Sáng kiến Kn

Qua nghiên cứu SGKSinh học, các tài liệu có liên quan và thực trạng giảng dạy các bài Sinh học 8 hiện nay, kết hợp với vốn hiểu biết kiến thức và kinh nghiệm tích luỹ bản thân tôi đã tìm

lời nói đầu

Ngành Giaó dục đã và đang thực hiện đổi mới phơng pháp dạy học theo h-ớng phát huy tính tích cực tự giác của học sinh Trong phơng pháp dạy học mới này, học sinh là ngời chủ động giành lấy kiến thức dới sự hớng dẫn của giáo viên

Đặc biệt năm học 2006-2007 toàn ngành đang tích cực hởng ứng cuộc vận động

hai không “ Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” Vì vậy việc trang bị hệ thống kiến thức cho học sinh là vấn đề đang đợc

toàn xã hội quan tâm Với mục tiêu phát triển toàn diện, mỗi bộ môn có một vị trí

và vai trò nhất định, môn Sinh học 8 cũng nằm trong hệ thống đó và nó góp phần thực hiện tốt mục tiêu và nhiệm vụ của bộ môn Sinh học Để thực hiện đ ợc mục tiêu đó phải kể đén vai trò quan trọng của các tiết thực hành Trong khi đó các tiết thực hành thờng bị xem nhẹ, ít đợc coi trọng cha phát huy đợc vai trò của nó

Vì vậy tôi tham gia nghiên cứu đề tài: Ph“ ơng pháp nâng cao chất lợng

pháp nâng cao chất lợng khi giảng dạy bài thực hành

Do thời gian nghiên cứu mở rộng kiến thức của đề tài còn hạn chế nên đề tài không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong đợc sự đóng góp của các cấp lãnh đạo và các đồng nghiệp!

Xin chân thành cảm ơn!

I- Lí do chọn đề tài:

1- Cơ sở lý luận :

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 1 Trờng THCS Lan Mẫu

Bộ môn Sinh học nói chung và Sinh học lóp 8 nói riêng là bộ môn khoa học thực nghiệm nằm trong hệ thống khoa học tự nhiên cần có sự kết hợp linh hoạt giữa các phơng pháp, giữa lý thuyết và thực hành

Qua quá trình giảng dạy Sinh học 8 nhằm cung cấp cho học sinh những hiểu biết khoa học về đặc điểm cấu tạo, hoạt động của các cơ quan, hệ cơ quan

và trong mọi hoạt động sống của con ngời gíup cho con ngời sinh tồn và phát triển Trên cơ sở đó giáo dục cho học sinh biết các biệt pháp vệ sinh, rèn luyện thân thể, bảo vệ và tăng cờng sức khoẻ, nâng cao năng suất, hiệu quả trong học tập góp phần thực hiện mục tiêu đào tạo những con ngời lao động linh hoạt năng

động, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nớc Đồng thời cũng rèn luyện các kỹ năng nghiên cứu bộ môn cho học sinh và cũng góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục THCS

Để thực hiện mục tiêu trên, việc dạy Sinh học 8 cần phải thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ trang bị các kiến thức, phát triển năng lực nhận thức, rèn kỹ năng

và nhiệm vụ giáo dục t tởng cho học sinh nh nhiệm vụ giảng dạy Sinh học 8 đã nêu ở trên Để có đợc kết quả đó không thể không kể đến vai trò to lớn của các

tiết thực hành ( tuy rằng chúng chiếm thời lợng rất nhỏ 7/70 tiết)

Qua các tiết thực hành gíup học sinh rèn luyện các năng lực sau:

- Khai thác kiến thức từ quan sát và từ mẫu vật, hình ảnh

- Rèn kỹ năng bộ môn, đặc biệt là các kỹ năng áp dụng trong thực tế: kỹ năng sơ cứu băng bó gãy xơng, cầm máu và hô hấp nhân tạo

- Rèn luyện kỹ năng làm tờng trình, thu hoạch từ đó giúp học sinh bổ sung kiến thức và kiểm nghiệm kiến thức qua thực tế

Từ đó thấy đợc vị thế và vai trò của thực hành là rất quan trọng không thể thiếu đợc trong các môn khoa học tự nhiên nói chung và Sinh học 8 nói riêng

Các bài dạy về cấu tạo mô, tế bào, hoạt động của enzim trong nớc bọt, chức năng của tuỷ sống sẽ không sâu sắc học sinh không đợc củng cố và kiểm

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 2 Trờng THCS Lan Mẫu

nghiệm kiến thức nếu nh không có các tiết thực hành hỗ trợ và các tiết thực hành

cũng không đợc thực hiện thành công nếu không có lý thuyết “ lý thuyết không

có thực hành là lý thuyết suông, thực hành không có lý thuyết là thực hành mù quáng” Các kiến thức sẽ đầy đủ hơn, sâu sắc hơn khi học sinh đợc tự tìm tòi, kiểm nghiệm qua thực hành ”trăm nghe không bằng một thấy” các thí nghiệm,

các buổi quan sát thiên nhiên sẽ gây hứng thú học tập Sinh học cho học sinh, phát huy tính tích cực t duy, chủ động giúp học sinh tìm ra kiến thức

Để nâng cao chất lợng giảng dạy các bài thực hành trong chơng trình Sinh học 8 quả cũng khó Bởi vì có những bài thực hành thì rất thực tế nh các bài về Sơ cứu ngời, nhng có những bài rất khó và vợt xa khả năng của học sinh nh bài phân tích một khẩu phần ăn và lập khẩu phần ăn cân đối và nhiều yếu tố khác tác động tới hiệu quả các bài thực hành sẽ không cao

Qua nghiên cứu SGKSinh học, các tài liệu có liên quan và thực trạng giảng dạy các bài Sinh học 8 hiện nay, kết hợp với vốn hiểu biết kiến thức và kinh

nghiệm tích luỹ bản thân tôi đã tìm tòi nghiên cứu đề tài “ Phơng pháp nâng cao chất lợng giảng dạy các bài thực hành trong chơng trình Sinh học 8”

Thông qua nghiên cứu đề tài nhằm nâng cao chất lợng hiệu quả giảng dạy của bản thân đồng thời góp thêm một phần nhỏ vào việc nâng cao chất lợng giảng dạy Sinh học 8 nói riêng và bộ môn Sinh học THCS nói chung

II/ Mục đích nghiên cứu.

Qua 7 bài thực hành trong chơng trình Sinh học 8 sẽ xây dựng phơng pháp

tổ chức một tiết dạy thực hành có hiệu quả Định hớng cho việc nghiên cứu để có thể phát triển một số dụng cụ thực hành, cải tiến một số đồ dùng phục vụ cho tiết thực hành có hiệu quả, phù hợp với yêu cầu thực tiễn, tình hình cụ thể trong ch

-Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 3 Trờng THCS Lan Mẫu

ơng trình Sinh học và ở địa phơng với điều kiện thiếu thốn đồ dùng thực hành cũng nh đồ dùng dạy học

Mặt khác, cần cho học sinh tham quan thực tế tại các cơ sở y tế của địa

ph-ơng, các hình ảnh mẫu và làm mẫu của giáo viên giúp học sinh định hớng hình thành kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thúc đẩy quá trình phát triển t duy tích cực của học sinh tạo đợc hứng thú, động cơ học tập và yêu thích bộ môn

2

Sau khi nghiên cứu đề tài sẽ đợc áp dụng vào giảng dạy ở trờng Đề tài sẽ

đ-ợc Hội đồng khoa học các cấp thẩm định, qua thẩm định nếu có tính khả thi cao thì sẽ đợc đa vào áp dụng giảng dạy các bài thực hành Sinh học 8 ở một số trờng

và cũng góp phần nâng cao chất lợng hiệu quả giảng dạy các bài thực hành Sinh học Đề tài không chỉ áp dụng với lớp 8 mà còn áp dụng với cả bộ môn Sinh học

ở cấp THCS và góp phần đổi mới phơng pháp dạy học trong giảng dạy môn Sinh học nói riêng và nâng cao chất lợng ở cấp THCS

1- Đối t ợng nghiên cứu.

Tất cả các yếu tố trong một tiết thực hành là đối tợng nghiên cứu của đề tài:

+ Sự nghiên cứu, chuẩn bị của giáo viên

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 4 Trờng THCS Lan Mẫu

+ Sự chuẩn bị đồ dùng của học sinh

+ Sự hớng dẫn thực hành của giáo viên

+ Nội dung của bài thực hành

+ Phơng pháp tổ chức hoạt động thực hành của giáo viên

+ Các hình ảnh mẫu liên quan đến bài thực hành

+ Hoạt động thực hành của học sinh

+ Kết quả của tiết thực hành (đợc thể hiện chủ yếu trên sản phẩm của hoạt động thực hành)

2- Nhiệm vụ nghiên cứu.

Đề tài có chất lợng và có tính khả thi, gắn liền với yêu cầu thực tế, nhất thiết phải thực hiện các yêu cầu sau:

- Chọn đối tợng để nghiên cứu

- Tìm hiểu sự chuẩn bị của giáo viên trớc buổi thực hành

- Tìm hiểu các tiết thực hành về các phơng diện:

+ Sự chuẩn bị đồ dùng thực hành của học sinh

+ Sự hớng dẫn thực hành của giáo viên

+ Nội dung của buổi thực hành

+ Theo dõi phơng pháp tổ chức hoạt động thực hành của giáo viên và hoạt động của học sinh

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 5 Trờng THCS Lan Mẫu

+ Tìm hiểu sản phẩm nh: kết quả hoạt động thí nghiệm, các hình vẽ (nếu có) để học sinh điền, các sản phẩm thực hành(cố định xơng, cầm máu…) bản thu hoạch của học sinh.) bản thu hoạch của học sinh

- Thiết kế một bài thực hành trong Sinh học 8

1 Điều tra cơ bản

Thực trạng công tác giảng dạy các bài thực hành ở một số trờng THCS Kết quả tiếp thu kiến thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo của học sinh qua các bài thực hành

2 Phân tích tổng hợp gắn với lý luận thực tiễn.

Nghiên cứu kỹ các bài thực hành, xác định rõ mục tiêu: về kiến thức, kỹ năng và thái độ t tởng

Vận dụng linh hoạt phơng pháp s phạm, vấn đề đổi mới phơng pháp giảng dạy môn Sinh học đợc đề cập trong các bài thực hành Từ đó xây dựng phơng pháp dạy học mang tính đặc thù đối với các tiết dạy bài thực hành Sinh học 8

Thiết kế những hoạt động dậy học tích cực nhằm đạt đợc những mục tiêu của bài thực hành trên cơ sở lựa chọn và phối hợp các phơng pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học phù hợp với đặc trng của bài thực hành, nội dung kiến thức và trình độ của học sinh

3 Kiểm nghiệm.

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 6 Trờng THCS Lan Mẫu

 Vận dụng phơng pháp tổ chức các bài thực hành Sinh học 8 và thực tiễn giảng dạy, tiến hành kiểm tra kết quả giảng dạy so sánh các mặt:

+ Việc nắm nội dung kiến thức của học sinh đợc thể hiện bằng các sản phẩm của hoạt động thực hành

+ Sự phát triển t duy khoa học, t duy khái quát hoá, trừu tợng hoá

+ Khả năng sáng tạo, vận dụng thực tế của học sinh

+ Rèn luyện các kỹ năng bộ môn, đặc biệt là kỹ năng cố định xơng, cầm máu, hô hấp nhân tạo, băng bó vết thơng và làm thí nghiệm chứng minh vai trò của tuỷ sống

 Bằng các hình thức:

+ Tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh

+ Quan sát quá trình hoạt động thực hành của học sinh

+ Vấn đáp tìm tòi nắm thực tế

+ Nghiên cứu sản phẩm của hoạt động thực hành nh: cố định xơng, băng

bó vết thơng, cầm máu và hoàn thành bảng thu hoạch chuẩn bị sẵn

+ Sử dụng phiếu học tập đã đợc chuẩn bị sẵn

4.Tổng kết rút kinh nghiệm

Từ những kết quả đạt đợc, từ những vấn đề còn thiếu sót thể hiện trên sản phẩm của hoạt động thực hành, tiến hành phân tích đánh giá cải tiến, bổ sung

ph-ơng pháp phát huy các thế mạnh và khắc phục tồn tại để hoàn thiện phph-ơng pháp giảng dạy các bài thực hành Sinh học 8 tiến tới đạt hiệu quả chất lợng cao nhất

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 7 Trờng THCS Lan Mẫu

V: Nội dung nghiên cứu

A Điều tra cơ bản

1 Sự chuẩn bị của giáo viên và học sinh

Đối với bài thực hành nói riêng thì sự chuẩn bị là rất quan trọng ảnh hởng tới sự thành công của tiết dạy Trên thực tế thì sự chuẩn bị của giáo viên còn nằm trong khuôn mẫu có sẵn ở SGK còn học sinh đơng nhiên phụ thuộc vào giáo viên Có những tiết thực hành đáng lẽ có thể có kết quả rất tốt song do sự chuẩn

bị không tốt của học sinh dẫn đến kết quả không cao

2 Phơng pháp tổ chức.

Với các bài thực hành, thờng yêu cầu học sinh đợc thực hành hoàn thiện một số kỹ năng: băng bó vết thơng, phân tích khẩu phần ăn cho trớc Nhng thực

tế thì học sinh ít đợc thực hành mà chủ yếu quan sát giáo viên làm thực hành, những sản phẩm sau khi giáo viên đã băng bó, cố định xơng, làm thí nghiệm, tính toán sẵn Trong khi đó học sinh có thể làm đợc hơn thế rất nhiều các em có thể tham gia trực tiếp băng bó vết thơng, làm thí nghiệm về enzim, tính toán các thành phần của một khẩu phần ăn cho trớc, làm thí nghiệm chứng minh vai trò của tuỷ sống

Việc tổng kết đánh giá công việc của học sinh hết sức cần thiết và có ý nghĩa rất quan trọng khi tự mình làm việc và học sinh cần đợc đánh giá nhìn nhận đầy đủ khách quan tạo hứng thú trong quá trình tiếp thu kiến thức Vậy mà hiện nay các sản phẩm hoạt động thực hành của học sinh ít đợc kiểm tra đánh giá, phần nhiều vì lý do thời gian Đa số các giáo viên chỉ quan tâm làm thế nào

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 8 Trờng THCS Lan Mẫu

để truyền tải hết kiến thức mà không để ý đến việc học sinh tiếp thu nh thế nào, lĩnh hội đợc những gì và đã làm đợc những gì qua tiếp thu kiến thức lý thuyết

B Giải pháp khắc phục.

1 Sự chuẩn bị của giáo viên và học sinh

* Đối với giáo viên:

- Cần có sự chuẩn bị kỹ lỡng về phơng tiện và nội dung giáo viên phải xây dựng kế hoạch từ đầu năm về phơng tiện thực hành ở mỗi bài, để nắm thế chủ

động trong tiết thực hành Trong thực hành cần có những dụng cụ, thiết bị, vật mẫu có sẵn hoặc tìm tòi trong thiên nhiên đặc biệt là bộ môn Sinh học

- Về nội dung: mỗi giáo viên đợc phụ trách khối lớp giảng dạy cần làm tốt công việc về chuyên môn và các kiến thức khác (hiểu biết về y tế, lĩnh vực có liên quan) để bài thực hành đạt kết quả cao

* Đối với học sinh:

- Cần nêu cao tinh thần ý thức, thái độ trong giờ thực hành Giáo dục cho các em lòng yêu thiên nhiên từ đó biết cách bảo vệ và giữ gìn sức khoẻ cho chính mình, sự chuẩn bị các dụng cụ cần thiết( que nẹp, bông băng, ếch đồng để chứng minh vai trò của tuỷ sống) sẽ tạo hứng thú học tập Do vậy giáo viên cần quan tâm sát sao đến sự chuẩn bị của học sinh, có nh vậy hiệu quả của việc chuẩn

bị mới cao, góp phần thực hiện thành công giờ thực hành sinh học lớp 8

2 Phơng pháp tổ chức:

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 9 Trờng THCS Lan Mẫu

Trong giờ thực hành học sinh phải thực hiện những công việc cơ bản, giáo viên chỉ hớng dẫn và làm mẫu, học sinh có đợc trực tiếp làm việc thì mới đảm bảo mục tiêu là học sinh đợc tự mình tìm tòi, phát hiện kiến thức trên sản phẩm thực hành, trên cơ sở đó giúp học sinh phát huy tính tích cực t duy , tự lực, chủ

động giúp học sinh có thể tìm ra kiến thức từ đó hình thành các kỹ năng kỹ xảo, thúc đẩy t duy tích cực cho học sinh, tạo hứng thú học tập cho học sinh yêu thích

bộ môn

3.Tổng kết đánh giá.

Tổng kết đánh giá là khâu quan trọng trong phơng pháp dạy học Trên cơ

sở đó cần kết hợp sự đánh giá của giáo viên với sự tự đánh giá của học sinh, qua

đó giáo viên thấy đợc kết quả học tập của các em và mức độ truyền đạt kiến thức của mình từ đó rút ra đợc kinh nghiệm nhằm điều chỉnh phơng pháp dạy học của mình sao cho có hiệu quả và thích hợp với đối tợng mình giảng dạy

-Giáo viên có thể đánh giá dới nhiều hình thức khác nhau: mức độ hoàn thành bài thực hành, ý thức thực hành của học sinh và kết quả bài thu hoạch Phần đánh giá cần tỉ mỉ cụ thể cho từng học sinh để từ đó các em tìm ra u điểm

và nhợc điểm, có biện pháp khắc phục các nhợc điểm đó nhằm nâng cao chất l-ợng các bài thực hành Sinh học 8 nói riêng và bộ môn Sinh học

C Định hớng phơng pháp chung dạy các bài thực hành SH 8

* Về phơng pháp giáo viên tổ chức thực hiện:

- Chuẩn bị đồ dùng thực hành cần thíêt

- Căn cứ vào các bớc thực hành của SGK phát triển theo định hớng của GV

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 10 Trờng THCS Lan Mẫu

- Trong quá trình thực hành đợc thể hiện ở các nhóm nhng thu hoạch lại đợc thể hiện ở các cá nhân

* Về hoạt động của học sinh:

- Rèn luyện các kỹ năng bộ môn đặc biệt là các kỹ năng cố định xơng, làm thí nghiệm, cầm máu

- Tìm ra kiến thức kiểm nghiệm kiến thức qua thực hành, quan sát sản phẩm thực hành

- Có kỹ năng hoạt động nhóm, làm tờng trình, viết thu hoạch

* Về kết quả: Đợc thể hiện trên sản phẩm của hoạt động thực hành.

D Một số thí dụ minh hoạ:

Thiết kế dạy một bài thực hành Sinh học 8:

Bài 26: Thực hành : tìm hiểu hoạt động của enzim trong nớc bọt I-Mục tiêu:

- Biết đặt các thí nghiệm để tìm hiểu những điều kiện bảo đảm cho enzim hoạt động ( trong thí nghiệm này enzim trong nớc bọt chỉ tác động với tinh bột chín trong điều kiện áp suất 1 at, t0 = 370C, môi trờng kiềm nhẹ)

- Biết rút ra kết luận từ kết quả so sánh giữa thí nghiệm với đối chứng

- Rèn luyện tính bền bỉ, khoa học

- Giáo dục vệ sinh ăn uống

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 11 Trờng THCS Lan Mẫu

II-Chuẩn bị:

1 Dụng cụ thực hành :12 ống nghiệm nhỏ, giá để ống nghiệm, đèn cồn và giá

đun, ống đong chia độ, cuộn giấy đo pH, phễu nhỏ và bông lọc, bình thuỷ tinh,

đũa thuỷ tinh, nhiệt kế, cặp ống nghiệm, mayso đun nớc

2 Vật liệu :

- Nớc bọt hoà loãng( 25%) lọc qua bông lọc

- Hồ tinh bột 1%

- Hoá chất : dd HCl 2%, dd Iốt 1%, thuốc thử Strôme

III.Nội dung và cách tiến hành:

B

ớc 1 : Hớng dẫn thực hành:

* HĐ1: Tổ chức thực hành

- GV phân chia các nhóm thực hành

- GV kiểm tra các dụng cụ thực hành của các nhóm

- GV hớng dẫn cách pha nớc bọt( 6ml nớc bọt + 18 ml nớc cất)

* HĐ2: Hớng dẫn học sinh cách làm thí nghiệm:

- Lấy 4 ống nghiệm đặt tên là A, B, C, D với dd trong các ống nh sau:

+ ống A: 2 ml hồ tinh bột + 2ml nớc lã

+ ống B: 2 ml hồ tinh bột + 2ml nớc bọt

+ ống C: 2 ml hồ tinh bột + 2 ml nớc bọt đã đun sôi

+ ống D: 2 ml hồ tinh bột + 2 ml nớc bọt + vài giọt dd HCl 2%

Giáo viên : Hoàng Hồng Tuấn 12 Trờng THCS Lan Mẫu