Lao phổi và đái tháo đường

Trình bày tiêu chuẩn chẩn đoán, đặc điểm sinh bệnh học của bệnh đái tháo đường.. Nêu 4 tình huống thường gặp của lao phổi – đái tháo...  Hiện nay  ĐTĐ nguy cơ mắc bệnh Lao cao  Gia t

LAO PHỔI và ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

PGS.TS BS NGUY N TH PGS.TS BS NGUY N TH Ễ Ễ Ị Ị

THU BA

MỤC TIÊU

1. Trình bày dịch tễ học, mối quan hệ lao phổi-đái tháo

đường

2. Trình bày tiêu chuẩn chẩn đoán, đặc điểm sinh bệnh

học của bệnh đái tháo đường.

3. Nêu 4 tình huống thường gặp của lao phổi – đái tháo

 Hiện nay

 ĐTĐ nguy cơ mắc bệnh Lao cao

 Gia tăng Lao/ ĐTĐ theo tuổi

 Có tương quan ĐTĐ-Lao kháng thuốc

 Khi phối hợp 2 bệnh rất khó điều trị

 Tử vong> nhiều lần so với Lao phổi không ĐTĐ

 Phát hiện sớm điều trị kịp thời dự hậu tốt hơn

 Đái tháo đường đã được chứng minh là yếu nguy cơ nhiễm trùng hô hấp dưới

 S aureus, Gram -, nấm: thường gặp

 Streptococcus, Legionella, and

Influenza: gây tử vong nhiều nhất

 Lao/ đái tháo đường : tần suất ngày càng tăng, tăng đáng kể tỷ lệ tử

vong

MỐI QUAN HỆ LAO PHỔI-ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Tần suất mắc lao cao hơn 2-5 lần

ở người đái tháo đường

1 Cơ chế xuất hiện lao ph i Cơ chế xuất hiện lao ph i ổ ổ

 Lao thứ phát,

 Khả năng gây bệnh MT,

 Sức đề kháng cơ thể gi m, Sức đề kháng cơ thể gi m, ả ả

 Tái nhiễm nội sinh,

 Tái nhiễm ngoại sinh.

2-Cơ chế suy giảm miễn dịch của đái tháo

đường

 Di chuyển và thực bào của BC giảm

 Quá mẫn chậm, chức năng chuyển thành tế bào nhớ của lympho T hạn chế

 Môi trường có đường cao, vi khuẩn phát triển tốt, đặc biệt là MT

⇒ Những cơ chế này làm giảm khả năng đề kháng với vi trùng lao.

DỊCH TỄ HỌC

 Từ lâu, ý thức được mối quan hệ Lao - ĐTĐ

 1883, Windle tử thiết 333 BN ĐTĐ  50% Lao phổi

 1934, ROOT H.F: Lao phổi/ ĐTĐ gấp 4 lần

 1952, BOUCOT Philadenphia: gấp 2 lần

 NC gần đây

 Aán Độ, 1998: Lao/ ĐTĐ 30%

 TQ: Lao phổi/ ĐTĐ 3.3-8.5%, > 4 lần

 1997-1998, BV PNT: Lao/ ĐTĐ 23%

 Tại các nước phát triển tỉ lệ Lao/ ĐTĐ thấp hơn

ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

 Định nghĩa:

 Bệnh mạn tính,

 Có y u t di truyền Có y u t di truyền ế ế ố ố

 Tăng đường huyết

 Rối loạn về chuyển hóa đường, đạm, mỡ,…

 Do thiếu Insulin tuyệt đối hoặc tương đối.

CHẨN ĐOÁN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

 WHO:

 ĐH sau ăn 8 giờ > 126 mg% (7 mmol/L)

 ĐH bất kỳ > 200 mg% (11.1 mmol/L) + triệu

chứng lâm sàng ĐTĐ

 ĐH 2 giờ > 200 mg% (11.1 mmol/L) sau khi uống

75 g glucose

Nếu không có triệu chứng tăng ĐH hoặc mất bù chuyển hóa cấp

tính thì phải lập lại xét nghiệm 1 lần nữa

PHÂN LOẠI ĐTĐ

 ĐTĐ type 1

 Hủy tế bào bêta (tự miễn, vô căn),

thường dẫn đến thiếu insulin tuyệt đối

 ĐTĐ type 2

 Đề kháng insulin

 Giảm bài tiết insulin

 Giảm sản xuất glucose

PHÂN LOẠI

Đái tháo đường týp 1

 Thiếu insulin tuyệt đối,

 90% bệnh trước tuổi 20,

 Có KT kháng một số protein huyết thanh

 Khi 75-90% tế bào bêta tổn thương, đái tháo đường týp

1 xuất hiện trên lâm sàng

 Khởi phát đột ngột với tiểu nhiều, uống nhiều, ăn

nhiều, sụt cân nhiều

Đề kháng insulin (yếu tố chính) và khiếm khuyết tiết insulin.

 Liên quan đến béo phì, lối sống, gen và tuổi già

 Tế bào bêta tăng tiết insulin, sau đó cạn dần.

PHÂN LOẠI

Đái tháo đường týp 2

PHÂN BIỆT TÝP 1 VÀ 2

Tần suất

Tuổi khởi phát

Trọng lượng cơ thể

Khởi bệnh

T/c tăng đường huyết

Nhiễm Acid cetone

Biến chứng mạch máu

Tiết Insuline

Thụ thể Insuline

Kháng thể kháng đảo

Langerhans ở tụy

Yếu tố ngoại lai (virus,

ngộ độc)

10 – 20 %Dưới 30 tuổiKhông béo phìĐột ngột

Thường cóThường có

mm nhỏGiảm

Ít bị tổn thươngLúc đầu nhiềuCó

80 – 90 %Trên 30 tuổiThường hay béo phì

Aâm ỉKhông rõ rệt

Ít gặpChủ yếu xơ vữa đm

BT hoặc giảm ítTổn thương nặng

Ít hoặc không có

Không

CHẨN ĐOÁN LAO PHỔI

 Chẩn đoán dựa vào:

 Hội chứng nhiễm Lao chung

 XQ phổi và CT ngực: thâm nhiễm hay tao hang ở 1 hoặc 2 phổi

 XN khác:

 CTM, VS, IDR, AFB, PCR trong đàm

CHẨN ĐOÁN LAO PHỔI - ĐTĐ

4 tình huống thường gặp

 Lao phổi điều trị đúng mà tiến triển không thuận lợi ⇒

đái tháo đường.

 Lao và đái tháo đường đã ổn định, sau đó điều trị đái tháo đường lơ là ⇒ lao tái phát.

 X.quang phổi: tổn thương thường đối xứng 2 bên,

th ườ ng hay tạo hang

th ườ ng hay tạo hang

 Theo nghiên cứu BANYAI, 400 bệnh nhân :

 Thâm nhiễm 2 phổi: 96 cas

 Có hang 1 bên : 162 cas

 Có hang 2 bên : 109 cas

 Thâm nhiễm 2 đáy: 33 trường hợp

CHẨN ĐOÁN LAO PHỔI - ĐTĐ

Đặc điểm CLS

CẬN LÂM SÀNG LAO PHỔI - ĐTĐ

với nhóm BN không ĐTĐ

đàm dương tính là 71%

CẬN LÂM SÀNG LAO PHỔI - ĐTĐ

 Vị trí tổn thương

ĐTĐ

 Hang lao

 Tổn thương phổi vùng thấp

chức năng thực bào BCĐN

CẬN LÂM SÀNG LAO - ĐTĐ

ĐIỀU TRỊ LAO PHỔI - ĐTĐ

Nguyên tắc:

 Chẩn đoán và điều trị sớm

 Điều trị lao đúng nguyên tắc.

 Kiểm soát thật tốt đường huyết

 Điều trị song hành Lao - ĐTĐ

Nếu điều trị không đúng  di chứng lao nhiều / đa kháng thuốc

ĐIỀU TRỊ LAO PHỔI - ĐTĐ

ĐH bình thường  điều trị Lao thất bại

 Tần suất TV có liên quan đến mức ĐH

 ĐH không kiểm soát là tiên lượng xấu

Mục tiêu điều trị: ĐH d ướ i ng ưỡ ng th n ậ

ĐIỀU TRỊ ĐTĐ

Nguyên tắc:

 Tiết chế ăn uống.

 Vận động thể lực.

 Thuốc hạ đường huyết Insuline

40 – 45% lượng calo dưới dạng đường,

15 – 20% lượng calo dưới dạng đạm,

25 – 35% lượng calo dưới dạng lipid

 Tập thể dục rất có ích cho bệnh nhân đái tháo

đường, chỉ cần vận động nhẹ cũng có thể làm giảm lượng đường trong máu

 Nên đi bộ thường xuyên đều đặn mỗi sáng, hoặc

lên xuống cầu thang hay tập thể dục ít nhất 15

phút/ngày.

ĐIỀU TRỊ ĐTĐ

VẬN ĐỘNG THỂ LỰC

 Bắt đầu bằng liều thấp 10 – 15 UI / ngày

 Điều chỉnh liều theo đường huyết, tăng liều 5 – 10

UI

 Trung bình là 0,5 – 0,75 UI / kg / ngày

 Liều buổi sáng = 2 / 3 tổng liều

 Liều buổi chiều = 1 / 3 tổng liều

 Có thể xác định liều Insuline theo glucose / niệu:

 > 2 g%  liều Insuline là 10 – 20 UI

 = 1 – 2 g% 5 – 15 UI

 < 1 g% 4 – 10 UI

ĐIỀU TRỊ ĐTĐ

INSULINE

(1) Sulfamides hạ đường huyết uống

(2)Các nhóm thuốc hạ đường huyết khác:

 * Nhóm Biguanide

Metformin: Glucophage 850mg: Liều 1 – 2 viên / ngày, Stagid 700mg liều 2 – 3 viên / ngày, uống sau khi ăn

 * Nhóm Acarbose: ức chế hấp thu đường qua đường tiêu hóa

Glucobay 50, 100 mg liều 2 viên / ngày uống trước bữa ăn

ĐIỀU TRỊ LAO PHỔI

như nhiễm trùng khác làm kém dung nạp

glucose

2RHZE/ 4RHE

kéo dài 8-9 tháng

TƯƠNG TÁC THUỐC LAO – ĐTĐ

Về lao:

(-)

Về đái tháo đường:

thương võng mạc ? trước khi dùng

THEO DÕI ĐIỀU TRỊ

KẾT LUẬN

tổn thương trên XQ nặng nề

là yếu tố quan trọng cho điều tri Lao thành

công

sớm và điều trị kịp thời cải thiện tiên lượng

HÌNH ẢNH LAO PHỔI – ĐTĐ

The End