giáo án ngữ văn 6 bài 21

Một số kiến thức giáo viên phải minh họa, thuyết trình trên sơ đồ nh: Cơ quan hô hấp, cơ quan tuần hoàn , cơ quan thần kinh; rồi đến các mảng kiến thức của chủ đề tự nhiên nh: Trái đất t

kinh nghiệm : "sử dụng phơng pháp thuyết trình trong giảng dạy môn tự nhiên - xã hội lớp 3"

I Đặt vấn đề

Để nâng cao chất lợng dạy học, giáo viên đã tích cực đổi mới phơng pháp dạy học bằng cách dạy - học hớng tập trung vào học sinh Nghĩa là giáo viên tìm mọi cách để học sinh tích cực, chủ

động tìm tòi kiến thức Nh vậy giáo viên chủ yếu sử dụng những phơng pháp mới nh: quan sát, thảo luận nhóm, thí nghiệm, động não, trò chơi, … có nhiều giáo viên đã quên sử dụng những phơng pháp truyền thống: nh phơng pháp thuyết trình Để bài giảng đạt kết quả cao chúng ta không chỉ sử dụng cứng nhắc những phơng pháp mới mà phải biết kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phơng pháp mới và cũ Do đó tôi đã nhiên cứu cách: sử dụng phơng pháp thuyết trình trong giảng dạy môn tự nhiên - xã hội lớp 3

Chơng trình môn tự nhiên - xã hội lớp 3 có nhiều nội dung khó, có những mảng kiến thức ở chủ đề tự nhiên nh: Bầu trời và trái đất, đây là những cái hoàn toàn mới đối với các em, các em khó lí giải đợc mà phải công nhận Do đó, đòi hỏi giáo viên phải dùng nhiều thủ thuật, phơng pháp dạy học để truyền tải nội dung Một vấn đề khó đặt ra cho ngời dạy là: làm sao các em nắm kiến thức đầy đủ, chắc chắn mà lại nhẹ nhàng thoải mái Qua nhiều tiết dự giờ, tôi thấy giáo viên đã sử dụng phơng pháp mới nhng vẫn còn có áp đặt, miễn cỡng Băn khoăn trớc vớng mắc đó, qua mày

mò nghiên cứu, tìm hiểu sách báo, tài liệu hớng dẫn, tôi thấy rằng: Với những mảng kiến thức khó cần phải dùng phơng pháp thuyết trình Song trong đổi mói phơng pháp dạy học thì thì phơng pháp thuyết trình ít khi sử dụng nhất Có ngời cho rằng đây là phơng pháp cũ, không thể hiện rõ đổi mới phơng pháp dạy học

Vậy sử dụng phơng pháp thuyết trình nh thế nào để học sinh không nhàm chán, không áp đặt nặng nề mà ngời học vẫn hứng thú, hiểu bài một cách chắc chắn Qua nhiều lần thiết kế bài giảng, tôi đã rút ra đợc phơng pháp dạy học - đó là phơng pháp thuyết trình theo hớng đổi mới phơng pháp dạy học Sau đây tôi xin trình bày trớc bạn đọc về những kinh nghiệm của bản thân trong thời gian qua

II đặc điểm về nội dung môn tự nhiên - xã hội lớp 3

Trong toàn bộ chơng trình môn tự nhiên - xã hội lớp 3 gồm các chủ đề đó là: con ngời và sức khỏe; xã hội; tự nhiên

Chủ đề con ngời và sức khỏe: Các em đợc học về các cơ quan

hô hấp; cơ quan tuần hoàn; cơ quan bài tiết nớc tiểu; cơ quan thần kinh Các em nhận biết các cơ quan này bằng sơ đồ, biết

đ-ợc vai trò của nó đối với cơ thể và biết bảo vệ chúng

Chủ đề xã hội: Các em đợc biết về gia đình; trờng học; tỉnh

thành phố nơi em đang sống

Chủ đề tự nhiên: Các em đợc học về thực vật, động vật Đợc học

về mặt trời và trái đất Mặt trời , nguồn sáng và nguồn nhiệt; vai trò của mặt trời đối với sự sống trên trái đất ; trái đất trong hệ mặt trời, mặt trăng và trái đất Hình dạng, đặc điểm bề mặt

và sự chuyển động của trái đất, ngày đêm, năm tháng, các mùa

Nh vậy lớt qua chơng trình ta cũng thấy đợc có nhiều kiến thức khó và mới ở cả 3 chủ đề, nhất là chủ đề tự nhiên; con ngời

và sức khỏe Một số kiến thức giáo viên phải minh họa, thuyết trình trên sơ đồ nh: Cơ quan hô hấp, cơ quan tuần hoàn , cơ quan thần kinh; rồi đến các mảng kiến thức của chủ đề tự nhiên nh: Trái đất trong hệ mặt trời, mặt trăng và trái đất, sự chuyển

động của ủa trái đất, ngày và đêm, năm tháng, các mùa Đó là những kiến thức mà loài ngời đã nghiên cứu, đúc rút hàng nghìn

năm mới có đợc Vì vậy, ở những mảng kiến thức này giáo viên không thể không dùng phơng pháp thuyết trình Trong quá trình thuyết trình cần khéo léo kết hợp các phơng pháp đan xen nhau nh: nhóm, quan sát, hỏi đáp Thuyết trình nh thế nào để ngời học hứng thú là một vấn đề khó, đòi hỏi ở ngời giáo viên phải có kiến thức sâu, rộng, có vốn sống thực tế nhiều và có phơng pháp dạy- học tốt

III thực trạng sử dụng phơng pháp thuyết trình trong

giảng dạy môn tự nhiên - xã hội lớp 3

Qua dự giờ ở trờng, dự giờ hội thảo cụm huyện tôi thấy: giáo viên hầu nh không sử dụng phơng pháp này họ quan niệm rằng: trong giảng dạy hiện nay là

phải đổi mới phơng pháp dạy - học, mà phơng phơng pháp thuyết trình là một trong những phơng pháp bị phê phán nhiều nhất, nào là phơng pháp cũ, cổ truyền, gây nhàm chán cho ngời học, nhồi nhét, giáo điều … Chính vì lẽ đó mà giáo viên rất ít sử dụng phơng pháp này Chỉ có một số ít giáo viên sử dụng nhng giờ dạy

có hiệu quả không cao Vì giáo viên cha có thủ thuật, họ mới thuyết trình đơn lẻ, một chiều, cha biết kết hợp các phơng pháp dạy học với nhau để hỗ trợ cho việc thuyết trình Về học sinh, ở lứa tuổi học sinh lớp 3 các em đang ở mức t duy cụ thể, óc phân tích tổng hợp còn non Những kiến thức gần gũi, sát thực tế, các

em thấy đợc, sờ đợc thì dễ tiếp thu Còn những kiến thức khó, trừu tợng thì học sinh còn lúng túng, nắm bắt chậm

Kết hợp cả hai yếu tố: Giáo viên ngại sử dụng phơng pháp thuyết trình, học sinh tiếp thu bài chậm, khó hiểu nên phơng pháp thuyết trình khó phát huy Song không phải nh thế mà ta bó tay Trong phơng pháp dạy học mới, nhiều giáo s, tiến sĩ cũng

khuyên ta sử dụng phơng pháp này trong những mảng kiến thức khó Sử dụng nh thế nào cho hấp dẫn, nhẹ nhàng, dễ hiểu là một việc làm hết sức khó khăn

IV cách sử dụng phơng pháp thuyết trình trong dạy học môn tự nhiên - xã hội lớp 3 ở những mảng nội dung khó

Thuyết trình là một phơng pháp cổ truyền, là phơng pháp dùng lí luận, dùng khái niệm để giải thích, giảng giải một vấn đề nào đó cho học sinh hiểu Phơng pháp này khó gây hứng thú cho học sinh, học sinh tiép thu kiến thức gò bó , nặng nề

Song có những phần kiến thức ở môn tự nhiên - xã hội lớp 3 ta không thể không dùng phơng pháp phơng pháp thuyết trình Để thuyết trình cho học sinh dễ hiểu ngời giáo viên phải am hiểu t-ờng tận, phải có kiến thức sâu, rộng đồng thời phải biết cách truyền thụ

Khi sử dụng phơng pháp này ta cần làm tốt những vấn đề sau:

1 Giáo viên phải nghiên cứu bài kĩ, để lựa chọn kiến thức cần thuyết trình một cách gọn, nhẹ, dự trù trớc tất cả các tình huống học sinh có thể hỏi để trả lời ngay cho học sinh

Trớc khi thuýêt trình, giáo viên cần gây hứng thú, gợi trí tò mò

để học sinh thích đợc nghe điều cô sắp giảng giải Đây là một thủ thuật cần thiết

2 Cần khéo léo gợi mở kiến thức bằng hệ thống câu hỏi mở, vận dụng tối đa kiến thức cũ đã học và vốn sống thực tế của học sinh, gợi mở dần dần đến khi cần thuyết trình kiến thức mới thì giáo viên mới thuyết trình ,giảng giải

3 Lời lẽ trong các câu hỏi, trong lúc thuyết trình phải trong sáng, gần gũi, dễ hiểu, sát với thực tế và trình độ học sinnh

4 Phơng pháp thuyết trình cần kết hợp khéo léo với các phơng pháp khác nh: hỏi đáp, quan sát, thảo luận nhóm …

5 Khi thuyết trình cần sử dụng tối đa đồ dùng dạy học, các sơ

đồ , mô hình, tranh ảnh, vật thực để thuyết trình đạt hiệu quả cao

6 Trong lúc thuyết trình , khi cần giáo viên có thể hỏi một số câu hỏi mở, có khi là câu hỏi ngỏ không cần học sinh trả lời, nhằm mục đích để học sinh tập trung cao độ tiếp thu kiến thức mới Tác phong cử chỉ nhẹ nhàng, nét mặt tơi vui, ánh mắt bao quát

đợc toàn bộ học sinh Lời nói phải rõ ràng mạch lạc, chậm và chắc tránh dùng thừa từ, lặp từ, tránh lí luận dài dòng

Cần tránh:

- Không nên quá căng thẳng, gò bó khi thuyết trình, cần để không khí lớp học tự nhiên, làm sao học sinh chú ý bài giảng một cách thoải mái

- Tránh thuyết trình lan man, dài dòng, đi quá xa, quá rộng làm cho kiến thức cần thuyết trình không đợc cô đọng khắc sâu, học sinh khó hiểu

- Trong một giờ dạy không nên dùng phơng pháp thuuyết trình quá hai lần, không lạm dụng phơng pháp này, chỉ dành lúc thật cần thiế

- Khi thuyết trình xong cần hỏi lại xem các em đã hiểu bài cha, nếu cha hiểu giáo viên cần giảng lại để những em cha hiểu nắm chắc hơn

Sau đây là một số ví dụ về thiết kế bài giảng mà tôi đã sử dụng phơng pháp thuyết trình trong môn tự nhiên và xã hội

Ví dụ 1: Bài 7: hoạt động tuần hoàn

( Tự nhiên và xã hội lớp 3, trang 16, 17 )

Mục tiêu :

- Học sinh biết tim luôn đập để bơm máu đi kháp cơ thể Nếu tim ngừng đập máu không lu thông đợc trong các mạch máu, cơ thể sẽ chết

- Chỉ và nói đợc đờng đi của máu trong sơ đồ vòng tuần hoàn lớn, vòng tuần hoàn nhỏ

Đồ dùng: - Các hình trong SGK

- Sơ đồ vòng tuần hoàn nh sgk

- 2 sơ đồ vòng tuần hoàn ( sơ đồ câm) và các phiếu rời ghi tên các mạch máu trong 2 vòng tuần hoàn

ở bài này, mục tiêu 2: Chỉ đờng đi của máu trong sơ đồ vòng tuần hoàn Kiến thức hoàn toàn mới Phần kiến thức này chúng ta nên sử dụng phơng pháp thuyết trình

Hoạt động dạy - học :

Hoạt động 1:

* Mục tiêu: Học sinh thực hành nghe nhịp đập của tim và đếm

nhịp mạch đập

ở hoạt động này sử dụng phơng pháp thực hành, thảo luận nhóm

và hỏi đáp

Giáo viên cho học sinh thực hành nghe nhịp đập của tim, đếm

em trong một phút tim đập mấy lần Nhiều em nêu kết quả

Hớng dẫn học sinh bắt mạch và tự kiểm tra nhịp đập của mạch của mình hoặc của bạn trong một phút, đếm xem một phút mạch đập mấy lần nêu kết quả

Từ những kết quả học sinh nêu giáo viên kết luận: Tim luôn luôn

đập để bơm máu đi nuôi cơ thể Nếu tim ngừng đập cơ thể sẽ chết

( ở hoạt động này tôi chỉ nêu qua, không đi sâu nêu rõ vì cha

sử dụng phơng pháp thuyết trình.)

Hoạt động 2:

* mục tiêu: Chỉ đợc đờng đi của máu trên sơ đồ vòng tuần hoàn lớn và tuần hoàn nhỏ

ở hoạt động này sử dụng các phơng pháp: quan sát, nhóm, hỏi đáp kết hợp thuyết trình ( phần này kiến thức mới và khó, những từ ngữ mới ở môn sinh học, học sinh cha đợc làm quen vì vậy trớc và trong quá trình thuyết trình giáo viên cần giảng giải

và kết hợp với hệ thống câu hỏi gợi mở để hỗ trợ cho việc thuyết trình )

ở hoạt động này chia 2 hoạt động nhỏ

Hoạt động 2a: Chỉ và nêu nhiệm vụ của động mạch, tĩnh mạch, mao mạch, tim

- Yêu cầu học sinh hoạt động nhóm 4 (thời gian 3 phút) quan sát sơ

đồ 3 SGK chỉ và nêu nhiệm vụ của tim, động mạch, tĩnh mạch, mao mạch

- Hết thời gian đại diện một số nhóm lên bảng chỉ và trình bày kết quả trên sơ đồ lớn

- Giáo viên kết luận:

+ Nhiệm vụ của tim: Luôn co bóp để đẩy máu vào 2 vòng tuần hoàn

+ Nhiệm vụ của động mạch: Đa mấu từ tim đi khắp các cơ quan trong cơ thể

+ Tĩnh mạch: Đa mấu từ các cơ quan của cơ thể về tim

+ Mao mạch: nối động mạch với tĩnh mạch

- Cho 1 - 2 hs nhắc lại

Hoạt động 2b: Chỉ và nói đờng đi của máu trên sơ đồ

- Giáo viên hớng dẫn học sinh làm việc theo nhóm 2

- Yêu cầu học sinh quan sát sơ đồ 3

Hỏi: Trên sơ đồ có mấy vòng tuần hoàn ? ( 2 vòng: vòng tuần

hoàn lớn và vòng tuần hoàn nhỏ)

- Chỉ rõ 2 vòng tuần hoàn trên sơ đồ, chỉ đờng đi của máu ở 2 vòng tuần hoàn

Sau khi học sinh đã chỉ đợc trên sơ đồ, giáo viên dùng sơ đồ để thuyết trình:

+ Hỏi: Vòng tuần hoàn lớn làm nhiệm vụ gì ? ( không cần học sinh trả lời )

Vòng tuần lớn: Đa máu(màu đỏ) chứa nhiều ô xi và chất dinh dỡng

từ tim đi nuôi các cơ quan cảu cơ thể, đồng thời nhận khí các bô níc và chất thải từ các cơ quan của cơ thể về tim

+ Hỏi: Vòng tuần hoàn nhỏ ở phía trên làm nhiệm vụ gì ? ( câu hỏi ngỏ )

Vòng tuần hoàn nhỏ đa máu từ tim đến phổi ( màu xanh) lấy khí

ô xi và thải khí các

bô nic rồi trở về tim Cứ nh thế máu đợc vận chuyển và trao đổi liên tục để đi nuôi cơ thể

- Gọi một số học sinh lên bảng trình bày lại

- Yêu cầu học sinh đọc nội dung cần ghi nhớ ở SGK

Hoạt động 3: Củng cố nội dung

*Trò chơi: Ghép chữ vào hình

- Giáo viên phổ biến cách chơi

- Chia lớp thành 2 đội ( mỗi đội cử 3 em ) tham gia chơi

Dùng 2 sơ đồ câm( sơ đồ vòng tuần hoàn) treo lên bảng, và một

số mảnh giấy ghi tên các bộ phận của cơ quan tuần hoàn Cho 2

đội lần lợt từng em lên dán các ô chữ vào đúng tên các bộ phận của cơ quan tuần hoàn

- Kết thúc trò chơi, công bố đội thắng cuộc

- Giáo viên củng cố nội dung bài - nhận xét thiết học

Ví dụ 2: Bài 64: năm tháng và mùa

Mục tiêu:

Biết đợc một năm trên trái đất có bao nhiêu tháng, bao nhiêu ngày và mấy mùa

Đồ dùng: Hình 1,2 ở SGK phóng to, Một số tờ lịch

Quả địa cầu

Hoạt động dạy - học:

Hoạt động 1:

Mục tiêu: Biết thời gian để trái đất chuyển động đợc một vòng quanh mặt trời là một năm, một năm có 365 ngày

ở hoạt động này tôi dùng phơng pháp thảo luận nhóm, quan sát, hỏi đáp, thuyết trình

Nhiệm vụ: Các nhóm quan sát tờ lịch liếp, kết hợp với vốn hiểu biết của mình để trả lời câu hỏi:

+ Một năm có bao nhiêu ngày?

+ Đợc chia thành mấy tháng?

+ Những tháng nào có 30 ngày? Tháng nào có 31 ngày ? Tháng nào có 28 hoặc 29 ngày?

- Gọi đại diện các nhóm trình bày trớc lớp, giáo viên nhận xét chốt lại lời giải đúng

- Yêu cầu HS quan sát hình 1 SGK, Giáo viên dùng sơ đồ để chỉ

và thuyết trình:

Trái đất luôn quay quanh mình nó và quay quanh mặt trời Thời gian để nó chuyển động đợc một vòng quanh mặt trời là một năm Một năm thờng có 365 ngày và đợc chia làm 12 tháng + Nh vậy khi chuyển động đợc một vòng quanh mặt trời, thì trái

đất tự quay quanh mình nó đợc bao nhiêu vòng ? ( 365 vòng) Giáo viên giảng thêm: Khi trái đất chuyển động đợc một vòng quanh mặt trời thì trái đất cũng tự quay quanh mình nó đợc 365

vòng ( một năm) Nh vậy một năm thờng có 365 ngày và chia làm

12 tháng, có tháng 30 ngày, có tháng 31 ngày, riêng

tháng 2 có 28 ngày (hoặc 29 ngày), tháng 2 nào có 29 ngày thì năm đó là năm nhuận Năm nhuận có 366 ngày và cứ 4 năm lại có một năm nhuận

Hoạt động 2: HS làm việc nhóm 2

* Mục tiêu: Biết một năm có 4 mùa

Nhiệm vụ: Yêu cầu học sinh quan sát sơ đồ 2 trang123 - nhận xét :

+ Trong các vị trí A, B, C, D trên sơ đồ, vị trí nào thể hiện Bắc bán cầu là mùa Hạ, Mùa Xuân, mùa Thu, mùa Đông ?

+ Vào các tháng 3, 6, 9, 12 thì Bắc bán cầu ứng với những mùa nào ?

- Gọi HS chỉ và trình bày trên sơ đồ lớn GV nhận xét

- Yêu cầu HS quan sát sơ đồ 2 và hỏi:

+ Vào mùa Hạ, Nam bán cầu hay Bắc bán cầu đợc mặt trời chiếu sáng nhiều hơn?

+ Vào mùa Đông, Nam bán cầu hay Bắc bán cầu đợc mặt trời

chiếu sáng nhiều hơn ?

* Giáo viên dùng quả địa cầu và ngọn nến( tợng trng cho mặt trời ) thực hành quay quả địa cầu quanh ngọn nến và thuyết trình: Khi mặt trời chiếu thẳng góc với Bắc bán cầu thì Bắc bán cầu

là mùa hạ, còn Nam nam bán cầu là mùa đông Ngợc lại khi Nam bán cầu là mùa Hạ thì bắc bán cầu là mùa Đông Khoảng thời gian chuyển từ mùa Hạ sang mùa Đông là mùa Thu, giữa mùa Đông sang Hạ là mùa Xuân

+ Nh vậy một năm thờng có mấy mùa? ( 4 mùa: Xuân, Hạ, Thu,

Đông.)

+ Khí hậu của 4 mùa nh thế nào? ( Mùa Xuân ấm áp, mùa Hạ nóng bức, mùa Thu mát mẻ, mùa Đông lạnh giá)

- Cho HS lên chỉ Bắc bán cầu và Nam bán cầu trên quả địa cầu, Chỉ vị trí nớc Việt Nam trên Bắc bán cầu và Ô - xtrây - li - a trên Nam bán cầu

+ Nếu Việt Nam là mùa Hạ thì Ô- xtrây - li - a là mùa nào? Vì sao? ( Nếu Việt Nam là mùa Hạ thì Ô - xtrây - li - a là mùa Đông vì Việt Nam nằm ở Bắc bán cầu còn Ô - xtrây - li a nằm ở Nam bán cầu)

- Yêu cầu học sinh đọc nội dung ghi nhớ ở SGK

Củng cố: Tổ chức cho HS chơi trò chơi Xuân, Hạ, Thu, Đông.

ở hoạt động 3 ta thấy: lợng kiến thức mới giáo viên phải thuyết trình không phải là ít nhng tôi đã sử dụng tối đa đồ dùng dạy học kết hợp với hệ thống câu hỏi gợi mở dẫn dắt, mở kiến thức dần dần, khi học sinh cơ bản nắm đợc giáo viên mới thuyết trình Bài này là một bài khó, kiến thức trừu tợng nhng với cách thuyết trình

nh trên, học sinh dễ hiểu đúng với trình độ nhận thức của các

em Từ đó các em càng hứng thú, muốn tìm hiểu về các hiện tợng của tự nhiên

Trên đây là hai ví dụ thể hiện rõ phơng pháp thuyết trình Qua một năm tìm tòi suy nghĩ, tôi đã áp dụng phơng pháp này vào các bài giảng có kiến thức khó, trừu tợng buộc phải thuyết trình để giải thích hiện tợng Thuyết trình nh trên rất gọn nhẹ,

dễ hiểu, giáo viên dẫn dắt dần dần bằng các câu hỏi gợi mở, đa kiến thức về sát với kiến thức mới, sau đó giáo viên mới thuyết trình Thuyết trình nh thế vừa gây sự tò mò cho học sinh, vừa

đa các em tới kiến thức mà các em muốn biết Chính vì vậy các

em thích học môn học này, nhất là những bài có kiến thức mới về

tự nhiên