Lịch sử phát triển của tỉnh tuyên quang

Từ năm 1991, sau quyết định tách tỉnh Hà Tuyên thành tỉnh Tuyên Quang và tỉnh Hà Giang, thị xã Tuyên Quang với vai trò là trung tâm phát triển của một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn, s

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LỜI CẢM ƠN

Tác giả chân thành cảm ơn GS.TS Nguyễn Ngọc Cơ, trường Đại học

Sư phạm Hà Nội , người đã hướng dẫn tác giả hoàn thành luận văn này Xin được cá m ơn Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên , nơi tác giả hoàn t hành Chương trình Cao học dưới sự giảng dạy nhiệt tình của các thày ,

trường THPT Tân Trào - Thành phố Tuyên Quang đã tạo mọi điều kiện để tác giả hoàn thành chương trình học tập Và cuối cùng , xin cảm ơn gia đình và bạn bè đã tạo mọi điều kiện thuận lợi , động viên , giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

MỤC LỤC Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 2

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 4

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ của đề tài 7

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu 8

5.Đóng góp của luận văn 9

6 Bố cục của luận văn 9

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ THỊ XÃ TUYÊN QUANG TRƯỚC NĂM 1991 1.1 Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên 10

1.1.1 Vị trí địa lí 10

1.1.2 Điều kiện tự nhiên 11

1.1.3 Đặc điểm khí hậu 11

1.1.4 Tài nguyên 12

1.2 Dân cư và truyền thống đấu tranh cách mạng 14

1.2.1 Dân cư 14

1.2.2 Truyền thống đấu tranh cách mạng 14

1.3 Tình hình chính trị, đặc điểm kinh tế - xã hội trước năm 1991 21

1.31 Tình hình chính trị 21

1.3.2 Đặc điểm kinh tế 22

1.3.3 Đặc điểm xã hội 25

Chương 2 THỊ XÃ TUYÊN QUANG TRONG GIAI ĐOẠN 1991 – 2000 2.1 Tình hình thị xã Tuyên Quang sau khi tách tỉnh (năm 1991) 29

2.2 Đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, củng cố an ninh quốc phòng 32

2.2.1 Kinh tế 32

2.2.2 Xã hội 43

2.2.3 Củng cố an ninh - quốc phòng - trật tự an toàn xã hội 47

Chương 3 THỊ XÃ TUYÊN QUANG TRONG QUÁ TRÌNH

ĐÔ THỊ HOÁ 2001 – 2008

3.1 Tình hình chính trị 52

3.2 Chuyển biến về kinh tế 53

3.2.1 Cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế 54

3.2.2 Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp (Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá) 57

3.2.3 Thương mại - dịch vụ - du lịch 66

3.2.4 Nông, lâm nghiệp và thủy sản 71

3.2.5 Tài chính - ngân hàng 83

3.2.6 Cơ sở hạ tầng - Xây dựng cơ bản và quy hoạch đô thị 85

3.2.7 Hoạt động khoa học - công nghệ .89

3.2.8 Môi trường 90

3.3 Chuyển biến về xã hội 95

3.3.1 Kết cấu dân cư và tốc độ tăng dân số - Lao động, việc làm 95

3.3.2 Giáo dục - đào tạo - văn hóa - thể thao 99

3.3.3 Thực hiện chính sách xã hội 108

3.3.4 Công tác Y tế chăm sóc sức khỏe cộng đồng 112

3.3.5 Quốc phòng - an ninh - trật tự an toàn xã hội 115

3.3.6 Các tôn giáo, tín ngưỡng 120

KẾT LUẬN 122

Tài liệu tham khảo 126 Phụ lục

PHẦN PHỤ LỤC

Biểu tượng Thành phố Tuyên Quang 2010

Đây là mẫu biểu tượng mang nét đặc trưng của Thành phố Tuyên Quang nằm bên dòng sông Lô, đang trên đà hội nhập và phát triển

PHẦN PHỤ LỤC

Tổ chức Lễ Phật Đản tại chùa An Vinh thị xã Tuyên Quang

PHẦN PHỤ LỤC

Các hàng rau, hoa, quả tại chợ Tam Cờ Nghề tiểu thủ công nghiệp như: mây giang

đan, làm chổi chít, chế biến lâm sản

Khu vực lò cao thuộc dự án sản xuất phôi thép

do C.ty liên doanh khoáng nghiệp Hằng Nguyên

làm chủ đầu tư đang trong giai đoạn lắp đặt thiết bị và hoàn thiện các hạng mục xây dựng

Nhà máy Xi măng Tân Quang công suất 910.000 tấn/năm đang được khẩn trương xây dựng tại

xã Tràng Đà, thị xã Tuyên Quang

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thị xã Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang là trung tâm vùng đất lịch sử,

“Thủ đô Khu giải phóng”, “thủ đô kháng chiến”, nơi đã từng chứng kiến và mãi khắc ghi sâu đậm hình ảnh của chủ tịch Hồ Chí Minh cùng những sự kiện trọng đại của dân tộc trong cách mạng Tháng Tám và kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Truyền thống đoàn kết, truyền thống lịch sử, cách mạng, văn hoá đã và đang là những động lực to lớn để nhân dân các dân tộc trong tỉnh giành những thắng lợi to lớn trong kháng chiến chống Mĩ cứu nước, trong xây dựng, bảo vệ quê hương, đất nước cũng như trong công cuộc đổi mới hiện nay

Tổng kết lại chặng đường đổi mới, nhằm đánh giá và cổ vũ nhân dân các dân tộc trong thị xã cũng như toàn tỉnh, củng cố niềm tin vào Đảng, phát huy truyền thống cách mạng, truyền thống đoàn kết, không ngừng vươn lên hoàn thành nhiệm vụ chính trị trong giai đoạn mới Trong giai đoạn hiện nay, việc cấp thiết của mỗi dân tộc hay từng địa phương cụ thể, vấn đề lịch sử đặt

ra ở hiện tại cũng như cho tương lai đó là sự phát triển bền vững Theo Hội đồng thế giới về môi trường và phát triển World Commission and Environment and Development (WCED) thì “phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng của các thế

hệ tương lai trong đáp ứng các nhu cầu của họ” Như vậy, chúng ta tổng kết những gì đã đạt được và hạn chế trong thời gian qua, để hoạch định một bước

đi đúng đắn, hướng tới sự phát triển bền vững, theo đường lối đổi mới của đất nước, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử là một việc làm cần thiết

Đối với nước ta, các tỉnh miền núi phía Bắc có điểm xuất phát thấp, kinh tế chậm phát triển và đây vẫn là những vùng nghèo nhất cả nước Tuy nhiên trải qua một quá trình, có sự đóng góp của Đảng, Nhà nước, sự chỉ đạo

sát sao của các cấp chính quyền và những nỗ lực cố gắng vươn lên của đồng bào các dân tộc nên bộ mặt kinh tế - xã hội miền núi đã thay đổi

Thị xã Tuyên Quang - tỉnh Tuyên Quang là vùng đất có truyền thống lịch sử lâu đời, với vị trí là phên dậu của đất nước trong thời kì phong kiến Trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, chiến tranh biên giới phía Bắc, thị xã Tuyên Quang đã hoàn thành sứ mệnh của mình trong nhiệm vụ kháng chiến và làm căn cứ, hậu phương vững chắc của cả nước

Từ năm 1991, sau quyết định tách tỉnh Hà Tuyên thành tỉnh Tuyên Quang và tỉnh Hà Giang, thị xã Tuyên Quang với vai trò là trung tâm phát triển của một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn, song đã nhanh chóng bắt tay vào xây dựng dựa trên phương hướng nhiệm vụ đề ra của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương Từ một nền kinh tế thuần nông, thị xã đã tập trung mọi tiềm lực, chuyển dịch cơ cấu kinh tế đúng hướng Nhờ đó, kinh tế thị xã nhiều năm có tốc độ tăng trưởng cao, chuyển dịch kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng thương mại - dịch vụ; cơ sở vật chất đô thị phát triển theo hướng văn minh, hiện đại; văn hoá - xã hội có nhiều tiến bộ; quốc phòng an ninh được giữ vững; đời sống nhân dân được cải thiện từng bước Với sự nỗ lực phấn đấu vươn lên

về mọi mặt, thị xã đã đạt được các tiêu chí theo quy định là đô thị loại III, đánh dấu tiến trình phát triển đi lên, có ý nghĩa lịch sử, là tiền đề quan trọng

để xây dựng thị xã trở thành thành phố thuộc tỉnh (2010) Đó là điều kiện thuận lợi để thu hút các nhà đầu tư trong, ngoài tỉnh ở các lĩnh vực mà thị xã

có tiềm năng và lợi thế như: Phát triển công nghiệp chế biến nông - lâm sản; khai thác chế biến khoáng sản; sản xuất vật liệu xây dựng; thương mại, du lịch;

Ngày 10/9/2009, thị xã Tuyên Quang đã công bố Quyết định của Bộ Xây dựng công nhận thị xã Tuyên Quang đạt tiêu chí là đô thị loại III Đây là xu thế tất yếu, tạo điều kiện để phát triển kinh tế xã hội của địa phương Ngày 21-8-2009, Ban Thường vụ Tỉnh ủy có Kết luận số 65-KL/TU đồng ý chủ trương lập Đề án đầu tư xây dựng để thị xã Tuyên Quang trở thành thành phố

vào năm 2010 Xây dựng thị xã Tuyên Quang - thành phố tương lai "sạch, xanh, sáng, đẹp" Việc tiếp tục xây dựng và phát triển thị xã Tuyên Quang từ

đô thị loại III, trở thành thành phố thuộc tỉnh là nhờ vào kết quả của cả một chặng đường xây dựng và phát triển từ khi đổi mới đến nay

Như vậy, quá trình đô thị hóa là bước phát triển tất yếu của xã hội hiện đại, nước ta tuy có đi sau thế giới một chút nhưng chắc chắn không thể nằm ngoài quy luật này Trong giai đoạn mới của lịch sử, thị xã Tuyên Quang đã

tự nhìn nhận lại một cách cụ thể về sự phát triển của mình trong quá trình xây dựng phát triển bền vững Cụ thể trong Quyết định số 26 /2007/QĐ-UBND, ngày 17/8/2007 ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình hành động của Chính phủ và Chương trình hành động của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khoá XIV thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X về một số chủ trương, chính sách lớn để nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững khi Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới, đã xác định nhiệm vụ trọng tâm của các cơ quan hành chính nhà nước từ tỉnh đến cơ sở nhằm tận dụng tốt các cơ hội, vượt qua thách thức, để Tuyên Quang phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh Thị xã Tuyên Quang (thành phố Tuyên Quang trong tương lai) là của cả tỉnh Tuyên Quang Nhân dân Tuyên Quang lại chung sức, chung lòng xây dựng thị xã Tuyên Quang sớm trở thành thành phố vào năm 2010

Giai đoạn 1991 đến 2008, thị xã Tuyên Quang đóng vai trò là trung tâm của một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn Trong bối cảnh chung của cả tỉnh, thị xã đã từng bước xây dựng cơ sở vật chất, con người để thoát khỏi khủng hoảng và tiến tới trở thành một đô thị phát triển Có thể nói giai đoạn này là tiền đề để thị xã bước sang một trang sử mới, đó là được công nhận đô thị loại III từ ngày 10/9/2009, và xây dựng để thị xã Tuyên Quang trở thành thành phố vào năm 2010

Dựa trên các nguồn tư liệu, luận văn này khái quát lại tình hình “Thị xã

Tuyên Quang từ 1991 đến 2008”, qua đó khẳng định những thành quả đã đạt

được và hạn chế còn tồn tại; đồng thời khẳng định thêm sự đúng đắn trong chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước trong việc hoạch định đường lối phát triển cho mô hình địa phương miền núi phía Bắc

Đề tài cũng làm rõ thêm về truyền thống lịch sử, văn hóa tốt đẹp của thị

xã Tuyên Quang trong quá khứ và hiện tại

Lịch sử địa phương là một bộ phận cấu thành lịch sử dân tộc Dạy và học lịch sử địa phương không chỉ giúp học sinh hiểu về mảnh đất và con người nơi mình sinh ra và lớn lên, hun đúc niềm tự hào, giáo dục truyền thống, trách nhiệm công dân mà còn là cách giúp học sinh nhận thức sâu sắc thêm lịch sử dân tộc Đáp ứng yêu cầu giảng dạy phần lịch sử địa phương trong phân phối chương trình bộ môn lịch sử ở trường phổ thông, luận văn có thể cung cấp nguồn tư liệu cho việc biên soạn và giảng dạy phần lịch sử địa phương, góp phần giáo dục thế hệ trẻ biết tôn trọng và phát huy truyền thống lịch sử quê hương

Từ những lý do trên, tôi đã chọn đề tài:

“Thị xã Tuyên Quang từ 1991 đến 2008”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

được nghiên cứu và công bố nhiều cả ở tầm vĩ mô và vi mô, trước hết là tại các văn kiện Đảng và Nhà nước và các công trình nghiên cứu về lịch sử Đảng

bộ địa phương

Vai trò của kinh tế địa phương thể hiện trong các văn kiện Đảng và Nhà nước đó là các Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (1986), VII (1991), VIII (1996), IX (2001), X (2006)

Các cuốn sách "Đổi mới là đòi hỏi bức thiết của đất nước và của thời đại" của Trường Chinh, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội, 1987; "Đổi mới sâu

sắc và toàn diện trên mọi lĩnh vực" của đồng chí Nguyễn Văn Linh, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội, 1987; "Sự nghiệp đổi mới và chủ nghĩa xã hội" của Tổng

Bí thư Đỗ Mười, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội, 1992… đã nêu lên những yêu cầu, định hướng đổi mới kinh tế - xã hội của nước ta

Tác phẩm "Nắm vững đường lối cách mạng xã hội chủ nghĩa tiến lên xây dựng kinh tế địa phương vững mạnh" của Lê Duẩn, Nhà xuất bản Sự thật,

Hà Nội, 1968 đã nói rõ vị trí, vai trò của kinh tế địa phương đối với sự phát triển kinh tế đất nước thời đổi mới

Việt Nam những chặng đường lịch sử 1954 - 1975; 1975 - 2005 NXB Giáo dục, Hà Nội 2005

Việt Nam 1954 - 2005 (21 năm kháng chiến chống Mĩ cứu nước và 30 năm xây dựng bảo vệ Tổ quốc) NXB Giáo dục, Hà Nội, 2005

Trần Xuân Minh, Lịch sử Việt Nam 1945 - 2000, Nhà xuất bản Giáo dục - 2006

Các công trình nghiên cứu về các vấn đề kinh tế - xã hội thời kỳ đổi mới như tác phẩm "Lịch sử Việt Nam từ năm 1975 đến nay - những vấn đề lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam", Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 1998; "Đổi mới kinh tế - xã hội thành tựu, vấn đề và giải pháp" của Phạm Xuân Nam, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội

Các tài liệu nói trên đã đặt ra những yêu cầu, định hướng cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Đối với thị xã Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang, vấn đề “Thị xã Tuyên

Quang từ 1991 đến 2008” được đề cập đến trong các công trình nghiên cứu

của các cơ quan, cá nhân, các báo cáo của các cơ quan Đảng, chính quyền địa phương, trong đó có:

- Lịch sử truyền thống xây dựng và phát triển của thị xã Tuyên Quang được giới thiệu trong cuốn "Lịch sử Đảng bộ thị xã Tuyên Quang" Cuốn sách

đã nêu lên một cách khá đầy đủ, tổng quát về công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội thị xã dưới sự lãnh đạo của Đảng trong những năm đổi mới

- Cuốn "Lịch sử Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang" Cuốn sách đã nêu lên một cách tổng quát về công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

- UBND thị xã Tuyên Quang: Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế -

xã hội thị xã Tuyên Quang đến năm 2020, Báo cáo tổng hợp, Tuyên Quang, tháng 8-2007

- Báo cáo thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng hằng năm của UBND thị xã Tuyên Quang

- Trong báo cáo của các phòng, ban như phòng Giáo dục và Đào tạo, phòng Công nghiệp, phòng Thương mại và Dịch vụ, phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, phòng Tài nguyên & Môi trường… có đề cập đến chuyên ngành do phòng ban phụ trách nên không toàn diện, không có tính tổng quát

- Hệ thống niên giám thống kê của Cục thống kê tỉnh Tuyên Quang, phòng thống kê thị xã Tuyên Quang thống kê những số liệu trong quá trình xây dựng và phát triển thị xã Tuyên Quang nhưng còn đơn lẻ, chưa có hệ thống, chưa phản ánh được toàn cảnh tình hình thị xã Tuyên Quang giai đoạn

1991 đến 2008

Tất cả các công trình nghiên cứu và tài liệu đã đề cập đến tình hình thị

xã Tuyên Quang, nhưng ở đây chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách cụ thể, đầy đủ, hệ thống về thị xã Tuyên Quang từ năm 1991 đến năm

2008 Với việc thực hiện đề tài: “Thị xã Tuyên Quang từ 1991 đến 2008”,

chúng tôi đánh giá cao các công trình nghiên cứu đi trước và đã xem xét, lựa chọn sử dụng, vừa mang tính kế thừa, đồng thời phát triển để hoàn thành luận văn của mình

Do khoảng cách thời gian lịch sử mà đề tài này đề cập còn quá ngắn, tình hình kinh tế - xã hội còn đang tiếp diễn, việc nhận xét đánh giá thật không dễ dàng khi tầm nhìn lịch sử còn chưa đủ rõ; giữa lịch sử và thời sự khó phân biệt nhau về ranh giới, do đó sẽ gặp khó khăn lớn về phương pháp nghiên cứu chuyên ngành - đó là phương pháp lịch sử Với ý nghĩa nhất định

về khoa học cũng như về thực tiễn như đã trình bày ở trên, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài này

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu, nhiệm vụ của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu tình hình Thị xã Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang trong thời kỳ từ năm 1991 đến năm 2008 trên các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn không gian: Đề tài giới hạn trong thị xã Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang

- Giới hạn về thời gian: Đề tài tập trung nghiên cứu thị xã Tuyên Quang

từ năm 1991, sau quyết định tách tỉnh Hà Tuyên thành tỉnh Hà Giang và tỉnh Tuyên Quang, cho đến năm 2008, năm được công nhận trở thành đô thị loại

Tuyên Quang

4 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

4.1 Nguồn tư liệu

Để hoàn thành luận văn, chúng tôi dựa vào các tư liệu sau:

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng, các chỉ thị nghị quyết, báo cáo tổng kết của Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang, thị uỷ, UBND thị xã Tuyên Quang trong thời gian từ năm 1991 đến năm 2009, các số liệu, hệ thống bảng biểu của trung tâm lưu trữ, Cục thống kê Tuyên Quang, phòng lữu trữ thị xã Tuyên Quang, các sở, ban ngành liên quan

Các sách, báo, bài viết, các công trình nghiên cứu về tình các địa phương trong giai đoạn đổi mới, các bài phát biểu của các đồng chí lãnh đạo tỉnh, thị xã về tình hình phát triển kinh tế - xã hội của thị xã Tuyên Quang

Đó là những nguồn tư liệu quan trọng giúp chúng tôi dựng lại bức tranh lịch sử về quá trình phát triển của thị xã Tuyên Quang từ năm 1991 đến năm

Đó là những khó khăn trong việc sử dụng tư liệu để nghiên cứu, hoàn thành luận văn Chúng tôi đã cố gắng sưu tầm, khai thác tư liệu từ nhiều nguồn, phân tích, so sánh đối chiếu để có được những tư liệu đáng tin cậy, khách quan nhất

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này, chúng tôi sử dụng phương pháp lịch sử là chủ yếu nhằm khôi phục lại bức tranh về Thị xã Tuyên Quang từ năm 1991 đến

2008 Kết hợp với phương pháp lôgíc để đánh giá, nhận xét, rút ra đặc điểm, bài học kinh nghiệm của quá trình đổi mới ở thị xã Tuyên Quang

Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp điều tra điền dã, thống kê, so sánh, đối chiếu phân tích, tổng hợp nhằm làm sáng tỏ nội dung của để tài

5 Đóng góp của luận văn

Luận văn trình bày hệ thống, chân thực về thị xã Tuyên Quang từ năm

1991 đến năm 2008

Từ kết quả nghiên cứu, luận văn nêu lên đặc điểm, thành tựu, ưu điểm cũng như những hạn chế, bất cập trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của thị xã Tuyên Quang trong thời kỳ đổi mới Từ đó rút ra nhận xét, đánh giá, đề xuất một số kiến nghị, giải pháp nhằm phát huy mọi tiềm năng, sức mạnh và khắc phục các vấn đề bất cập, tiến tới sự phát triển bền vững

Luận văn có thể làm tư liệu giáo dục truyền thống lịch sử địa phương, góp phần làm làm rõ tính đúng đắn của đường lối đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo

6 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung luận văn được chia thành 3 chương

Chương 1: Khái quát về thị xã Tuyên Quang trước năm 1991

Chương 2: Thị xã Tuyên Quang trong giai đoạn 1991 - 2000

Chương 3: Thị xã Tuyên Quang trong quá trình đô thị hoá 2001 - 2008

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ THỊ XÃ TUYÊN QUANG TRƯỚC NĂM 1991 1.1 Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên

1.1.1 Vị trí địa lí

Thị xã Tuyên Quang là trung tâm tỉnh lỵ Tuyên Quang Là tỉnh miền núi nằm ở vùng Đông Bắc Việt Nam, cách Hà Nội khoảng 160 km về phía Bắc, Phía Bắc và Tây Bắc giáp tỉnh Hà Giang và Cao Bằng, phía Nam giáp tỉnh Phú Thọ và Vĩnh Phúc, phía Đông giáp tỉnh Bắc Kạn và tỉnh Thái Nguyên, phía Tây giáp tỉnh Yên Bái

Thị xã Tuyên Quang có tọa độ địa lý từ 21052’ đến 21043’ vĩ Bắc và

về địa giới hành chính: phía bắc tiếp giáp các xã Tân Long, Thắng Quân, Phú Thịnh; phía nam tiếp giáp các xã Nhữ Khê, Đội Bình, thị trấn Tân Bình thị xã Yên Sơn và xã Vĩnh Lợi, Cấp Tiến thị xã Sơn Dương, phía tây tiếp giáp bốn

xã Kim Phú, Trung Môn, Hoàng Khai và Nhữ Hán thị xã Yên Sơn; diện tích

tự nhiên là 11.917,45 ha bằng 2,03% tổng diện tích cả tỉnh (tổng diện tích tự nhiên của tỉnh Tuyên Quang là 587.038,5) , trong đó đất nông nghiệp 35,66%; đất lâm nghiệp 32,37%; thổ cư và đất chuyên dụng 21,47%; diện tích núi đá, sông ngòi và mặt nước 10,50% [67, tr.10]

Về hành chính: thị xã Tuyên Quang gồm 7 phường và 6 xã, tổng diên tích đất tự nhiên 119,18 km2; trong đó diện tích nội thị 30,72 km2, diện tích ngoại thị 88,46 km2 [100, tr.2]

Thị xã Tuyên Quang là đầu mối giao thông thủy, bộ quan trọng Đường thủy có sông Lô, tàu lớn xuôi tới Việt Trì, Hà Nội và các tỉnh đồng bằng sông Hồng Mùa mưa, tàu nhỏ có thể ngược sông Lô lên đến Hàm Yên, ngược sông Gâm lên đến Chiêm Hóa Đường bộ có Quốc lộ 2 nối Tuyên Quang với

Hà Nội qua Phú Thọ, Vĩnh Phúc về phía nam, với Hà Giang về phía bắc Quốc lộ 37 nối Tuyên Quang với Yên Bái và các tỉnh Tây Bắc với Thái Nguyên, Bắc Kạn, Cao Bằng và các tỉnh Đông Bắc.[96, tr.10]

Mặc dù thị xã Tuyên Quang nằm sâu trong nội địa, cách xa cảng, cửa khẩu và các trung tâm kinh tế lớn của cả nước, không có đường hàng không nhưng do có hệ thống giao thông đường bộ, đường thủy hoàn chỉnh, dày đặc nên việc thông thương, giao dịch, trao đổi hàng hóa của thị xã với bên ngoài khá thuận lợi

1.1.2 Điều kiện tự nhiên (Địa hình địa mạo)

Địa hình Tuyên Quang tương đối phức tạp và bị chia cắt nhiều bởi hệ thống sông suối Thị xã Tuyên Quang nằm trong kiểu địa hình thung lũng: phân bố dọc theo dòng sông Lô, tạo thành những bãi bồi không liên tục, thuận lợi cho việc trồng cây nông nghiệp và hoa màu Kiểu địa hình này thường bị ngập nước vào mùa mưa lũ Sự chênh lệch độ cao địa hình giữa các vùng trong tỉnh khá lớn.Thị xã Tuyên Quang nằm trong khoảng 10% diện tích của tiểu vùng địa hình đồi thấp và thung lũng: có diện tích không lớn, gồm phần diện tích thuộc các huyện Yên Sơn, Sơn Dương và thị xã Tuyên Quang Tiểu vùng này có các dải đồng bằng tương đối rộng, phân bố dọc thung lũng các sông, rất thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp [67, tr.13]

Nằm hai bên bờ sông Lô, địa hình thị xã thấp dần theo hướng bắc - nam Tả ngạn là dãy núi Tràng Đà - Nông Tiến với một số núi đất và núi đá xen nhau, có đỉnh núi Dùm cao 400m, ven sông có những cánh đồng hẹp Hữu ngạn đất đai tương đối bằng phẳng, có một vài ngọn núi đất thấp như núi Thổ Sơn, núi Cố Hai bên tả ngạn, hữu ngạn được nối bởi cầu Nông Tiến, cầu

An Hòa và cầu Tân Hà

Nhìn chung, địa hình địa mạo thị xã Tuyên Quang khá phức tạp, nội thị

là khu đất khá bằng phẳng, xen lẫn gò đồi thấp, ao hồ, ruộng trũng, cao độ trung bình cốt 26,5m, có lợi thế hơn cho việc đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng

và phân bố dân cư so với các khu vực khác trong tỉnh

1.1.3 Đặc điểm khí hậu

Khí hậu Tuyên Quang vừa mang tính đa dạng của chế độ hoàn lưu gió mùa nhiệt đới, chịu ảnh hưởng của khí hậu lục địa Bắc á - Trung Hoa, vừa mang tính khí hậu vùng núi cao có địa hình bị phân cắt mạnh Trong năm, ở khắp nơi trong tỉnh đều có thể thấy sự thay phiên nhau tác động của các khối không khí

Khí hậu của thị xã là khí hậu nhiệt đới gió mùa, chia làm hai mùa rõ rệt; mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau Trung bình hằng năm nhiệt độ là 23,00C, độ ẩm là 84%, lượng mưa là 1.600mm.[67, tr.16]

Thị xã Tuyên Quang nằm ở hạ lưu sông Lô, ngoài sông Lô, thị xã còn

có ngòi Là, ngòi Cơi, ngòi Chả và ngòi Thục; về mùa mưa các sông, ngòi thường có lũ lụt, gây ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống của nhân dân Hiện tại đã có thuỷ điện Na Hang đầu nguồn sông Gâm và nhiều công trình thuỷ lợi khác đang được Nhà nước đầu tư xây dựng, qua đó hạn chế được nước ngập úng cho thị xã vào mùa mưa

1.1.4 Tài nguyên

Tài nguyên nước: nước mặt của thị xã vào loại trung bình của lãnh thổ phía Bắc Việt Nam, tiềm năng nước mặt dồi dào, gấp 10 lần yêu cầu nước sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt và nguồn nước mặt là nguồn nước chính cung cấp cho thị xã trong tương lai Khu vực thị xã có mạng lưới sông ngòi phân

bố khá đồng đều Con sông chính là sông Lô và nhiều sông ngòi nhỏ cùng ao

hồ, tạo thành mạng lưới thuỷ văn khá dày Đây là nguồn nước mặt cung cấp nước chủ yếu cho thị xã hiện nay Tuy nhiên vào mùa mưa, lũ cao nước sông

có hàm lượng cặn lơ lửng, độ đục, độ màu vượt quá giới hạn cho phép gây trở ngại cho việc sử dụng nước sông làm nguồn nước cấp sinh hoạt Thị xã còn

có lượng nước ngầm dồi dào, có ở khắp lãnh thổ và chất lượng tốt đủ tiêu chuẩn dùng trong sinh hoạt Mực nước ngầm không sâu và tương đối ổn định, thuận lợi cho khai thác, kể cả khai thác đơn giản trong sinh hoạt đời sống

nhân dân Chất lượng nước ngầm trong khu vực nhìn chung là tốt, nước trong, theo nghiên cứu thì nước không nhiễm cặn, không nhiễm các hợp chất nitơ và kim loại nặng Tuy vậy, nước ngầm phân bố không đồng đều theo cấu thành địa chất [67, tr.29]

Về tài nguyên khoáng sản: hiện nay thị xã không còn rừng tự nhiên, chỉ

có rừng trồng Lòng đất thị xã có than và quặng kẽm, song trữ lượng đã bị khai thác cạn kiệt Ngoài ra, thị xã Tuyên Quang còn có trữ lượng khá lớn đá vôi và cát, sỏi, đảm bảo cung cấp đủ nguyên liệu cho ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng ở địa phương

Tài nguyên du lịch: Thị xã có cảnh quan thiên nhiên kì thú, nhiều di

tích lịch sử - văn hóa, có tiềm năng phát triển du lịch như: dãy núi Tràng Đà (Nông Tiến), thác Cổng Trời, động Tiên và nhiều hang động khác Cùng đó là

hệ thống các đền, chùa như: đền Ỷ La, đền Thượng, đền Cảnh Xanh, đền Cấm, chùa An Vinh, chùa Trùng Quang, chùa Linh Thông, chùa Hương Nghiêm có kiến trúc, cảnh quan đẹp, hằng năm thu hút nhiều du khách đến thăm quan vãn cảnh Trên địa bàn còn có một số di tích lịch sử như Thành nhà Mạc được xây dựng từ thế kỉ XVI; đền Hạ xây dựng từ thế kỉ XVIII là hai di tích lịch sử - văn hóa xếp hạng cấp quốc gia

Nhờ có những di tích lịch sử cách mạng như: thành nhà Bầu, thành nhà Mạc, Hòa Mục, Bình Ca, Đá Bàn, Kim Bình, Km7, cầu Cả, đèo Chắn, Hòn lau… và đặc biệt là khu di tích lịch sử Tân Trào nên từ lâu thị xã Tuyên Quang được nhân dân trong cả nước coi đây là một trung tâm của các tuyến tham quan, du lịch các di tích lịch sử cách mạng, các di tích lịch sử văn hóa của quốc gia tại tỉnh Tuyên Quang

Tài nguyên nhân văn Tính đến năm 2008, dân số thị xã Tuyên Quang là 92.413 người, trong

đó dân số nội thị 70.453 người, với 35.503 người trong độ tuổi lao động, chiếm 64,96% so với tổng dân số nội thị, trong đó lao động nông nghiệp là

6.236 người, lao động phi nông nghiệp (nội thị) 29.267 người, chiếm 82,44%

so với tổng số lao động nội thị, tỉ lệ tăng tự nhiên năm 2008 là 9,23% [22], [100, tr.41]

Cộng đồng các dân tộc khu vực thị xã cũng như tỉnh Tuyên Quang với những truyền thống và bản sắc riêng đã hình thành nên một nền văn hoá phong phú, đa dạng với nhiều nét độc đáo, với truyền thống cách mạng và yêu nước lâu đời, luôn một lòng sắc son theo Đảng, đoàn kết một lòng xây dựng quê hương đất nước ngày một vững mạnh giàu đẹp

1.2 Dân cư và truyền thống đấu tranh cách mạng

1.2.1 Dân cư

Trên địa bàn thị xã Tuyên Quang hiện có 18 dân tộc anh em sinh sống, trong đó dân tộc Kinh chiếm 48,21%, các dân tộc ít người chiếm 51,79% (Tày chiếm 25,45%, Dao chiếm 11,38%, Sán Chay chiếm 8%, Mông chiếm 2,2%, Nùng chiếm 1,9%, Sán Dìu chiếm 1,6% ) [67, tr.51] Mỗi dân tộc đều có phong

tục tập quán và văn hóa riêng, tạo nên sự đa dạng về bản sắc văn hoá

Về tiếng nói, được xếp vào 4 nhóm chính là: Nhóm ngôn ngữ Việt - Mường (có dân tộc Kinh); nhóm ngôn ngữ Tày - Thái (có các dân tộc Tày, Cao Lan, Nùng); nhóm ngôn ngữ Mông - Dao (có các dân tộc Mông, Dao, Pà Thẻn, Tống); nhóm ngôn ngữ Hán (có các dân tộc Sán Dìu, Hoa) Các phong tục tập quán mang nét chung, liên quan đến chu kỳ một đời người như: Phong tục sinh đẻ, nuôi con, cưới xin, làm nhà, tang lễ và trong lao động sản xuất, sinh hoạt; trong đó, có những phong tục đẹp như: Hát Quan làng trong lễ cưới, hát Then của dân tộc Tày; hát Soọng cô của dân tộc Sán Dìu; hát Páo

dung và cấp sắc của dân tộc Dao; hát Sình ca của dân tộc Cao Lan

1.2.2 Truyền thống lịch sử đấu tranh cách mạng

Thời Hùng Vương, tỉnh Tuyên Quang nằm trong địa vực của nhà nước Văn Lang và thuộc địa bàn Bộ Vũ Định Trải qua các thời kì Đinh, Lê, Lý, Trần, hậu Lê… tỉnh Tuyên Quang thuộc châu Tuyên Quang, Thừa Tuyên

Quang, Trấn Minh Quang Đời nhà Nguyễn được gọi là tỉnh Tuyên Quang Nửa cuối thế kỉ XIX, thực dân Pháp xâm lược nước ta, tháng 4 -1900, toàn quyền Đông Dương ra nghị định chia Tuyên Quang thành hai tỉnh: Tuyên Quang và Hà Giang Tỉnh Tuyên Quang bao gồm 6 châu: Yên Sơn, Sơn Dương, Hàm Yên, Chiêm Hóa, Na Hang và Yên Bình (tháng 7 – 1956 thị xã Yên Bình được sáp nhập về tỉnh Yên Bái)

Dưới thời phong kiến và Pháp thuộc, nền kinh tế của thị xã Tuyên Quang chủ yếu là nông nghiệp Cư dân thị xã phần nhiều sinh sống bằng nghề trồng trọt và chăn nuôi; kỹ thuật canh tác lạc hậu, phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên Ngoài chăn nuôi và trồng trọt, cư dân thị xã còn làm nhiều nghề thủ công như: khai thác, chế biến nông - lâm sản và nghề dệt vải từ sợi bông

Trải qua các thời kỳ, địa dư hành chính của thị xã Tuyên Quang có nhiều biến động Trước Cách mạng Tháng Tám 1945, thị xã Tuyên Quang chưa là một đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh, các đơn vị hành chính cơ sở thuộc địa bàn thị xã Tuyên Quang ngay khi đó đều thuộc châu Yên Sơn Sau cách mạng Tháng Tám 1945, tháng 5 - 1946, ủy ban hành chính thị xã Tuyên Quang được thành lập, thị xã Tuyên Quang trở thành một đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh Tuyên Quang Địa giới hành chính của thị xã chỉ bao gồm hai khu phố Xuân Hòa và Tam Cờ nằm trên hữu ngạn sông Lô với diện tích

Tháng 5 - 1948, căn cứ vào điều kiện cụ thể của thị xã Tuyên Quang, Chính phủ đã ra quyết định tạm thời giải thể ủy ban kháng chiến hành chính thị xã Tuyên Quang Ngày 15 - 2 - 1955, Thủ tướng Chính phủ đã ra Nghị định số 460 tái lập thị xã Tuyên Quang, theo đó, địa giới hành chính của thị xã Tuyên Quang bao gồm thị xã Tuyên Quang (cũ) và hai thôn Minh Tân, Cầu Lườn thuộc xã Ỷ La ( thị xã Yên Sơn) Đến tháng 10 - 1969, Chính phủ quyết định sáp nhập bốn xã Ỷ La, Hưng Thành, Nông Tiến, Tràng Đà thuộc thị xã Yên Sơn về thị xã Tuyên Quang Trước tháng 9 - 2008, thị xã Tuyên Quang có bảy đơn vị hành chính gồm ba phường: Tân Quang, Minh Xuân, Phan Thiết và bốn xã Ỷ La, Hưng Thành, Nông Tiến, Tràng Đà Ngày 3 - 9 -

2008, Chính phủ đã ban hành nghị định 99/2008/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới thị xã Yên Sơn để mở rộng thị xã Tuyên Quang và thành lập một số phường thuộc thị xã Tuyên Quang Chính vì thế mà hiện nay thị xã Tuyên Quang có 13 đơn vị hành chính trực thuộc, bao gồm các phường: Tân quang, Minh Xuân, Phan Thiết, Ỷ La, Tân Hà, Hưng Thành, Nông Tiến và các xã: Tràng Đà, An Tường, Lưỡng Vượng, An Khang, Thái Long, Đội Cấn với 294 xóm, tổ nhân dân Với dân số là 90.793 người, trong đó dân tộc Kinh chiếm

đa số và có hầu hết các dân tộc ít người khác trong tỉnh cùng đoàn kết sinh sống

Trong quá trình lịch sử, thị xã Tuyên Quang luôn là một địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng, là thủ phủ của một vùng “An biên” che chắn cho kinh đô Thăng Long về phía bắc Tấm bia đá trên núi Thổ sơn còn ghi:

“An biên viễn hải ưu kinh bạc Tuyên Thành vạn cổ án Thăng Long”

và tỏa sáng trong lao động, sản xuất cũng như trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc

Từ giữa thế kỷ XIX (năm 1858), thực dân Pháp tiến hành cuộc xâm lược Việt Nam, triều đình phong kiến nhà Nguyễn bạc nhược, từng bước đầu hàng quân xâm lược Mặc dù vậy, nhân dân thị xã Tuyên Quang vẫn cùng với nhân dân cả nước tiến hành cuộc chiến đấu chống lại ách thống trị của thực dân Pháp

Ngày 31 - 5 - 1884 thực dân Pháp bắt đầu đánh chiếm Tuyên Quang, nhân dân thị xã Tuyên Quang đã triệt để thực hiện “Vườn không nhà trống”

để chống giặc

Với ưu thế hơn hẳn về kỹ thuật và lực lượng quân sự, quân Pháp đã đánh chiếm được tỉnh lị Tuyên Quang Nhưng quân xâm lược không thể yên thân, đồng bào các dân tộc Kinh, Tày, Cao Lan…, suốt một vùng quanh thị xã

đã tập hợp lực lượng cùng với đạo quân của Lưu Vĩnh Phúc tiến đánh kịch

liệt, buộc chúng phải tập trung quân về đóng trong thành Tuyên Quang (thành nhà Mạc)

Trong nhiều tháng vây thành, đánh địch (từ tháng 8 - 1884 đến tháng 4

- 1885) với những trận chiến đấu quyết liệt, quân dân ta đã tiêu diệt được 200 tên, bằng 1/3 lực lượng quân địch đóng trong thành Hầu hết các sĩ quan và một nửa binh lính địch bị thương vong, buộc quân địch phải cầu cứu xin viện

binh từ Hà Nội lên giải vây [2, tr.15]

Khi thực dân Pháp xác lập được ách thống trị tại Tuyên Quang, nhân dân Tuyên Quang vẫn tích cực ủng hộ và tham gia các phong trào yêu nước đang diễn ra sôi nổi trên toàn quốc Trong những năm 1925 - 1927, tầng lớp trí thức và học sinh thị xã đã hưởng ứng phong trào để tang nhà yêu nước Phan Chu Trinh (1872 - 1926) và phản đối bản ánh tử hình của thực dân Pháp đối với nhà yêu nước Phan Bội Châu (1867 - 1940) Trong hai năm 1928 -

1929, nhiều đảng viên Quốc Dân Đảng đã đã đến Tuyên Quang hoạt động trong sự ủng hộ, che chở của nhân dân thị xã

Các phong trào yêu nước, chống thực dân phong kiến của nhân dân thị

xã Tuyên Quang trong thời kì này, tuy chưa có tổ chức rõ nét và chưa giành được thắng lợi, song đó cũng là nhân tố quan trọng tạo điều kiện thuận lợi cho

sự bắt rễ, phát triển của phong trào cách mạng ở thị xã Tuyên Quang dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam sau này

Từ khi có Đảng lãnh đạo, cùng với nhân dân các dân tộc trong tỉnh, nhân dân các dân tộc thị xã Tuyên Quang sớm được giác ngộ đã hăng hái tham gia phong trào cách mạng, đoàn kết đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền Trong cuộc kháng chiến trường kì chống thực dân Pháp xâm lược, là cửa ngõ phía tây của An toàn khu, nhân dân các dân tộc thị xã Tuyên Quang

đã thực hiện triệt để “Tiêu thổ kháng chiến”, bền bỉ, mưu trí, dũng cảm chiến đấu, lập nhiều chiến công, góp phần cùng quân dân trong toàn tỉnh hoàn thành xuất sắc sứ mệnh bảo vệ An toàn khu, bảo vệ các cơ quan đầu não kháng chiến và cung cấp nhân lực, vật lực cho kháng chiến thắng lợi

Trước thực trạng phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân phát triển, ngày 20-3-1940 Chi bộ Mỏ than được thành lập tại đền Mỏ Than, với 7 đảng viên đầu tiên, đây là Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở tỉnh Tuyên Quang Đồng chí Vũ Mùi được chỉ định làm Bí thư Sự kiện này đã đáp ứng bước phát triển tiếp theo cho cách mạng địa phương

Trong cách mạng Tháng Tám năm 1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Tuyên Quang diễn ra từ ngày 17 - 8 đến ngày 21 - 8 - 1945, nhân dân Tuyên Quang đã giành được thắng lợi hoàn toàn Tháng 5 - 1946, thị xã Tuyên Quang được chính thức thành lập và trở thành một đơn vị hành chính độc lập cấp thị xã.[2, tr.52]

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, cùng với sự lớn mạnh của phong trào cách mạng trong cả nước, các đơn vị vũ trang và bán vũ trang đã lần lượt ra đời Thực hiện Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ nhất về tổ chức, chỉ đạo, xây dựng, huấn luyện, hoạt động và phát triển của lực lượng vũ trang nhân dân; Nghị quyết kỳ họp thứ hai Quốc hội (khoá I) và sắc lệnh số 230/SL của Chủ tịch nước về việc thành lập các Ban chỉ huy tỉnh đội, huyện đội, xã đội dân quân Thực hiện quyết định của Bộ Quốc phòng ngày 17/4/1947 tỉnh đội Tuyên Quang được thành lập Thực hiện chủ trương của Tỉnh uỷ Tuyên Quang là “tích cực xây dựng lực lượng”, chỉ trong vòng 2 tháng lực lượng vũ trang tỉnh đã phát triển nhanh chóng với trên 12 nghìn dân quân, 4 nghìn du

kích; Mỗi huyện, thị xã có từ 1 đến 2 Đại đội, mỗi xã có từ 1 tiểu đội đến 1 trung đội dân quân du kích [71, tr.3]

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Tuyên Quang được chọn làm An toàn khu, nơi Trung ương Đảng, Chính phủ, Bác Hồ và nhiều cơ quan Trung ương ở, làm việc, lãnh đạo, chỉ đạo kháng chiến giải phóng dân tộc, lực lượng vũ trang đã cùng với nhân dân các dân tộc Tuyên Quang đoàn kết một lòng, chủ động, sáng tạo, dũng cảm tham gia chiến đấu

đánh địch trên địa bàn và bảo vệ An toàn khu căn cứ địa cách mạng Chiến

dịch Thu đông năm 1947, lực lượng vũ trang thị xã Tuyên Quang đã phối hợp với bộ đội chủ lực tham gia đánh 48 trận, tiêu diệt 1.289 tên và làm bị thương

240 tên; bắn chìm, bắn cháy 10 ca nô, tàu chiến, phá hủy 01 máy bay, thu nhiều vũ khí và đồ dùng quân sự của địch, trong đó có những trận đánh tiêu biểu như: Trận Bình Ca (12/10/1947) - trận “ mở đầu” cho những chiến công rực rỡ khác trên sông Lô; Trận địa lôi Km 7 (22/10/1947) trở thành nỗi kinh hoàng của quân Pháp, đó là một trong những trận đánh điển hình về tinh thần mưu trí, sáng tạo, dũng cảm, dùng vũ khí địch đánh địch của lực lượng vũ trang tỉnh; Trận Cầu Cả - Đèo Gà (Từ ngày 04 đến 08/11/1947), trận đánh thể hiện ý trí quyết tâm tiêu diệt địch của quân và dân ta; Trận khe Lau (10/11/1947) - là trận đánh với sự phối hợp tác chiến chặt chẽ giữa quân và dân Tuyên Quang với bộ đội chủ lực, trận đánh được mệnh danh là “bể lửa thiêu đốt quân giặc” Các trận đánh đã làm cho kẻ địch hoang mang, lo sợ Nhưng với sự hiếu chiến, ngoan cố, đến tháng 5 năm 1949, thực dân Pháp

mở chiến dịch Sông Lô lần thứ 2, chỉ trong vòng một tuần quân và dân Tuyên Quang đã đánh 25 trận, quân ta đã tiêu diệt - làm bị thương và bắt sống hàng trăm tên địch, bảo vệ vững chắc các cơ sở kháng chiến của ta [2, tr.70]

Trong chiến dịch Đông Xuân 1953 - 1954, đỉnh cao là chiến dịch lịch

sử Điện Biên Phủ, thị xã cùng cả tỉnh Tuyên Quang đã huy động 56.196 lượt

người tham gia dân công, 721 xe đạp thồ phục vụ chiến đấu, đã sửa chữa gần

200 km đường giao thông, đắc biệt các tuyến đường qua phà Bình Ca, phà

Hiên luôn bảo đảm thông suốt, góp phần chi viện kịp thời cho chiến trường Kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, thị xã Tuyên Quang đóng góp cùng cả tỉnh với trên 10.000 người tham gia bộ đội, thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến, đóng góp 6.519.000 ngày công phục vụ các chiến dịch [71, tr.3]

Hoà bình lập lại, miền Bắc bước vào xây dựng CNXH, nhiệm vụ của lực lượng vũ trang thị xã lúc này là bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền trấn áp bọn phản cách mạng, bảo vệ trị an ở địa phương Tỉnh đội đã chỉ đạo thị xã thành lập một trung đội dân quân cơ động làm nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu Ngày 05/8/1964, đế quốc Mỹ dùng máy bay đánh phá miền Bắc Để ứng phó với âm mưu của địch, lực lượng vũ trang thị xã Tuyên Quang đã nhanh chóng xây dựng, phát triển lực lượng, đến năm 1965 tỉnh đã thành lập 1 tiểu đoàn pháo cao xạ 37 ly, 1 tiểu đoàn bộ binh và 1 đại đội bộ binh tăng cường; 100%

xã, phường, cơ quan, xí nghiệp có lực lượng dân quân tự vệ với quân số 24.112 chiến sĩ, đồng thời các tiểu đoàn Bình ca 3, Bình ca 4, Bình ca 5 lần lượt được thành lập lên đường chi viện cho chiến trường miền Nam Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cùng với đồng bào và chiến sỹ cả nước, gần 4,2 vạn thanh niên là con em nhân dân các dân tộc thị xã Tuyên Quang và cả tỉnh

đã hăng hái lên đường chiến đấu ở các chiến trường Huy động được 33.840 lượt dân quân tự vệ với trên 627.200 ngày công phục vụ chiến đấu, góp phần cùng nhân dân cả nước đánh bại cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ, đồng thời làm tròn nghĩa vụ của hậu phương lớn đối với miền Nam

Từ năm 1964 đến năm 1972, quân và dân Tuyên Quang đã phối hợp với các đơn vị chủ lực tổ chức chiến đấu 207 trận, bắn rơi 21 máy bay Mỹ, trong đó bắn rơi tại chỗ 2 máy bay [71, tr.3]

Trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc, thị xã Tuyên Quang là hậu phương vững chắc của các huyện biên giới Cùng thời gian, lực lượng vũ trang thị xã đã phát triển cả về số lượng và chất lượng, trong gần 8 năm (từ năm 1979 đến năm 1986), thị xã đã thành lập 1 tiểu đoàn

bộ binh độc lập, và cùng với cả tỉnh đã huy động được trên 30.000 lượt dân quân tự vệ với gần 1,5 triệu ngày công để xây dựng tuyến phòng thủ biên giới, đồng thời mỗi năm có hàng trăm thanh niên nhập ngũ trực tiếp cầm súng tham gia chiến đấu.[2, tr.271] Trong cuộc chiến tranh này, nhiều người con

ưu tú của thị xã Tuyên Quang đã anh dũng hy sinh trên các chiến hào biên giới, góp phần bảo vệ vững chắc biên cương của Tổ quốc

Từ ngày tái thành lập tỉnh (Tháng 10/1991) đến nay, phát huy truyền thống quê hương cách mạng Nhân dân thị xã Tuyên Quang luôn nêu cao tinh thần cảnh giác, lực lượng vũ trang luôn sẵn sàng chiến đấu cao, huấn luyện giỏi, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao Quán triệt và thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của trên, cơ quan quân sự các cấp đã kịp thời tham mưu cho cấp uỷ, chính quyền về xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, không ngừng nâng cao tiềm lực quốc phòng an ninh trong khu vực phòng thủ Để thực sự vững mạnh trên mọi phương diện, lực lượng vũ trang thị xã được xây dựng toàn diện phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ

1.3 Tình hình chính trị, đặc điểm kinh tế - xã hội ở thị xã Tuyên Quang trước năm 1991

1.3.1 Tình hình chính trị

Đại hội toàn quốc lần thứ VI của Đảng là mốc mở đầu sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước, mở ra bước ngoặt trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Trong quá trình thực hiện Nghị quyết Đại hội VI, những diễn biến phức tạp của tình hình quốc tế đã tác động xấu đến tình hình chính trị, kinh tế và xã hội nước ta Nhưng Đảng, Nhà nước và nhân dân ta đã

nỗ lực khắc phục khó khăn, kiên trì tìm tòi, khai phá con đường đổi mới chưa

có một khuôn mẫu cho trước, từng bước đưa đường lối Đại hội VI đi vào thực

tế cuộc sống

Năm 1986, mở đầu kế hoạch 5 năm 1986 - 1990, tình hình chung của

cả tỉnh Hà Tuyên hết sức khó khăn Ngày 13-1-1986, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Tuyên ra Nghị quyết Về phương hướng, nhiệm vụ kế hoạch kinh tế xã hội năm 1986 của tỉnh Sau khi đánh giá tình hình phát triển sản xuất, ổn định đời sống nhân dân, thực hiện nhiệm vụ quốc phòng an ninh, Tỉnh ủy đã đề ra phương hướng nhiệm vụ cho chặng đường mới là: Tiến hành đẩy mạnh sản xuất, xây dựng củng cố thế trận biên giới toàn diện, vững chắc; thực hiện tốt gắn kinh tế với quốc phòng - an ninh, quốc phòng an - ninh với kinh tế, đảm bảo hậu cần tại chỗ, chủ động sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu thắng lợi

Trong 5 năm 1986 - 1990, với 2 kỳ Đại hội; Đại hội đại biểu Đảng bộ thị xã Tuyên Quang lần thứ XII (Nhiệm kỳ 1986 - 1989) và XIII (Nhiệm kỳ

1989 - 1991), trên cơ sở nhìn nhận, đánh giá những ưu nhược điểm của thị xã, nhất là trên lĩnh vực sản xuất công nghiệp, giải quyết việc làm, công tác quản

lý thị chính, nhà đất, những ách tắc trong phân phối lưu thông… chính quyền thị xã đã xác định mục tiêu và biện pháp để đẩy mạnh phát triển tiểu thủ công nghiệp, công nghiệp thuộc tất cả các thành phần kinh tế (quốc doanh, tập thể

và gia đình) để sản xuất ngày càng nhiều hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu, đồng thời ra sức phát triển nông thôn, lâm nghiệp toàn diện, trước hết là sản xuất lương thực, thực phẩm, mặt khác phải đẩy mạnh việc tổ chức và quản lý tốt công tác dịch vụ để tạo thành một cơ cấu kinh tế thống nhất: tiểu, thủ công nghiệp - công nghiệp - nông lâm nghiệp và dịch vụ Xây dựng các tổ chức đảng, chính quyền, các đoàn thể quần chúng trong sạch, vững mạnh Tăng cường công tác an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội, từng bước chăm lo đời sống vật chất, văn hoá cho nhân dân, trước hết là ăn, ở, chữa bệnh, học

tập, học tập và việc làm cho người lao động Sau 5 năm thực hiện đổi mới,

các chủ trương, chính sách đổi mới bắt đầu mang lại kết quả rõ rệt Tình hình

chính trị, an ninh quốc phòng được bảo đảm [2, tr.289]

1.3.2 Đặc điểm kinh tế

Thị xã Tuyên Quang là trung tâm tỉnh lị từ trước tới nay, từ xa xưa nghề chính của đa số dân số vẫn là sản xuất nông nghiệp trồng lúa, hoa màu, rau quả, chăn nuôi, đánh bắt cá, chế biến nông - lâm - khoáng sản , trong đó chủ yếu là trồng lúa trên những cánh đồng, các chân ruộng ven đồi, ven suối, các cánh đồng hai bên sông Lô và trồng lúa nương

Chợ Tam cờ của thị xã nằm cạnh cổng thành phía Tây thành nhà Mạc,

được hình thành từ lâu đời, đây là trung tâm trao đổi buôn bán hàng hoá của thị xã, nhân dân trong tỉnh và với các tỉnh lân cận khác Hàng hoá trao đổi rất

đa dạng, phong phú, song chủ yếu vẫn là sản phẩm nông - lâm nghiệp và thủ công nghiệp bản địa

Trong nông nghiệp, sau năm 1975, Xuất phát từ thực tế sản xuất nông nghiệp của thị xã chỉ chiếm 17% diện tích đất, việc mở rộng diện tích đất canh tác hạn chế, đất có khả năng khai hoang phục hóa không đáng kể Nhưng đối với thị xã Tuyên Quang, sản xuất nông nghiệp vẫn là một trong nhưng ngành kinh tế hàng đầu đóng vai trò cơ sở cho các ngành kinh tế chung của thị xã Tiểu thủ công nghiệp đóng vai trò quan trọng, được đẩy mạnh phát triển, nhằm đáp ứng yêu cầu tiêu dùng trong tỉnh

Từ năm 1986 đến 1991, kinh tế thị xã Tuyên Quang vẫn chủ yếu là phát triển các ngành nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ Cùng với cả tỉnh, thị xã Tuyên Quang bước vào giai đoạn chuyển từ cơ chế hành chính quan liêu, bao cấp sang cơ chế quản lý tự hạch toán kinh doanh Cũng như các địa phương khác trong cả nước, đây là giai đoạn khó khăn nhất của nhân dân thị xã, sự chuyển đổi về “quan điểm” trong phát triển kinh tế và thiên tai liên tục xảy ra, dẫn đến tình trạng đời sống của người dân thiếu lương thực và han hiếm hàng hoá tiêu dùng Nhưng với sự cố gắng của Đảng bộ, chính quyền nhân dân thị xã, đặc biệt là một số giải pháp đúng đắn trong giải quyết lương thực được đưa ra kịp thời, như vận động nhân dân tích cực khai hoang, phục hoá, cải tạo bãi bồi để sản xuất lương thực tại chỗ; đồng thời mở mang lưu thông hàng hoá, phát triển một số ngành nghề dịch vụ vì thế đến năm 1989,

giá trị tổng sản lượng công nghiệp tiểu thủ công nghiệp đạt 1,2 tỷ đồng, năm

1990 đạt 1,84 tỷ đồng, trong đó kinh tế tư nhân và gia đình chiếm chiếm 61% giá trị tổng sản lượng.[19, tr.3]

Để bảo đảm an ninh lương thực, thị xã đã đầu tư theo hướng chiều sâu trong sản xuất Năm 1987, sản lượng lương thực đạt 3200 tấn; năng suất bình quân 6,3 tấn/ha Năm 1988, Ban Thường vụ thị ủy ra Nghị quyết số 15-NQ/TU thực hiện nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị khoán sản phẩm đến hộ, khoán đơn giá và thanh toán gọn Đến vụ mùa năm 1988 đã thực hiện ở tất cả các hợp tác xã trong toàn thị xã Khoán 10 đã thúc đẩy sản xuất nông nghiệp phát triển So với năm 1987, Năm 1988 diện tích gieo trồng cây lương thực của thị xã tăng 167 ha; năng suất lúa đạt 7 tấn/ha, tăng 1,1 tấn/ha; sản lượng lương thực đạt 3.800 tấn, tăng 14%.[2, tr.300]

Trong quá trình sản xuất, quyền làm chủ của người lao động được phát huy, đã thực hiện phân phối bằng hiện vật và giá trị Người lao động phấn khởi, chủ động mua sắm vật tư, áp dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất Tháo gỡ vướng mắc về giá, xã viên nhận khoán được bán sản phẩm và được mua vật tư của Nhà nước theo giá kinh doanh Trạm vật tư nông nghiệp tổng hợp, trạm thủy sản được thành lập để chủ động cung ứng vật tư nông nghiệp cho các hợp tác xã Qua đó, sản xuất nông nghiệp đã từng bước chuyển dịch theo hướng sản xuất hàng hóa, nông dân cũng khai thác hiệu quả hơn về tiềm năng đất đai, nhờ vậy đời sống của người dân đã nhanh chóng ổn định

Cùng với sự phát triển của sản xuất, lĩnh vực lưu thông phân phối cũng từng bước khởi sắc, công tác nắm hàng, nắm tiền được tăng cường, thực hiện chủ trương xóa tình trạng “ngăn sông cấm chợ” chia cắt thị trường, đã tạo điều kiện giao thương hàng hóa giữa các địa phương, thu hút được nguồn lương thực thực phẩm Ngành thương nghiệp tổ chức thu mua, bảo đảm nắm mặt hàng định lượng cho cán bộ, công nhân, lực lượng vũ trang; trên thực tế thị xã phải lo cung cấp hàng thiết yếu cho 5 vạn người Tiến hành mở rộng hệ

thống chợ, thương mại quốc doanh, tập thể, tư nhân bước đầu được sắp xếp lại Thu ngân sách trên địa bàn thị xã lần đầu tiên đạt trên 1 tỷ đồng

Trong xây dựng cơ bản, thị xã tập trung xây dựng hệ thống cấp, điện nước, đường giao thông và các công trình thủy lợi Đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới, mở rộng đường liên thôn, liên xã

Như vậy, trong giai đoạn từ năm 1979 đến năm 1991, thị xã Tuyên Quang có nền kinh tế đa dạng, với nhiều ngành nghề, trong đó nông - lâm nghiệp - tiểu thủ công nghiệp vẫn là chủ yếu Đặc biệt trong giai đoạn này, do tình hình biên giới phía Bắc không ổn định, dẫn đến những khó khăn không nhỏ về kinh tế, chính trị, cùng với đó là thiên tai lũ lụt liên tục xảy ra, đời sống người dân cũng vì thế mà gặp không ít khó khăn Song, cũng chính giai đoạn này, Đảng bộ, chính quyền nhân dân thị xã Tuyên Quang một lần nữa khẳng định được truyền thống đoàn kết, không lui bước trước mọi gian khó, thông minh, sáng tạo trong vận dụng đường lối chính sách của Đảng trong phát triển kinh tế cũng như trong sự nghiệp bảo về Tổ quốc Vì thế Đảng bộ

đã từng bước lãnh đạo nhân dân phục hồi kinh tế, ổn định được đời sống cho nhân dân

1.3.3 Đặc điểm xã hội

Dân số trên địa bàn thị xã tính đến năm 1991, với diện tích tự nhiên

khu vực thành thị 25.325 người, số người trong độ tuổi lao động 27.571 người Có 18 dân tộc anh em như Kinh, Tày, Dao, Cao Lan, Mông, Sán Dìu,

Pà Thẻn… Trong kháng chiến chống Thực dân Pháp và chống Đế Quốc Mỹ, thị xã Tuyên Quang là hậu phương vững chắc Sau hòa bình thống nhất đất nước (1975), thị xã Tuyên Quang trở thành vùng kinh tế mới, nhiều bộ đội từ chiến trường miền Nam và cán bộ, nhân dân từ các tỉnh miền xuôi, miền ngược về định cư, xây dựng thị xã Tuyên Quang , vì thế đã tạo ra sự giao lưu

văn hoá giữa các dân tộc, các vùng miền trong cộng đồng các dân tộc thị xã

Tuyên Quang [9, tr.31-35]

Về tôn giáo tín ngưỡng: thị xã có hai tôn giáo chính là: Thiên chúa giáo

và Phật giáo, cùng đó là tục thờ cúng tổ tiên Trước năm 1991, đạo Phật vẫn chưa được tổ chức và phát triển mạnh, hệ thống đền chùa đa dạng phong phú nhưng chưa được quan tâm tôn tạo Theo truyền thống người dân vẫn thờ Phật kết hợp với thờ tổ tiên Dần dần do điều kiện kinh tế văn hoá phát triển, đời sống tín ngưỡng, tâm linh lại được chú trọng Còn Đạo Thiên chúa được

du nhập từ thời Pháp thuộc vẫn được duy trì và phát triển ở trong các họ đạo trong một bộ phận dân cư Ngoài ra, do đặc thù có nhiều dân tộc cùng cộng sinh trên địa bàn, mỗi dân tộc lại thể hiện nếp sống văn hoá tâm linh khác nhau theo bản sắc của mình

Giáo dục và đào tạo có một số tiến bộ Những kết quả ban đầu được thể hiện ở việc từng bước đa dạng hoá loại hình giáo dục, đào tạo, tăng cường liên kết nhà trường với xã hội Sự nghiệp giáo dục tiếp tục được phát triển, thị

xã mở thêm lớp 10 hệ B, thu hút được 240 học sinh Năm 1988 - 1989 có 10.733 học sinh các cấp, xây mới 13 phòng học Công tác giáo dục đã có bước chuyển biến trong nâng cao chất lượng dậy và học Đội ngũ thầy cô giáo được chuẩn hóa Đến năm 1990, thị xã là đơn vị đầu tiên của tỉnh đạt chuẩn quốc gia về phổ cập giáo dục tiểu học và chống mù chữ Sau nhiều cố gắng của cấp ủy, chính quyền và nhân dân, đến năm 1990, thị xã đã có đủ phòng học, không còn tình trạng học sinh phải học ca ba [2, tr.304]

Thực hiện chủ trương thầy thuốc và thuốc gần dân, ngành y tế sắp xếp lại lực lượng y tế và phương thức phục vụ, tăng cường y tế cơ sở; làm tốt công tác phòng dịch, khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân Vận động nhân dân thực hiện 6 chương trình y tế quốc gia Tiêm chủng

mở rộng phòng 6 loại bệnh ở trẻ em đạt 90% Thực hiện sinh đẻ có kế hoạch,

tỷ lệ tăng dân số duy trì ở mức dưới 1,5% Chất lượng hoạt động của các trạm

y tế cơ sở được nâng cao, làm tốt công tác phòng bệnh, khám chữa bệnh

Công tác văn - hóa thông tin có nhiều hoạt động phục vụ nhiệm vụ chính trị, phối hợp tổ chức tốt các ngày lễ lớn; hệ thống phát thanh mở rộng đến các xã ngoại thị; đa dạng dịch vụ văn hóa; hoạt động văn hoá, văn nghệ phong phú hơn về nội dung, đa dạng hơn về hình thức và thể loại; ngăn chặn

và xử lý kịp thời văn hóa phẩm có nội dung xấu

Giải quyết việc làm cho người lao động là vấn đề bức thiết, được đảng

bộ thị xã quan tâm thực hiện Hướng giải quyết việc làm là tập trung phát triển kinh tế nhiều thành phần, phát triển sản xuất thủ công nghiệp, mở rộng dịch vụ; khuyến khích phát triển kinh tế gia đình Từ 1987 đến 1989, đã giải quyết việc làm cho 1.166 người [2, tr.305] Tuy còn nhiều khó khăn về kinh

tế, thị xã vẫn thực hiện tốt các chế độ chính sách đối với gia đình người có công với nước

Tình hình an ninh được đảm bảo, tiến hành đồng bộ các biện pháp chỉ đạo và tấn công tội phạm hình sự, tăng cường quản lý hành chính, quản lý hộ tịch, hộ khẩu, phát động phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc, tiếp tục thực hiện cuộc vận động xây dựng lực lượng công an trong sạch, vững mạnh Đã thành lập trung đội an ninh quốc phòng, tập trung chỉ đạo truy quét, triệt phá các ổ nhóm buôn bán, sử dụng ma túy, lưu manh, cờ bạc, mại dâm

Tổ chức cai nghiện ma túy, ngăn chặn có hiệu quả các vụ tổ chức vượt biên trái phép, hoạt động mê tín dị đoan, loan truyền tài liệu trái phép

Để thực hiện chiến tranh nhân dân, thị xã Tuyên Quang thực hiện xây dựng nền quốc phòng toàn dân, tiến hành củng cố tổ chức dân quân tự vệ, lực lượng động viên, chủ động xây dựng phương án, kế hoạch phòng thủ thị xã, xây dựng kế hoạch chống gây rối, bạo loạn, thực hiện tốt công tác huấn luyện quân sự Toàn thị có 82 đơn vị dân quân, tự vệ được củng cố và ổn định tổ chức, biên chế, bố trí đủ cán bộ, trang bị đủ vũ khí Tỷ lệ dân quân, tự vệ chiếm 7,77% dân số Đã tổ chức đại đội dân quân tự vệ lên tuyến một phục vụ chiến đấu và trực tiếp chiến đấu, vận động nhân dân góp tiền, lương thực tặng chiến sĩ biên giới [2, tr.306]

Như vậy, thời kỳ trước năm 1991, thị xã Tuyên Quang vẫn là trung tâm của cả tỉnh Hà Tuyên, trung tâm đầu mối cho quá trình phát triển kinh tế, văn hóa, an ninh quốc phòng cho cả một khu vực hành chính rộng lớn

Trước năm 1991, thị xã Tuyên Quang đã đạt được thành tích bước đầu trong công cuộc đổi mới, nhân dân các dân tộc thị xã đã phát huy truyền thống đoàn kết, ra sức khắc phục khó khăn, giữ vững ổn định chính trị, giải quyết thành công các vấn đề kinh tế - xã hội cấp bách; từng bước đổi mới cách nghĩ, cách làm tạo chuyển biến tích cực về kinh tế ở địa phương Các hoạt động kinh tế của thị xã bước đầu chuyển từ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường; năng lực sản xuất từng bước được giải phóng và phát huy hiệu quả

Nét nổi bật trong sản xuất nông - lâm nghiệp của thị xã là phát triển theo hướng thâm canh, tăng vụ, từng bước phá thế độc canh, phấn đấu tự cân đối lương thực trên địa bàn Sản xuất hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu, phát triển kinh tế gia đình đa dạng, năng động hơn Đời sống nhân dân được cải thiện một bước Quốc phòng an ninh được củng cố, tăng cường

Tuy nhiên, những kết quả đạt được chưa nhiều, chưa vững chắc và mới

là chuyển biến bước đầu, Thị xã và cả tỉnh Hà Tuyên vẫn chưa thoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội Công cuộc đổi mới còn những mặt hạn chế, nhiều vấn đề kinh tế - xã hội nóng bỏng chưa được giải quyết Nền kinh tế của địa phương vẫn chưa tạo ra bước ngoặt, chưa đủ điều kiện để ổn định, đời sống của một số cán bộ, nhân dân còn khó khăn, nhất là vùng nông thôn ven thị xã Những mất cân đối về ngân sách, xuất nhập khẩu, lao động việc làm, thị trường, vốn đầu tư còn thiếu thốn, khó khăn; nền sản xuất còn yếu kém, văn hóa xã hội có mặt còn xuống cấp, an ninh trật tự còn diễn biến phức tạp

Chương 2 THỊ XÃ TUYÊN QUANG TRONG GIAI ĐOẠN 1991 – 2000 2.1 Tình hình thị xã Tuyên Quang sau khi tách tỉnh (năm 1991)

Những năm đầu thập niên 90 của thế kỉ XX, chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, phong trào cách mạng thế giới lâm vào thoái trào, nhiều đảng cộng sản không còn nắm được chính quyền Chủ nghĩa đế quốc cấu kết với các thế lực thù địch tập trung mũi nhọn tiến công hòng xóa

bỏ chủ nghĩa Mác - Lênin và các nước XHCN, trong đó có Việt Nam Trước tình hình đó, Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn vững vàng kiên định con đường

đi lên chủ nghĩa xã hội, tiếp tục tiến trình đổi mới

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng họp từ ngày 24 đến ngày 27- 6 - 1991 tại Hà Nội Với chủ đề Đại hội của trí tuệ - đổi mới- dân chủ - kỷ cương - đoàn kết, Đại hội đánh giá 5 năm thực hiện đường lối đổi

mới của Đại hội VI, đề ra mục tiêu tổng quát 5 năm (1991 - 1995) là “vượt qua khó khăn thử thách, ổn định và phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường ổn định chính trị, đẩy lùi tiêu cực và bất công xã hội, đưa nước ta cơ bản ra khỏi tình trạng khủng hoảng hiện nay” ( Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại

hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1991,tr.60.)

Căn cứ vào tình hình thực tiễn và yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới, ngày 12-8-1991, Quốc hội khoá VIII, kỳ họp thứ 9 quyết nghị chia tỉnh Hà Tuyên thành hai tỉnh, lấy tên là tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang

Thực hiện nghị quyết của Quốc hội khoá VIII, công tác chia tách tỉnh được thực hiện khẩn trương Trong một thời gian ngắn, các ngành các đơn vị trong tỉnh đã thực hiện xong việc chia tách Cuối tháng 9-1991, việc chia tỉnh

Hà Tuyên thành hai tỉnh đã cơ bản hoàn thành Từ ngày 1-10-1991, hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang chính thức đi vào hoạt động theo đơn vị hành chính mới, thị xã Tuyên Quang trở lại là trung tâm kinh tế chính trị xã hội của tỉnh Tuyên Quang

Thị xã Tuyên Quang có thuận lợi cơ bản là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, đoàn kết; tình hình chính trị - xã hội - ổn định Thị xã có lực lượng lao động dồi dào, có kinh nghiệm trong sản xuất Tiềm năng đất đai trong phát triển nông - lâm nghiệp còn nhiều Giao thông đường bộ, đường sông khá thuận lợi Thị xã có nhiều di tích lịch sử và thắng cảnh đẹp, là tiềm năng cho các ngành du lịch phát triển Tiềm năng về công nghiệp, nhất là công nghiệp chế biến nông, lâm và khoáng sản khá phong phú

Bên cạnh những thuận lợi và thế mạnh cơ bản, thị xã Tuyên Quang vẫn

là trung tâm của một tỉnh nghèo, không ít khó khăn: kinh tế phát triển chậm, trình độ sản xuất còn thấp kém và mang nặng tính tự cung tự cấp Thế mạnh

về cây công nghiệp, chăn nuôi chưa được khai thác tốt Công nghiệp chưa phát triển; thu nhập bình quân đầu người còn thấp xa so với mức bình quân của cả nước Lưu thông chưa phục vụ tốt yêu cầu thúc đẩy sản xuất hàng hoá; kết cấu hạ tầng chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân Đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn Quá trình chuyển đổi từ cơ chế tập trung, quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường còn lúng túng

Sau năm năm thực hiện đổi mới, cho đến năm 1991, thị xã Tuyên Quang đã có những thay đổi trên các lĩnh vực chủ yếu Nền kinh tế có chuyển biến tiến bộ, đời sống nhân dân có mặt được cải thiện Tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội tuy còn nhiều phức tạp nhưng đã giữ vững được ổn định Nhân dân trong thị xã và toàn tỉnh luôn phát huy quyền dân chủ

xã hội chủ nghĩa trên các lĩnh vực đời sống xã hội, phát huy tinh thần tự chủ,

tự lực, tự cường, giữ vững khối đoàn kết cộng đồng các dân tộc Tuy nhiên thị xã vẫn chưa đạt được những chuyển biến tích cực trong việc đưa nền kinh

tế từ tự túc, tự cấp sang nền kinh tế hàng hóa; chậm đưa khoa học công nghệ tiến bộ vào sản xuất; đời sống của đồng bào các dân tộc còn thấp kém; kỷ cương xã hội bị buông lỏng, tiêu cực và tệ nạn xã hội còn nhiều, công bằng xã hội chưa được đảm bảo