Tiết 101: Hoán dụ

Áo nâu liền với áo xanh Nơng thơn cùng với thị thành đứng lên.Các từ in đậm trong câu trên dùng để chỉ ai?. Nơng thơn Thị thànhNhững người sống ở nơng thơn Những người sống ở thị thành

Tìm ẩn dụ trong các câu sau đây ?

a) Trâu ơi, ta bảo trâu này

Trâu ra ngoài ruộng, trâu cày với ta

b) Thuyền về có nhớ bến chăng ?

Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền

Áo nâu liền với áo xanh Nơng thơn cùng với thị thành đứng lên.

Các từ in đậm trong câu trên dùng để chỉ ai?

Tiết 101 : HOÁN DỤ

I Hốn dụ là gì?

1 Ví dụ:

Áo nâu

Chỉ người nông dân

Áo xanh

Ch ng ỉ ườ i công nhân

Quan hệ g ần gũi

Nơng thơn Thị thành

Những người

sống ở nơng thơn

Những người sống ở thị thành

Quan hệ giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng

Giữa “ nông thôn” với “người sống

ở nông thôn” có mối quan hệ với

nhau như thế nào?

Giữa “thị thành”vớùi “người sống ở thị thành”có mối quan hệ với nhau như thế nào?

So sánh cách diễn đạt của câu thơ trên với câu sau: “ Tất cả nơng dân ở nơng thơn và cơng nhân ở thành phố đều đứng lên ” Cách diễn đạt nào hay hơn?

Cách nói như hai câu thơ trên ngắn

gọn,tăng tính hình ảnh và hàm súc cho câu văn, nêu bật được đặc điểm của những

người được nói đến

Hoán dụ là gì? Nêu tác dụng của hoán dụ? Cho ví dụ?

Tiết 101 – HOÁN DỤ

a Bàn tay Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm

Bàn tay liên tưởng tới con người liên tưởng tới con người

Mối quan hệ : bộ phận – toàn thể bộ phận – toàn thể (bàn tay là

bộ phận trong cơ thể con người)

Bàn tay trong ví dụ trên gợi cho em liên tưởng tới sự vật nào ? Giữa chúng có mối liên hệ gì ?

b Một cây làm chẳng lên non

Ba cây chụm lại lên hòn núi cao.

Một cây : Số lượng ít, cái đơn lẻ

Ba cây : Số lượng nhiều, sự đoàn kết Quan hệ :

Quan hệ : cái cụ thể cái cụ thể và cái trừu tượng và cái trừu tượng

Một cây và ba cây gợi cho em liên tưởng tới cái gì ? Giữa chúng có mối quan hệ gì ?

c Ngày Ngày Huế đổ máu Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu Gặp nhau Hàng Bè.

Ñổ máu gợi cho em liên tưởng tới sự kiện

gì ? Giữa chúng có quan hệ gì ?

Đổ máu : Sự hy sinh mất mát ( dấu hiệu của chiến tranh)

d Vì sao? Trái đất nặng ân tình Nhắc mãi tên Người: Hồ Chí Minh

Trái đất: ( Vật chứa đựng ) biểu thị đông đảo những người sống trên trái đất ( vật bị chứa đựng)

a Bàn tay Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm

b Một cây cây làm chẳng lên non

Ba cây cây chụm lại lên hòn núi cao.

c Ngày Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu

Gặp nhau Hàng Bè.

d Áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành đứng lên

Qua 4 ví

dụ trên, hãy cho biết có mấy kiểu hoán dụ?

a Bàn tay Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm

b Một cây cây làm chẳng lên non

Ba cây cây chụm lại lên hòn núi cao.

c Ngày Huế đổ máu Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu

Gặp nhau Hàng Bè.

Lấy một bộ phận để gọi toàn thể

Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật

Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng

Cĩ 4 kiểu hốn dụ thường gặp là :

- Lấy một bộ phận để gọi tồn thể ;

- Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng ;

- Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật ;

- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng.

2 Các kiểu hoán dụ

b Vì lợi ích mười năm phải trồng cây

Vì lợi ích trăm năm phải trồng người.

Mười năm

Trăm năm

Lấy cái cụ thể gọi

}

c Áo chàm đưa buổi phân ly

Cầm tay nhau biết nĩi gì hơm nay.

Áo chàm : Lấy dấu hiệu của sự

vật để gọi sự vật.

d Vì sao? Trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên người : Hồ Chí Minh.

Trái đất: Lấy vật chứa đựng gọi

vật bị chứa đựng.

- Giống nhau : Gọi tên sự vật, hiện tượng này

bằng sự vật, hiện tượng khác.

Hốn dụ :

Dựa vào quan hệ tương đồng ( nét

giống nhau ) cụ thể:

- Hình thức

- Cách thức thực hiện

- Phẩm chất

- Cảm giác

Dựa vào quan hệ tương cận ( gần gũi ) cụ thể:

- Bộ phận- toàn bộ

- Vật chứa dựng-vật bị chứa đựng

- Dấu hiệu của sự vật- sự vật

- Cụ thể- trừu tượng

Ẩn dụ :

2 So sánh hốn dụ với ẩn dụ :

Khác nhau

Tiết 101 : HO ÁN DỤ

I Hoán dụ là gì? Ghi nhớ 1 sgk / 82

II Các kiểu hoán dụ : Ghi nhớ 2 sgk / 83

Trong các câu thơ sau, câu nào có sử

dụng biện pháp hoán dụ ?

Núi cao chi lắm núi ơi ?

Núi che mặt trời chẳng thấy người thương !

Quê hương là con diều biếc Tuổi thơ con thả trên đồng

Đầu xanh có tội tình gì

Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi

a

b

c

Học bài : Nắm khái niệm

và các kiểu hoán dụ

Soạn bài : Cô Tô

DẶN DÒ VỀ NHÀ