Tài liệu THCS T5

Kĩ năng: - Nhận biết ý nghĩa của từ ngữ trong các cụm từ và trong văn bản - Phân biệt các phương thức tạo nghĩa mới của từ ngữ với các phép tu từ ẩn dụ, nhân hóa 3.. Khám phá: - GV: Ngôn

Trang 1

Ngữ văn 9 – Trần Đăng Hảo – THCS Hoàng Văn Thụ - Năm học 2013-2014

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ

- Hai phương thức phát triển nghĩa của từ ngữ

2 Kĩ năng:

- Nhận biết ý nghĩa của từ ngữ trong các cụm từ và trong văn bản

- Phân biệt các phương thức tạo nghĩa mới của từ ngữ với các phép tu từ ẩn dụ, nhân hóa

3 Thái độ:

- Có ý thức tích lũy, trau dồi làm phong phú vốn từ.

II Các kĩ năng sống cơ bản được giáo dục trong bài:

1 Giao tiếp: trao đổi về sự phát triển của từ vựng TV

2 Ra quyết định: lựa chọn và sử dụng từ phù hợp với mục đích giao tiếp

III.Các PP/KT dạy học có thể áp dụng:

1.Thực hành: luyện tập sử dụng từ theo những tình huống cụ thể

2 Động não: suy nghĩ, phân tích hệ thống hóa các vấn đề về từ vựng TV

IV Phương tiện dạy học:

Phiếu học tập

V Tiến trình dạy & học:

* Ổn định lớp:

- GV nắm bắt thơng tin về kết quả chuẩn bị bi của

*Bài cũ:

- GV: Hãy cho biết điểm giống và khác nhau trong

2 cách dẫn trực tiếp và gián tiếp.

- GV nhận xét, cho điểm

- 01 HS trả lời => Cả lớp lắng nghe, nhận xét

1 Khám phá:

- GV: Ngôn ngữ là 1 hiện tượng XH, không ngừng

biến đổi theo sự vận động của XH.Vì thế, hầu hết

các từ ngữ khi mới hình thành chỉ có 1 nghĩa,

nhưng qua quá trình hình thành và phát triển, từ

ngữ có thêm những nghĩa mới, có khả năng biểu

đạt được nhiều hơn các khái niệm trong giao tiếp.

Người ta gọi đó là sự phát triển của từ vựng Bài

học hôm nay giúp các em tìm hiểu.

- HS: Lắng nghe

2 Kết nối:

Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ:

- Cho HS đọc và tổ chức, hướng dẫn HS

đọc và thảo luận nhóm mục 1, 2 (SGK/35,

36)

? Xác định nghĩa của từ kinh tế trong câu

“Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế” (Vào nhà

ngục Quảng Đông cảm tác – PBC)? Nghĩa

ngày nay? Nhận xét về nghĩa của từ?

- Nhận xét, chốt lại.

- Đọc to và thảo luận nhóm trong 05 phút rồi đại diện nhóm trình bày được:

+Từ kinh tế trong câu “Bủa tay ôm chặt bồ

kinh tế”: trị nước, cứu đời (kinh bang tế thế)

+ Từ kinh tế ngày nay: toàn bộ hoạt động của

con người trong lao động sản xuất, trao đổi, phân phối và sử dụng của cải vật chất làm ra + Nghĩa của từ có thể bị thay đổi theo thời gian Có những nghĩa cũ mất đi và có những

Trang 2

? Giải nghĩa và xác định nghĩa gốc, nghĩa

chuyển của từ xuân, tay trong các đoạn

trích trên Xác định phương thức chuyển

nghĩa của từ.

- Nhận xét, thuyết giảng so sánh về phép tu

từ ẩn dụ, hoán dụ và ẩn dụ, hoán du ngôn

ngữ (từ vựng) và chốt lại.

nghĩa mới được hình thành

+ Nghĩa gốc: xuân (1) : mùa mở đầu của 1 năm; tay (1) : bộ phận của cơ thể.

+ Nghĩa chuyển: xuân (2) : tuổi trẻ : phương thức ẩn dụ; tay (2) : người chuyên hoạt động hay giỏi về 1 môn, 1 nghề nào đó.

3 Luyện tập-Vận dụng:

- Tổ chức và hướng dẫn HS làm bài tập - Làm bài tập

Bài 1: (SGK/56)

a.Nghĩa gốc

b.Nghĩa chuyển theo phương thức hoán dụ.

c, d Nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ.

Bài 2: (SGK/57)

Nghĩa của từ trà trong những cách dung như: trà a-ti-sô, trà hà thủ ô, trà sâm, … được

dung với nghĩa chuyển theo phương thức ẩn dụ, chứ không phải với nghĩa gốc được giải thích ở

trên Trà trong những cách dùng này có nghĩa là sản phẩm từ thực vật , được chế biến thành

dạng khô, dùng để pha nước uống.

Bài 3: (SGK/57)

- Đồng hồ điện: dùng để đo số đơn vị điện đã tiêu thụ hay bán.

- Đồng hồ nước: dùng để đo số đơn vị nước đã tiêu thụ hay bán.

- Đồng hồ xăng: dùng để đo số đơn vị xăng đã tiêu thụ hay bán.

Bài 4: (SGK/57)

- Hội chứng:

+ Nghĩa gốc: Tập hợp nhiều triệu chứng cùng xuất hiện của bệnh VD: Hội chứng viêm đường

hô hấp cấp, hội chứng suy giảm miễn dịch, …

+ Nghĩa chuyển: Tập hợp nhiều hiện tượng, sự kiện biểu hiện 1 tình trạng, 1 vấn đề XH cùng xuất hiện ở nhiều nơi VD: Hội chưng phong bì, hội chứng bằng rởm, …

- Ngân hàng:

+ Nghĩa gốc: Tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh và quản lí các nghiệp vụ tiền

tệ, tín dụng VD: Ngân hàng và phát triển nông nghiệp và nông thôn, …

+ Nghĩa chuyển: Kho lưu trữ nhiều thành phần, nhiều bộ phận, nhiều dữ liệu để sử dụng khi cần VD: Ngân hàng gen, ngân hàng câu hỏi, …

- Sốt:

+ Nghĩa gốc: Tăng nhiệt độ cơ thể lên quá mức bình thường, do bị bệnh VD: Sốt siêu vi, sốt rét,

…

+ Nghĩa chuyển: Ở trạng thái tăng đột ngột về nhu cầu, khiến hàng trở nên khan hiếm, giá tăng cao VD: sốt nhà đất, sốt gạo, …

- Vua:

+ Nghĩa gốc: Người đứng đầu nhà nước phong kiến VD: Vua Lê Lợi, vua Quang Trung, … + Nghĩa chuyển: Người được coi là lớn nhất, giỏi nhất trong 1 lĩnh vực VD: vua bóng đá Pêlê, vua phần mềm Bill Gate, …

Bài 5: (SGK/57)

Phép tu từ ẩn dụ không thể coi là hiện tượng phát triển nghĩa của từ Vì sự chuyển nghĩa

của từ mặt trời trong câu thơ chỉ có tính chất lâm thời, nó không làm cho từ có thêm nghĩa mới

và không thể đưa vào để giải thích trong từ điển.

* Hướng dẫn về nhà:

- HS học thuộc bài, nắm vững sự biến đổi và phát triển của từ ngữ

2

Trang 3

- HS học thuộc bài Chuyện người con gái Nam Xương, chuẩn bị bài HDĐT Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh.

********************************************

Hướng dẫn đọc thêm:

CHUYỆN CŨ TRONG PHỦ CHÚA TRỊNH

(Phạm Đình Hổ)

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Sơ giản về thể văn tùy bút thời trung đại

- Cuộc sống xa hoa của vua chúa, sự nhũng nhiễu của quan lại thời Lê – Trịnh

- Những đặc điểm NT của thể loại tùy bút trung đại

2 Kĩ năng:

- Đọc-hiểu văn bản tùy bút thời trung đại

- Tự tìm hiểu 1 số địa danh, chức sắc, lễ nghi thời Lê-Trịnh

3 Thái độ:

- Biết lên án thói quan liêu, hách dịch để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình và của người khác.

1 Giao tiếp: trình bày suy nghĩ, trao đổi về cuộc sống xa hoa của vua chúa, sự nhũng nhiễu của quan lại thời Lê – Trịnh

2 Suy nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận cuộc sống xa hoa của vua chúa, sự nhũng nhiễu của quan lại thời Lê – Trịnh được ghi lại trong truyện

3 Tự nhận thức:Lên án sống xa hoa của vua chúa, sự nhũng nhiễu

1.Động não: tìm hiểu những chi tiết thể hiện cuộc sống xa hoa của vua chúa, sự nhũng nhiễu của quan lại thời Lê – Trịnh trong truyện

2 Thảo luận nhóm, trình bày trong 1 phút về giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản

3 Viết sáng tạo: cảm nghĩ về cuộc sống xa hoa của vua chúa, sự nhũng nhiễu của quan lại thời

Lê – Trịnh

- GV nắm bắt thơng tin về kết quả chuẩn bị bi

của HS

- Lớp trưởng báo cáo.

*Bài cũ:

- GV: Văn bản “Chuyện người con gái Nam

Xương” giúp em hiểu được ntn về người phụ nữ

VN trong chế độ XHPK?

1 Khám phá:

- GV: XHPKVN nửa cuối thế kỉ XVIII bước vào

con đường khủng hoảng trầm trọng: nội chiến

liên miên, vua chúa sống xa hoa tột độ trên nỗi

thống khổ, lầm than của nhân dân Hiện thực này

được Phạm Đình Hổ phản ánh 1 cách chân thực.

- HS: Lắng nghe

Trang 4

“Vũ trung tùy bút” Bài học hôm nay sẽ tìm hiểu

1 mẩu chuyện nhỏ trong tác phẩm “Vũ trung tùy

bút”.

2 Kết nối:

Hoạt động 1: Đọc – hiểu chung:

1 Tác giả, tác phẩm:

? Giới thiệu những nét chính về tác gia Phạm

Đình Hổ và đoạn trích học trong tác phẩm

“Vũ trung tùy bút”.

- GV chốt lại

- Dựa vào chú thích dấu sao (SGK/61) và phát biểu tóm tắt.

2 Đọc - Từ khó:

- Hướng dẫn HS tìm hiểu 19 từ khó (SGK/62)

- Đọc mẫu 1 đoạn đầu rồi chỉ định HS đọc

tiếp đến hết; nhận xét giọng đọc.

- Tìm hiểu 19 từ khó (SGK/62).

- 02 HS đọc nối tiếp đến hết.

3 Thể loại và bố cục:

? Bài văn được viết theo thể văn tùy bút Theo

em thể văn này có gì khác so với thể truyện

đã được học ở bài trước?

- Nhận xét, thuyết giảng và chốt lại

? Xác định bố cục của văn bản.

- Phát biểu và bổ sung được:

+ Thể truyện phản ánh hiện thực cuộc sống qua nhân vật, cốt truỵên qua hư cấu, tưởng tượng và kết cấu chặt chẽ.

+ Thể văn tùy bút ghi chép về người thật, việc thật theo cảm xúc, nhận thức, đánh giá chủ quan của tác giả, lời văn và kết cấu không gò

bó

- Trao đổi và trả lời được:

+ Phần 1: Từ đầu đến “ triệu bất tường”: Thói ăn chơi xa xỉ, vô độ của chúa Trịnh và các quan lại hầu cận.

+ Phần 2: Còn lại: Sự nhũng nhiễu vơ vét của bọn quan lại hầu cận.

Hoạt động 2: Đọc-hiểu văn bản:

1 Thói ăn chơi xa xỉ, vô độ của chúa Trịnh và bọn quan lại hầu cận:

? Tìm các chi tiết miêu tả thói ăn chơi xa xỉ,

vô độ của chúa Trịnh và các quan lại hầu cận.

Em có nhận xét gì về lời văn ghi chép của tác

giả?

? Câu văn kết thúc đoạn này “ mỗi khi đêm

thanh cảnh vắng … triệu bất tường” có ý

nghĩa gì?

- Nhận xét, thuyết giảng, chốt lại.

- Tìm kiếm, phát biểu và bổ sung được:

+ Xây dựng đình đài liên miên ở các nơi, đi chơi thường xuyên; bày ra những trò chơi lố lăng, tốn kém; cướp đoạt những của qúy, đẹp trong thiên hạ.

+ Lời văn miêu tả cụ thể, chân thực, khách quan.

+ Điềm gở, điềm chẳng lành báo trước sự suy vong tất yếu của 1 triều đại chỉ biết ăn chơi hưởng lạc trên mồ hôi nước mắt của nhân dân.

2 Sự nhũng nhiễu vơ vét của bọn quan lại hầu cận

? Bọn quan lại hầu cận đã nhũng nhiễu dân

bằng những thủ đoạn nào?

? Câu văn cuối “ Nhà ta ở phường Hà Khẩu

… cũng vì cớ ấy” có ý nghĩa gì?

+ Dọa dẫm, dò xét, tống tiền dân.

+ Làm tăng thêm sức thuyết phục cho những chi tiết trên và gửi gắm kín đáo thái độ tác giả.

Hoạt động 3: Tổng kết:

4

Trang 5

? Qua bài văn, em thấy được sự đối lập đời

sống của chúa Trịnh và nhân dân lúc đó ntn?

- Nhận xét, kết luận và cho HS đọc to phần

ghi nhớ (SGK/63)

- Khái quát và phát biểu.

- 01 HS đọc to phần ghi nhớ (SGK/63)

*Hướng dẫn về nhà:

- HS học thuộc bài, nắm vững nội dung, nghệ thuật của VB

- Chuẩn bị bài Hoàng Lê nhất thống chí.

********************************************

HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ

( Trích: Hồi thứ 14 – Ngô gia văn phái)

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Những hiểu biết chung về nhóm tác giả thuộc Ngô gia văn phái, về phong trào Tây Sơn và người anh hùng dân tộc QT

- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong TP viết theo thể loại tiểu thuyết chương hồi

- Một trang sử oanh liệt của dân tộc ta: QT đại phá 20 vạn quân Thanh, đánh đuổi giặc ngoại xâm ra khỏi bờ cõi.

2 Kĩ năng:

- Quan sát các sự việc được kể trong đoạn trích trên bản đồ

- Cảm nhận sức trỗi dậy kì diệu của tinh thần dân tộc, cảm quan hiện thực nhạy bén, cảm hứng yêu nước của tác giả trước sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc

- Liên hệ những nhân vật, sự kiện trong đoạn trích với những văn bản liên quan

3 Thái độ:

- Tự hào, kính trọng và biết ơn anh hùng dân tộc

1 Giao tiếp: trình bày suy nghĩ, trao đổi về sự kiện QT đại phá 20 vạn quân Thanh, đánh đuổi giặc ngoại xâm ra khỏi bờ cõi.

2 Suy nghĩ sáng tao: phân tích, bình luận diễn biến, kết quả, ý nghĩa của hồi thứ 14

1.Động não: tìm hiểu những chi tiết thể hiện sự đối lập gay gắt giữa bọn cướp nước, bán nước

và hình tượng người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ ở trong truyện; thái độ của tác giả

2 Thảo luận nhóm, trình bày trong 1 phút về giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản

Phiếu học tập, bản đồ

- GV nắm bắt thông tin về kết quả chuẩn bị bi của

*Bài cũ:

- GV: Sự đối lập giữa đời sống của chúa Trịnh,

bọn quan lại hầu cận với người dân được PĐH ghi

chép lại ntn trong đoạn trích “Chuyện cũ trong phủ

chúa Trịnh”?

Trang 6

1 Khám phá:

- GV: XHPKVN trong khoảng hơn ba thập kỉ cuối

của thế kỉ XVIII và mấy năm đầu thế kỉ XIX thối

nát đến cực độ: vua thì đê hèn, bạc nhược, nhà

chúa thì chém giết lẫn nhau để tranh giành quyền

lực, phong trào nông dân khởi nghĩa nổ ra khắp

nơi, tiêu biểu là phong trào Tây Sơn dẹp yên thù

trong giặc ngoài Hiện thực đen tối đó được phản

ánh 1 cách chân thực trong “Hoàng Lê nhất thống

chí” (Ngô gia văn phái) Bài học hôm nay giúp các

em tìm hiểu hồi thứ 14 – hồi tiêu biểu của TP.

- HS: Lắng nghe

2 Kết nối:

Hoạt động 1: Đọc – hiểu chung:

1 Tác giả, tác phẩm:

? Giới thiệu những nét chính về tác giả.

- Thuyết giảng, chốt lại.

? Hãy cho biết xuất xứ và hoàn cảnh viết

tác phẩm? Em hiểu thế nào về từ chí trong

nhân đề TP?

- Phát biểu theo chú thích dấu sao (SGK/70)

- Dựa vào chú thích dấu sao (SGK/70) phát biểu được:

+ Hồi thứ 14 trích trong TP chữ Hán “Hòang

Lê nhất thống chí” gồm 17 hồi, viết vào thời điểm tây Sơn diệt Trịnh trả lại Bắc

Hà cho vua Lê.

+ Chí là một lối văn cổ dùng để ghi chép sự vật, sự việc.

2 Từ khó:

- Hướng dẫn HS tìm hiểu 30 từ khó

(SGK/70, 71)

- Tìm hiểu 30 từ khó (SGK/70, 71).

3 Đọc và tóm tắt:

- Đọc mẫu và chỉ định HS đọc tiếp đến hết;

nhận xét giọng đọc.

- Nhận xét lời văn tóm tắt, thuyết giảng đôi

nét về diễn biến của hồi 12, 13: Khi Nguyễn

Huệ kéo quân ra Bắc lần 2 để bắt VVN thì

vua LCT sơn hãi bỏ thành TL chạy lên phái

Bắc, chiêu mộ quân cần vương để mưu sự

nghiệp trung hưng nhà Lê, nhưng không đủ

sức địch nổi với quân TS LCT nghe theo

quần thần cử người sang cầu viện nhà Mãn

Thanh …

- 03 HS đọc nối tiếp đến hết.

- Tóm tắt văn bản bằng lời văn của mình.

4 Đại ý và bố cục:

? Tìm đại ý và bố cục của đoạn trích.

- Thảo luận nhóm và trình bày được:

+ Đại ý: miêu tả chiến thắng lẫy lừng của vua

QT, sự thảm bại của bọn xâm lược và số phận của bọn vua quan bán nước hại dân LCT.

+ Bố cục 3 phần P1: từ đầu đến “ năm mậu thân (1788)”: Được tin quân Thanh chiếm TL,

NH lên ngôi hoàng đế và thân chinh cầm quân diệt giặc; P2: Tiếp đến “rồi kéo vào thành”: cuộc hành quân thần tốc và chiến thắng lẫy

6

Trang 7

lừng của vua QT; P3: còn lại: sự đại bại của quân nhà Thanh và số phận thảm hại của vua tôi LCT.

5 Thể loại:

? Văn bản được viết theo thể loại nào? nêu

những hiểu biết của em về thể loại đó.

- Trao đổi và trả lời được: Tiểu thuyết lịch sử (chương hồi).

Hết tiết 23 chuyển tiết 24 Hoạt động 2: Đọc-hiểu văn bản:

1 Hình tượng người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ:

? Nghe tin cấp báo quân Thanh đã chiếm

thành TL, việc vua Lê nhận thụ phong của

nhà Thanh, NH đã có phản ứng ntn? Điều

đó cho thấy NH là người ntn?

? Lời phủ dụ của NH trước ba quân tướng

sĩ (SGK/66), cách cư xử với Sở, Lân

(SGK/67), kế hoạch ngoại giao sau trận

đánh (SGK/67), và kế hoạh xuất quân

(SGK/67), lại bộc lộ thêm phẩm chất gì?

- Nhận xét, thuyết giảng và chốt lại.

? Hình ảnh NH trong trận đánh Hà Hồi,

Ngọc Hồi, Đống Đa được miêu tả ntn? Em

có nhận xét gì về phẩm chất quân sự của

NH.

? Qua đó, em có cảm nhận chung được ntn

về người anh hùng dân tộc NH? Vì sao vốn

trung thành với nhà Lê, không mấy cảm

tình với Tây Sơn, nhưng tác giả vẫn viết về

NH bng caảm hứng ngợi ca?

- Tìm kiếm, trao đổi và trả lời được: NH định thân chinh cầm quân đi ngay, tế cáo trời đất lên ngôi hoàng đế, đốc suất đại binh ra Bắc, gặp và bàn việc quân vời cống sĩ Nguyễn Thiếp, tuyển

mộ quân sĩ và mở cuộc duyệt binh lớn ở Nghệ

an, phủ dụ tướng sĩ, lên kế hoạch đánh giặc

=> Con người có hành động quyết đoán, mạnh mẽ.

- Trao đổi và trình bày được: NH là người có trí tuệ sáng suốt, biết cách dùng người, ý chí quyết thắng và tầm nhìn xa trông rộng.

- Tìm kiếm và phát biểu, bổ sung được: tự mình thống lĩnh 1 mũi tiến công, cưỡi voi đốc thúc, xông pha tên đạn, bày mưu tính kế: bắt sống không để 1 tên nào chạy sót; vây kín, bắc loa truyền gọi; lấy ván ghép phủ rơm dấp nước để làm mộc che, dàn trận tiến đánh, khi giáp lá cà thì quăng ván xuống, cầm giao ngắn chém bừa, những người cầm binh khí theo sau cũng nhất

tề xông tới khiến kẻ thù khiếp vía, tưởng tướng

ở trên trời xuống, quân dưới đất chui lên =>

NH là người quả cảm, dùng binh như thần.

- Phát biểu và bổ sung được:

+ NH là người quyết đóan, mạnh mẽ, sáng suốt, biết cách dùng người, có tầm nhìn xa trông rộng, quả cảm và có tài dùng binh như thần.

+ Vì: thái độ tôn trọng sự thực lịch sử và ý thức, niềm tự hào dân tộc của người trí thức.

2 Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh:

- Thuyết giảng về mục đích, thái độ kiêu

ngạo của tên tướng bất tài TSN.

? Quân TS đánh đến nơi, quân tướng nhà

Thanh đã phản ứng ntn?

- Tìm kiếm và trình bày được: tướng sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp, chuồn trước qua cầu phao; quân thì rụng rời sợ hãi xin ra hàng hoặc bỏ chạy tán loạn, giày xéo lên nhau mà chết khiến sông Nhị Hà tắc nghẽn.

Trang 8

3 Số phận bi thảm của bọn vua quan bán nước hại dân:

? Vua tôi LCT phản ứng ra sao khi nghe tin

quân TS tiến đánh thành TL, và TSN bỏ

chạy thì đã phản ứng ra sao?

- Nhận xét, thuyết giảng thêm cuộc sống lưu

vong của LCT.

? Khi miêu tả 2 cuộc tháo chạy, em thấy có

gì khác biệt? Vì sao lại có sự khác biệt ấy?

- Tìm kiếm và trình bày được: LCT cung mấy bề tôi thân tín vội vã đưa thái hậu ra ngoài, nhịn đói chạy thục mạng đuổi theo TSN Găp TSN, vua tôi chỉ biết than thở, óan giận chảy nước mắt.

- Trao đổi và trình bày được:

+ TSN: nhịp điệu nhanh, mạnh, hối hả qua ngòi bút hả hê của người thắng trận

+ LCT: nhịp điệu chậm hơn qua ngòi bút ngậm ngùi của 1 cựu thần

Hoạt động 3: Tổng kết:

? Đoạn trích giúp em cảm nhận được ntn về

người anh hùng dân tộc NH và bọn bán

nước, bọn cướp nước?

- Kết luận, cho HS đọc to phần ghi nhớ

(SGK/72)

- 01 HS đọc to phần ghi nhớ (SGK/72).

? Trình bày khái quát những cảm nhận của

em sau khi học xong hồi thứ 14.

- Nhận xét, uốn nắn, biểu dương

- HS trình bày theo cảm nhận

* Hướng dẫn về nhà:

- HS học thuộc bài, nắm vững sự đối lập giữa bọn bán nước, cướp nước và người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ

- HS học thuộc bài Sự phát triển của từ vựng, chuẩn bị bài Sự phát triển của từ vựng (tiếp

theo)

********************************************

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG (Tiếp theo)

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Việc tạo từ ngữ mới

- Việc mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài

2 Kĩ năng:

- Nhận biết từ ngữ mới được tạo ra và những từ ngữ mượn của tiếng nước ngoài

- Sử dụng từ ngữ mượn tiếng nước ngoài phù hợp

3 Thái độ:

- Trau dồi, tích lũy vốn từ phục vụ nhu cầu giao tiếp.

1 Giao tiếp: trao đổi về sự phát triển của từ vựng TV

2 Ra quyết định: lựa chọn và sử dụng từ phù hợp với mục đích giao tiếp

8

Trang 9

1.Thực hành: luyện tập sử dụng từ theo những tình huống cụ thể

2 Động não: suy nghĩ, phân tích hệ thống hóa các vấn đề về từ vựng TV

- GV nắm bắt thông tin về kết quả chuẩn bị

1 Khám phá:

- GV: Từ TV thường có 02 phương thức

chuyển nghĩa chủ yếu là ẩn dụ và hoán dụ.

Vậy làm thế nào để phát triển từ vựng? Bài

học hôm nay sẽ giải đáp.

- HS: Lắng nghe

2 Kết nối:

Hoạt động 1: Tạo từ ngữ mới:

? Hãy cho biết có từ ngữ nào mới được cấu

tạo trên cơ sở các từ sau: điện thoại, kinh

tế, sở hữu, tri thức, đặc khu, trí tuệ? Giải

thích nghĩa của những từ ngữ mới cấu tạo

đó.

- Nhận xét, chốt lại

? Trong TV có những từ được cấu tạo theo

mô hình x + tặc ( không tặc, hải tặc, …)

Hãy tìm những từ ngữ mới xuất hiện được

cấu tạo theo mô hình đó?

? Qua đó em nhận thức được làm thế nào

để tạo được từ ngữ mới?

- Nhận xét, kết luận và cho HS đọc to phần

ghi nhớ (SGK/73)

- Thảo luận nhóm trong 05 phút và trình bày được:

+ điện thoại di động: điện thoại vô tuyến

nhỏmang theo người được sử dụng trong vùng

phủ sóng của cơ sở cho thuê bao; kinh tế tri thức: nền kinh tế dựa chủ yếu vào việc sản

xuất, lưu thông, phân phối sản phẩm có hàm

lượng tri thức cao; sở hữu trí tuệ: quyền sở

hữu đối với sản phẩm do hoạt động trí tuệ mang lại, được pháp luật bảo hộ; đặc khu kinh tế: khu vực dành riêng để thu hút vốn và công nghệ nước ngoài, với những chính sách ưu đãi + Lâm tặc: kẻ cướp tài nguyên rừng; tin tặc:

kẻ dùng kĩ thuật thâm nhập trái phép vào dữ liệu trên máy tính của người khác để khai thác hoặc phá hoại.

- 01 HS đọc to phần ghi nhớ (SGK/73)

Hoạt động 2: Mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài:

- Cho Hs đọc to mục 1 (SGK/73)

? Tìm những từ Hán Việt trong 02 đoạn

trích trên.

- Cho HS đọc mục 2 (SGK/73)

? TV dùng những từ nào để chỉ các khái

niệm trên? Những từ đó có nguồn gốc từ

đâu?

- Nhận xét, chốt lại và cho HS đọc phần ghi

nhớ (SGK/74)

- 02 Hs đọc to mục 1 (SGK/73)

a thanh minh, tiết, lễ, tảo mộ, hội, đạp thanh, yến anh, bộ hành, tài tử, giai nhân

b bạc mệnh, duyên phận, thâng, linh, chứng giám, thiếp, đoan trang, tiết, trinh bạch, ngọc

- 01 HS đọc mục 2 (SGK/73) và tra đổi trả lời được:

a AIDS: tiếng Anh viết tắt

b ma-két-tinh: tiếng Anh

- 01 HS đọc phần ghi nhớ (SGK/74)

Trang 10

- Hướng dẫn HS làm bài tập - Làm bài tập trong SGK.

Bài 1: (SGK/74)

Có thể tìm 02 mô hình sau: x + điện tử, x + học, …

Bài 2: (SGK/74)

Có thể tìm 05 từ sau đây:

- bàn tay vàng: bàn tay tài giỏi, khéo léo hiếm có trong thực hiện 1 thao tác lao động hoặc kĩ thuật nhất định.

- cầu truyền hình: hình thức truyền tại chỗ cuộc giao lưu, đối thoại trực tiếp qua hệ thống ca-mê-ra giữa các địa điểm cách xa nhau.

- thương hiệu: nhãn hiệu thương mại.

- công nghệ cao: công nghệ dựa trên cơ sở KHKT hiện đại, có độ chính xác và hiệu quả kinh tế cao.

- đườngcao tốc: đường xây dựng theo tiêu chuẩn dặc biệt dành riêng cho các loại xe cơ giới chạy với tốc độ cao.

Bài 3: (SGK/74)

- Từ mượn tiêng Hán: mãng xà, biên phòng, tô thuế, phê bình, phê phán, ca sĩ nô lệ

- Ngôn ngữ châu Au: còn lại.

Bài 4: (SGK/74)

Những cách phát triển từ vựng:

+ Phát triển về nghĩa của từ: thêm nét nghĩa mới cho từ bằng phương thức ẩn dụ, hoán du + Phát triển về lượng của từ ngữ: tạo từ ngữ mới và mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài

Từ vựng của 1 ngôn ngữ không thể không thay đổi, vì TNXH luôn vận động và phát triển, đòi hỏi ngôn ngữ phải đáp ứng được nhu cầu giao tiếp và nhận thức của người bản ngữ.

* Kiểm tra 15 phút:

Câu 1: (1,0 điểm) Trong chương trình Ngữ văn 9 đề cập đến mấy phương châm hội thoại?

A Bốn phương châm hội thoại B Năm phương châm hội thoại

C Sáu phương châm hội thoại D Bảy phương châm hội thoại

Câu 2: (1,0 điểm) Gạch chân lỗi phương châm về lượng trong câu văn sau:

Mời anh đến dự tân gia nhà mới.

Câu 3: (1,0 điểm) Các từ ngữ: nói trạn; nói nhăng nói cuội; nói dối; nói mò chỉ những cách

nói liên quan đến phương châm hội thoại nào?

A Phương châm về lượng B Phương châm về chất

C Phương châm quan hệ D Phương châm cách thức

Câu 4: (1,0 điểm) Các từ ngữ: nhân tiện đây xin hỏi; à quên, cho tôi hỏi; chỉ những cách nói

liên quan đến phương châm hội thoại nào?

C Phương châm quan hệ D Phương châm cách thức

Câu 5: (1,0 điểm) Các từ ngữ: đừng nói leo; đừng ngắt lời như thế; chỉ những cách nói liên

quan đến phương châm hội thoại nào?

C Phương châm quan hệ D Phương châm lịch sự

Câu 6: ( 1,5 điểm) Vận dụng kiến thức đã học về Xưng hô trong hội thoại để hoàn thành chỗ

trống trong câu sau:

Người nói cần căn cứ vào đối tượng và ……….

để xưng hô cho thích hợp.

Câu 7: (1,0 điểm) Nhận định nào sau đây đứng về lời dẫn trực tiếp?

A Lời dẫn trực tiếp là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật; lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép.

10

Định dạng
Số trang	11
Dung lượng	159 KB