Phân tích chi tiết tác phẩm Hai đứa trẻ (Thạch Lam)

Truyện ngắn đã thê hiện niềm xót thương chân thành, thấm thía của nhà văn với những con người sống quân quanh trong phố huyện đen tối, cũng đồng thời tran trong, nang niu những mong ước

HAI DUA TRE (Thach Lam)

A KHAI QUAT

1 Tac gia

- Thach Lam là một nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam thời kỳ 30 - 45

Là một nhà văn lãng mạn nhưng tác phẩm của ông lại giàu hiện thực, thắm đượm lòng nhân ái và xót thương những con người bất hạnh Mỗi tác phẩm của ông như một bài thơ trữ tình đượm buôn, trong đó chủ yếu miêu tả những trạng thái tâm lí con người và thể hiện cảm quan hiện thực sâu sắc

- _ “Xe cảm của Thạch Lam thường bắt nguồn và nảy nở từ những chân cảm đối với những con người ở tâng lớp dân nghèo Thạch Lam là nhà văn quỷ

mễn cuộc sống, luôn trần trọng sự sống của mọi người xung quanh” —

Nguyễn Tuân

2 Tác phẩm

“Hai đứa trẻ” là một truyện ngắn xuất sắc của Thạch Lam, in trong tập “Năng trong vườn” (1938) Truyện ngắn đã thê hiện niềm xót thương chân thành, thấm thía của nhà văn với những con người sống quân quanh trong phố huyện đen tối, cũng đồng thời tran trong, nang niu những mong ước khiêm nhường nhỏ nhoi tuy còn mong manh của họ

B TIM HIEU TAC PHAM

DE 1: PHAN TICH BUC TRANH THIEN NHIEN VA CUOC SONG CON NGUOI NOI PHO HUYEN NGHEO DE LAM RO GIA TRI NHAN DAO

TRONG TRUYEN NGAN “HAI DUA TRE” CUA THACH LAM

Tư tưởng nhân đạo:

-_ Sự thấu hiểu, xót thương cho SỐ phận bất hạnh của con người

- Lén an, cam gian nhitng thế lực độc ác day doa cudc sống COn người

-_ Thể hiện sự trân trọng, ngợi ca, yêu mến những phẩm chất tốt đẹp của con người

- _ Thể hiện niềm tin tốt đẹp vào con người:

+ Vào bản chất tốt đẹp của con người không thê bị huỷ hoại

+ Tin vào tương lai tươi sáng của con người

® MB:

- Tac gia (A.1)

- Tac pham: “Hai dita tré” 14 mOt truyén ngan xuat sac cla Thach Lam, in trong tap “Năng trong vườn” (1938) Thông qua việc miêu tả một cách đây

ám ảnh bức tranh thiên nhiên và cuộc sống con người nơi phố huyện, tác

phâm đã thê hiện rõ giá trị nhân đạo sâu sắc

TB:

1 Bức tranh thiên nhiên:

Trong truyện ngắn: “Hai đứa trẻ”, Thạch Lam đã miêu tả bức tranh thiên nhiên với những nét đặc trưng nhất của một không gian phố huyện, vừa làm nên cho hoạt động của con người, vừa gián tiếp thể hiện tâm trạng nhân vật, cũng đồng

thời tạo ra chất trữ tình đặc biệt cho truyện ngẵn Đó là bức tranh thiên nhiên êm a,

đượm buôn của phố huyện nghèo trong giờ khắc ngày tàn

AM THANH:

- Tiéng tréng > khong gian > thời gian

Tĩnh: hoàng hôn > buồn

Tiếng trông: ngưng đọng của thời gian

Tiếng trồng vang ra để gọi buối chiêu > nhan héa > am thanh không vô tri

CANH NGAY TAN: truéc hết gợi ra qua âm thanh của tiếng trống thu không Trong cảm nhận của Liên, những âm thanh ấy vang ra “?ờng fiếng một” — cảm giác cho thấy không gian xung quanh Liên rất yên ả, tĩnh lặng và trong một sắc thái nào đó,

nó gợi liên tưởng đến sự ngưng đọng buôn tẻ của thời gian Tiếng trống ấy với Liên không đơn thuân là tín hiệu vô tri, hờ hững của thời gian, nó là những âm thanh vang ra để gọi buối chiêu — động từ “gọi” khiến tiếng trồng lúc hoàng hôn

như có linh hồn, tâm trạng — một linh hỗn ảm đạm, một tâm trạng buồn bã, một nỗi buồn của âm thanh gọi nỗi buồn trong cánh vật; một sự giao cảm tha thiết, u hoài

“CHIEU, CHIEU ROI, MOT CHIEU EM A NHU' RU” > một tiếng kêu khẽ khàng nói về sự thay đối của thời gian:

- Tiéng mudi vo ve > Yén lang

Tiếng ếch nhái > hiu quạnh

Tiếng hoa bàng rụng > buôn, thi vị, khe khẽ

- Câu văn: “Chiểu, chiếu rồi ” tựa như một câu thơ trong bài thơ trữ tình

đượm buôn; nó là tiếng kêu khẽ khàng, tiếng thở dài âm thầm của nhà văn,

của nhân vật để bộc lộ nỗi buồn dịu dang trong “mdt chiêu êm a nhu ru ”

Trong không gian yên ả của chiều quê, chỉ có tiếng “ếch nhái văng vắng” gợi sự buôn tẻ, hiu quạnh của x6m lang, “tiéng mudi vo ve” lam 16 hơn sự tinh lang: “tiéng hoa bang rung khe khế từng loạt” vừa êm đềm, thi vị, vừa

man mác, u buôn

- Thiên nhiên còn được hiện ra trong những hình ảnh và màu sắc đây ấn

tượng:

+ Đầu tiên là hoàng hôn với hình ảnh mặt trời “đỏ rực như lửa cháy” những đám mây hồng được so sánh với “hòn £han sắp tàn” — đó là những gam mau choi gat va 4m nóng nhưng vẫn không xua được cảm giác về sự lụi tàn, bao trùm lên không gian chiều quê

+ Sau cảnh hoàng hôn là những hình ảnh đầy ấn tượng của bóng tối Bắt đầu

là một nét vẽ ngược sáng của hoàng hôn với bóng tối đen sẵm của dãy tre làng in trên nên trời rồi sau đó bóng tối mênh mông, thăm thắm dày đặc, con đường qua sông, con đường qua chợ vào làng, các ngõ làng và toàn thể không gian phố huyện Bóng tối không chỉ phủ lên cảnh vật, bóng tối còn

“ngập đây dần” trong mặt Liên, thâm vào tâm hồn ngây thơ, nhạy cảm của em: “uỗi buồn man mác trước cái thời khắc của ngày tàn” Đó là nỗi buồn dường như vô cớ, ngay Liên cũng không hiểu vì sao mình lại buôn, có lẽ đó

là nỗi u hoài thường có của con người khi chứng kiến sự trôi chảy, tàn lụi của thời gian Tuy nhiên để những đứa trẻ ngây thơ phải buồn bã ngắm hoàng hôn, Thạch Lam đã gieo vào lòng người đọc một nỗi xót xa, thương cảm đâu tiên cho sự đáng buồn của cuộc đời Cũng có thê thấy trong tâm hồn Liên bóng tối ở phố huyện không hè xa lạ mà gần gũi, quen thuộc, đây thi vị Nhà văn miêu tả Liên ngồi trong “mộ đêm mùa hạ êm như nhung, đêm toi van bao boc chung quanh, đêm của đất quê và ngoài kia, đồng ruộng vẫn mênh mang và yên lặng ” — những câu văn không chỉ thể hiện chất thơ của cuộc sống mà còn cho thấy sự tỉnh tế của tâm hồn con người -_ Thiên nhiên phố huyện còn được miêu tả thật gợi cảm với ngàn sao lấp lánh trên bầu trời đêm thăm thắm với những vệt sáng nhấp nháy của đom đóm chập chờn lẫn khuất trong những cành cây

+> Thiên nhiên phố huyện đã được miêu tả với sự hòa hợp giữa hình ảnh, màu sắc,

âm thanh, ánh sáng và cả bóng tôi trong những câu văn êm ả như thơ Đặt trong

ánh mắt quan sát tỉnh té va su cảm nhận mơ mộng của Liên, bức tranh thiên nhiên

nơi phố huyện nghèo êm đêm, thân thuộc, vừa man mác, u buồn thâm đượm cảm giác êm đềm, thân thương của con người với cảnh sắc quê hương

2 Búc tranh cuộc sông con người

a) Bức tranh cuộc sống con người phố huyện trước hết được gợi ra trong cảnh chợ tàn Phố huyện vốn đã nghèo, chợ huyện cũng nghèo, khi chợ chiều đã vắng (øgười

về hết và tiếng ôn ào cũng mát) chỉ còn lại những lều quán trơ chọi, rác rưởi ngôn ngang, sự nghèo nàn tàn tạ càng hiện rõ Không còn sự đông đúc để nhìn, không

còn sự ồn ào để nghe, hai đứa trẻ cảm nhận sự tĩnh lặng tàn tạ của cảnh chợ chiều

qua khứu giác: “Mùi âm dm bốc lên, hơi nóng của ban ngày lẫn với mùi của cát bụi quen thuộc quá, khiến 2 chị em Liên tưởng là mùi riêng của đất, của quê hương này ” Đó là một sự cảm nhận tỉnh tế của những con người có niềm yêu gan bo, thân thiết với quê hương

b) Những kiếp đời tàn

- Cảnh tàn tạ cuỗi ngày đã khiến Liên buồn man mác, những kiếp đời mòn mỏi nơi phố huyện nghèo càng khiến trái tim nhân hậu, nhẹ nhàng của em tràn ngập niềm thương xót

- Nhìn những “đưa rẻ con nhà nghèo cúi lom khom nhặt rác, tìm tòi những thứ còn dùng được trong chỗ rác rưởi ở chợ, Liên động lòng thương”, dù chính em cũng không có tiền để giúp lũ trẻ (Bản thân việc duy trì sự sống bằng những phế thải của sự sông đã cho thấy cái tàn tạ, buồn thảm của cuộc sống lênh đênh)

CHI TY:

Tiéu biéu cho những kiếp đời tàn là hình ảnh mẹ con chị Tý Ban ngày chị mò cua bắt tép, một công việc chất chưởng cầu may, tối về mới dọn hàng nước Khách hàng của chị chỉ loanh quanh vài anh phu xe, phu gạo, mua nhiều lắm cũng chỉ bát nước chè tươi hay điễu thuốc lào Tiền kiếm được chăng là bao mà hôm nào chị cũng dọn hàng Tuy nhiên, dáng điệu uê oải, thái độ chán chường và nhất là thái độ day ngán ngắm: “Ôi chao, sớm với muộn mà có ăn thua gì” > Cho thay chi Ty

dọn hàng không vì sinh kế, không vì niềm vui, chỉ làm như một thói quen tẻ nhạt, nhàm chán, một sự lặp lại đơn điệu, mòn mỏi mỗi ngày mà chính chị cũng chăng

thiết nghĩ đến việc thoát ra, thay đổi, Hình ảnh chiếc đèn con của chị trở đi trở lại

5

trong truyện như một biểu tượng đây ám ảnh về những kiếp sống leo lét trong bĩng

tối của xã hội cũ Ngọn đèn con khơng làm cuộc đời họ sáng thêm nhưng lại đủ sức soi dõi sự nghèo khổ, hiu hắt của họ

BA CU THI:

An tượng nhất cho những kiếp đời tàn là hình ảnh bà cụ Thi hơi điên với tiếng cười

“khanh khách” với dáng người “láo đảo” khuất dần trong bĩng tối Cảnh 2 chị

em Liên và An “đứng sững nhìn theo cụ” khơng chỉ thể hiện cảm giác sợ hãi mà cịn thể hiện nỗi xĩt thương ái ngại cho một kiếp sống vơ cảm, vơ thức Cuộc đời

cụ cũng là một bĩng tối triền miên, gĩp phân làm dày thêm bĩng tối của phố huyện

BÁC PHỞ SIÊU - GIA ĐÌNH BÁC XÂM:

Gĩp thêm cho sự tàn tạ của những cư dân phố huyện là hình ảnh bác phở Siêu với những mĩn quà xa xỉ, là gia đình bác Xâm trên manh chiếu rách với “máy tiếng đàn bầu bật bật trong yên lặng” khơng cĩ người nghe, là thăng con lê la nghịch nhặt rác bân vùi trong cát bên đường

HAI DUA TRE:

- Bản thân 2 chị em Liên và An cũng sống trong một kiếp đời tàn Cuộc sống với những gì cĩ thê cọ là tốt đẹp đã lùi vào dĩ vãng trong kí ức xa xăm, mơ

hồ của hai đứa trẻ về Hà Nội “một vùng sáng rực và lấp lánh” và “những cốc nước lạnh xanh do” Bay giờ bỗ mất việc, mẹ quần quật suốt ngày với gánh hàng xáo, 2 chị em trơng coI cửa hàng tạp hĩa nhỏ xíu Sự nghèo nàn, tàn tạ trong cuộc sơng của hai đứa trẻ hiện ra trong hình anh: “chiéc chong nan sắp gãy kêu cĩt két”, “tấm phên nứa dán giấy nhật trình cũ nát”, “2 bánh rưỡi xà phịng bán được trong ngày chợ phiên `

- Ở cuối truyện, khi đồn tàu đã đi qua, khi khơng cịn gì để chờ đợi, hai đứa trẻ thiếp đi trong giấc ngủ “?ch mịch và đây bĩng tối ” Chỉ tiết này cho thay

cuộc sóng ban ngày của hai đứa trẻ buồn chán đến mức ngay cả trong giấc

mơ cũng chỉ là một cõi tăm tối hư vô

- Nhu vay ngày này qua ngày khác, “7ừng ấy con người trong bóng tôi mong đợi cái gì tươi sảng hơn cho cuộc sống nghèo khổ của họ” Tat ca cu dan phố huyện sống âm thầm, mệt mỏi trong bóng tối xơ xác, heo hắt trong nghèo khổ, buôn chán trong sự ngưng trệ, quần quanh Họ vẫn cứ mơ hồ chờ đợi “một cái gì” tốt đẹp hơn dù sự chờ đợi ấy thật xa xôi, vô vọng Có thể nhận ra sự chờ đợi ấy trong lời nhắc chậm rãi về những người khách hàng chưa ra, trong cách nói chuyện buôn bã của bác xam hay cái nghên cô trông ngóng của bác Siêu ngóng đợi tàu về, đặc biệt là trong tâm trạng ngắc ngoải của hai đứa trẻ khi hàng đêm ngồi chờ đoàn tàu từ Hà Nội qua ga xép nhỏ

Hi vọng vào sự thay đối của một cuộc đời dù monh manh, mơ hồ, Thạch

Lam vẫn cho thấy những con người ở đây không muốn bị nhân chìm lấp vào bóng tôi, trở thành vô nghĩa bởi sự quân quanh, mòn mỏi

$ KL:

- Truyện ngắn đã thê hiện đậm nét phong cách nghệ thuật của Thạch Lam, từ văn phong đặc biệt giàu chất trữ tình, kiểu truyện không có cốt truyện, cả tác phẩm

là thành quả của những trạng thái tâm lý man mác Tác phẩm cũng thể hiện sự tài hoa của Thạch Lam: dùng những nguồn sáng nhỏ nhoi để chỉ ra khoảng tối mênh

mông, dùng những mẫu đối thoại vu vơ để gợi ra sự vô nghĩa chán chường, tập

hợp những chỉ tiết để miêu tả: ngày tàn, chợ tàn, đời tàn Miêu tả sâu sắc những trạng thái tâm hôn tạo nên sự tương hợp giữa con người và thiên nhiên > tác phẩm quả là có chất thơ đặc sắc

- Truyện ngăn đã khắc họa chân thực, sâu sắc và cảm động bức tranh thiên

nhiên và cuộc sống con người nơi phố huyện nghèo Đặc điểm chung về những cư dân phố huyện là sự xơ xác, mệt mỏi về cuộc sống rủi may cùng những mong đợi

7

về một tương lai xa xôi, mờ nhạt Miêu tả sự tăm tối, nhà văn đã thể hiện niềm cảm

thông sâu sắc với những kiếp người ; đồng thời nâng nỉu, trân trọng, trìu mến

những mong manh hi vọng của họ về sự đối mới

=> Biểu hiện giản dị, chân thực nhất của giá tri nhân đạo mà nhà văn đã đem đến

cho tác phầm cua minh

DE 2: PHAN TICH TAM TRANG CUA LIEN VA AN TRONG CANH DOI

TAU DE LAM RO TU TUONG NHAN DAO THACH LAM GUI GAM TRONG TRUYEN

® MB:

- Tac gia

- _ “Hai đứa trẻ” là một truyện ngắn xuất sắc của Thạch Lam in trong tập “Nắng trong vườn” (1938) Thông qua việc miêu tả chân thực và cảm động hình ảnh của Liên và An hàng đêm ngồi chờ tàu từ Hà Nội đến căn xép nhỏ, Thạch Lam đã đưa đến cho tác phẩm giá trị nhân đạo sâu sắc

® TB:

1 Đêm nào Liên và An cũng cố thức chờ tàu từ Hà Nội đi qua ga xép nhỏ của phố huyện Dù mẹ có dặn phải cố thức để đợi những người khách cuối cùng của đêm khuya, nhưng trong thực tế, cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu ngay trong ngày chợ phiên

đã chỉ bán được 2 bánh xà phòng rưỡi nên ban đêm cũng không bán gì được thêm

nữa Với lại có thì họ cũng chỉ mua bao diêm, điều thuốc

— Việc chờ tàu hàng đêm của Liên không hoàn toàn xuất phát từ nhu cầu của đời sống vật chất

2 Việc chờ tàu của Liên và An hâu như chỉ xuất phát từ nhu câu của đời sống tinh

thần.

Hàng ngày, hai đứa trẻ phải sống trong một thế giới tăm tối, buồn tẻ, nghèo khổ của phố huyện

- Thế giới xung quanh các em ngập tràn bóng tối: “Thứ bóng tối nhẫn nại, uất ức đời thôn quê” (Thế Lữ) Từ cảnh hoàng hôn buôn bã phút ngày tàn cho tới bóng tối mênh mông sâu thắm của thôn quê Bóng tối xung quanh các em hiện rõ khi được soi bằng những nguồn sáng le lói trong lòng nó — từ những khe ánh sáng lóc ra, từ những cửa hàng còn thức >> ngọn đèn của Liên thưa thớt từng hột sáng lọt qua phên nứa, từ những

chấm lửa từ cái bếp của bác phở Siêu

- Ngọn đèn leo lét của chị Tí mà ánh sáng chỉ được chiếu trong một vùng đất nhỏ

- Bóng tối thì dày đặc, thăm thăm, mênh mông còn ánh sáng thì nhỏ nhoi, yếu ớt với những khe, hột, chấm Tòan bộ hoạt động của phố huyện lúc đêm về

là những bóng người lầm lụi, mòn mỏi, tập trung quanh ngọn đèn của chị Tí Những ngọn đèn gợi nỗi ám ảnh về những kiếp người nghèo khô nơi phố huyện về đêm

- Không chỉ tăm tối, thế giới vây bọc xung quanh hai đứa trẻ còn buôn tẻ, quân quanh, nghèo khổ với cảnh chợ tàn và những kiếp đời tàn Sự nghèo khổ của phố huyện hiện rõ khi chợ chiều đã vãn chỉ còn lại những lều quán trơ trọi, rác rưởi ngén ngang nơi mặt đất và những đứa trẻ con đi nhặt rác, tìm tòi những thứ còn dùng được trong những rác rưởi phế thải Sự nghèo khổ còn hiện ra trong

những nét mặt cũ kĩ, những lời nói vẫn vơ, điệu bộ chán chường, mảnh đời lay

lắt Người này trông chờ vào người kỉa trong một vòng tròn quân quanh, vô vọng, trong một nhịp sông buôn tẻ, tàn tạ, như trong 2 câu thơ của Huy Cận:

“Ouanh quần mãi cũng vài ba dáng điệu Tới hay lui cũng từng ấy mặt người ”

Ngày nào hai đứa trẻ cũng chứng kiến từng ấy cảnh, từng ấy gương mặt, nghe từng

ãy tiếng nói, nhìn từng ấy hành động: Từ cảnh chị Tý dọn hàng nước voi thai do ué oải, chán chường đến tiếng cười khanh khách của bà cụ Thi điên, từ bác phở Siêu với món quà xa xỉ thường là ế âm cho đến gia đình bác xấm trên manh chiếu rách với “mấy tiếng đàn bầu bật bật trong yên lặng” không có người nghe, với hình ảnh thăng con lê la: “nghịch nhặt rác bẩn vùi trong cát ven đường”

- Ban than chi em Liên và An cũng đang sống trong cảnh tàn tạ, buôn tẻ với cái cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu mà ngay trong ngày chợ phiên cũng chăng ăn thua gì, với cái chõng nan sắp gãy kêu cót két và tắm phên nứa dán giấy nhật trình cũ nát Cuộc sống với tất cả những gì có thê coi là tốt đẹp đã lùi vào

dĩ vãng, khi gia đình Liên còn ở Hà Nội, kỉ niệm chỉ còn là “một vùng sáng

rực lấp lánh” với “những cốc nước lạnh xanh đỏ” mơ hồ, xa xăm đây tiếc nuối trong lòng hai đứa trẻ

- Trong truyện ngắn, Thạch Lam luôn để 2 nhân vật nhỏ bé của mình xuất hiện trong cảnh yên lặng tịch mịch: Khi chiều xuống Liên “ngồi yên lặng” nhìn hoàng hôn, rồi cả hai chị em “gượng nhẹ ngôi yên, nhìn ra phố”, đến khi đêm về, chúng lại “ngồi yên trên chõng” Có cảm giác như hai đứa trẻ hòa quyện vào cái yên lặng của phố huyện, thậm chí chúng phải gượng nhẹ như sợ làm xao động cái tĩnh lặng sâu thăm ấy Đề hai đứa trẻ ngây thơ yên lặng ngôi nhìn sự lặng yên vây bọc xung quanh, dường như Thạch Lam muốn bộc lộ sự cảm thông sâu sắc của mình với những kiếp người tràn ngập

trong bóng tối trong sự buồn khổ nhẹ nhàng trong cối tịch mịch hư vô

3 Chờ đoàn tàu:

Chính cuộc sống quần quanh, tàn tạ vây bọc xung quanh hai đứa trẻ cũng như sự đơn điệu tẻ nhạt trong cuộc sống nghèo khổ của chính chúng khiến cho Liên và

An khao khát, khắc khoải chờ đợi giờ phút đoàn tàu đêm từ Hà Nội đi qua

10