TIết 96-97: TIếng nói của văn nghệ

Hiểu đợc nội dung của văn nghệ và sức mạnh kỳ diệu của nó đối với đời sống cuả con ngời qua đoạn trích nghị luận ngắn, chặt chẽ, giàu hình ảnh của Nguyễn Đình Thi 2.. - GV củng cố, chuyể

Tiết 96-97: Tiếng nói của văn nghệ

(Nguyễn đình Thi)

A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:

1 Hiểu đợc nội dung của văn nghệ và sức mạnh kỳ diệu của nó đối với đời

sống cuả con ngời qua đoạn trích nghị luận ngắn, chặt chẽ, giàu hình ảnh

của Nguyễn Đình Thi

2 Tích hợp với phần Tiếng Việt ở bài các thành phần biệt lập, với phần TL văn

ở bài (nghị luận XH- Nghị luận về một sự việc, hiện tợng đời sống)- với

phần văn ở bài ý nghĩa văn chơng (lớp 7)

3 Rèn luyện kỹ năng đọc – hiểu văn bản nghị luận

B Tổ chức các hoạt động dạy và học:

1

Kiểm tra bài cũ :

+ Tác giả Chu Quang tiềm khuyên chúng ta nên chọn sách và đọc sách nh thế

nào? Em đã làm theo lời khuyên ấy đến đâu?

+ Kể lại mục Mỗi ngày một cuốn sách (chơng trình chào buổi sáng) phát gần

nhất mà em đã theo dõi và ghi nhớ

+ Kiểm tra sự chuẩn bị bài của HS

2 Tổ chức học sinh tiếp nhận kiến thức mới:

Hoạt động của thầy và trò

GV: hơn 30 năm làm tổng th ký hội nhà

văn Việt Nam, ông là một nghệ sỹ đa tài:

văn, thơ, nhạc, soạn kịch, viết lý luận phê

bình và quản lý lãnh đạo văn nghệ

- Ông viết bài này khi ông 24 tuổi, đại biểu

quốc hội khóa đầu tiên

- Thời kì chúng ta đang xây dựng một nền

văn nghệ mới đậm đà dân tộc và đại chúng

gắn bó với cuộc kháng chiến và nhân dân

Yêu cầu đạt:

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

Nhà văn Nguyễn Đình Thi (1924-2003) quê

ở Hà Nội

- Tài năng đa dạng, nhà thơ, nhà văn

- Sáng tác nhạc, soạn kịch, viết lý luận phê bình

- Giải thởng vă học Hồ Chí Minh năm 1996

2 Tác phẩm: Tìm hiểu mấy vấn đề văn

nghệ, viết năm 1948, thời kỳ đầu cuộc kháng chiến chống Pháp

- HS đọc văn bản

- Tìm hiểu một số chú giải trong SGK

- Bổ sung: phật giáo diễn ca: Bài thơ dài

nôm na, dễ hiểu về nội dung đao phật

- Phẫn khích: kích thích, căm thù, phẫn nộ

3 Đọc và giải thích từ

khó:1-2-3-4-5-6-8-10-11

? Phơng thức biểu đạt của văn bản? Kiểu

lập luận của văn bnr là gì? 4 Kiểu loại văn bảnđề văn nghệ- Lập luận giải thích và chứng : Nghị luận về một vấn

minh

? Hãy chỉ ra bố cục và hệ thống luận điểm

Nhận xét về bố cục?

-> Bố cục hợp lý, chặt chẽ, tự nhiên, tập

trung xoay quanh 3 luận điểm

5 Bố cục đoạn trích- Hệ thống luận điểm:

a (Từ đầu … cách sống của tâm hồn) cách sống của tâm hồn)

Nội dung và sứ mệnh của văn nghệ là phản

ánh thực tại khách quan (lời gửi, lời nhắn nhủ của nhà nghệ sỹ tới ngời đọc, ngời nghe)

b Chúng ta “Chúng ta… trang giấy” … cách sống của tâm hồn) trang giấy ” Sức mạnh và ý

nghĩa kỳ diệu của văn nghệ:

c (Đoạn còn lại): Con đờng riêng của văn

nghệ đối với ngời tiếp nhận

? Em hiểu “văn nghệ” là gì? Nhan đề

“Tiếng nói của văn nghệ” là tiếng nói của

ai?

? Văn học- nghệ thuật- Tiếng nói của văn

II Phân tích

nghệ” là tiếng nói của ngời nghệ sĩ

- GV: Để làm sáng tỏ luận điểm này, tác

giả đã đa ra một số luận cứ tiêu biểu

? Em hãy xác định những luận cứ trong

đoạn đàu của bài viết?

1 Nội dung và sứ mênh của văn nghệ:

- Văn nghệ phản ánh thực tại khách quan của cuộc sống

- Văn nghệ biểu hiện cái chủ quan của ngời

sáng tạo (Anh gửi vào tác phẩm một lá th, một lời nhắn nhủ, anh muốn đem một phần của mình góp vào đời sống chung quanh)

* Nói gọn lại: Văn nghệ không chỉ phản ánh

cái khách quan mà còn biểu hiện cái chủ quan của ngời sáng tạo

? Để làm sáng tỏ luận cứ trên Tác giả

đã đa ra phân tích các dẫn chứng nào?

Vì sao?

- HS đọc thầm đoạn văn Nguyễn Du

viết hay Tôn XTôi; tự phân tích cách

nêu dẫn chứng của tác giả và rút ra

nhận xét

? Sau khi đa và phân tích hai dẫn

chứng tác giả còn đa ra lời bình và lời

nhận xét nh thế nào?

- Để làm rõ luận điểm, Tác giả chọn nêu hai dẫn chứng rất tiêu biểu, dẫn từ hai tác giả vĩ

đại của văn học dân tộc và văn học thế giới Cách nêu và dẫn rất cụ thể Hai câu thơ nổi tiếng tuyệt vời trong TKiều với lời bình

- Hai câu thơ tả cảnh mùa xuân tơi đẹp

- Hai câu thơ làm chúng ta rung động với cái

đẹp lạ lùng mà tác giả đã miêu tả

- Cảm thấy trong lòng ta có những sự sống tơi trẻ luôn tái sinh

- Đó chính là lời gửi, lời nhắn- Một trong những nội dung của Truyện Kiều

- Lời bình về cái chết thảm khốc của An-Na-Ka-rê-ni-na (trong tiểu thuyết cùng tên cuả LTXTôi (Nga) đã làm cho ngời đọc bâng khuâng, thơng cảm không quên Đó chính là lời gửi, lời nhắn- Một trong những nội dung t t-ởng tình cảm độc đáo của tác phẩm VHọc.

? Theo em, những dẫn chứng này có tác dụng

gì với ngời đọc, ngời nghe

- Thấy cái hay, cái đẹp, thơng cảm cuộc

sống và con ngời.

? Đó chính là những lời nhắn, lời gửi là

thông điệp của ai đối với ai?

- Lời gửi, lời nhắn luôn luôn toát lên từ nội

dung hiện thực khách quan đợc biểu hiện

trong tác phẩm, nhng nhiều khi lại đợc nói ra

một cách trực tiếp, rõ ràng, có chủ định

Trăm năm trong… cách sống của tâm hồn)

Trải qua… cách sống của tâm hồn) Những … cách sống của tâm hồn) lòng

(NDu)

Trớc đèn xem truyện Tây minh

Gẫm cời hai chữ nhân tình éo le

(NĐC- Lục VânTiên)

=> Lời gửi, lời nhắn nội dung, t tởng, tình cảm

độc đáo của ngời viết

- HS đọc đoạn “Lời gửi của nghệ thuật…

một cách sống của tâm hồn”

? Đoạn này Nguyễn Đình Thi đi sâu vào

bàn về vấn đề gì?

GV: Tác phẩm nghệ thuật lấy chất liệu từ

ở thực tại đời sống nhng không phải là sự

- Nội dung phản ánh, thể hiện của văn nghệ

sao chép đơn giản chụp ảnh nguyên xi,

máy móc, thuyết lý khô khan, đơn điệu

mà văn nghệ… - Chứa đựng những say sa, vui buồn, mơmộng của ngời nghệ sỹ

- Là t t tởng, tấm lòng của ngời nghệ sỹ gửi gắm trong đó

- Làm rung cảm, ngỡ ngàng, mở rộng và phát huy vô tận qua bao thế hệ bạn đọc

? Tác giả so sánh nội dung của văn nghệ

khác với nội dung của các bộ môn khoa

học nh dân tộc, xã hội, địa lý là gì?

- GV: Các bộ môn đó khám phá, miêu tả,

đúc kết bộ mặt tự nhiên –Xh, qui luật

khách quan

- GV củng cố, chuyển ý khái quát tiết 2

- Văn nghệ khám phá thể hiện chiều sâu tính cách, số phận của con ngời

- Văn nghệ phản ánh đời sống tình cảm sinh động của con ngời qua cái nhìn và tình cảm cá nhân của ngời nghệ sỹ

C Củng cố, dặn dò:

1 Nhắc lại những luận cứ lớn của luận điểm 1 ở bài học là gì?

2 Chuẩn bị luận điểm 2 và 3 Hệ thống luận cứ là gì?

3 Lấy một số tác phẩm văn học chứng minh làm sáng tỏ luận điểm tác giả bàn bạc

Tiết 2:

A Bài cũ:

? Đặc điểm về nội dung và sứ mệnh của văn nghệ là gì?

B Bài mới: GV chuyển tiếp

HS đọc từ :Lời gửi cuả nghệ thuật- Một cách sống của tâm hồn

? Nêu luận điểm 2 của bài viết?

? Muốn hiểu sức mạnh kỳ diệu của văn

nghệ, trớc hết ta cần hiểu vì sao con ngời

cần đến tiếng nói của văn nghệ? (HS tìm

các dẫn chứng trong trang 13-14)

? Đọc bài thơ Từ ấy của Tố Hữu hoặc bài

quê hơng của Tế Hanh , hãy cho biết vì sao

em yêu quí, trân trọng tác phẩm này?

- Văn nghệ giúp chúng ta tự nhận thức chính

bản thân mình, giúp ta sống đầy đủ, phong phú

hơn cuộc sống của chính mình

- Mỗi tác phẩm lớn rọi vào bên trong chúng ta

một thứ ánh sáng riêng không bao giờ nhoà đi,

ánh sáng ấy bây giờ biến thành của ta, chiếu

toả lên mọi việc chúng ta sống, mọi con ngời

chúng ta gặp, làm thay đổi hẳn mắt ta nhìn, óc

ta nghĩ đem tới cho cả thời đại họ một cách

sống của tâm hồn (chẳng hạn một số bài thơ,

câu thơ của Tố Hữu trớc CM Tháng Tám trong

tập thơ Từ ấy, những bài phê bình của Hoài

Thanh, Hoài Chân trong tập Thi nhân VN về

các nhà thơ mới)

*

2

Sức mạnh và ý nghĩa kỳ diệu của văn nghệ đối với đời sống Xh và với mỗi con ng ời tiếp nhận văn nghệ.

- Văn nghệ giúp ta + Tự nhận thức bản thân + Sống đầy đủ, phong phú tốt đẹp hơn

- Tác phẩm văn học rọi vào bên trong chúng ta một ánh sáng riêng + Chiếu tỏa mọi ngời, mọi việc

+ Thay đổi cách nhình cách nghĩ.

+ Đem tới cả thời đại cách sống tâm hồn

? Xác định các luận chứng mà ngời viết

đa ra làm t liệu thuyết phục ngời đọc.

- GV: Ngời cần lao, ngời đi tù, ngời nhà

quê lam lũ … một câu ca dao gieo vào

lòng ta một ánh sáng lay động tình cảm

khác thờng … ợc cời, đợc khóc, vui đ

buồn, hờn giận

+ Văn nghệ không thể xa rời cuộc sống nhất là cuộc sống nhân dân lao động

+ Văn nghệ làm cho cuộc sống hàng ngày trở nên tơi mát, đỡ khắc khổ, nh một món

ăn tinh thần bổ ích không thể thiếu, giúp con ngời biết sống và biết mơ ớc vợt lên qua bao khó khăn, gian khổ hiện tại.

? Văn nghệ có ý nghĩa sâu sa tốt đẹp với

con ngời và cuộc sống nh thế nào?

*Văn nghệ đối với quần chúng nhân dân:

- Đối với số đông những ngời cần lao, những

ngời bị tù chung thân trong cuộc đời u tối vất

vả, những ngời nhà quê lam lũ vất vả… khi th

-ởng thức tiếp nhận văn nghệ hình nh họ biến

thứ ánh sáng lay động những tình cảm, ý nghĩ

họ đợc sống

- Văn nghệ không thể xa rời cuộc sống nhất là

cuộc sống nhân dân lao dộng- Những con ngời

VN đang chiến đấu và sx trên khắp đất nớc,

đang làm tất cả để đa cuộc kháng chiến chống

Pháp đến thắng lợi

? Vì sao tác giả viết lời gửi của nghệ sỹ cho

nhân loại, cho đời sau phức tạp hơn, phong phú

hơn, sâu sắc hơn những bài học luân lý, triết lý

đời ngời, lời khuyên xử thế dù là triết lý nổi

tiếng sâu sắc, chẳng hạn triết lý duy tâm, tài

mệnh tơng đố hay tâm là gốc, tâm tự lòng ta…?

- Nguyễn Đình Thi đi sâu bàn nội dung của văn nghệ- t tởng, tình cảm của nghệ sỹ gửi gắm trong tác phẩm Để hiểu rõ tính phong phú, phức tạp, sâu sắc của nó, tác giả so sánh những lời gửi, lời nhắn bên ngoài, công khai trực tiếp, có khi đề lên ở đầu tác phẩm; sau đó nêu ra nội dung t tởng, tình cảm cụ thể là tất cả những say

sa, vui buồn, yêu ghét, mơ mộng, phấn khích,… trong từng câu thơ trang sách,… trong từng hình

chứa bao nhiêu mới lạ, tiềm ẩn, làm ta ngạc nhiên Quen mà lạ là đặc điểm nội dung của văn nghệ

Tóm lại, nội dung văn nghệ khác với nội dung của các khoa học XH khác nh lịch sử, địa lý,

những khoa học này nhằm khám phá, miêu tả

và đúc kết các hiện tợng tự nhiên hay Xh, các qui luật khách quan Còn nội dung văn nghệ tập trung khám phá, miêu tả chiều sâu tính cách, số phận con ngời, thế giới bên trong tâm

lý, tâm hồn con ngời Đó là nội dung hiện thực mang tính hình tợng cụ thể, sinh động, là đời sống t tởng, tình cảm của con ngời qua cái nhìn và tình cảm cá nhân của ngời nghệ sỹ.

- Tác giả muốn nhấn mạnh và lu ý ngời đọc chính ở cái nội dung này để từ đó bàn về ý nghĩa

và sức mạnh kỳ diệu của văn nghệ đối với đời sống Xh và với mỗi con ngời tiếp nhận văn nghệ

? Luận điểm 3 của bài viết này là gì?

? Trong đoạn văn, không ít lần tác giả đa ra

quan niệm của mình về bản chất của nghệ

thuật Bản chất đó là gì? Từ bản chất ấy, tác

giả diễn giải và làm rõ con đờng đến với ngời

tiếp nhận, tạo nên sức mạnh kỳ diệu của văn

nghệ là gì?

(HS phát hiện, đọc ra câu văn nêu cách hiểu)

3 Con đ ờng riêng của văn nghệ

đối với ng ời tiếp nhận :

-> Nghệ thuật là tiếng nói của tình cảm

- Là yêu ghét, nỗi buồn vui trong

đời sống thiên nhiên và đời sống XH

- Nghệ thuật là t tởng … lắng sâu

mà kín đáo chứ không lộ liễu, khô

- Chỗ đứng của ngời nghệ sỹ là chỗ giao nhau giữa

tâm hồn con ngời với cuộc sống sản xuất và chiến

đấu; là ở tình cảm yêu ghét, nỗi buồn vui trong đời

sống thiên nhiên và đời sống XH

- Nghệ thuật là t tởng, nhng là t tởng đã đợc nghệ

thuật hoá, nghĩa là không trừu tợng, một mình trên

cao mà t tởng cụ thể, sinh động, náu mình yên lặng,

lắng sâu mà kín đáo chứ không lộ liễu, khô khan, áp

đặt mệnh lệnh…

Chính từ đặc điểm đó của nghệ thuật mà con đờng

của nghệ thuật đến với ngời tiếp nhận là con đờng độc

đáo Dẫn chứng cách đọc một bài thơ hay: đọc nhiều

lần, đọc bằng cả tâm hồn, cùng tác giả trao đổi ngẫm

ngân nga ngoài lời, chữ hết, lời tận mà ý không cùng

Cái ẩn dấu sau từng con chữ, cái khoảng trống giữa

những dòng thơ

- Văn nghệ là kết tinh tâm hồn ngời sáng tác vừa là sợi

dây truyền sự sống mà nghệ sĩ mang trong lòng, khơi

dậy lòng nhiệt tình, quyết tâm, niềm tin, đánh thức

cho tâm hồn

- Văn nghệ giúp con ngời tự nhận thức, tự xây dựng

nhân cách và cách sống của bản thân con ngời cá nhân

và XH

- Đặc biệt văn nghệ thực hiện các chức năng đó một

cách tự nhiên có hiệu quả lâu bền và sâu sắc vì nó tác

động đến tình cảm và bằng tình cảm mà đến nhận

thức và hành động tự giác

- Đó chính là khả năng và sức mạnh kỳ diệu của văn

nghệ

khan, áp đặt mệnh lệnh…

- Văn nghệ là kết tinh tâm hồn ngời sáng tác vừa là sợi dây truyền

sự sống mà nghệ sĩ mang trong lòng, khơi dậy lòng nhiệt tình, quyết tâm, niềm tin, đánh thức tình yêu và lòng phẫn nộ chân chính… tạo sự sống cho tâm hồn.

- Văn nghệ giúp con ngời tự nhận thức, tự xây dựng nhân cách và cách sống của bản thân con ngời cá nhân và XH

- Đặc biệt văn nghệ thực hiện các chức năng đó một cách tự nhiên có hậu quả lâu bền và sâu sắc vì nó tác

động đến tình cảm và bằng tình cảm mà đến nhận thức và hành

động tự giác.

- Đó chính là khả năng và sức mạnh

kỳ diệu của văn nghệ.

HS đọc ghi nhớ SGK

Nội dung ghi nhớ gồm mấy ý- diễn đạt bằng

lời tóm tắt

? Cảm nhận của em về cách viết văn nghị luận

của Nguyễn Đình Thi là gì?

III Tổng kết:

* ND: Văn nghệ, bằng rung động

mãnh liệt của tâm hồn nối sợi dây

đồng cảm giữa nghệ sỹ và bạn đọc

- Văn nghệ giúp con ngời sống phong phú hơn và tự hoàn thiện nhân cách, tâm hồn.

* Đặc sắc nghệ thuật cuả bài văn

nghị luận:

- Bố cục hợp lý chặt chẽ, tự nhiên

- Giàu hình ảnh, cảm xúc, dẫn chứng thực tế.

- Giọng văn chân thành say sa nhiệt tâm

C Củng cố, luyện tập, dặn dò:

1 Thảo luận: Thử hình dung trong thế kỷ XXI không còn tồn tại văn nghệ,

các nghệ sỹ không còn sáng tác và biểu diễn, các th viện biến mất 1 năm, thế

giới và mỗi ngời sẽ ra sao?

2 Vai trò và sứ mệnh của văn nghệ là gì? Con đờng riêng độc đáo của

văn nghệ là gì?

3 Học kỹ nội dung và nghệ thuật

4 Chuẩn bị hành trang vào hế kỷ mới