kinh tế học phát triển

NỘI DUNG MÔN HỌC • CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ • CHƯƠNG 2: CÁC LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH VỀ TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ • CHƯƠNG 3: CÁC NGUỒN LỰC P

KINH TẾ HỌC

PHÁT TRIỂN

TH.S NGUYỄN THANH MINH

NỘI DUNG MÔN HỌC

• CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TĂNG

TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

• CHƯƠNG 2: CÁC LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH VỀ TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

• CHƯƠNG 3: CÁC NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN KINH TẾ

• CHƯƠNG 4: NÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TĂNG

TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

• CHƯƠNG 5: CÔNG NGHIỆP HÓA VÀ PHÁT TRIỂN

CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ

• CHƯƠNG 6: NGỌAI THƯƠNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH

TẾ

• CHƯƠNG 7: VAI TRÕ CỦA NHÀ NƯỚC VÀ THỊ

TRƯỜNG ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ

CHƯƠNG 1

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

VỀ TĂNG TRƯỞNG VÀ

PHÁT TRIỂN KINH TẾ

NỘI DUNG CHƯƠNG 1

• KINH TẾ HỌC PHÁT TRIỂN LÀ GÌ ?

• PHÂN LỌAI NHÓM NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

• ĐẶC ĐIỂM CỦA CÁC QUỐC GIA ĐANG

PHÁT TRIỂN

• TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

• CÁC CHỈ TIÊU ĐO LƯỜNG SỰ TĂNG

TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

KINH TẾ HỌC PHÁT TRIỂN LÀ GÌ ?

• KINH TẾ HỌC PHÁT TRIỂN LÀ MỘT

CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ CHUYÊN BIỆT

CHUYÊN NGHIÊN CỨU VỀ CÁC VẤN ĐỀ

LIÊN QUAN ĐẾN TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ Ở CÁC QUỐC GIA ĐANG

PHÂN LỌAI NHÓM NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

• Sự xuất hiện thế giới thứ 3 - MÔ HÌNH 3 THẾ GIỚI

• Phân loại nhóm nước theo thu nhập: mô hình của NHTG (WB) và

mô hình của Liên Hiệp quốc (UNDP)

• Phân loại nhóm nước theo trình độ phát triển con người (HDI)

• Phân loại nhóm nước theo trình độ phát triển kinh tế củ tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD)

MÔ HÌNH 3 THẾ GIỚI

• Cách hiểu 1: “Thế giới thứ 3”: đẳng cấp thứ 3 của thế giới

• Cách hiểu 2: “Thế giới thứ 3”: tổ chức của

những nước “không liên kết”

• Cách hiểu 3: “Thế giới thứ 3”: cấp bậc thứ 3

THẾ GIỚI THỨ 3 - đẳng cấp thứ 3

• Sau chiến tranh thế giới thứ II, người ta bắt đầu nói đến các nước NATO và các

nước Hiệp ước Vacsava như là hai nhóm

chính Hai "thế giới" này không gọi bằng số Đến năm 1952, nhà nhân khẩu học Pháp

Alfred Sauvy dùng từ “Thế giới thứ 3" để chỉ các nước không thuộc hai hệ thống trên Và một cách tự nhiên, hai nhóm nước ở hai hệ thống NATO và Hiệp ước Warszawa trở

thành "Thế giới thứ nhất" và "Thế giới thứ hai"

THẾ GIỚI THỨ 3 - các Quốc gia không liên kết

• “Thế giới thứ 1”: các nước có nền kinh tế phát triển, đi theo con đường TBCN, các nước

THẾ GIỚI THỨ 3 - cấp bậc thứ 3 của thế giới

• “Thế giới thứ 1”: các nước cực lớn nằm ở giữa đó là các siêu cường Mỹ và Liên Xô

• “Thế giới thứ 2”: các nước nằm ở trung tâm nhưng tầm cở yếu hơn gồm các nước thuộc OCDE và các nước COMECON

• “Thế giới thứ 3”: các nước còn lại ngoài các nước trên

MÔ HÌNH CỦA

• PHÂN LỌAI NHÓM NƯỚC THEO GNI BÌNH QUÂN ĐẦU NGƯỜI ( theo phương pháp alas và phương phương pháp PPP )

Ngoài ra WB còn phân loại theo:

• PHÂN LỌAI NHÓM NƯỚC THEO TỔNG GNI ( theo phương pháp alas)

• PHÂN LỌAI NHÓM NƯỚC THEO TỔNG GDP

• PHÂN LỌAI NHÓM NƯỚC THEO TỔNG DÂN SỐ

• PHÂN LỌAI NHÓM NUỚC THEO ĐỊA LÝ

• …

• Vào tháng 7 hàng năm WB căn cứ vào dữ liệu năm trước để dự báo

Phân loại của Ngân hàng thế giới (WB) theo

4.125$

thu nhập trung bình

thấp 53

905 $ 3.596$

4.035$ - 12.475$ 51 4.125$ -

THUẬT NGỮ

CÁC QUỐC GIA ĐANG PHÁT TRIỂN

CÁC QUỐC GIA

ĐANG PHÁT TRIỂN

CÁC NỀN KINH TẾ THU NHẬP THẤP VÀ THU NHẬP TRUNG BÌNH BẬC DƯỚI

PHÂN LỌAI NHÓM NƯỚC THEO ĐỊA LÝ

Các nền

kinh tế

phát

triển

Sự phân chia các nước theo trình độ phát

triển con người

UNDP dựa vào HDI để phân loại, theo báo cáo phát triển con người 2011:

Nhóm nước có HDI rất cao: HDI>=0,784

Sự phân chia các nước theo trình độ phát triển kinh tế

Tiêu chí phân loại được đưa ra năm 2003 và được sự thống nhất của

Sự phân chia các nước theo trình độ phát

Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC): 13 nước

Các nước đang phát triển (LDCs): > 130

nước

Đặc trưng cơ bản của các nước đang phát

triển

Nền kinh tế phụ thuộc rất lớn bởi nước ngoài

Vốn đầu tư Công nghệ và lao động trình độ cap Thị trường quốc tế (cả

mua và bán)

Tốc độ tăng dân số cao và khả năng bảo đảm các nhu cầu xã

hội cho con người thấp

Nền kinh tế chịu sự chi phối nhiều bởi nông nghiệp

Tỷ lệ tích lũy thấp Trình độ kỹ thuật của sản xuất thấp Năng suất lao động thấp

Mức sống thấp

Điểm khác nhau của các nước

đang phát triển

• Quy mô đất nước

• Nền tảng/ bối cảnh lịch sử

• Nguồn nhân lực và vật lực

• Thành phần tôn giáo và dân tộc

• Cơ cấu công nghiệp

• Sự phụ thuộc bên ngoài

• Cơ cấu chính trị, các nhóm lợi ích và

quyền lực

• Vai trò của khu vực nhà nước và tư nhân

TĂNG TRƯỞNG &

PHÁT TRIỂN KINH TẾ

• Tăng trưởng kinh tế ( economic growth) và phát

triển kinh tế (economic decvelopment ) là hai

khái niệm thường được sử dụng để diễn tả sự thay đổi trong quá trình phát triển của một nền kinh tế hay một khu vực kinh tế

• Cần phân biệt rõ hai khái niệm này Sự phân biệt chúng không chỉ đơn thuần là sự phân biệt về

mặt thuật ngữ mà thể hiện nhận thức về sự

phát triển của một quốc gia hay rộng hơn là sự phát triển của cả thế giới

TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

• KHÁI NIỆM

• TĂNG TRƯỞNG NHANH

• TĂNG TRƯỞNG BỀN VỮNG

quân đầu người, không phân biệt sự gia tăng đó là do

gia tăng sản lượng tiềm năng (sự nâng cao năng lực sản xuất sủa nền kinh tế ) hay do những biến động tạm thời - suy thoái và bùng nổ - trong chu kỳ kinh doanh gây ra

•

[1] Malcolm Gillis, Dwight H perkins, Michael Roemer và Donald R

Snodgrass - Kinh tê ́ học của sự phát triển

• [2] Để đo lường sản lượng của một nền kinh tế có nhiều chỉ tiêu khác nhau như: GDP, GNI…Sau đây để thống nhất trong sự diễn đạt tác giả sử dụng chỉ tiêu GDP

KHÁI NIỆM

TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ (TT)

• Quan điểm hẹp: Pual A Samuelson và William D

Nordhaus cho rằng: “tăng trưởng kinh tế là sự mở rộng GDP hay sản lượng tiềm năng của một nước” Theo cách hiểu này sự tăng trưởng GDP thực tính mỗi năm chưa hẳn là sự tăng trưởng kinh tế mà có thể là sự thăng trầm tạm thời - suy thoái hoặc bùng

nổ - của GDP theo biến động của chu kỳ kinh doanh Quan niệm này có sự phân biệt rõ hai mục tiêu ổn

định và tăng trưởng của nền kinh tế vĩ mô

• Trong tài liệu này để thống nhất trong việc nghiên

cứu tăng trưởng kinh tế được định nghĩa như

sau: Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng của GDP và GDP bình quân đầu người trong điều kiện nền kinh tế có đầy đủ công ăn việc làm

TĂNG TRƯỞNG NHANH VÀ TĂNG TRƯỞNG BỀN VỮNG

• TĂNG TRƯỞNG NHANH LÀ THUẬT NGỮ DÙNG

ĐỂ DIỄN TẢ TỐC ĐỘ TĂNG GDP CỦA MỘT NỀN KINH TẾ Ở MỨC ĐỘ CAO TRONG NHIỀU NĂM LIỀN

• TĂNG TRƯỞNG BỀN VỮNG LÀ THUẬT NGỮ

DÙNG ĐỂ DIỄN TẢ SỰ TĂNG TRƯỞNG NHANH

VÀ ỔN ĐỊNH TRONG THỜI GIAN DÀI

94 - 98 8.21%

99 - 03 6.46%

89 -03 7.15%

TỐC ĐỘ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CHO MỖI GIAI ĐỌAN

( THƯỜNG 3 NĂM TRỞ LÊN )

BÌNH QUÂN

• BQ giai đoạn 1990-2014: 7,066%

• Sự hiện đại hoá chính trị, xã hội và thể chế

• Sự cải thiện sâu rộng về khía cạnh con

người

Tuy nhiên cách hiểu này thuần kinh tế, ngày nay phát triển được hiểu theo nghĩa rộng hơn

QUAN ĐIỂM HIỆN ĐẠI - MÔ HÌNH PHÁT

TRIỂN 3 CỰC

• CHÍNH TRỊ,

• ĐẠO ĐỨC, TINH THẦN

• MỸ

• TRUNG QUỐC

PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

• „‟PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀ ĐÁP ỨNG CÁC NHU CẦU HIỆN TẠI MÀ KHÔNG

đƣợc hoàn thiện

o (1) ĐN của Hội đồng thế giới về môi trường và phát triển (WCED)

9 mục tiêu của phát triển bền vững

1 Khơi lại sư tăng trưởng

2 Thay đổi chất lượng của tăng trưởng

3 Đáp ứng nhu cầu cốt yếu về việc làm, lương thực,

năng lượng, nước và vệ sinh

4 Bảo đảm một mức dân số bền vững

5 Bảo vệ và tăng cường cơ sở tài nguyên

6 Định hướng lại công nghệ và quản lý rủi ro

7 Hòa trộn môi trường và kinh tế trong việc ra quyết

định

8 Định hướng lại các quan hệ kinh tế quốc tế

9 Làm cho phát triển có tính tham gia của nhân dân

nhiều hơn

Tóm lại:

PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

KINH TẾ Tăng trưởng kinh tế cao và

ổn định

MÔI TRƯỜNG Cải thiện chất lượng, bảo vệ môi trường, tài nguyên TN

XÃ HỘI

Cải thiện xã hội, Công bằng xã hội

Phát triển bền vững VN

Phát triển bền vững đã trở thành quan điểm của Đảng, đường lối chính sách của nhà nước và được khẳng định trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX là “ Phát triển nhanh, hiệu quả

và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, “Phát triển kinh tế xã hội gắn chặt với bảo vệ, cải thiện môi trường, đảm bảo sự hài hoà giữa môi trường nhân tạo với môi trường thiên nhiên, giữ gìn đa dạng sinh học”

Agenda 21 ở Việt Nam (8/2000)

Mặt trái của quá trình phát triển

Khai thác quá mức nguồn tài

nguyên thiên nhiên

Quá coi trọng nguồn vốn

CĂN BỆNH HÀ LAN

• Hiện tượng một đất nước chịu những hậu

quả lớn khi có một khoản thu lớn hơn bình

thường rất nhiều có nguồn gốc không phải từ thực lực của nước đó được mô tả là “Căn

bệnh Hà Lan” Năm 1960 Hà Lan phát hiện

ra mỏ dầu tại Biển bắc, Hà lan bán dầu đi thu

về đô la Mỹ Đô la Mỹ tăng trong khi đồng

nội tệ thay đổi không kịp kéo theo sự tăng giá của đồng tiền trong nước Việc tăng giá

này sẽ gây ra các ảnh hưởng sau:

• Các ngành hàng hỗ trợ cho việc xuất khẩu dầu phát triển

• Các ngành phục vụ cho tiêu dùng trong

nước phát triển do tiêu dùng tăng

• Các ngành hàng phục vụ cho xuất khẩu

yếu dần do tỷ giá tăng cao không kích

thích xuất khẩu

• LẠM PHÁT TĂNG

• THẤT NGHIỆP TĂNG

• TĂNG TRƯỞNG CHẬM LẠI

Vòng luẩn quẩn đói nghèo

•

Thu nhập thấp

Tích lũy thấp

Trình độ kỹ thuật thấp

Các câu hỏi chính cần được giải đáp

1 Sự phát triển nào được mong đợi hơn cả?

2 Các nước thuộc thế giới thứ ba có thể tự đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội?

3 Tại sao sự giàu có sung túc lại cùng tồn tại với đói nghèo?

4 Các nước nghèo, lạc hậu có thể trở thành các quốc gia hiện đại, có thu nhập cao, sản xuất phát triển?

5 Các mong muốn phát triển của các nước nghèo được các hoạt động kinh tế của các nước giàu

(phát triển) hậu thuẫn hay cản trở như thế nào?

68 19

70 19

72 19

74 19

76 19

78 19 80

Nhược điểm

Bất bình đẳng về kinh tế, chính trị gia tăng

Không quan tâm đến nâng cao chất lượng cuộc sống

Giá trị văn hóa bi mài mòn

Môi trường bị phá hủy

Nhấn mạnh công bằng

Kết

luận

Ưu điểm

Nhược điểm

Bất bình đẳng trong phân phối thu nhập được giải quyết

Tốc độ tăng trưởng ổn định

Kìm hãm động lực nâng cao hiệu quả kinh tế

Không khuyến khích huy động triệt để nguồn lực trong dân vào phát triển kinh tế

Sau thời gian dài làm cho kinh

tế tăng trưởng chậm mà bất bình đẳng gia tăng

Nước Tốc độ

tăng GDP (%)

Tốc độ tăng năng suất lao động (%)

Tốc độ tăng năng suất vốn (%)

Tốc độ tăng TPF (%)

Tỷ lệ thu nhập của 20% dân

số nghèo nhất

Tỷ lệ thu nhập của 20% dân

số giàu nhất Liên Xô 10,4 19,9

Mô hình phát triển

1965 1970 1976 1980 1985 1988 1993 1996 2000 2005

Hệ số Gini

Kết

luận

Tăng trưởng kinh tế nhanh

Bình đẳng và công bằng xã hội được nâng cao

Tăng trưởng không có tác động tiêu cực đến thay đổi phân hóa giàu nghèo

Thay đổi trong bất bình đẳng không được giải thích bằng nguyên nhân tăng trưởng

Chính sách của chính phủ có vai trò quyết định trong việc giải quyết mối quan

hệ này

Xu thế tăng trưởng dài hạn

N ước Th ời kỳ GDP thđầu kỳ ực tế GDP thcuối kỳ ực tế tăng trưởng Tỷ lệ

Japan 1890-1997 $1,196 $23,400 2.82% Brazil 1900-1990 619 6,240 2.41 Mexico 1900-1997 922 8,120 2.27 Germany 1870-1997 1,738 21,300 1.99 Canada 1870-1997 1,890 21,860 1,95 China 1900-1997 570 3,570 1.91 Argentina 1900-1997 1,824 9,950 1.76 United States 1870-1997 3,188 28,740 1.75 Indonesia 1900-1997 708 3,450 1.65 United Kingdom 1870-1997 3,826 20,520 1.33 India 1900-1997 537 1,950 1.34 Pakistan 1900-1997 587 1,590 1.03 Bangladesh 1900-1997 495 1,050 0.78

Các khái niệm kinh tế vĩ mô chủ yếu – sản lượng

Nguồn: Nguyên lý kinh tế vĩ mô Mankiw

Xu thế tăng trưởng dài hạn

Arge

ntina

Uni

ted

States

Indo

nesi

a

India

Nhận xét

•Một quốc gia có xuất phát điểm thấp không hẳn sẽ mãi

có mức sống thấp hơn nước có xuất phát điểm cao

hơn (Nhật Bản và Argentina)

•Một nước có xuất phát điểm thấp không hẳn sẽ có tốc

độ tăng trưởng kinh tế cao hơn mức trung bình của

thế giới (Pakistan và Bangladesh)

•Một nước có xuất phát điểm cao hoàn toàn có thể duy trì mức tăng trưởng cao so với mức trung bình của thế giới (Đức và Canada)

GDP bình quân đầu người

Các khái niệm kinh tế vĩ mô chủ yếu – sản lượng

GDP đồng giá sức mua

Tăng trưởng kinh tế Mỹ

Nguồn: Bài giảng Kinh tế học của Michael Parkins

Tăng trưởng dài hạn là…

Tỷ lệ nghèo ở Việt Nam