Tiet 19 tunhieunghia

- Bộ phận dưới cựng của một số sự vật cú tỏc dụng đỡ cỏc bộ phận khỏc.. - Bộ phận dưới cựng của một số sự vật bỏm chặt trờn nền.. -- Bộ phận dưới cựng của một số sự vật cú tỏc dụng đỡ

GV.NguyÔn ThÞ TuyÕt Mai- THCS TiÒn An- TP B¾c Ninh

Kiểm tra bài cũ

Câu 1: Thế nào là nghĩa

của từ? Lấy ví dụ?

Trả lời:

- Nghĩa của từ là nội dung

(sự vật, tính chất, hoạt

động, quan hệ ) mà từ

biểu thị

- Ví dụ: Khôi ngô: (vẻ mặt)

sáng sủa, thông minh .

Câu 2:Có mấy cách giải

thích nghĩa của từ?

A Một

B Hai

C Ba

D Bốn B

1 Ví dụ

Cái gậy có một chân Biết giúp bà khỏi ngã

Chiếc com-pa bố vẽ

Có chân đứng, chân quay

Cái kiềng đun hàng ngày

Ba chân xoè trong lửa

Chẳng bao giờ đi cả

Là chiếc bàn bốn chân

Riêng cái võng Trường Sơn Không chân, đi khắp nước

(Vũ Quần Phương)

Em hóy cho biết

cú mấy sự vật cú

chõn được nhắc

tới trong bài thơ?

Tro ng b

ài th ơ

cú m ấy s

ự vậ t khụ ngcú

chõ n?

Tiết 19 Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

-Sự vật cú chõn: cỏi gậy, chiếc compa,

cỏi kiềng, chiếc bàn

- Sự vật khụng cú chõn: cỏi vừng

I Từ nhiều nghĩa

1 Ví dụ 1:

* Nhận xột :

* Giải thớch nghĩa của từ “chõn”

* V ớ dụ2:

-An vừa đi , vừa nhảy chõn sỏo.

-Tụi đang đứng ở chõn

nỳi.

-Nam cũng cú chõn

trong đội búng.

- Bộ phận dưới cựng của cơ thể người, động vật dựng để đi đứng.

- Bộ phận dưới cựng của một số sự vật cú tỏc dụng đỡ cỏc bộ

phận khỏc.

- Bộ phận dưới cựng của một số sự vật bỏm chặt trờn nền.

- Biểu trưng cho địa vị, tư thế trong tập thể, tổ chức.

= > Từ “ chân “ là từ có nhiều nghĩa

Em hãy tìm nghĩa của một số từ sau?

- Xe đạp:

- Học sinh:

- Compa:

Chỉ một loại xe phải đạp mới đi được.

Chỉ những người theo học ở trường Tiểu học, THCS, THPT.

Chỉ một loại đồ dùng học tập.

Em có nhận xét gì về nghĩa của

các từ này?

Từ có một nghĩa.

1 Ví dụ 1:

Sau khi tìm hiểu nghĩa của các từ chân, xe đạp, học sinh,

compa, em có nhận xét gì về nghĩa của từ?

- Từ có thể có một nghĩa hay nhiều nghĩa.

2 Bài học:

Em lấy ví dụ về

từ nhiều nghĩa?

Mũi

- Chỉ bộ phận cơ thể người, động vật có đỉnh nhọn VD: Mũi người, mũi hổ

- Chỉ bộ phận phía trước của phương tiện giao thông đường thuỷ

VD: Mũi tàu, mũi thuyền

- Chỉ bộ phận nhọn sắc của vũ khí

VD: Mũi dao, mũi lê

- Chỉ bộ phận của lãnh thổ VD: Mũi Né, mũi Cà Mau

II Hiện tượng chuyển nghĩa của từ

Em hãy xem lại nghĩa của từ

“chân“ và cho biết nghĩa đầu tiên của từ chân là nghĩa nào?

1 Ví dụ:

Tiết 19 Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

I Từ nhiều nghĩa

II Hiện tượng chuyển nghĩa của từ.

* Nhận xét:

1 Vớ dụ:

Nghĩa của từ “ chõn’:

=> Nghĩa gốc

-Bộ phận dưới cựng của cơ thể ngừời,động vật dựng

để đi, đứng

Bộ phận dưới cựng của một số sự vật cú tỏc dụng

đỡ cỏc bộ phận khỏc.

- Bộ phận dưới cựng của một số sự vật bỏm chặt trờn

nền.

- Biểu trưng cho địa vị, tư thế trong tập thể, tổ chức.

=> Nghĩa chuyển

II Hiện tượng chuyển nghĩa của từ

1 Ví dụ:

Vậy em hiểu thế nào là hiện tượng chuyển nghĩa của từ?

- Chuyển nghĩa là hiện tượng thay đổi nghĩa của từ tạo ra những

từ nhiều nghĩa

2 Bài học

-Trong từ nhiều nghĩa có:

+ Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện từ đầu, làm cơ sở để hỡnh thành cỏc ngh aĩ khỏc

+ Nghĩa chuyển là nghĩa được hỡnh thành trờn cơ sở của nghĩa gốc.

Cái gậy có một chân Biết giúp bà khỏi ngã

Chiếc com-pa bố vẽ

Có chân đứng, chân quay

Cái kiềng đun hàng ngày

Ba chân xoè trong lửa

Chẳng bao giờ đi cả

Là chiếc bàn bốn chân

Riêng cái võng Trường Sơn Không chân, đi khắp nước

(Vũ Quần Phương)

Những cái chân

Bài thơ “Những cái

chân” từ chân được

dùng với nghĩa

nào?

Từ “chân” trong bài thơ được

dùng với nghĩa chuyển

- Thông thường, trong câu, từ chỉ có một nghĩa nhất định Tuy nhiên trong

một số trường hợp từ có thể được hiểu đồng thời theo cả nghĩa gốc lẫn nghĩa

chuyển

Tiết 19 Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

- Chuyển nghĩa là hiện tượng thay đổi nghĩa của từ, tạo ra

những từ nhiều nghĩa.

- Trong từ nhiều nghĩa có:

+ Nghĩa gốc: là nghĩa xuất hiện từ đầu, làm cơ sở để hình

thành các nghĩa khác.

+ Nghĩa chuyển: Là nghĩa được hình thành trên cơ sở của

nghĩa gốc.

- Thông thường, trong câu, từ chỉ có một nghĩa nhất định

Tuy nhiên trong một số trường hợp, từ có thể được hiểu

đồng thời theo cả nghĩa gốc lẫn nghĩa chuyển.

Tiết 19 Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

II Hiện tượng chuyển nghĩa của từ

2 Bài học

-Giữa các nghĩa của từ nhiều nghĩa bao giờ cũng có cơ sở ngữ

nghĩa chung

- Từ đồng âm phát âm giống nhau nhưng nghĩa khác xa nhau

VD: Từ “ chân” có điểm chung là bộ phận dưới cùng tiếp xúc với đất

VD: - Con chim nhốt trong lồng

1

- Con ngựa đang đứng bỗng lồng lên

2

+“ lồng 1” chỉ sự vật làm bằng tre, kim loại để nhốt chim, gà, vịt

+ “ lồng 2” chỉ hành động của con ngựa đang đứng bỗng vựng chạy lung tung

Lưu ý: Cần phân biệt từ nhiều nghĩa với từ đồng âm:

I Từ nhiều nghĩa

1 Vớ dụ:

III Luyện tập

Bài 1: Hãy tìm ba từ chỉ bộ phận cơ thể người và kể ra một số ví dụ

về sự chuyển nghĩa của từ?

đầu

- Chỉ bộ phận cơ thể chứa não bộ, ở trên cùng

VD: đau đầu,

- Chỉ bộ phận ở trên cùng, đầu tiên

VD: đầu danh sách, đầu bảng

- Là bộ phận quan trọng nhất

VD: đầu đàn, đầu đảng

II Hiện tượng chuyển nghĩa của từ

1 Vớ dụ:

2 Bài học

Bài 2 Dùng bộ phận của cây cối để chỉ bộ phận của cơ thể người?

III Luyện tập

Tiết 19 Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ

- Lá: lá phổi, lá gan, lá lách, lá mỡ

- Quả: Quả tim, quả thận

- Búp: Búp ngón tay

Bài 3 Dưới đây là một số hiện tượng chuyển nghĩa của từ tiếng Việt Hãy tìm thêm trong mỗi hiện tượng chuyển nghĩa đó ba ví dụ minh hoạ.

a Chỉ sự vật chuyển thành chỉ hành động: Cái cưa cưa gỗ,

cái cuốc  cuốc đất, cân muối  muối dưa

b Chỉ sự hành động chuyển thành chỉ đơn vị:

+ Đang bó lúa  gánh ba bó lúa, + Đang nắm cơm  ba nắm cơm

+ Đang gói bánh  ba gói bánh

Bµi 4: Đọc đoạn trích dưới đây và trả lời câu hỏi :

a Tác giả đoạn trích nêu lên mấy nghĩa của từ “Bụng”? đó là những

nghĩa nào? Em có đồng ý với tác giả không?

a1: Bộ phận cơ thể người hoặc động vật chứa dạ dày, ruột

a2: Biẻu tượng của ý nghĩa sâu kín không bộc lộ ra đối với người,

việc nói chung

a3: Phần phình to ở giữa một số vật VD: Bụng chân

- tốt bụng: Nghĩa của a2

b Nghĩa của từ “ Bụng”

- săn chắc: Nghĩa của a3

- ấm bụng: Nghĩa của a1