đ ng g p t ”
V y là, nhìn t c ly xa nhà v n thâu tóm đ c trung thành cái b ngoài có v gi ng th t, th m chí r t
“g ng m u”, “to tát” c a đám ma Còn nhìn t c ly g n, th t g n nhà v n đã l t t y cái gi , cái th c ch t
ch a đ ng và đ c che đ y bên trong c a nó: s b t hi u, b t ngh a và thói đ o đ c gi Ti ng c i đã b t
ra, r t t nhiên, t mâu thu n th t- gi này
Bên c nh vi c k t h p gi a miêu t vi n và c n c nh, nhà v n còn s d ng h p lý k thu t t o tình hu ng
kch tính và duy trì đ c đ c ng c n thi t cho câu chuy n Ch ng h n, sau khi ông già “ch t th t”, đã “đ c quan trên khám đã qua loa”, ni m vui c a đám cháu con t ng đã có th n r , thì vì m t lý do nào đó, s sung s ng có nguy c b hoãn l i L p t c có bao nhiêu ph n ng ch trích l n nhau gi a “phái tr ” v i
“phái già”:
“Phái tr , ngh a là b n dâu con, đã b t đ u la ó lên r ng phái già ch m ch p C u tú Tân thì c điên ng i lên vì c u đã s n sàng m y cái máy nh mà mãi c u không đ c dùng đ n Bà V n Minh thì s t c ru t vì mãi không đ c m c đ xô gai tân th i, cái m m n tr ng vi n đen - dernières créations Nh ng cái r t n
v i nhau mà ti m Âu hóa m t khi đã l ng-xê ra thì có th ban cho nh ng ai có tang đ ng đau đ n vì k
Trang 8ch t c ng đ c h ng chút ít h nh phúc đ i Ông Typn r t b c mình vì mãi không đ c th y nh ng s
ch t o c a mình ra m t công chúng đ xem các báo chí phê bình ra sao Ng i ta đ l i cho ông V n Minh không khéo can thi p đ m i vi c ph i trì hoãn, c c H ng c nh m m t l i kêu kh l m, c bà hay l l i,
v chuy n lôi thôi
V y đ y, ng i trong tang gia đã ph i “la ó lên ”, “điên ng i lên ”, s t c ru t”, “r t b c mình”, “đ l i cho ”, “kêu kh l m”, Câu chuy n tr nên c ng th ng và giàu k ch tính h n lên L nh phát ph c ch m i trì hoãn có m t ngày mà ng i ta đã b c d c, s t ru t, đau kh nh v y, gi s ông già tám m i này c
“s ng mãi” thì h còn b c d c, s t ru t, đau kh đ n m c nào Th m i bi t, có đ c ni m “h nh phúc” nh
c a “tang gia” này c ng không d dàng gì
c p đ ngôn t , ch t mu i trào phúng đ c cô đ c trong m t s hình th c câu v n nói m a
Có khi nhà v n m a mai b ng l i v n có ch a các c m t ph n ngh a, ng c ngh a Ví d c m t “h nh phúc c a m t tang gia” trong nhan đ đo n trích, ho c c m t “công hi u đ n n i h m t m ng” trong đo n
v n nói v “thu c thánh” đ n Bia (“Ng i ta đã ngh đ n c thu c thánh đ n Bia v a m i ch a m t ng i
ho lao và m t ng i c m th ng hàn b ng bùn đen và c t trâu, công hi u đ n n i h m t m ng.”)
Có khi ông m a mai b ng câu v n vi t theo l i nói ng c Ch ng h n, sau khi ghi l i hàng lo t câu nói “thì thào” tr tr n, nh m nhí c a đám “trai thanh gái l ch” đ n d đám tang, tác gi vi t: “Và còn nhi u câu nói vui v , ý nh khác n a, r t x ng đáng v i nh ng ng i đi đ a đám ma.”
n đây, có th k t lu n r ng: T cái “ch t th t” c a “ông c già” đ n đám ma gi c a tang gia, và t cái đám ma gi tang gia đ n ni m vui th t c a b n ng i hám danh, hám l i, đ o đ c gi đ c k trong ch ng truy n này là c m t hành trình sáng t o c a m t tài n ng l n - tài n ng trào phúng V Tr ng Ph ng
G Ngh thu t trào phúng trong h nh phúc m t tang gia c a V Tr ng Ph ng
T lâu nhi u ng i đã k S đ c a V Tr ng Ph ng vào hàng nh ng tác ph m xu t s c c a th lo i ti u thuy t trào phúng S đ nh chính là hi n thân c a ngh thu t trào phúng trong v n xuôi Vi t Nam V i S
đ , ng i đ c đ c c i t đ u đ n cu i, c i m t cách h hê, tho i mái Nh ng c ng v i S đ ng i đ c
ph i ph n u t mà kêu lên: Tr i, cái xã h i gì, cái l ng i gì mà gi d i, b p b m đ n th , b t nhân b c ác
đ n th
c S đ , ng i ta ngh : đây đúng là đ t s tr ng c a V Tr ng Ph ng, đây th t là ngón võ s tr ng c a
V Tr ng Ph ng Trong tác ph m này, ngón võ y đ c s d ng m t cách c c k l i h i trong m t ch ng,
ch ng XV, có nhan đ là H nh phúc c a m t tang gia Ngón võ y là ngón gì? y chính là ngh thu t t o mâu thu n Th t ra thì không ph i V Tr ng Ph ng t o ra mâu thu n Mâu thu n v n nó t có trong b n
ch t xã h i, và nhà v n V , v i cái nhìn s c nh dao c a mình, v i cái tài c a m t nhà trào phúng b m sinh,
đã nh n ra nó, ch nó ra, nâng nó lên cho c bàn dân thiên h nhìn th y, đ c i, đ c m ghét và khinh b nó Cách đ t nhan đ ch ng sách c a V Tr ng Ph ng đã l lùng, đ y mâu thu n: H nh phúc c a m t tang gia Tang gia mà c ng h nh phúc à? Tang gia mà c ng có th h nh phúc đ c ? Cái ch t, cái ch t c a ng i thân gia đình có th đem l i cho ng i ta h nh phúc đ c sao? N u ch đ c nhan đ , ng i ta có th ngh là nhà v n đã b a ra, b a ra m t cách ác ý s k t h p c a hai khái ni m hoàn toàn đ i l p y Nh ng không, đó không ph i là ác ý c a nhà v n, đó là s th t c a đ i s ng, s th t c a m t xã h i mà nhà v n mu n m x
ra đ m i ng i nhìn th y nó t n m t
M i s b t đ u t cái ch t c a m t ông già Ông già y là cha, là ông c a m t gia đình đông đ o và “đáng kính” c a m t xã h i “th ng l u” C gia đình y đã nhao lên, “nhao lên m i ng i m t cách” Nh ng
Trang 9nhao lên vì đau kh , vì đau đ n, vì lo l ng… tr c cái ch t c a ng i thân ch ng? Không ph i, chúng đã nhao lên vì … h nh phúc!
“Cái ch t kia đã làm cho nhi u ng i sung s ng l m” Câu v n t ng ch ng ng c đ i kia c a V Tr ng
Ph ng đã thâu tóm c m t th “th thái nhân tình”
Nh n đ nh y không h là m t s b a đ t cho vui c a nhà v n S th t rành rành r t c th này đây:
Ông phán m c s ng, sau cái ch t c a ông b v , b ng th y cái “s m c s ng” c a mình đ t nhiên t ng giá lên thêm vài nghìn đ ng C c H ng sung s ng “m màng đ n cái lúc m c đ xô gai, l kh ch ng g y,
v a ho kh c v a khóc m u” đ đ c ng i ta ng i khen “m t cái đám ma nh th , m t cái g y nh th …” Còn ông V n Minh, cháu đích tôn, nhà c i cách xã h i? Ông ta sung s ng t t đ nh, b i vì, v i cái ch t c a ông n i, ông ta th y r ng cái t di chúc đã đ c th c hi n, ngh a là cái ao c cho ông n i mình ch t đi, đ chia c a, đã tr thành s th t Bà V n Minh sung s ng theo đúng cách c a m t ph n tân th i, bà ta nh n
ra t cái ch t c a ông n i ch ng m t d p may hi m có đ có th m c “tang ph c tân th i”, đ xô gai tân th i,
“dernìeres créations” c a ti m may Âu Hóa!
Tâm đ a cái l ng i kia t ng đ n th đã là t m Nh ng ch a h t n đây, V Tr ng Ph ng còn đ y mâu thu n lên m t t ng n a B i b n con cháu b t hi u b t m c nh t tr n đ i đó còn mu n t ra mình là nh ng
k có hi u có th o c ng nh t tr n đ i n a kia Th là d i ngòi bút c a nhà v n trào phúng, s b p b m cao
nh t, đáng ph nh nh t c ng b c l ra Nh ng k mong cho ông già mau ch t đã t ch c m t đám ma th t
to đ bày t lòng hi u th o, ngh a ti c th ng đ i v i ng i đã ch t! Chính vì th , ngòi bút c a V Tr ng
Ph ng đã t p trung s c m nh, nh có th n, trong ph n th hai c a ch ng sách, ngh a là ph n t c nh đám
ma
Tr c h t, nhà v n t cô Tuy t, m t cô gái h h ng nh ch “h h ng m t n a”, m t th thi u n đang r t tiêu bi u trong xã h i “tân th i ngày y” Tuy t m c b tang ph c “ngây th ” n a kín n a h , v i nét m t có
“v bu n lãng m n” (vì nh nhân tình ch không ph i vì th ng ng i ch t) đã gây m t hi u qu l lùng: các v tai to m t l n đi đ a đám ch nhìn vào v khêu g i c a Tuy t đ mà c m đ ng, c nh th c s c m
đ ng tr c n i bu n tang tóc v y
ám ma th t to, to đ n n c “có th làm cho ng i ch t n m trong quan tài c ng ph i m m c i sung
s ng” Ng i ta đã l i d ng đám ma đ n m c cao nh t đ khoe giàu khoe sang và khoe lòng hi u th o gi
v c a mình! N u nh mong mu n c a t t c đám con cháu c a ng i ch t kia là, trong đám ma này, đ a s
gi d i, b p b m đ ng th i c ng là s tàn nh n, b t nhân, đ u gi c a mình lên đ n m c hoàn toàn, thì qu
th t chúng đã đ t đ c m t cách tr n v n, xu t s c
Nh ng ch a h t đâu, d i m t V Tr ng Ph ng, cái l ng i gi d i không ch bao g m m t nhóm nh y đâu Chúng đông đ o l m Chúng là toàn xã h i
B t đ u là đ i di n b máy c nh sát, ngh a là đ i di n c a Nhà n c: th y Min và th y Min Toa Tác gi
đã nói đ n v m ng r hí h ng c a hai th y khi đ c nhà ch đám ma thuê làm ng i gi tr t t Lí do c a
s m ng r duy nh t ch là vì h đang không có vi c gì đ làm, và đang “bu n r u nh nhà buôn s p v n ”
Th đ n là các v tai to m t l n, l p “tinh hoa” c a gi i th ng l u xã h i, m t m i long tr ng, ng c đeo
đ y đ th “b i tinh” Trong đám ma này, s c m đ ng c a h không ph i vì t ng nh đ n ng i đã khu t,
c ng không vì ti ng kèn đ a ma não ru t bi ai, mà ch vì… đ c ng m không m t ti n làn da tr ng th p thò trong làn áo m ng c a cô Tuy t
Trang 10S xu t hi n c a hai tên đ i b p trong d p này l i khi n ng i ta “c m đ ng” đ n c c đi m: Xuân Tóc và
s c T ng Phú Vì sao? Vì v i sáu chi c xe kéo và nh ng vòng hoa đ s , hai k này đã làm cho đám ma thêm long tr ng, to tát n bà c c H ng, có l ng i l ng thi n nh t trong cái gia đình v a h h ng v a
đ i b p y, c ng c m đ ng đ n h t hãi lên
Nh ng ng i đi đ a đám th t đông đ o B ng đi p khúc “ ám c đi…” đ c nh c l i đ n m y l n, tác gi
nh mu n nói: đám ma th t là to, th t là đông, thiên h tha h màchiêm ng ng đ th y rõ s to tát c a nó
Nh ng c tìm th xem trong đám ng i đông đ o y có ai là ng i đang th c s “đi đ a đám”, ngh a là
th c s có chút ti c th ng đ i v i ng i ch t mà h đang đ a ti n? Không có ai c T t c m i ng i đàn ông c ng nh đàn bà, già c ng nh tr , tuy đang gi m t v nghiêm ch nh, nh ng đ u đang nói m t đi u gì
đó, làm m t đi u gì đó, ngh m t đi u gì đó không dính dáng đ n ng i ch t và đám ma c Trai thanh gái
l ch thì chim nhau, bình ph m, chê bai nhau, ghen tuông nhau, h n hò nhau… nh ng t t c đ u “b ng v
m t bu n r u c a nh ng ng i đi đ a ma”
Th t là nh n tâm, th t là vô liêm s Ta s ngh th Nh ng v i V Tr ng Ph ng, có nghe đ c nh ng l i mà
b n h nói v i nhau m i th y s vô liêm s y còn tr tráo đ n m c nào Và nhà v n đã đ a ra m t s l i y
“ ám c đi…” ngh a là s vô liêm s y không h khép l i, nó còn kéo dài
n lúc đám không “c đi” n a mà d ng l i đ h huy t V Tr ng Ph ng còn hi n cho ng i đ c hai chi
ti t đ c s c, đ y c nh đ a đám này lên đ n đ nh đi m Chi ti t th nh t là c nh c u Tú Tân b t b t ng
ng i m t làm nh ng đ ng tác, gi nh ng t th đau bu n đ cho c u ta ch p nh Chi ti t th hai là ông phán m c s ng, cái k gi d i và vô liêm s nh t trong gia đình này, đã khóc đ n t ng ch ng ng t đi Tuy
v y, gi a lúc o n ng i khóc lóc, chính ông ta đã giúi vào tay Xuân Tóc món ti n n m đ ng vì đã có công g i ông ta là “ng i ch ng m c s ng” (chính là cái công gián ti p khi n cho ông già đã ch t) Th t là
nh ng kch s th ng h ng c a nh ng t n trò đ i Hai chi ti t y đóng l i m t cách tr n v n và s c s o
ch ng sách nói v s gi d i c a ng i đ i
Nh ng đi u V Tr ng Ph ng vi t trong ch ng sách là chuy n th t ? L nào… Nh ng di u y toàn là h
c u ? Nh ng nh ng đi u y đ u h p lí l m mà, và hình nh đ u có th t c Ngòi bút V Tr ng Ph ng đúng
là s c nh dao ng sau nh ng l i nói nh đùa, s th t c a đ i s ng c hi n ra l l trên đó n i lên hai đi u
l n nh t: s tàn nh n và s d i trá
Giáo viên: Ph m H u C ng Ngu n : Hocmai