Thuyết Minh di tích Mỹ Sơn

Giúp các bạn nắm được lịch sử sự tích về Mỹ Sơn.

HUYỀN BÍ MỸ SƠN

Mỹ Sơn xin kính chào quý khách!

- Lời đầu tiên cho phép tôi được giới thiệu: Tên tôi là Nguyễn Văn A - Tôi là hướng dẫn viên

chính của Công ty du lịch “Sài Gòn tourist” Cùng phối hợp với tôi còn có 6 cộng tác viên khác là anh:

Văn Hạnh, Thế Huy, Hoàng Nam, Thanh Long, anh Tấn Linh và cô Thái Thuỷ Chúng tôi rất vui vàhân hạnh được đồng hành cùng quý khách trong chuyến tham quan này Hy vọng quý khách sẽ có mộtchuyến tham quan thật thú vị!

- Chắc hẳn trước khi đặt chân đến mảnh đất này, quý khách cũng đã đựơc nghe nhiều về thánhđịa Mỹ Sơn rồi đúng không ạ! Và hôm nay, quý khách sẽ được cùng với chúng tôi đồng hành trở vềmiền đất thánh, nơi ẩn dấu một thời huy hoàng của một cộng đồng dân tộc giàu truyền thống văn hoá,cùng khám phá những điều bí ẩn trong lòng di sản nổi tiếng của một thời vàng son này

- Kính thưa quá khách! Vị trí mà chúng ta đang đứng là khu vực Thánh địa Mỹ Sơn, thuộc xãDuy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam Cách thành phố Đà Nẵng 70 km về hướng Tây Nam vàcách Trà Kiệu – kinh đô đầu tiên của nhà nước Chămpa khoảng 20km về hướng Tây Thời tiết hàngnăm ở đây có nhiều ngày mưa hoặc trời âm u Trung bình năm lượng mưa đo được khoảng 4.300mmnước Thời gian du khách thuận tiện đến đây là từ tháng 12 đến tháng 6 năm sau

- Vâng, thưa quý khách! Dân tộc Chăm là một dân tộc sinh sống lâu đời trên dải đất miền TrungViệt Nam Trong lịch sử phát triển, họ đã có mối giao lưu rộng rãi đa chiều với nhiều thành phần cưdân lục địa và hải đảo Châu Á Từ nguồn gốc bản địa, cải biến những yếu tố bên ngoài, người Chăm đãsáng tạo nên một nền văn hoá đa dạng và độc đáo Họ đã để lại cho chúng ta một quần thể kiến trúcđền tháp đồ sộ và những tác phẩm điêu khắc có giá trị nghệ thuật cao Trong số đó, thánh địa Mỹ Sơn

là một minh chứng điển hình

- Vâng! Và bây giờ xin mời quý khách chúng ta vào thăm phòng trưng bày Trước mắt quýkhách là sơ đồ chi tiết về thánh địa Mỹ Sơn, nó bao gồm các khu tháp A, A’, B, C, D, F, G, H, K, E

Sơ đồ thánh địa Mỹ Sơn

- Chúng ta đang đứng ở vị trí này trên bản đồ Theo lộ trình, khu tháp đầu tiên đoàn chúng ta sẽtham quan đó là khu C-B-D, sau đó quý khách có 15 phút để tham quan tự do và cụp hình tại khu vựcnày Tiếp theo, chúng ta sẽ băng qua cây cầu nhỏ ở đây và rẽ phải để đến với khu A, tại đây quý khách

sẽ có thêm 10 phút để tham quan và chụp hình Sau đó, chúng ta sẽ tham quan các khu tháp G, E và F

Các khu tháp khác như H, K, L, M, N là những công trình đã bị hỏng hoàn toàn nên chúng ta không thểtham quan được Sau khi tham quan xong, đoàn chúng ta sẽ quay ra thưởng thức chương trình nghệthuật do các nghệ nhân biểu diễn

- Tiền thân của quần thể kiến trúc Mỹ Sơn cổ kính này, theo văn bia để lại là một đền bằng gỗ đểthờ thần Siva Bhađravarman được xây dựng vào thế kỉ thứ IV Nhưng đến khoảng cuối thế kỉ VI, mộtcơn hoả hoạn đã thiêu cháy ngôi đền gỗ, vào thế kỉ VII, vua Sambhuvarman đã xây dựng lại ngôi đềnbằng những vật liệu bền vững hơn còn tồn tại đến ngày nay Các triều vua sau đó đều tu sửa đền tháp

cũ và xây dựng các đền tháp mới để dâng lễ vật lên các vị thần của họ

- Mục đích xây dựng tháp liên quan chặt chẽ đến tôn giáo của người Chăm Đây là nơi diễn racác nghi thức, lễ cúng, nơi thờ các anh hùng dân tộc, thờ các vị thần của tôn giáo, các vị anh hùng đãđược thần hoá, thờ vua chúa tổ tiên, thờ lăng mộ của các vị vua

- Mỹ Sơn với hơn 70 công trình kiến trúc đền tháp và một số lớn bia kí có niên đại liên tục trongnhiều thế kỉ, được phát hiện một cách tình cờ của người Pháp vào cuối thế kỉ XIX khi họ kéo dây điệnbáo đi qua vùng này Người phát hiện ra Mĩ Sơn đầu tiên là học giả người Pháp – C Paris (vào năm1898) Và đến năm 1902, Pacmentier đã hoàn thành việc kiểm kê các đền tháp ở Mỹ Sơn Nhưng rấttiếc, do thời gian và chiến tranh, ngày nay Mỹ Sơn chỉ còn lại 32 công trình, trong đó có khoảng 20công trình giữ được dáng vẻ ban đầu

- Mỹ Sơn đã được trùng tu bởi tổ chức E.F.E.O (Viện nghiên cứu Viễn Đông Pháp) trong thờigian từ 1937 đến 1944, nhưng khu vực này đã bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh Từ 1944 trở đi,Thánh địa Mỹ Sơn hầu như bị lãng quên không còn được các nhà khoa học nghiên cứu nhiều Trongthời kỳ chiến tranh 1965- 1972, khu Thánh Địa đã bị bom Mỹ phá huỷ Đến năm 1975, Thánh Địa chỉcòn khoảng 32 tháp nhưng phần lớn đã xuống cấp và trong tình trạng đổ nát Từ năm 1981 đến 1991

Mỹ Sơn được bảo quản và trùng tu từng phần với sự giúp đỡ về chuyên môn của công ty Z35 (Ba Lan),phần lớn các tác phẩm điêu khắc ở Mỹ Sơn đã được Pháp đem về Đà Nẵng và được trưng bày tại bảotàng điêu khắc Chămpa vào những năm đầu thế kỷ XX

- Thánh địa Mỹ Sơn được coi là một trong những trung tâm đền đài chính của Ấn Độ giáo ở khuvực Đông Nam Á và là di sản duy nhất của thể loại này Mỹ Sơn tuy không đồ sộ, kỳ vĩ như di tích đềnĂngko (ở Cămpuchia), không phong phú đa dạng như di tích Pagan của Myanmar,… nhưng đền tháp

Mỹ Sơn được hình thành và phát triển từ rất sớm, liên tục suốt trong 7 thế kỷ từ thế kỷ VII đến thế kỷXIII qua các phong cách Mỹ Sơn E1, Hoà Lai, Đồng Dương, Mỹ Sơn A1 và Bình Định Trong khi đó,các công trình nói trên được xây dựng sau Mỹ Sơn nhiều thế kỷ: Ăngko (từ thế kỷ IX đến thế kỷ XV),Pagan (từ thế kỷ XI đến XIII)

- Các nhà khảo cổ học Pháp chia các công trình kiến trúc Mỹ Sơn ra làm 10 nhóm chính: A, A’,

B, C, D, F, G, H, K, E để đặt tên cho mỗi lăng mộ theo kiểu các chữ cái và số Việc đặt tên này là hoàntoàn không tuân theo một quy luật nào mà nó chỉ là để tiện trong việc nghiên cứu mà thôi Các ngôitháp được thể hiện bởi các phong cách khác nhau, bao gồm:

+ Phong cách Mỹ Sơn E1(Thế kỉ 7 - 8): Gồm các tháp E1, F1 Đây là phong cách đầu tiên mangđậm yếu tố bản địa, mặc dầu vẫn có sự tiếp nhận những ảnh hưởng của nghệ thuật Ấn Độ, Cămpuchia

Phong cách Mỹ Sơn E1 là sự kết hợp nhuần nhuyễn những yếu tố của nghệ thuật bên ngoài với nhữngyếu tố bản địa.

+ Phong cách Hoà Lai (thế kỉ 8 – nữa đầu thế kỷ 9): Gồm các tháp A2, C7 và F3 Mở đầu thời

kỳ phong cách mới của người Chăm, yếu tố bản địa được chú trọng, ảnh hưởng của các yếu tố nghệthuật bên ngoài bị đẩy lùi Những đặc điểm về nhân chủng Chăm lấy từ những hình mẫu bản địa được

sử dụng rộng rãi, bộc lộ vẽ đẹp mạnh mẽ, chân chất, cân đối, uy nghi, mô típ đa dạng

+ Phong cách Đồng Dương (giữa thế kỉ 9 – đầu thế kỷ X): Gồm các tháp A10 – A14, B4 Đây làthời kỳ Phật giáo du nhập vào văn hoá Chămpa, kiến trúc mang vẻ mạnh mẽ, táo bạo, mô típ nặng nề,sức sống sôi nổi, cực đoan

+ Phong cách Mỹ Sơn A1 (thế kỉ 10): Gồm các tháp A1, B2, B5, B6, B8, C1- C6, D1, D2, D4.Thể hiện một vẻ đẹp dịu dàng, duyên dáng

+ Phong cách Bình Định (thế kỉ 12, 13): Có tháp B1 và các nhóm tháp: G, H, K Thời kỳ nàydiễn ra những cuộc chiến tranh ác liệt liên tục, đã kìm hảm những bước tiến của nghệ thuật Chămpa.Những đền tháp mang vẻ trang nghiêm, khô lạnh, lẻ loi trên ngọn đồi

- Hiện nay, có một số khu tham quan tương đối còn nguyên vẹn như khu B, khu C Thật đángtiếc, công trình lớn nhất là A1 cao 24m, có 6 tháp phụ xung quanh được đánh giá là một kiệt tác củakiến trúc chăm đã bị bom Mỹ đánh sập cuối năm 1969

- Kính thưa quý khách! Khu di tích Mỹ Sơn nằm sâu trong một thung lũng, được bao bọc xungquanh bởi núi, có một dòng suối chặn ngang ở lối vào Sở dĩ nó được chọn làm nơi xây dựng ThánhĐịa vì theo quan niệm của người Chăm thì thế giới của thần linh phải tách biệt với thế giới trần tục củacon người Và cũng xin lưu ý với quý khách là chúng ta có thể cất điện thoại của mình đi vì sẽ không

có sóng đâu ạ!

Đường vào khu thánh địa

- Kính thưa quý khách! Đứng ở vị trí này chúng ta sẽ quan sát được toàn cảnh khu thánh địa Mỹ

Sơn

- Thưa quý khách! Năm 1937, nhà thơ Chế Lan Viên khi đến đây đã không thể kìm nén đượcdòng cảm xúc của mình Ông đã viết nên những câu thơ đầy sống động miêu tả về cảnh đền tháp huyhoàng, tráng lệ nơi đây:

“Đây điện các huy hoàng trong ánh nắng Những đền đài tuyệt mỹ dưới trời xanh Đây những chiến thuyền mơ màng bên sóng lặng

Bầy voi thiêng trầm mặc dạo quanh thành”.

- Như quý khách thấy, trước mắt chúng ta đây là khu di tích Mỹ Sơn còn sót lại sau bao thăngtrầm của lịch sử, những biến động của thời gian Mặc dù không được nguyên vẹn như vẻ tráng lệ mà nó

đã từng có, song vẻ đẹp của Mỹ Sơn vẫn được giữ vững, những ngọn tháp vẫn đứng uy nghi như tháchthức cùng với thời gian, màu của những viên gạch vẫn còn ánh lên sắc đỏ Vẻ đẹp của Mỹ Sơn đượcsánh với các di tích độc đáo ở Đông Nam Á như Ăngco của Campuchia, Bôrôbudue của Inđônêxia…Những gì còn lại ở Mỹ Sơn hôm nay về tổng thể nó mang những đặc trưng nhất về kiến trúc, văn hóa,nghệ thuật của một trong những quốc gia Ấn Độ hoá của khu vực Đông Nam Á Với những công trìnhđộc đáo này mà vào tháng 11 năm 1999 UNESCO đã công nhận Mỹ Sơn là di sản văn hoá thế giới với

giá trị nổi bật toàn cầu là sự phát triển liên tục trong 7 thế kỷ (Năm 1999, Mỹ Sơn đã được UNESCO công nhân là di sản văn hoá thế giới với hai tiêu chí là tiêu chí II – Là một ví dụ điển hình về trao đổi văn hoá và tiêu chí III – Là một bằng chứng duy nhất của một nền văn minh Châu Á đã biến mất) Thế nhưng, giá trị đó của Mỹ Sơn không dừng lại ở đấy mà nó ẩn chứa đằng sau những công

trình kiến trúc, điêu khắc những bức tranh sống động, xác thực… về lịch sử, văn hóa, tôn giáo củavương quốc Chăm Pa cổ đại

- Nhìn chung, các công trình kiến trúc nơi đây đều được xây dựng bằng gạch nung với kíchthước phổ biến là 30×20×10, có những nơi gạch nhỏ hơn, to hơn hoặc gạch vỡ vụn, cùng với đó là đá

sa thạch Những viên gạch được chồng khít lên nhau mà không thấy một lớp vôi vữa nào Hiện có rấtnhiều giả thuyết về kỹ thuật xây dựng tháp Chăm

+ Đầu thế kỷ XX, người Pháp đã đưa ra giả thuyết cho rằng người Chăm xây dựng bằng gạchchưa nung Những năm 70, 80 của thế kỷ XX, lại đưa ra giả thuyết cho rằng người Chăm đã sử dụngloại nhựa thực vật để kết dính các viên gạch với nhau (nhựa cây dầu rái – một loại thực vật rất phổ biến

ở Quảng Nam trước đây) bằng cách: Khi làm gạch thì khai thác đất và xây dựng lò gạch ở ngay gần vớinơi xây dựng tháp, khi nung gạch gần nóng, có một đôi chuyên quẹt dầu rái lên gạch để xây dựng

+ Vào những năm 80 – 90 người ta lại đưa ra giả thuyết cho rằng người Chăm đã dùng vữa bằngbột đất sét nơi gạch được xây dựng để xây tháp Người ta cho rằng người Chăm đã xây tháp bằngphương pháp mài, mài hai mặt gạch với nhau đến lúc tạo ra lớp bột thì tưới nước lên khi khô nó sẽ kếtdính với nhau Gỉa thuyết này được các nhà khoa học Nhật và Ý tin Các nhà kho học Ý đã đưa ra nhận

xét: “Gạch Chăm là loại làm bằng đất xét - loại kết tạp chất Như vậy loại đất sét đó rất là sạch”.

+ Theo viện nghiên cứu Politecnice Milaro ở Milan, đã đưa ra kết quả: Gạch của người Chămdùng xây tháp được nung ở nhiệt độ thấp là 8500C, có sự đồng chất rất cao (không có tạp chất), có độchịu lực tốt Một viên gạch nung ở nhiệt độ không cao nên có thể trực tiếp điêu khắc lên đó mà không

bể, chất kết dính là bột của gạch đó cộng với dầu rái tạo ra vữa để xây dựng nên không cần lớp vữa dày

mà chỉ cần một lớp mỏng như là không có

+ Theo giả thuyết của ông Ngô Văn Doanh thì có dùng vữa, vữa này do bột gạch mà ra Sau khixây xong người Chăm lại xây tháp một lần nữa Vữa mặt ngoài không có nhưng ở phía trong thì nhiềuvữa và phía trong tháp rất đen do việc nung kỹ (Đây là vấn đề còn bỏ ngõ đang tiếp tục nghiên cứu)

+ Theo quan niệm Ấn Độ giáo, Shikara là những ngôi đền giành riêng cho các vị thần nên kiếntrúc của tôn giáo này khác kiến trúc của tôn giáo khác: Tháp xây dựng để dâng cúng thần linh nên chỉ

có đẳng cấp Bàlamôn được vào hành lễ, do đó vào trong tháp rất chật Vì thờ Shiva nên bên trong tháp

bệ thờ là Linga và Yoni Kiến trúc tháp của người Chăm bên trong xây dựng theo kiểu vòm uốn, đượcxây dựng theo kiểu dật cấp

- Tuy nhiên, cho đến ngày nay thì kỹ thuật xây dựng tháp vẫn là một điều bí ẩn đối với chúng ta

- Với lịch sử xây dựng và phát triển liên tục suốt 7 thế kỷ, các đền tháp nơi đây có nhiều kiếntrúc phong phú, có tư thế vút lên cao biểu tượng cho sự vĩ đại và thanh khiết Các mô típ trang trí hoavăn trên các trụ đá cùng với những tượng tròn và phù điêu sa thạch được chạm khắc dựa theo cáctruyện thần thoại Ấn Độ giáo cùng với sự kết hợp hài hoà những mô típ chạm trổ tinh xảo trên cácmảng tường gạch ngoài tháp đã tạo nên cho quần thể đền tháp Mỹ Sơn vẻ đẹp sinh động, mang nhữngnét đặc trưng nhất của phong cách nghệ thuật Chămpa

- Kiến trúc Chăm chủ yếu là kiến trúc Ấn Độ, các công trình đó được gọi là Sikhara, được xâydựng theo dáng núi Mêru, nơi ngự trị của các vị thần, đỉnh cao nhất của thần Indva (thần Sấm Sét)

- Các đền tháp người Chăm có bình đồ, hình vuông, đó là sự chuẩn mực của kích thước giữa vũtrụ và con người Ngọn núi Mêru trong quan niệm Ấn Độ giáo được tạo ra từ các bình đồ này tạo nênvarna (tập cấp) Mỗi tập cấp thuộc các góc cạnh của ngọn núi, mỗi tập cấp có quy định nơi cư trú theoquan niệm Ấn Độ giáo

- Đền tháp Chămpa được xây dựng theo một phức hệ:

+ Kalăn: Đền tháp thờ các vị thần – tháp trung tâm

+ Tháp cổng (gopura): Đối diện với Kalăn

+ Nhà dài (Mandapa): Trước tháp cổng, lợp ngói, nhiều cửa sổ, hai cửa chính mở về hướngĐông và Tây Nhà dài là nơi để các tăng lữ và vua Chăm tĩnh tâm cầu nguyện trước khi hành lễ ở Kalăn

+ Phía phải Kalăn còn có một kho lễ vật, có mái cong hình thuyền, cửa chính mở về hướng Bắc.

Có hai cửa sổ mỗi cửa sổ có chấn song hình cung, đây là nơi nấu nướng thức ăn để cúng thần nên gọi làtháp lửa

+ Bao quanh phức hệ là một tường gạch thấp, xây dựng theo một mô hình đất nước Ấn Độ giáo,tường gạch vuông vức nối liền nhau, khép lại ở tháp cổng tượng trưng cho các dãy núi bao quanh đạidương mà đỉnh cao nhất là núi Mêru Bên ngoài tường rào có một tháp người ta đặt bia ký

+ Ở bất cứ một đền tháp nào cũng có một tháp chính và các tháp xung quanh Trước đền thờchính là một tháp cổng với 2 cửa thông nhau, một cửa về hướng đông, một cửa hướng vào đền chính

Độ cao tháp vừa phải Tiếp giáp với tháp cổng là một căn nhà dài Nhà dài là một kiểu kiến trúc đặcbiệt trong phong cách Mỹ Sơn A1

+ Nhà dài được lợp bằng ngói Nó nằm phía trước ngôi tháp thờ và có chức năng là nơi đónkhách hành hương hoặc chuẩn bị lễ vật trước khi lên đền thờ chính Ở Mỹ Sơn, cho đến nay chỉ còn lạihai ngôi nhà dài D1 (của khu B), và D2 (của khu C)

Nhà dài

- Về cấu trúc, mỗi tháp có 3 tầng và một đỉnh tháp hình trụ nhọn bằng Sa thạch Đền tháp có 3phần theo quy tắc rất nghiêm ngặt:

+ Đế tháp: Tượng trưng cho thiên giới, được chạm trổ hình hoa lá, động vật

+ Thân tháp: Tượng trưng cho thế giới tâm linh Thân tháp trang trí bằng các hàng trụ áp tường,không có giá trị chịu lực, thường có 5 trụ giữa được che khuất bởi cửa giả lớn của tháp, được trang trícông phu bằng vòm uốn Trong cửa giả có hình ảnh của một vị chư thiên đứng chắp tay cầm một đóahoa sen mặt thành kính Nhìn vào hoa văn trang trí tường và vòm uốn biết được kiến trúc đó thuộcphong cách nào

+ Mái tháp: Là nơi trú ngu của thần linh – chủ thần Mái tháp có một tháp chóp và một đỉnhtháp, mỗi lần như vậy là sự thu nhỏ của phần thân tháp, tầng 3 có hình đỉnh tháp, đó là khối đá có 4cạnh, ngày xưa nó được bọc bằng vàng hoặc bạc để làm nỗi bật phần uy nghiêm của nó

- Và bây giờ mời đoàn chúng ta di chuyển theo tôi để đến với khu tháp còn tương đối nguyênvẹn, đó chính là khu tháp thuộc các nhóm: C, B, D

- Trong nhóm đền tháp C, còn lại hai toà nhà nhỏ là C6 và C7, tháp cổng C2, toà nhà phụ C3,ngôi điện nhỏ C5, và tiêu biểu là tháp C1 Đây là ngôi điện thờ chính của nhóm C, kiến trúc C1 là ngôitháp có cửa mở về phía đông và nằm theo chiều dọc Cấu trúc gồm 2 phần tiền sảnh và thân tháp đều

có mái cong giống nhau - mái cong hình yên ngựa

- Tháp có ba cửa giả ở 3 hướng: Tây, Nam, Bắc và hai cửa giả ở hai bên tiền sảnh, trong mỗi cửagiả đều có người đứng chắp tay dưới một cửa vòm cuốn đỡ bằng hai trụ tròn Tháp C1 phản ánh tục thờcúng đặc biệt của thánh địa Mỹ Sơn Đó là thờ cặp hình tượng chân dung một vị vua Chămpa đượcthần linh hóa thành Siva và một bộ Linga của thần

Tháp Tháp C1

Phía Đông nhóm C

- Hai bên các cửa giả quanh thân tháp, có 6 cặp trụ ốp ghép (mỗi bên cửa giả một cặp, vì vậymỗi mặt tường có hai cặp); giữa hai trụ ốp có hình người đứng chắp tay dưới vòm cuốn Vòm cuốn tạobởi những đường gờ uốn cong, giữa có một đường rãnh, trên đỉnh có một hình quả trứng và khôngđược trang trí hoa văn Những tượng người được thể hiện quanh tháp đều có khuôn mặt thanh tú Trangphục của những tượng này là những chiếc váy quấn sampot có vạt dài hình chữ nhật, đồ đội là mũkirita một hoặc nhiều tầng có chóp nhọn và được trang trí bằng những đoá hoa.

Cửa giả và trụ áp tường quanh thân tháp C1

- Mặc dầu, xét về mặt phong cách, tháp C1 thuộc phong cách Mỹ Sơn A1 (cuối thế kỷ X), nhưngmột số tác phẩm điêu khắc của tháp như tấm lá nhĩ trên trán cửa và tượng thần Siva được thờ trongtháp lại là những sản phẩm của phong cách cổ Mỹ Sơn E1 (thế kỷ VIII)

Lá nhĩ trên trán cửa tháp C1

- Lá nhĩ trên trán cửa tháp C1 cũng là một nét độc đáo trong nghệ thuật điêu khắc ở Mỹ Sơn Lánhĩ là một phiến đá hình vòng cung lớn thể hiện cảnh thần Siva đang múa Ở trung tâm là hình thầnSiva đang múa điệu múa vũ trụ trên một cái ngai vuông Cùng tham gia vào vũ điệu vũ trụ của thầnSiva có: con bó Nandin, vị thánh gầy gò, hai nhạc công (một thổi sáo và một đánh trống) Ngoài ra còn

có thần mặt trời, thần Skanda (con trai thần Siva), một nhân vật đang đứng chắp tay Phía trên, bênphải, có hình thần Mặt trời (Suria) đang cầm hai đoa hoa sen trong tay Rất tiếc là toàn bộ phần trên củathần Siva đã bị vỡ Qua cách thể hiện, trang phục và đồ trang sức, các nhà khoa học xếp lá nhĩ C1 vàophong cách Mỹ Sơn E1

- Tháp Mỹ Sơn C1 là ngôi đền thờ trung tâm duy nhất trong nghệ thuật kiến trúc ChamPa chođến nay được biết là có bố cục và hình dáng mái cong hình yên ngựa hay còn gọi là hình thuyền, chứ

không phải hình tháp nhiều tầng như các đền thhờ Champa truyền thống khác Do vậy tháp Mỹ Sơn C1

có một giá trị đặc biệt trong nền nghệ thuật kiến trúc cổ champa

- Thưa quý khách, tiếp theo mời quý khách chúng ta tham quan tháp C7 – ngôi tháp này lùn,mang phong cách Hoà Lai vào thế kỷ VIII đến nữa đầu thế kỷ IX Tiền sảnh của tháp bị sập mất vòmcuốn chỉ còn lại khung của đá không có hoa văn Tháp quay về hướng Đông, trong tháp này có một bệthờ Linga và Yoni nhỏ

Tháp C7 và C1

- Tiếp theo tháp C7 là các tháp phụ C4, C5, C6 mang phong cách Mỹ Sơn A1 – nơi thờ các vịthần phương hướng bảo hộ cho vương triều, các tháp này nhỏ và cửa ra vào cũng nhỏ nên rất khó ravào

- Đứng đay, quý khách quay mặt về hướng Đông theo trục thẳng sẽ thấy tháp cổng C2 và bêntay phải tôi là tháp C3 – dùng làm nơi cất giữ đồ cúng tế, có cửa ra vào ở hướng Bắc Các tháp đã bịsập trong trận đánh bom nên bây giờ chỉ còn lại phần thân Tháp C3 cũng là tháp cuối cùng của khu C

mà chúng ta tham quan, bây giờ mời quý khách chúng ta qua khu B

- Vừa rồi quý khách đã cùng chúng tôi khám phá nhóm tháp C và bây giờ chúng ta sẽ khám phámột nhóm tháp khác của khu tháp tháp này cũng hết sức độc đáo, mang một vẻ đẹp đặc biệt cũng thuộcphong cách Mỹ Sơn A1 ở quần thể khu di tích Mỹ Sơn, đó là nhóm tháp B Ở nhóm B, có tháp B1 vàB4 là những tháp chính, toà nhà phụ B5, hai ngôi đền thờ B3 và B6, các ngôi điện nhỏ là B7, B8, B9,B11, B12, B13 và hàng cột B14

Nhóm B

- Thưa quý khách! Đây là tháp B1 thuộc phong cách cuối cùng – phong cách Bình Định thế kỷXII – XIII Hiện tháp B1 chỉ còn lại là những trụ đá

- Người ta cho rằng, tháp B1 đã bị sụp đổ vào thế kỷ XIII, nhưng căn cứ vào 8 trụ nằm bên cạnhtháp này (8 trụ mà Henry đã ký hiệu là B14) và quan sát chân tháp người ta nghĩ rằng tháp B1 đượcxây dựng trong thế kỷ X hoặc là sớm hơn nữa Thoạt đầu ngôi đền được xây dựng bằng gạch, sau đó dobiến cố lịch sử nó đã bị sụp đổ Đến thế kỷ XIII, nó được xây dựng lại bằng đá Sa Thạch, nhưng vì một

lý do nào đó mà ngôi tháp này đã không được hoàn thành Hiện mỗi cạnh của tháp B1 hơn 10m và nhưvậy, nếu xây dựng hoàn chỉnh có lẽ B1 đã trở thành ngôi tháp lớn nhất Mỹ Sơn

Tháp B1 với các trụ đá lớn

- Còn đây là bệ thờ Linga – Yoni lớn trong Kalan B1, thờ vua thần Sivana-Bhadresvara, vị thầnbảo hộ cho Thánh địa Mỹ Sơn Bộ linga - yoni phản ánh rõ nét tín ngưỡng của người Chăm mang đậmyếu tố bản địa, đó là tín ngưỡng phồn thực

Bệ thờ Linga – Yoni trong tháp B1

- Khi đạo Balamôn du nhập vào Chăm pa thì việc thờ cúng linga và yoni không chỉ còn mang ýnghĩa của tín ngưỡng bản địa mà cao hơn hết linga chính là biểu tượng của thần Shiva, một trong tam

vị nhất thể của Ấn Độ giáo (Brahma – Visnu – Shiva) Shiva là vị thần của sự hủy diệt nhưng hủy diệtchính là để sáng tạo ra cái mới Theo thần thoại Ấn Độ thì thần Shiva xuất hiện lần đầu là trong cột lửa

có hình dương vật Từ đó, người ta biểu tượng hóa linga (tức sinh thực khí nam) để thờ thần Shiva.Theo Balamôn thì Shiva có đến 12 biểu tượng nhưng linga là biểu tượng nổi tiếng nhất Như thế, lingachính là Shiva Song sự sáng tạo ra vạn vật cũng cần phải có yếu tố âm cho nên người ta đã làm thêmmột bệ thờ thể hiện yoni (sinh thực khí nữ) để tạo ra một bộ linga – yoni (tức âm – dương kết hợp).Yoni thông thường có hình vuông hoặc hình tròn, lòng yoni trũng và có vòi dẫn nước Trong các nghi

lễ, người Chăm còn có tục đổ nước lên đầu linga, nước chảy xuống theo linga và dẫn ra ngoài qua cáivòi yoni Theo họ thì đó chính là dòng nước của sự may mắn, sự sinh sôi Linga kết hợp với Yoni tạonên một bệ thờ hoàn chỉnh được coi là sự hòa nhập âm dương để thực hiện việc sản sinh ra vạn vật