giáo án ngữ văn 9 tiết 142 143

Kiến thức - Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn những cô gái thanh niên xung phong trong truyện và nét đắc sắc trong cách miêu tả nhân vật và nghệ thuật kể truyện của Lê Minh Khuê.. - Vẻ đẹp tâ

Tuần: 29 Tiết: 142-143 Ngày soạn:

Ngày dạy:

VĂN BẢN:

NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI

LÊ MINH KHUÊ

I Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức

- Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn những cô gái thanh niên xung phong trong truyện và nét đắc sắc trong cách miêu tả nhân vật và nghệ thuật kể truyện của Lê Minh Khuê

- Vẻ đẹp tâm hồn trong sáng của những cô gái thanh niên xung phong tính cách dũng cảm hồn nhiên trong sáng trong cuộc sống chiến đấu nhiều gian khổ, hi sinh nhưng vẫn lạc quan của cô gái thanh niên xung phong trong truyện

2 Kĩ năng

- Đọc hiểu một tác phẩm tự sự sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước

- Phân tích tác dụng của việc sử dụng ngôi kể thứ nhất xưng tôi

- Cảm nhận vẻ đẹp hình tượng nhân vật trong tác phẩm

3 Về thái độ

- Học sinh ý thức được sự hi sinh, tinh thần kháng chiến của những cô gái thanh niên xung phong

- KN: Giao tiếp, hợp tác

- KT: Động não, trình bày 1 phút

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

GV: Chân dung, tranh ảnh

HS: Vẽ tranh trong tưởng tượng về tuyến đường Trường Sơn

III Phương pháp:

Nêu vấn đề, diễn giảng, thảo luận

IV Tiến trình các hoạt động dạy và học:

1 Kiểm tra bài cũ:

? Hoàn cảnh éo le của Nhĩ như thế nào?

? Đặc điểm nghệ thuật? Ý nghĩa văn bản?

2 Bài mới:

Hoạt động 1: Giới thiệu bài.

Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu chung

Học sinh tóm tắt vài nét về tác giả?

? Tác phẩm ra đời trong hoàn cảnh nào?

 Năm 1971

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả: Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê

ở huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, là cây bút nữ chuyên viết truyện ngắn với ngòi bút miêu tả tâm

lí tinh tế, sắc sảo đặc biệt là tâm lí nhân vật phụ nữ

2 Tác phẩm:

Truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” được sáng tác năm 1971 lúc cuộc kháng chiến chống

Mĩ cứu nước đang diễn ra vô cùng gay go ác liệt

Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm

hiểu chi tiết văn bản

Chú ý: Đọc giọng tâm tình phân biệt

lời kể và lời đối thoại ngắn gọn giữa các

nhân vật Chú ý giọng điệu ngôn ngữ

của nhân vật cô thanh niên xung phong

Phương Định

? Cho HS tóm tắt truyện

 Ba nữ thanh niên xung phong làm

thành một tổ trinh sát mặt đường tại

một trọng điểm trên tuyến đường

Trường Sơn họ gồm có hai cô gái rất trẻ

là Phương Định và Nho, còn tổ trưởng

là chị Thao lớn tuổi hơn một chút

Nhiệm vụ của họ là quan sát địch ném

bom, đo khối lượng đất đá phải san lấp

do bom địch gây ra, đánh dấu vị trí các

trái bom chưa nổ và phá bom, công việc

của họ hết sức nguy hiểm, vì thường

xuyên phải chạy trên cao điểm giữa ban

ngày và máy bay địch có thể ập đến bất

cứ lúc nào Đặc biệt họ phải bình tỉnh

đối mặt với thần chết trong mỗi lần phá

bom, mà công việc này diễn ra hàng

ngày thậm chí mấy lần trong một ngày

Họ ở trong một cái hang dưới chân cao

điểm cách xa đơn vị Cuộc sống của ba

cô gái ở nơi trọng điểm giữa chiến

trường dù khắc nghiệt và nguy hiểm

nhưng vẫn có những niềm vui hồn

nhiên tuổi trẻ, những giây phút thanh

thản mơ mộng và đặc biệt là họ gắn bó

yêu thương nhau trong tình đồng đội,

dù mỗi người một cá tính Phương Định

nhân vật kể chuyện và cũng là nhân vật

chính một cô gái giàu cảm xúc hay mơ

mộng hồn nhiên và luôn nhớ về những

kĩ niệm của tuổi thiếu nữ với gia đình

và thành phố thân yêu của mình Ở

phần cuối truyện tập trung miêu tả hành

động và tâm trạng của các nhân vật, mà

chủ yếu là Phương Định trong một lần

phá bom Nho bị thương và sự lo lắng,

săn sóc của hai người đồng đội

? Chia bố cục văn bản?

 3 phần

- Phần 1: Từ đầu … sao trên mũ.

3 Đọc – hiểu văn bản

Phương Định kể về công việc và

cuộc sống của bản thân và tổ ba cô trinh

sát mặt đường

- Phần 2: Thế nào chuẩn bị thôi

chứ … chị Thao bảo

 Một lần phá bom Nho bị thương,

hai chị em lo lắng săn sóc

- Phần 3: Còn lại

 Sau phút hiểm nguy hai chị em

nối nhau hát, niềm vui của ba người

trước trận mưa đá đột ngột

? Ba nhân vật nữ thanh niên trong tổ

trinh sát được đặt ra như thế nào trong

truyện?

 Hoàn cảnh sống và chiến đấu của ba

cô gái thanh niên xung phong

? Hoàn cảnh sống và chiến đấu của ba

cô gái như thế nào?

 Hoàn cảnh sống và chiến đấu giữa

một vùng trọng điểm trên tuyến đường

Trường Sơn nơi tập trung bom đạn sự

nguy hiểm ác liệt

? Đòi hỏi họ phải như thế nào trong

hoàn cảnh đó?

 Mạo hiểm với cái chết dũng cảm và

bình tỉnh

? Công việc của ba cô gái trinh sát là

làm gì?

 Khi bom nổ phải lao ra trọng điểm

đo và ước tính khối lượng đếm những

quả bom chưa nổ nếu cần thì phá bom

 Trở thành công việc thường ngày

? Từ đó cho thấy hiện thực chiến tranh

như thế nào?

 Hiện thực chiến tranh khốc liệt trong

thời kỳ kháng chiến chống Mĩ cứu nước

ở một trọng điểm giao thông

? Ở họ có những nét chung gì đã gắn

bó thành một khối thống nhất? Trình

bày 1 phút.

 Họ là những cô gái có tình yêu nước

sâu sắc và tràn đầy niềm say mê lý

tưởng cao cả

 Họ là những con người gan dạ dũng

cảm có tinh thần trách nhiệm cao đối

1 Hoàn cảnh sống và chiến đấu của ba cô gái thanh niên xung phong.

- Hoàn cảnh sống và chiến đấu giữa một vùng trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn nơi tập trung bom đạn sự nguy hiểm ác liệt

- Mạo hiểm với cái chết dũng cảm và bình tỉnh

- Công việc của ba cô gái: Khi bom nổ phải lao ra trọng điểm đo và ước tính khối lượng đếm những quả bom chưa nổ nếu cần thì phá bom -> Công việc trở thành thường ngày, thậm chí 2 đến 3 lần trong một ngày

- Hiện thực chiến tranh khốc liệt trong thời kỳ kháng chiến chống Mĩ cứu nước ở một trọng điểm giao thông

2 Những vẻ đẹp của ba cô gái làm tổ trinh sát mặt đường:

- Nét chung:

+ Họ là những cô gái có tình yêu nước sâu sắc

và tràn đầy niềm say mê lý tưởng cao cả

+ Họ là những con người gan dạ dũng cảm có tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc, không sợ chết sẵn sàng hi sinh để con đường

với công việc, không sợ chết sẵn sàng

hi sinh để con đường không bị đứt

mạch

 Họ là những cô gái nhiều mơ mộng,

hồn nhiên, tươi trẻ thích vui đùa, thích

ca hát tràn đầy niềm tin yêu với cuộc

sống có tinh thần đồng đội thắm thiết

? Tìm những nét riêng của ba cô gái

thanh niên xung phong?

 Nho: hồn nhiên như đứa trẻ

 Thao: Chăm chép bài hát, rất bình

tĩnh nhưng lại rất sợ máu

 Phương Định: Giàu cảm xúc mơ

mộng hay ngồi bó gối mơ màng hay

hát

? Từ đó em có nhận xét gì về ba cô nữ

trinh sát mặt đường?

Trình bày 1 phút

 Vẻ đẹp của các nhân vật tiêu biểu

cho chủ nghĩa anh hùng CMVN thời kì

chống Mĩ

HS tập trung phân tích nhân vật

Phương Định.

? Nhân vật quan sát và tự đánh giá về

mình ở phần đầu của truyện như thế

nào? HS thảo luận

 Cũng như các cô gái mới lớn Phương

Định nhạy cảm và quan tâm đến hình

thức của mình cô tự đánh giá “Tôi là

con gái Hà Nội nói một cách khiêm

tốn…xăm”

Giảng thêm: Lời giới thiệu đầy kiêu

hãnh đất Hà thành vốn trai thanh gái

lịch

 Phương định là cô gái xinh đẹp được

nhiều người nhất là các anh lính để ý và

có thiện cảm – cô vui và cả tự hào

nhưng chưa giành riêng tình cảm cho

một ai – nhạy cảm nhưng không biểu

lộ tình cảm của mình tỏ ra kín đáo giữa

đám đông, tưởng như là kiêu kì

? Tâm trạng Phương Định trong một lần

phá bom ở cuối truyện được miêu tả

như thế nào?

không bị đứt mạch

+ Họ là những cô gái nhiều mơ mộng, hồn nhiên, tươi trẻ thích vui đùa, thích ca hát tràn đầy niềm tin yêu với cuộc sống có tinh thần đồng đội thắm thiết

* Nét riêng:

+ Nho: Nhỏ bé “Như một cây kem trắng

muốt” thích ăn kẹo, thích ăn mưa đá, hồn nhiên như một đứa trẻ

+ Thao: Chăm chép bài hát, lúc nguy hiểm

thì bình tĩnh đến phát bực, nhưng lại rất sợ thấy máu

+ Phương định: Giàu cảm xúc mơ mộng

“Thích ngắm mình trong gương” thích ngồi bó gối mơ màng và hay hát

=> Vẻ đẹp của các nhân vật tiêu biểu cho chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước

3 Nhân vật Phương Định:

- Nhạy cảm quan tâm đến hình thức của mình:

“Tôi là con gái Hà Nội … xa xăm”

- Phương Định là cô gái xinh đẹp được nhiều người thích và có thiện cảm

- Vui và tự hào, nhạy cảm nhưng luôn tỏ ra kín đáo tưởng như là kiêu kì

- Miêu tả cụ thể tinh tế đến từng cảm giác và

Được miêu tả rất cụ thể tinh tế đến từng

cảm giác ý nghĩ dù thoáng qua trong giây

lát, mặc dù đã rất quen công việc nguy

hiểm này nhưng mỗi lần một thử thách với

thần kinh cho đến từng cảm giác

? Từ khung cảnh và không khí chứa đầy sự

căng thẳng đó Phương Định có những suy

nghĩ gì và cảm giác gì?

 Phương Định có cảm giác là các anh

cao xạ ở trên kia đang dõi theo từng

động tác cử chỉ của mình, để lòng dũng

cảm của cô như được kích thích bởi sự

tự trọng “Tôi đến gần quả bom…đàng

hoàng mà bước tới.”

 Kề sát cái chết im lìm và bất ngờ

cảm giác con người trở nên sắc nhọn

hơn (Gan lì hơn) “Thĩnh thoảng lưỡi

xẻng chạm vào quả bom…chẳng lành.”

? Phương Định là cô gái hồn nhiên vừa

suy tư được thể hiện qua cảm xúc trước

trận mưa đá cuối truyện? Phân tích để

thấy rõ điều đó

 Lúc đối mặt với quả bom lạnh lùng

cô vẫn đàng hoàng bước tới thế nhưng

trận mưa đá ào tới cô gái dũng cảm ấy

lại trở nên rất trẻ thơ “Niềm vui con trẻ

của tôi…cuống cuồng.”

? Em có nhận xét gì về ngôi kể nhân vật

kể chuyện?

 Sử dụng ngôi kể thứ nhất lựa chọn

nhân vật người kể chuyện đồng thời là

nhân vật trong truyện

? Miêu tả tâm lí nhân vật ngôn ngữ như

thế nào?

? Ba cô gái thanh niên xung phong

trong truyện ở hoàn cảnh như thế nào?

Họ có vẻ đẹp gì?

 Học sinh tự trình bày qua cảm và

hiểu

Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh hệ

thống hóa kiến thức đã học.

? Truyện làm nổi bật được những vấn đề

gì? Cách kể chuyện như thế nào?

ý nghĩ Nhưng mỗi lần một thử thách

- Lòng dũng cảm kích thích bởi sự tự trọng

“Tôi đến gần quả bom…đàng hoàng mà bước tới.”

- Kề sát cái chết im lìm cảm giác con người cũng trở nên sắc nhọn hơn

- Trận mưa đá ào tới cô gái dũng cảm trở nên rất trẻ thơ rồi ngay lập tức sau đó cô lại thẩn thờ tiếc nuối về cái cửa sổ, vòm trời nhà hát, những con đường nhựa…

-> Xoáy vào tâm trí đến nao lòng bâng khuâng

- Sử dụng ngôi kể thứ nhất, lựa chọn nhân vật người kể chuyện đồng thời là nhân vật người trong truyện

- Xây dựng nhân vật chủ yếu là miêu tả tâm lí và ngôn ngữ tự nhiên gần với khẫu ngữ trẻ trung và

có chất trữ tình

- Lời trần thuật đối thoại tự nhiên

* Ý nghĩa văn bản

Truyện ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của ba cô gái thanh niên xung phong trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt

III Tổng kết

Ghi nhớ SGK trang 122

 Học sinh dựa vào ghi nhớ

3 Củng cố:

? Em hiểu gì về phẩm chất của thế hệ trẻ Việt Nam trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước? (Cách sống trong sáng không quản gian khổ hi sinh trong cuộc chiến giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước họ là những hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mĩ

Hoạt động 5: Hướng dẫn tự học

- Tóm tắt truyện

- Viết đoạn văn phân tích nhân vật trong truyện

Chuẩn bị bài mới: “CTĐP Khái quát văn học AG qua các giai đoạn hình thành và phát triển”

- Học: Tìm hiểu văn bản Ghi nhớ

- Soạn: “CTĐP Khái quát văn học AG qua các giai đoạn hình thành và phát triển”

- VHAG từ nữa đầu thế kỉ XIX

- VHAG từ đầu đến hết thế kỉ XX

- Xem ghi nhớ