Nhân vật trong truyện cổ grim

Cũng như kho tàng cổ tích nhiều nước khác, Truyện cổ Grim có nhiều đề tài và môtíp khác nhau song đều phổ biến và quen thuộc, có biết bao thế hệ độc giả nhỏ tuổi đã đọc và chẳng ai có

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

TÒNG THỊ THANH

NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ GRIM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Sơn La, tháng 5 năm 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

TÒNG THỊ THANH

NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ GRIM

Thuộc nhóm ngành khoa học: Khoa học nhân văn

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Người hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Ngọc Thúy

Sơn La, tháng 5 năm 2016

Lời cảm ơn

Trong quá trình tiến hành nghiên cứu khóa luận này tôi đã nhận được

sự chỉ đạo, hướng dẫn tận tình của cô giáo Th.s Nguyễn Thị Ngọc Thúy - Giảng viên khoa Ngữ Văn Đồng thời, tôi còn nhận được sự giúp đỡ của các thầy cô giáo trong khoa Ngữ Văn, Trung tâm thông tin - thư viện, Thư viện tỉnh Sơn La, cùng sự giúp đỡ và động viên của các bạn sinh viên lớp K53 - ĐHSP Ngữ Văn A

Nhân dịp này chúng tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới sự giúp đỡ của các thầy cô và các bạn, đặc biệt là cô giáo - Th.s Nguyễn Ngọc Thúy

Trong quá trình nghiên cứu khóa luận do thời gian và hạn chế về mặt nhận thức của người viết nên không thể tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô và các bạn

Xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên

Tòng Thị Thanh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Cấu trúc luận văn 4

CHƯƠNG 1: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ GRIM 5

1.1 Khái niệm nhân vật 5

1.2 Các kiểu nhân vật trong Truyện cổ Grim 7

1.2.1 Khảo sát và nhận xét 7

1.2.2 Nhân vật - con vật 9

1.2.3 Nhân vật - đồ vật, cây cối 15

1.2.4 Nhân vật - Thần tiên 17

1.2.5 Nhân vật - con người 24

Tiểu kết 41

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ THỦ PHÁP NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG TÍNH CÁCH NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ GRIM 42

2.1 Miêu tả nhân vật qua ngoại hình 42

2.2 Miêu tả nhân vật qua ngôn ngữ 45

2.2.1 Ngôn ngữ đối thoại 46

2.2.2 Ngôn ngữ độc thoại nội tâm 49

2.2.3 Ngôn ngữ người kể chuyện 51

Tiểu kết 53

KẾT LUẬN 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56 PHỤ LỤC

1

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Truyện cổ Grim được coi là một trong những nền tảng của văn hóa hiện

đại phương Tây thực sự rất gần gũi với đời sống Hai trăm năm đã qua kể từ khi Truyện cổ Grim lần đầu tiên được xuất bản (20/12/1812) và cho tới nay có biết bao nhiêu thế hệ trẻ em gắn bó với những câu chuyện tuyệt vời ấy Mỗi câu chuyện mở ra biết bao điều thú vị về thế giới cổ tích diệu kì, đồng thời cũng trao cho trẻ em và cả người lớn những bài học đầy ý nghĩa

Truyện cổ Grim đã từ lâu đi sâu vào tâm trí các độc giả nhỏ tuổi không

chỉ ở Đức mà còn lắng đọng trong tâm hồn các bạn nhỏ ở các dân tộc trên thế

giới trong đó có Việt Nam Cũng như kho tàng cổ tích nhiều nước khác, Truyện

cổ Grim có nhiều đề tài và môtíp khác nhau song đều phổ biến và quen thuộc, có

biết bao thế hệ độc giả nhỏ tuổi đã đọc và chẳng ai có thể quên được các câu

chuyện về những nàng công chúa chăm chỉ, hiền lành, tốt bụng: Cô bé lọ lem,

nàng Bạch Tuyết, cô bé chăn ngỗng, nàng Lidơ… hay những con vật rất thông

minh, rất đáng yêu: Chú mèo (chú mèo hia); bảy chú dê con (Chó sói và bảy chú

dê con)… đôi khi nó chỉ là những vật vô tri, vô giác rất bình thường: mũi quay, thoi và kim, ngọn đèn xanh… tất cả những nhân vật này đã để lại trong lòng độc

giả những ấn tượng khó có thể quên được

Thế giới nhân vật trong Truyện cổ Grim còn tặng cho chúng ta những

người bạn mới, đồng hành cùng tuổi thơ của các em, như nhân vật cô bé chăn ngỗng đáng yêu, nàng Bạch Tuyết xinh đẹp, Chú bé tí hon thông minh, cô Lọ Lem với bản tính hiền lành, tốt bụng, hay Cô bé quàng khăn đỏ chỉ vì la cà, ham chơi nên bị sói hãm hại, hay trong câu chuyện Hai vợ chồng đánh cá dạy cho ta hiểu rằng tham lam, độc ác thì chỉ chuốc lấy thất bại Mỗi câu chuyện đều dạy cho trẻ biết bao điều thú vị về thế giới cổ tích thần kì, trong thế giới muôn màu

ấy, các nhân vật rất đa dạng, từ vua, hoàng hậu, công chúa, hoàng tử đến những

cô bé, cậu bé,lão nông dân quen thuộc, hay những con vật gần gũi với cuộc sống, đến những vật vô tri, vô giác, cỏ cây, hoa lá

2

Anh em nhà Grim là đại diện lớn cho nền văn hóa Đức và là những người

đặt nền móng cho nền văn hóa ấy Truyện cổ Grim góp phần bảo tồn tín ngưỡng

và bảo tồn các di sản văn hóa tinh thần của Đức Truyện cổ Grim được góp nhặt

từ rất nhiều các truyện cổ truyền miệng được anh em nhà Grim chọn lọc và hiệu đính công phu, các câu chuyện được tạo dựng bằng thứ ngôn ngữ tự nhiên, giàu tính sáng tạo của dân gian bằng cách dựng truyện giàu cá tính, giàu chất lãng mạn và phù hợp với trí óc hồn nhiên, ngây thơ của trẻ nhỏ

Truyện cổ Grim được các bạn nhỏ coi như một kho báu, càng đọc truyện các em

càng được đi sâu vào thế giới cổ tích kì bí Vì thế, đã có rất nhiều tạp chí đề cập đến

Truyện cổ Grim, tuy nhiên chỉ nói đến tác giả và một phần nhỏ tác phẩm, chưa đề

cập đến nhiều về nhân vật cũng như nghệ thuật của Truyện cổ Grim

Tìm hiểu nhân vật trong Truyện cổ Grim thiết nghĩ là một ý tưởng hữu

ích nhằm làm nổi bật vẻ đẹp tư tưởng và bút pháp nghệ thuật của văn học dân gian của ngòi bút, giọng kể của hai tác giả kể chuyện cổ tích tài ba người Đức

Từ những lí do trên nên em quyết định chọn khóa luận “Nhân vật trong truyện

cổ Grim”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Ảnh hưởng của Truyện cổ Grim rất sâu rộng, được coi là một trong các

nền tảng của văn hóa hiện đại phương Tây Kỉ niệm 200 năm ngày đầu tiên được

xuất bản, Truyện cổ Grim được UNESCO chính thức công nhận là di sản văn

hóa thế giới Từng được dịch ra 160 thứ tiếng tác phẩm này vẫn là một nguồn cảm hứng nghệ thuật dồi dào, mang lại cho mọi người một niềm vui vô tận, nhắc nhở mọi thế hệ một đạo lí nhân bản

Gần hai thế kỉ sắp qua kể từ ngày tập truyện cổ dân gian Đức do hai Anh

em nhà Grim sưu tầm xuất hiện, tác phẩm này vẫn là một nguồn cảm hứng nghệ thuật dồi dào mang lại cho mọi người, truyện cổ đều gắn với môi trường và hoàn cảnh mà chúng ta tạo ra Ta có thể đưa ra một số vấn đề mà các nhà nghiên cứu quan tâm như sau:

Đào Duy Hiệp trong bài báo Nghiên cứu truyện cổ Grim từ lí thuyết đến

hiện đại giúp ta thấy được cấu trúc của truyện cổ Grim, cũng trên tạp chí đó tác

3

giả đã chọn truyện Chim ưng thần để phân tích và làm nổi bật các lớp cấu trúc

của truyện bài viết đi sâu nghiên cứu loại “bay lượn”, và đầy “chất thơ” của cổ tích thần kì với một số nội dung chính như sau: điểm sơ lược về lịch sử hình

thành và phát triển của truyện cổ tích phương Tây; nghiên cứu Truyện cổ Grim

từ mộ số lí thuyết hiện đại như cấu trúc, phân tâm lí, kí hiệu học.[8,6]

PGS - TS Lê Nguyên Cẩn trong Anh em nhà Grim (Tác gia tác phẩm văn

học nước ngoài trong nhà trường) Tác giả cũng khẳng định: sau khi được xuất

bản Truyện cổ Grim nhanh chóng thu hút được sự chú ý của độc giả thuộc các

lứa tuổi khác nhau ở Đức và nhanh chóng được dịch và phổ biến ra toàn châu Âu Truyện được tạo dựng bằng thứ ngôn ngữ tự nhiên giàu tính sáng tạo của dân gian bằng cách dựng truyện giàu kịch tính, giàu chất lãng mạn, và phù hợp với trí óc hồn nhiên ngây thơ của trẻ nhỏ, nhưng cũng rất phù hợp với trí tuệ hồn nhiên của nhân dân [3,19]

Đi sâu tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp anh em nhà Grim, khái quát

chung về truyện cổ Grim Tác giả sắp xếp lại kết cấu tổ chức của các truyện tạo

ra một văn phong riêng Truyện cổ Grim trở thành khuôn mẫu của loại truyện

cổ dân gian Ông đưa ra một vài mô típ tiêu biểu trong truyện như mồ côi, dì ghẻ, con chồng, chàng ngốc,tham thì thâm… cũng trong tập truyện này tác giả

đề cập đến tác phẩm của Grim được giảng dạy trong nhà trường đó là chuyện

Chú bé tí hon Qua việc phân tích truyện, tác giả muốn nhấn mạnh sự biểu

trưng đối lập giữa một bên là các thế lực thống trị áp bức còn bên kia là những người đói khổ, những người bị áp bức Thế giới của bọn thống trị đầy rẫy những thói tật thối nát, bệnh hoạn gắn liền với mọi sinh hoạt ăn chơi phè phỡn, còn thế giới người lao động là thế giới của những con người bị áp bức với những phẩm hạnh cao quý, những đức tính tốt lành, kiểu hình tượng tí hon tạo

ra một thế giới khác thể hiện những ước mong, hạnh phúc của con người thấp

cổ, bé họng trong xã hội [3,21]

Dựa trên cơ sở nghiên cứu củacác công trình nghiên cứu trước đây, tôi đã

phát triển khóa luận của mình dưới một khía cạnh mới đó là tìm hiểu “Nhân vật

của Truyện cổ Grim”

4

3 Mục đích nghiên cứu

Luận văn đi vào nghiên cứu Nhân vật của Truyện cổ Grim từ đó chỉ ra

những sự phong phú, đa dạng của các kiểu loại nhân vật, đặc điểm của chúng và nghệ thuật xây dựng nhân vật để khẳng định giá trị cũng như sức hấp hẫn của

Truyện cổ Grim với nhân loại nói chung và thế giới trẻ em nói riêng

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thông qua tìm hiểu, khám phá thế giới nhân vật của Truyện cổ Grim, luận

văn chỉ ra được khái niệm, các kiểu loại nhân vật trong truyện, nghệ thuật xây dựng nhân vật

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Tập trung khám phá nhân vật trong Truyện cổ Grim

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Khảo sát và nghiên cứu đặc điểm, nghệ thuật xây dựng nhân vật trong

Truyện cổ Grim theo văn bản Truyện cổ Grim toàn tập, nhà xuất bản Văn học

2012 do Lương Văn Hồng dịch

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thống kê, phân loại: phương pháp này chủ yếu thống kê,

khảo sát, phân loại những câu chuyện theo chủ đề và các nghiên cứu về Truyện

7 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, Nội dung luận văn được triển khai trong hai chương:

Chương 1: Nhân vật trong Truyện cổ Grim

Chương 2: Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Truyện cổ Grim

5

CHƯƠNG 1: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ GRIM 1.1 Khái niệm nhân vật

Trong Lí luận văn học, các tác giả nhận định: “Nhân vật văn học là con

người được miêu tả thể hiện trong tác phẩm văn học bằng phương diện văn học Khái niệm nhân vật có khi được sử dụng một cách ẩn dụ không chỉ một con người cụ thể mà chỉ một hiện tượng nổi bật trong tác phẩm” [4,277]

Trong Lí luận văn học: “Nhân vật văn học đó không chỉ là con người

nhưng con người có tên hoặc không có tên được khắc họa sâu đậm hoặc chỉ thoáng qua trong tác phẩm mà còn có thể là những sự vật, loài vật khác ít nhiều mang bóng dáng tính cách của người đọc dùng những phương thức khác nhau để biểu hiện con người” [5,102]

Trong Từ điển thuật ngữ văn học nhân vật văn học: “Là một đơn vị nghệ

thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống Nó có chức năng cơ bản là khái quát tính cách của con người và chức năng này cũng mang tính lịch sử Nhân vật văn học còn có khả năng dẫn dắt độc giả vào các thế giới khác nhau của đời sống, thể hiện quan niệm nghệ thuật và lí tưởng thẩm mỹ của nhà văn về con người” [6,162]

Nhân vật thành công thường là những sáng tạo độc đáo không lặp lại và

mang phong cách của riêng tác giả bởi như nhà văn Nam Cao đã nói: “Văn học

không cần những người thợ khéo tay làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho, văn học cần khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có”.[11,31]

Cũng như trong tác phẩm văn học, thông qua các nhân vật tác giả còn thể hiện quan điểm, tư tưởng về cuộc đời, về con người Qua nhân vật Thạch Sanh - Lý Thông trong truyện cổ tích Thạch Sanh tác giả dân gian muốn thể hiện cuộc đấu tranh giữa cái thiện và cái ác, đồng thời cũng đưa vào quy luật cuộc sống ở hiền

gặp lành, ác giả ác báo Hay trong truyện Lá bùa của Andecxen, thông qua hành

trình đi tìm lá bùa hạnh phúc của đôi vợ chồng trẻ tác giả đã đưa ra một triết lí của cuộc đời: thế gian không có gì hạnh phúc Hạnh phúc là bằng lòng với những gì mình đang có và luôn vui vẻ chăm chút cho hạnh phúc đó

6

Theo Lại Nguyên Ân thì: “Nhân vật văn học là hiện tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn ngữ Bên cạnh con người, nhân vật văn học có khi là các con vật, các sinh thể hoang đường được gắn cho đặc điểm giống con người Nhân vật văn học là phương thức nghệ thuật nhằm khai thác những nét thuộc tính, đặc tính con người, nhân vật có ý nghĩa trước hết ở các loại hình văn học tự sự và kịch Các thành tố tạo nên nhân vật gồm: hạt nhân tinh thần của cá nhân, tư tưởng lợi ích đời sống, thế giới cảm xúc, ý chí, các ý thức và hành động Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ nó mang tính ước lệ không thể bị đồng nhất với con người

có thực ngay khi tác giả xây dựng nhân vật với những nét rất gần với nhà văn về con người nó có thể xây dựng dựa trên cơ sở của quan niệm ấy Nhân vật văn học

là một trong những khái niệm trung tâm để xem xét sáng tác của một nhà văn, một khuynh hướng một trường phái hay dòng phong cách” [ 1,249]

Sau cùng ta có thể nói tới chức năng của nhân vật trong việc tạo mối liên kết giữa các sự kiện trong tác phẩm cái vẫn được gọi là cốt truyện Một phần không nhỏ nhờ nhân vật mà kết nhiều tác phẩm đạt được sự thống nhât hoàn chỉnh và chặt chẽ, nhiều tiềm năng biểu đạt của phương tiện ngôn từ được phát

lộ, để rồi tự chúng trở thành những phương tiện nghệ thuật độc lập, có thể được nghiên cứu riêng như một đối tượng thẩm mĩ chuyên biệt

Tóm lại, nhân vật là hình thức cơ bản để phản ánh hiện thực Hình thức ấy rất đa dạng, thể hiện những khía cạnh phong phú, phức tạp của đời sống Qua các nhân vật tác giả thể hiện chủ đề, tư tưởng của truyện

Nhân vật trong tác phẩm văn học không chỉ bó hẹp trong phạm vi con người mà còn có các con vật, loài vật, các sinh thể hoang đường, được gắn với những đặc điểm giống với con người để tái hiện cuộc sống phong phú, phức tạp con người Nếu nhân vật trong tác phẩm chỉ đơn thuần là con người xoay quanh mối quan hệ giữa con người với con người thì văn học nghiêng về sự sao chép đơn điệu cuộc đời thực Như vậy sẽ trái với bản chất của văn học vì văn học là loại hình nghệ thuật mang tính ước lệ sáng tạo phản ánh hiện thực cuộc sống Cuộc sống của con người bao gồm nhiều mối quan hệ như quan hệ giữa người với

tính cách khác nhau Trong Truyện cổ Grim, thế giới nhân vật vô cùng phong

phú, đa dạng với muôn hình vạn trạng Nó bao gồm cả con người, con vật, hoa

lá cỏ cây, các thần thánh, những vật vô tri, vô giác Tất cả đều hiện lên sinh động qua ngôn từ giản dị nhưng đầy màu sắc

Nhờ sưu tầm bằng ngôn ngữ của mình, hai anh em Grim đã làm sự độc đáo của từng nhân vật được nổi rõ Dưới cái nhìn hệ thống ta có thể nhận thấy rằng đôi khi sự khác nhau của các nhân vật không ngăn cản người ta tìm ra một điểm tương đồng nào đó giữa chúng Với sự phát triển của phương pháp nghiên cứu loại hình, việc phân loại ngày càng được chú trọng Đây là hoạt động cần thiết giúp người đọc, người nghiên cứu chiếm lĩnh được thế giới nhân vật một cách hợp lí Người ta đã đưa ra nhiều tiêu chí để phân loại và với mỗi tiêu chí lại thấy xuất hiện một danh sách loại hình nhân vật khác nhau Kết quả khảo sát cho

thấy: thế giới nhân vật trong Truyện cổ Grim rất đông đảo và phong phú với 551

nhân vật Nếu căn cứ vào nguồn gốc ta có thể chia thế giới nhân vật của Grim làm bốn loại: loại nhân vật là con người, loại nhân vật là thần thánh - lực lượng siêu nhiên, loại nhân vật là con vật, loại nhân vật là đồ vật, cây cối Trong đó nhân vật là con người có số lượng cao nhất: 400 nhân vật chiếm 72,5% Nhân vật là loài vật có 88 nhân vật chiếm 16% Nhân vật là lực lượng siêu nhiên có 55 nhân vật chiếm 9,98% Nhân vật là vật vô tri chiếm số lượng ít nhất có 14 nhân vật chiếm 2,52%

Tuy nhiên không phải mỗi chuyện chỉ đơn thuần là một loại nhân vật mà

nó là sự kết hợp hài hòa của nhiều nhân vật làm cho tình tiết và mối quan hệ của các nhân vật thêm phong phú, phức tạp, các nhân vật này hỗ trợ và bổ sung cho nhau có khi đối nghịch nhau để làm nổi bật tính cách và chủ đề của truyện

8

Mối quan hệ giữa các nhân vật trong truyện rất đa dạng Trong đó không

chỉ là mối quan hệ giữa người với người như truyện: Ả Grêten thông minh, Cô

Một mắt, cô Hai mắt và cô Ba mắt, Chú bé nghèo, Cây củ cải, Cô Enđơ sáng suốt… mà còn thể hiện nhiều mối quan hệ sinh động Đó là mối quan hệ giữa

người với thần thánh như: Bác cả Phơrim, Han xơ sắt, Bác nông dân nghèolên

thiên đàng,… Mối quan hệ giữa con người với con vật như truyện: Cuộc du ngoạn của Tí Hon, Ngôi nhà trong rừng, Cô bé quàng khăn đỏ… Hoặc mối

quan hệ giữa con người với vật vô tri như: Mũi quay, thoi và kim, Chim sơn

ca… Hay mối quan hệ giữa các con vật như truyện: Chó sói và bảy chú dê con, Mèo chuột kết nghĩa, Hoàng Anh và Gấu, mối quan hệ giữa người với lực lượng

siêu nhiên như: Bác nông dân nghèo thiên đàng, Ba sợi tóc vàng của con quỷ,

Chàng khổng lồ trẻ tuổi Các nhân vật là con vật, đồ vật được tác giả nhân hoá,

vì vậy truyện mang đậm màu sắc tưởng tượng của thế giới thần tiên, cổ tích

Đọc Truyện cổ Grim ta thấy các nhân vật là lực lượng siêu nhiên không phải

lúc nào cũng tốt, hay xấu mà nó có thể chuyển đổi từ tốt sang xấu và ngược lại

Đặc biệt hơn khi đọc Truyện cổ Grim ta bắt gặp sự trùng lặp về tên của

nhân vật ở trong các câu chuyện, những nhân vật này không phải là những người không tên tuổi, nhưng ở mỗi câu chuyện nhân vật hiện lên lại là một con người

hoàn toàn khác: Đó là trong truyện Han - xơ sắt, Han- xơ ở đây nhân vật là một

vị vua bị phù phép thành người rừng, nhờ có sự giải thoát của hoàng tử vị vua ấy

đã thoát khỏi cái chết… Ở câu chuyện Chú Hanxơ sung sướng ta bắt gặp một Han- xơ ngốc nghếch, dễ tin người, sẵn sang đổi những vật có giá trị của mình

lấy đồ có giá trị nhỏ hơn Còn trong truyện Gã xay bột nghèo khó và chú mèo

con thì có một Han- xơ nghèo khó, cũng hơi ngốc nghếch nhưng chăm chỉ, thật

thà và cuối cùng chú đã lấy được công chúa Trong truyện Chim ưng thần cũng

có một Han - xơ nghèo khó, hơi ngờ nghệch nhưng chăm chỉ, thật thà nên rất

gặp may Đó còn là nhân vật Grêten; trong câu chuyện Hen- xen và Grêten thì

Grêten là một em bé thông minh, dũng cảm và yêu anh trai vô bờ Còn Grêten

trong Ả Grêten thông minh thì lại là người nhiều mưu mẹo, tìm cách lừa chủ để

chén no hai con gà Trong khi tất cả các câu chuyện cổ tích dân gian đều nhằm

9

mục đích giáo dục thì ở tập Truyện cổ Grim có những câu chuyện chỉ cốt gây

tiếng cười thoải mái, hóm hỉnh hay những bài học răn đời nhẹ nhàng mà thấm

thía (Bác cả Phơ-rim, Chú bé nghèo dưới nấm mồ, Cái đinh, Sợi vứt đi ) Số

lượng nhân vật chính và nhân vật phụ phân bố không đồng đều giữa các câu chuyện cũng tạo nên nét riêng cho tác phẩm vì có truyện có đến 16 nhân vật như

truyện Hai anh em nhưng có truyện chỉ có 2 nhân vật như: Chú Hanh lười

biếng, Bác nông dân và con quỷ Như vậy tác giả đã luôn luôn thay đổi diến

biến, mô típ các câu chuyện làm cho người đọc không bị nhàm chán mà ngược lại thêm hứng thú với thế giới nhân vật của mình Điều đó chứng tỏ tài năng sáng tạo của anh em nhà Grim, dù nhiều hay ít nhân vật thì họ vẫn truyền tải được tư tưởng và chủ đề của truyện

Tập Truyện cổ Grim do hai anh em Grim là Jacob và Wilhelm Grim đi

sưu tầm và viết lại bằng ngôn ngữ của mình sao cho vẫn giữ được chất liệu dân gian mà họ thu thập được Các câu chuyện của Grim được ghi chép lại từ những người dân nên ý nghĩa rất đơn giản chủ yếu là phê phán cái xấu, đề cao cái đẹp Truyện được viết theo ngôn ngữ trong sáng, nội dung phù hợp với suy nghĩ của bạn đọc trẻ tuổi nên được đông đảo các độc giả nhỏ tuổi đón đọc

1.2.2 Nhân vật - con vật

Anh em nhà Grim đã không kể nhiều về các con vật to lớn, dung cảm như

hổ, báo, sư tử mà đó là những con vật nhỏ bé, bình thường và gần gũi hàng ngày với con người Nhưng dù các con vật hết sức bình dị, vẫn được tác giả thổi hồn vào làm cho chúng có cuộc sống như thế giới con người chúng ta vậy

Trong số những câu truyện viết về con vật, ta bắt gặp một thế giới các con vật đủ chủng loại khác nhau có những con vật gắn bó với con người hàng ngày như chó, mèo, ngỗng, gà, thỏ, nhím, chim, ong nhưng có con vật ta bắt gặp

như: sói, cáo, quạ, rắn, ngựa, chuột, cóc… Tiêu biểu đó là những truyện: Mèo

chuột kết nghĩa, Chuyện con chuột nước, Chó sói và bảy chú dê con, Chó sói và cáo, Chú mèo đi hia, Con chim vạc và chim rẻ quạt

1.2.2.1 Những con vật thông minh, dũng cảm

Trong truyện Hoàng anh và Gấu, tác giả ca ngợi chim Hoàng anh là dòng

10

dõi con vua cháu chúa, quyết đấu tranh để bảo vệ dòng dõi cao quý mình Khi

mà Gấu bị sỉ nhục “Cung điện nhà vua gì mà thế này?nhà ở tồi tàn quá! Hạng

chúng bay thì con vua cháu chúa gì! Chúng bay chẳng qua là bọn con nhà đê tiện” Hoàng Anh quyết đấu một trận cho rõ trắng đen “chúng con cam tâm chết đói nếu như bố mẹ không làm cho ra nhẽ: chúng con có phải là con vua cháu chúa hay không? Thằng gấu nó đến đây sỉ nhục chúng con” Sau đó một trận

chiến nảy lửa diễn ra giữa cả các loài con vật bốn chân trên mặt đất và tất cả các loài bay trên trời với cách bày binh bố trận kĩ lưỡng thật sinh động và chân thực

“Trời tang tảng sáng, loài vật bốn chân ầm ầm kéo ra trận, mặt đất rung chuyển như sấm động Hoàng Anh và quân của mình xuất trận trên không trung kêu vo

vo, bay rào rào nghe đến kinh hồn” Sau đó trận chiến giữa các con vật xảy ra

nhưng nhờ trí thông mình của Hoàng Anh phái ong đến đốt đuôi của cáo là

người chỉ huy đội quân Gấu Trận chiến chưa bắt đầu, “nhưng khi Cáo bị đốt

đuôi lần thứ ba cáo không chịu nổi nên cụm đuôi vào hai chân, thấy vậy các con vật bốn chân cho rằng mọi việc hỏng hết nên vội chạy về hang” mặc dù thắng

nhưng Hoàng Anh vẫn không chịu bỏ qua mà còn bắt Gấu đến tổ chim xin lỗi, lúc ấy chim Hoàng Anh mới chịu thôi và ăn uống vui chơi cho đến khuya

Trong truyện Thỏ và Nhím Hai con vật với tính cách khác nhau, Nhím thì

lịch sự, từ tốn và rất thông minh, còn Thỏ thì ngược lại rất kiêu căng, khinh bỉ,

ngu dốt khi mà “Nhím thấy Thỏ thân mật chào, nhưng Thỏ vốn ỷ mình là bậc

thượng lưu, tính kiêu kì không đáp lễ Nhím mà còn lên mặt khinh khỉnh nói : Thế nào, trời còn sớm, chạy ra đồng làm gì thế chú mày” Nhím đáp rằng “Tôi đi dạo chơi một tí” Thỏ cười bảo: “Dạo chơi gì cái đồ này! Ta nghĩ là ngươi nên dùng chân vào việc khác còn hơn” [12,994] câu nói của Thỏ làm cho Nhím rất

bực mình vì trời đất sinh ra chân Nhím đã như vậy rồi cuối cùng đã có một cuộc chạy đua cả hai cá cược nếu thắng sẽ được đồng tiền vàng và một chai rượu mạnh Nhưng cuộc thi không diễn ra luôn mà Nhím xin về nhà ăn mấy miếng lót

dạ nửa giờ sau sẽ bắt đầu Nhưng thực tế thì về bàn với vợ của mình, Nhờ trí thông minh của mình cùng sự đoàn kết của vợ mà Nhím đã thắng được Thỏ Và cũng từ đó không có con Thỏ nào dám nghĩ đến chuyện chạy thi với Nhím nữa

11

Trong những câu chuyện cổ tích anh em nhà Grim còn có một số loại chuyện cổ tích nữa cũng rất quen thuộc là cổ tích về loài vật Tiêu biểu cho loại

này câu chuyện về Chú mèo đi hia Câu chuyện liên quan đến mô típ về người

con út và việc phân chia tài sản giữa những người con Bác thợ xây khi chết đã

để lại cho ba con ba thứ tài sản: người con lớn chiếm chiếc cối xay, người con thứ hai chiếm chú lừa còn lại người con thứ ba được chia con mèo Người con út rất buồn rầu và có suy nghĩ định giết mèo lột da, nhưng mèo thông cảm với nỗi buồn của chủ, chú hứa với người chủ của mình sẽ làm cho anh trở nên giàu có nếu như anh đóng cho chú một đôi hia để nó có thể đi ra đường một cách đường hoàng Chú út bây giờ rất ngạc nhiên nhưng chú cũng làm theo yêu cầu của chú mèo

Chú mèo đã dùng mưu mẹo bắt chim dâng vua, làm cho vua rất cảm tình với chủ của chú mèo tức là chàng út, và chàng út trở thành vị bá tước Chú mèo còn lập mưu để kiếm áo long bào mang về cho chàng nhưng còn việc to lớn hơn

là lập mưu để chiếm lâu đài của mụ phù thủy có nhiều phép biến hóa Chàng út trở thành chủ nhân của tòa lâu đài lộng lẫy và được đính thân nhà vua thân chinh đến thăm và gả con gái cho chàng Từ đó chàng út sống một cuộc đời sung sướng và sau khi vua mất anh lên kế vị ngai vàng Chàng út phong cho chú mèo đihia của mình làm chức tể tướng

Câu chuyện có một sự xuất hiện đổi đời kì lạ đối với chàng út và sự đổi đời này do một con vật thông minh mang lại, một con vật gắn bó với con người Con vật thông minh này phải chăng đó là ước nguyện của những con người nghèo khổ, nhưng sống lương thiện muốn cho cuộc đời đỡ đi những bất hạnh phũ phàng đeo bám họ Chàng út chỉ mất cho chú mèo của mình một đôi hia nhưng bù lại chàng út được chú tạo cho cơ nghiệp vương bá khó ai sánh được

Từ một người không có gì trong tay mà nhờ trí thông minh và cũng là sự trả ơn của chú mèo đối với chủ mình Điều đó cũng có ý nghĩa lớn vì chàng đã không giết chú để lột da làm bao tay, chàng đã cho chú cuộc đời Chú mèo đã trả ơn sự tha mạng một cách xứng đáng Con mèo trở thành phép lạ thần kì, một sức mạnh chuyển đổi kì diệu Con mèo được miêu tả từ nhiều góc độ mà tiêu biểu là từ phẩm chất trí tuệ siêu phàm của con mèo Với các tình tiết của tình huống ứng

12

xử khác nhau, tình huống sau cao và khí hơn tình huống trước Các tình huống

ấy đã tôn tạo vị thế chàng út, chủ nhân của chú Chú mèo đã tìm hiểu và biết được sở thích của vua là thích ăn thịt chim đa đa mà ngoài ra còn biết lợi dụng tính kiêu căng hợm hĩnh của lão phù thủy để tiêu diệt lão Đây là một chú mèo hết sức thông minh đồng thời cũng rất dũng cảm và chú cũng hết sức thương yêu chủ nhân của mình và cũng hết lòng vì chủ nhân Ở đây câu chuyện được kể theo trật tự thời gian nhanh dần và một không gian mở rộng dần khiến cho nó trở thành hấp dẫn và có sức cuốn hút đối với người đọc và cũng từ đó giúp người đọc rút ra được bài học từ cuộc sống thông qua nhân vật chú mèo

Trong câu chuyện Những nhạc sĩ thành Brêm cũng đề cập đến thế giới

loài vật Đó là những con vật thông minh biết vượt qua hoàn cảnh nghèo để tự cứu sống mình và kéo dài cuộc sống Con vật đầu tiên là chú lừa mà sức lực đã cạn và người chủ muốn kết liễu cuộc đời chú để lấy da Chú lừa đã bỏ trốn đến thành Brêm Dọc đường chú gặp một con chó, một con mèo, một con gà trống cũng trong tình trạng như chú vậy, nghĩa là đều sức tàn lực kiết và đều bị chủ dọa giết thịt Chúng kết bạn với nhau và cùng nhau tìm lối thoát Chúng gặp một toán cướp đang chè chén bên một bàn tiệc đầy ắp những món ăn ngon lành các con vật liền bàn với nhau mưu tống bọn cướp đi Sau cùng chúng nghĩ ra một

cách “Lừa gác hai chân lên cửa sổ, chó nhảy lên lung lừa, mèo trèo lên lưng

chó, rồi gà bay lên lưng mèo”[12,884] Bản nhạc của các nhạc sĩ thành Brêm

được tấu lên: lừa kêu, chó sủa, mèo meo meo, gà thì gáy

Bọn cướp nghe thấy vậy ai ai cũng thấy khiếp đảm Trong cơn say chếnh

choáng chúng tưởng là ma hiện hình nên liền “ù té quyền” bốn con vật đang rất

đói khát thì lại được một bữa ngon lành ngoài sức tưởng tượng Khi hoàn hồn bọn cướp trở lại để chiếm lại ngôi nhà thì bị mèo cào, chó cắn, lừa đá và gà thì cất tiếng gáy báo động om sòm Bọn cướp lại một lần hoảng hồn vì tưởng rằng

đã gặp phù thủy Chúng bỏ chạy và các nhạc sĩ thành Brêm trở thành chủ nhân của ngôi nhà ấy và các con vật sống yên ổn bên nhau

Có những câu chuyện có sử dụng hình thức nhân hóa như chúng ta gặp

trong câu chuyện Chú mèo đi hia, các tác giả dân gian cũng bày tỏ sự yêu mến

13

của mình trước các loài vật mà những con vật này hết sức gần gũi và thân quen trong đời sống của con người Nhưng con người lại tỏ ra vô ơn đối với chúng, có những người có ý định giết hại chúng, các con vật có con đành phải trốn đi nơi khác để được sống ra đi trong sự ghẻ lạnh của con người, có người đã giết hại những con vật đáng thương Tác giả đã gọi những con vật đáng thương bằng cái tên rất thân mật và cũng rất hài hước là những nhạc sĩ giễu cợt song lại không hề khinh bỉ chúng Ngược lại thông qua cách gọi tác giả đã chững minh được trí tuệ của những con vật Đó không chỉ là những con vật tầm thường mà còn là những con vật thông minh nữa chúng đã tự tạo cuộc sống của mình những niềm vui trong cuộc sống, không lo lắng gì về con người những người chủ Bởi vì chúng cũng có cuộc sống riêng, thế giới riêng cũng giống như con người và cũng được

có quyền tồn tại đồng đẳng giống như những con vật khác Dưới lớp áo khoác hiện lên đó là những hình ảnh của những con vật hiền lành chân chất, và luôn lạc quan yêu đời, ham sống và biết tìm mọi cách để vươn lên trong cuộc sống của mình

1.2.2.2 Những con vật ác độc, gian xảo, dối trá

Trong Truyện cổ Grim bên cạnh những câu chuyện với con vật thông

minh, dũng cảm, có một số lượng câu chuyện nói về những con vật cũng rất gần gũi với con người nhưng một phần nhỏ câu câu chuyện nói về những con vật ác độc, gian xảo và dối trá

Trong câu chuyện Mèo chuột kết nghĩa kể về việc mèo lân la kết thân với

chuột là rất khó có thể xảy ra hai con vật là kẻ thì không đội trời chung Một hôm chuột nghe mèo kể lể tâm tình của mình cho chuột nghe rất tha thiết, chuột sau khi nghe xong rất bùi tai nên đã đồng ý ăn chung và ở chung mèo Hai con bàn tính với nhau mua một niêu mỡ để đề phòng mùa rét kẻo bị đói Nhưng bản tính của mèo thì rất tinh ranh, xảo trá đã dùng mưu kế để ăn hết số mỡ dự trữ mà không phần cho chuôt và cuối cùng thì chuột phải nộp mạng cho mèo Qua đó tác giả giải thích cho bạn đọc nhỏ tuổi biết sao mèo và chuột lại không thể thành bạn và lại càng không thể trở thành anh em Câu chuyện cho ta thấy một bài học sâu sắc phản ánh sự đối lập phạm trù đạo đức trung thực - xảo quyệt, một tiếng

14

cười răn đời nhẹ nhàng nhưng cũng sâu cay

Có con vật lại gian ác xảo quyệt như câu chuyện mà gần gũi nhất với

chúng ta chó sói trong Cô bé quàng khăn đỏ Khi gặp Khăn đỏ ngây thơ đưa bánh đến cho bà Sói nghĩ bụng: “Cái mồi non này hẳn là béo ngon hơn mồi

già kia Nó tự nhủ phải lập mưu chén được cả hai” [12,521] Lừa được Khăn

đỏ vào rừng hái hoa, Sói lao đến nhà bà ngoại nuốt chửng bà rồi “nó mặc quần

áo bà, đội mũ bà, nằm vào giường bà, kéo chăn đắp kín” Bản chất độc ác của

Sói thể hiện rõ nhất trong cuộc đối thoại với Khăn đỏ Thấy bà nằm, mũ kéo trùm kín mặt, trông lạ quá, Khăn đỏ hỏi:

- Bà ơi bà! Sao tai bà to thế?

- Tai bà to để bà nghe cháu rõ hơn

- Bà ơi bà! Sao mắt bà to thế?

- Mắt bà to để nhìn cháu rõ hơn

- Bà ơi bà! Sao tay bà to thế?

- Tay bà to để bà nắm lấy cháu dễ hơn

- Úi trời ơi, sao mồm bà đáng sợ quá

- Mồm bà to để nuốt cháu dễ hơn [12.522]

Sói nói xong, liền nhảy ra khỏi giường, nuốt chửng em bé Khăn đỏ đáng thương Cuối cùng con vật gian ác ấy cũng bị trừng trị Bác thợ săn đi qua nghe tiếng ngáy của Sói liền vào cứu hai bà cháu

Kết thúc một câu chuyện luôn là những bài học quý giá: cái thiện luôn chiến thắng cái ác và bị trừng trị, ở hiền gặp lành, ác giả ác báo, đó cũng chính những ước mong của con người về một cuộc sống hiền hòa, yên bình và tốt đẹp

Thế giới loài vật trong Truyện cổ Grim cũng vô cùng phong phú nhiều

chủng loại con vật khác nhau Chúng đều là những con vật nhỏ bé nhưng rất gần gũi với con người Dưới ngòi bút của tác giả, các loài vật hiện lên rất sinh động, muôn màu muôn vẻ Tác giả đã cho người đọc thấy được thế giới của những con vật không khác gì thế giới của con người Chúng cũng biết yêu thương, biết đau khổ, tranh giành nhau và cùng vươn lên để có một cuộc sống tốt đẹp hơn Chúng

ta cũng luôn có mối quan hệ với nhau trong cuộc sống hàng ngày như quan hệ

15

hàng xóm, láng giềng, dòng tộc, bạn bè, nhưng không tránh khỏi sự phân chia

giàu nghèo với nhau Trong Truyện cổ Grim còn thể hiện mối quan hệ con vật,

con người, con vật cùng với sự vật khác Chúng thể hiện mâu thuẫn đối lập, đồng thời cũng bổ sung cho nhau chính vì vậy mà tạo nên sự hấp dẫn trong diễn biến tình tiết của những câu chuyện Từ đó làm cho con người rút ra được những kinh nghiệm sống cho riêng mình Anh em nhà Grim xây dựng truyện theo tình huống cụ thể, từ đó giúp chúng ta đúc rút được kinh nghiệm không chỉ phù hợp với trẻ em, mà còn phù hợp với những lớn

1.2.3 Nhân vật - đồ vật, cây cối

Như chúng ta đã biết khi nói đến đồ vật trong nhà, hoặc những cây cối chúng ta trồng có thể cây cảnh, cây ăn quả Đó là cây vô tri, vô giác, nhưng trong văn học thì lại khác có thể biến cái không thể thành những cái có thể, tác giả đã thổi hồn vào những nhân vật xung quanh ta như cỏ cây, hoa lá, đồ vật và cũng đặc biệt hơn tác giả đã làm cho những nhân vật ấy có tính cách, không chỉ vậy mà nhân vật đó còn có tình cảm và hành động không khác gì con người

Trong Truyện cổ Grim có những truyện mà nhân vật vô tri, vô giác được tác giả

gắn những nét tính cách đáng yêu và rất người Loại nhân vật trong truyện cũng chiếm một số lượng không nhiều, chỉ có vài câu chuyện thôi và khoảng 15 nhân

vật trên tổng số 551 nhân vật của Truyện cổ Grim

Truyện Suối, Thoi và Kim, kể về một cô gái mồ côi nhưng cũng rất hiền

lành chăm chỉ, công việc chủ yếu của người con gái là kéo sợi, dệt vải, khâu vá

để kiếm sống Nhờ bà cụ phù hộ nên công việc của cô cũng khấm khá Sợi trong nhà cứ thế mà sinh sôi nẩy nở hoặc khi cô vừa may xong cái khăn, hay tấm thảm, hay chiếc áo mới luôn có khách tới đòi mua với giá cao, vì vậy cuộc sống của cô không túng thiếu, ngoài ra cô còn giúp đỡ những người khác nghèo khó hơn mình Lúc bấy giờ, hoàng tử đi khắp trong nước để kén vợ, hoàng tử thì không muốn chọn người nghèo cũng không muốn chọn người giàu

có chàng nghĩ: “Mình phải chọn người vừa giàu nhất mà lại vừa nghèo nhất

mới được” [11,979] Chính Suốt, thoi và kim đã đưa hoàng tử đến bên cô Khi

hoàng tử đi rồi, cô gái hát:

Cô gái lại mang kim ra vừa khâu, vừa hát:

“Kim ơi, kim nhọn, kim xinh, Nhà cửa kim dọn, đón người mình thương.”[12,980]

“Tức thì kim nhảy khỏi tay cô, bay qua bay lại trong phòng Hình như có thần tiên trang trí nhà cửa, thoắt cái đã có dạ xanh trải bàn, nhung phủ ghế, rèm treo cửa sổ”[11,981] Đúng lúc đó hoàng tử cũng vừa tới nơi, chàng nhận ra

đây chính là cô gái nghèo nhất, mà cũng là cô gái giàu nhất và cưới nàng làm vợ Nhân vật Suốt, thoi và kim như chiếc cầu nối để cô gái mồ côi đến được với chàng hoàng tử được hưởng cuộc sống giàu sang, hạnh phúc Đó cũng chính là kiểu kết thúc có hậu mà nhân dân lao động mong muốn hướng tới trong cuộc sống tốt đẹp hơn Trong truyện những nhân vật chỉ là những vật dụng không thể thiếu của một

cô gái đó là Suốt, Thoi và Kim Câu chuyện mang ý nghĩa đầy tính nhân văn

Cũng trong câu truyện Nồi cháo đường chuyện kể về một cô gái với tính

tình nết na, cô sống một mình với mẹ già, một ngày kia ở nhà hết đồ ăn, cô đi vào trong rừng thì gặp một cụ già bà đã tặng cô một chiếc nồi nhỏ và cô chỉ cần

nói “Nồi ơi, nấu đi! Tức thì có một nồi cháo đường ngon lành Nếu cô nói: Nồi

ơi, hãy ngừng! Thì lập tức ngưng ngay không nấu nữa, cô gái mang chiếc nồi

về cho người mẹ ở nhà”[12,886] Từ đó cuộc sống của hai mẹ con không phải

sống trong cảnh nghèo khổ nữa, đói túng nữa họ luôn có nồi cháo đường để ăn, muốn ăn bao nhiêu cũng có Nhưng rồi một ngày kia cô gái đi vắng, một mình

17

bà mẹ ở nhà khi đã no bà muốn nó nhưng không biết phải nói thế nào, nồi cháo

cứ thế tràn ra khắp bếp, khắp nhà, khắp đường, tràn ra các nhà, các đường và khi còn một căn nhà nữa thôi, mọi người đang rất lo lắng, không biết làm thế nào thì

cô gái về nhà và chỉ nói: “Nồi ơi, hãy ngừng!”

Trong truyện Cái đinh, đối với cuộc sống hàng ngày Cái đinh chỉ vật vô

tri vô giác Nhưng trong câu chuyện kể về một người lái buôn muốn về nhà trước trời tối Sau khi gói hành lí lên đường đến trưa anh nghỉ chân ở một thành phố anh đi có người coi báo móng ngựa chân trái sau thiếu một cái đinh Nhưng người lái buôn chẳng để ý, đến chiều cho ngựa ăn xong thì người coi ngựa nói, móng sắt rơi mất Ông không cho người đi tới thợ rèn Cũng giống như những lần trước anh lại tiếp tục đi Và cuối cùng ngựa anh lại bị vấp, trượt chân, con ngựa bị gãy chân và ngã lăn ra Người lái buôn bỏ ngựa lại, cho hành lí lên vay

và đi bộ về nhà Anh ta lẩm bẩm một mình, nhanh nhảu đoảng Vì cái đinh mà

hỏng việc Từ đó rút ra được bài học “nhanh nhưng đừng có vội”

Những loại nhân vật này chỉ là những nhân vật phụ, nhưng các nhân vật xuất hiện để hỗ trợ cho nhân vật chính Dưới ngòi bút tài tình của Anh em nhà Grim mỗi vật đều có chức năng nhiệm vụ riêng và cũng như một cái cớ để tác giả mượn đưa ra bài học hay gửi một thông điệp rất nhẹ nhàng nhưng sâu lắng đến người đọc

1.2.4 Nhân vật - Thần tiên

Trong quyển Từ điển thuật ngữ văn học đã đưa ra khái niệm về truyện cổ

tích thần kì như sau: “Truyện cổ tích thần kì là bộ phận quan trọng và tiêu biểu nhất về truyện cổ tích thần kì Ở loại truyện này nhân vật chính vẫn là con người trong thực tại, nhưng các lực lượng thần kì siêu nhiên có một vai trò rất quan trọng Hầu như mọi xung đột trong thực tại giữa người với người đều rất bế tắc không thể giải quyết nổi thiếu yếu tố thần kì” [6,368]

Trong truyện cổ tích yếu tố thần kì thể hiện được trong hệ thống các nhân vật và các lực lượng siêu nhiên Tuy nhiên đó là các nhân vật bà tiên, ông bụt,

đó những môtíp phổ biến trong truyện cổ tích đặc biệt trong truyện cổ dân gian, nhưng trong thực tế đây là những nhân vật không có thật, những nhân vật này

Theo tác giả Lê Chí Quế có viết: “Trong truyện cổ tích thần kì, yếu tố niềm tin nhạt dần Người kể chuyện chỉ mượn yếu tố thần kì làm phương tiện hỗ trợ cho hoạt động con người qua đó truyền đến cho con người một bài học giáo huấn nào đấy [15,120]

Trong truyện cổ tích những nhân vật thần kì luôn có vai trò rất quan trọng

đa số những nhân vật này thường đứng về cái thiện, nhân danh công lí và giúp cho nhân vật chính chiến thắng Như vậy ta có thể thấy lực lượng này như một trợ thủ cho nhân vật chính giành được phần thưởng cuối cùng

Nhưng Truyện cổ Grim thì lại khác có một sự khác biệt ta thấy xuất hiện

những nhân vật thần tiên tượng trưng cho cái ác như nhân vật phù thủy, gã khổng lồ, con quỷ,… những nhân vật này xuất hiện tạo nên cao trào trong diễn biến câu chuyện đồng thời thể hiện sự căm thù đối với thế lực hắc ám, nguyên nhân của nỗi bất hạnh trong xã hội loài người

Trong Truyện cổ Grim loại nhân vật này xuất hiện với một số lượng rất

nhỏ nhưng các nhân vật rất đặc sắc và đa dạng với những hình ảnh của những con người khổng lồ ngoài sức tưởng tượng của con người như trong câu chuyện

Ba bà kéo sợi câu chuyện xoay quanh nhân vật một cô gái lười biếng không

muốn kéo sợi, dù bà mẹ khuyên răn thế nào, có một lần bà tức giận và đánh con Đúng lúc đó bà hoàng hậu đi qua và hỏi nguyên do nhưng bà mẹ xấu hổ không nói sự thật

- Tôi không bảo được con tôi ngừng kéo sợ, nó thì lúc nào cũng muốn

ngồi kéo sợi, tôi thì nghèo nên không đủ tiền mua sợi cho nó kéo [ 12,77]

Bà hoàng hậu vì rất thích nghe tiếng kéo sợi đã đưa cô gái về cung tới ba kho chất đầy sợi khi nào kéo xong thì sẽ gả con trai cho Cô gái rất sợ vì cô không biết kéo và cô ngồi ba ngày không kéo được một ít sợi nào, hoàng hậu tới

19

rất đỗi ngạc nhiên cô nói vì quá nhớ mẹ nen chưa quay được sợi Cô buồn rầu đi lại chỗ cửa sổ thấy ba người đàn bà kì dị một người có bàn chân to tướng, một người có môi dưới dài trễ xuống che cả cằm và người thứ ba có một ngón tay cái

to sụ Sau khi hiểu được hoàn cảnh của cô gái ba người sẵn sàng giúp cô gái với một yêu cầu rất nhỏ là mới tới dự tiệc cưới của cô gái Và chỉ trong một thời gian ngắn cả ba quay xong ba kho chất đầy sợi sau khi xong ba bà tạm biết cô

và nhắc cô tới lời hứa vì đó cũng là hạnh phúc của cô Hoàng hậu tới xem kho trống rỗng thì sửa soạn đám cưới và nàng có mời ba người bà bên nội bên ngoại của mình tới dự và ngồi chung bàn Hoàng hậu và hoàng tử rất đồng ý

Khi tiệc cưới xong thì thấy ba cô gái ăn mặc tuyệt đẹp bước vào phòng

Cô dâu nói:

- Nhiệt liệt đón chào, những người bà con thân thuộc!

Chú rể nói :

- Sao em lại có những người bà con kì dị như vây?[12,79]

Hoàng tử đi đến hỏi từng người Sau khi biết được vì do kéo sợi nhiều nên mới có hình dạng như vây? Từ đó trở đi hoàng tử không bao giờ cho cô vợ xinh đẹp của mình được phép mó tay quay sợi nữa

Các nhân vật trong truyện giúp chúng ta biết yêu thương, biết lựa chọn cuộc sống của riêng mình Với nhân vật có tính cách rất đa dạng, lúc thì nhân vật hành động vì chính nghĩa nhưng cũng có nhân vật hành động rất nhỏ nhen chỉ vì

lợi ích của bản thân mình Cũng như các câu chuyện khác nói về Chàng khổng lồ

trẻ tuổi cũng có những nhân vật tài năng xuất chúng với một thân hình khổng lồ

và tương tự như trong truyện Chú mèo đi hia một nhân vật cảm thông cho người

chủ mình, ngoài rất thông minh ra chú mèo một con vật rất đỗi thân quen với chúng ta, nhân vật có tính cách phức tạp không khác gì con người Cũng biết suy nghĩ, biết cảm thông, biết yêu, biết khóc, cũng có nhân vật có thể bay như nhân vật phù thủy biết rất nhiều phép biến hóa hình dạng và nhiều phép thuật khác

1.2.4.1 Nhân vật độc ác, ích kỉ, nhỏ nhen

Trong thế giới cổ tích mọi việc diễn ra và kết thúc của những xung đột

Truyện cổ Grim xuất hiện khá nhiều nhân vật phù thủy độc ác như Hên - xen và

20

Grê - ten, Hai anh em, Đứa con vàng, Bác nông dân và con quỷ, Con quỷ nhốt trong lọ, Con quỷ và bà nó Nhưng cũng có những con vật nhỏ nhen, ích kỉ sống

chỉ nghĩ cho mình như truyện Vua núi vàng, Đồ bỏ xó Đa số những nhân vật

này tượng trưng cho cái ác trong truyện cổ tích và chúng luôn bị trừng trị đó cũng như mong muốn đa số người đọc muốn diệt trừ cái xấu

Trong câu chuyện Hai anh em có hai anh em người anh giàu nhưng người

em thì lại nghèo Có lần ngươì em vào rừng đốn củi thì thấy một con chim vàng óng ánh anh nhặt đá ném nhưng chỉ rụng một lông chim người em mang lông chim về cho người anh Rồi lần thứ hai cũng vậy khi dõi theo thấy tổ chim toàn trứng vàng Nhưng người anh rất muốn có cả con chim khi thấy con chim người

em nhặt đá ném chim rơi xuống đất và xách về cho người anh, người em được trả một số tiền lớn như vậy sung sướng cả đời, người anh cho vợ làm thịt chim

và nhắc vợ đừng để mất cái gì, ai ăn tim và gan thì sáng sáng, một khi lật gối lên thì thấy một đồng tiền vàng Khi đang quay chim có việc phải đi đúng lúc ấy hai con của người em thấy có hai miếng nhỏ rơi xuống chảo nên hai đứa ăn mỗi người một miếng Sau khi người anh ăn hết cả con chim sáng anh luồn xuống gối chẳng thấy vàng đâu cả Hai đứa nhỏ không hề hay biết gì khi dậy ra khỏi giường có một vật rơi xuống, cả hai lượm lên thấy hai đồng tiền vàng, lúc đó người em kể với người anh, nhưng người anh vốn tính hay ghen ghét, cay nghiệt, gã muốn báo thù nên dọa con cháu giỡn với quỷ rồi đó, khuyên em trai không lấy vàng, cũng không cho hai con ở cùng, anh dắt hai con vào rừng mặc

dù ruột đau như cắt Hai đứa gặp một người thợ săn bác nhận hai đứa làm con những đồng tiền vàng được người thợ săn cứu giúp Sau một thời gian qua quá trình học săn thì cả hai anh em trở thành thợ săn thực thụ Sau đó thì cả hai muốn thử tài với thiên hạ một phen, đó cũng là mong ước của cha Khi nào chia tay nhau mỗi người một ngả nhớ cắm dao này vào một thân cây nếu han rỉ người vắng mặt đã chết, trái lại còn sống nếu nước dao sáng loáng Hai anh em đi nhiều nơi ca hai đói khát gặp những con vật nhỏ bé đến những con vật to lớn, nhưng cả hai không nỡ giết Từ những con vật như thỏ, cáo, sói, gấu, sư tử, mỗi loài một đôi Cả hai vào thôn nhưng không tìm được chỗ nào có việc cho cả

21

đoàn rồi cả hai chia nhau ra mỗi người một hướng và phóng cắm dao mà bố nuôi cho vào thân cây Người em dẫn đàn súc vật vào thành thị thấy trong thành treo dải băng tang Sau khi tìm hiểu sự tình mai là ngày nàng công chúa hiến thân cho rồng Chàng dẫn theo đàn súc vật lên núi và thấy nhà thì có ba ly rượu đầy

và khắc dòng chữ “Ai uống hết ba ly rượu này sẽ trở thành người khỏe nhất thế

gian và có thể múa nổi thanh gươm chôn dưới bậc cửa” [12,671] lúc đầu chàng

không uống, nhưng khi không nhấc được thanh kiếm chàng đành quay vào uống rượu Chàng giết được rồng cứu được công chúa nhưng tất cả mệt và ngủ quên, đến khi ong đến đốt thỏ thì tất cả đánh thức nhau dậy nhưng người chủ đã bị nguyên soái chặt đâu, công chúa không thấy đâu Và thỏ đã phải đi lấy thuốc chỉ cần ngậm rễ ấy là bệnh tật thương tích cũng khỏi Công chúa bị ép lấy nguyên soái nếu nàng nói sự thật thì nàng sẽ bị nguyên soái giết, nhưng nàng ra hẹn một năm mười ngày Và cũng tình cờ sau một năm chàng lại quay trở lại thành thị nơi chàng giết chồng cứu công chúa Nhưng hôm nay lại thấy treo cờ đỏ và chàng cược với chủ quán bằng thứ thức ăn của vua sau đó mọi việc sáng tỏ, nguyên soái trừng trị, còn anh được công chúa, có một vùng núi có quỷ ít ai vào được thấy trở ra chàng thấy con hươu lông trắng đuổi mãi chàng và lạc trong rừng sâu Đến tối chàng ngồi quanh đống lửa thấy có tiếng người ngước lên thấy một bà cụ ngồi trên cành cây Nhưng bà không chịu xuống bà chính là mụ phù thủy độc ác làm các con vật cũng như chàng hóa đá Người anh quay lại gốc cây thấy con dao của em một bên rỉ một bên sáng, biết em gặp nguy khi đến cung mọi người nhầm hai người với nhau nên đỗi đãi rất tốt Chàng ở lại thăm dò tin tức khu rừng thiêng cũng như người em chàng đến tối gặp bà già trên cây nhưng chàng thợ săn không tin điều bà già nói chàng nói

- Ta không đánh mấy con vật của ta, mụ hãy xuống đây bằng không ta sẽ

lôi mụ xuống

Chàng nạp đạn và bắn nhưng mụ không làm sao

Chàng bứt ra cái cúc bạc trên áo và nạp vào sung Như vậy tà thuật của

bà hết linh Chàng bấm cò bắn mụ la lên rơi xuống đất

22

Người anh đã cứu được người em, các con vật ngoài ra còn có những người khác như lái buôn, thợ thủ công, mục đồng Hai anh em túm lấy mụ phù thủy và quẳng vào lửa.[12,688]

Hai anh em cùng những con vật của mình trở về cung và sống vui vẻ với nhau Thông qua câu chuyện Hai anh em cho ta thấy được tình yêu của hai anh

em và đồng thời ta thấy được những kẻ độc ác luôn bị trừng trị như mụ phù thủy

và nguyên soái

Trong truyện cũng có những nhân vật không chỉ độc ác mà còn rất ích kỉ,

nhỏ nhen như trong truyện Bác nông dân và con quỷ Ở đây bác nông dân đã

dạy cho con quỷ một bài học quỷ tiền không thích và chỉ thích hoa lợi trên cánh đồng trong hai năm liền, với chuyện chia hoa lợi bác thu phần dưới đất, mi thu phần trên mặt đất Bác gieo củ cải đường khi thu hoạch con quỷ rất tức giận, và nói lần sau không thể như thế và quỷ nói Mi lấy phần mọc trên mặt đất, còn ta lấy phần dưới mặt đất Nhưng bác trồng lúa mì, khi thu hoạch quỷ cũng thẳng thu được toàn gốc rễ cây lúa mì quỷ tức giận, điên cuồng chạy vào trong hang núi

Trong truyện Vua núi vàng chuyện kể về một người buôn đường biển có

hai người con Lâm vào cảnh tài sản không còn gì ngoài mảnh vườn, ra vườn ông gặp một người đen tí hon, nói với bác sẽ giúp khi về tới nhà cái gì chạm chân bác trước tiên, sau mười hai năm bác mang cái đó lại cho tôi Sau một thời gian bác lên gác xếp tính gom lại ít thiếc đem bán nhưng chẳng thấy đâu toàn thấy vàng, bác rất đỗi vui mừng và còn giàu hơn trước nhưng nghĩ tới lời cam kết ngày xưa Người con trai khi biết được chàng đến xin linh mục ban phép thánh cho Cả hai đén mảnh ruộng vẽ một vòng tròn, cả hai đứng vào vòng tròn, người đen xuất hiện

- Ngươi có mang đến cái bác đã hứa với tôi không?

Bác lái buôn nín lặng, nhưng đứa con trai hỏi:

- Bác tìm gì ở đây?

- Tao có điều cần nói với bố mày, chứ không phải nói với mày

- Bác đã đánh lừa bố tôi, giờ hãy xí xóa những lời thề ấy đi.[12,1018]

23

Cả hai lời qua tiếng lại, chàng không thuộc về của ai Chàng ngồi xuống một chiếc thuyền đậu ven sông Thuyền lộn nhào, người cha tưởng thuyền đắm nên để tang Anh tới một lâu đài nguy nga lâu đài bị hóa phép và đến căn phòng cuối cùng thấy một con rắn đang cuộn tròn trong đó Anh đã mặc cho chúng hành hạ mà không nói nửa lời chỉ vì cứu công chúa và cả nước bị phù phép Sau khi giải thoát xong cả lâu đài trở nên vui nhộn Hai người sống vui vẻ, nhưng anh thấy nhớ nhà muốn về thăm quê Về nhà cha không nhận ra con mình, khi nhìn thấy dấu giống như quả dâu tây ở cánh tay phải Bố mẹ không tin nhưng khi gọi vợ và con đến vợ chàng có vẻ không vui khi chàng ngủ say vợ bế con trở

về xứ sở của mình Chàng tỉnh dậy không thấy vợ con, chàng tới một ngọn núi gặp ba người tranh giành nhau gươm, áo, đôi ủng Chàng lấy ba báu vật đến núi vàng, nhưng đến nơi thấy vợ mình làm lễ cưới với người khác Chàng đã trả thù người phản bội mình và lại lên ngôi vua

Qua đó cho ta thấy được những con vật giúp đỡ nhưng vụ lợi, nhỏ nhen ích kỉ của bản thân, đòi hỏi người giúp mình phải trả ơn lại mình

Như vậy trong thế giới lực lượng siêu nhiên đầy những ma thuật, tà ác tượng trưng cho bóng đêm đen tối của xã hội thời bấy giờ, tưởng chừng như xa xôi Nhưng dưới cách kể của anh em Grim ta thấy chúng chẳng xa lạ gì, chúng cũng như con người mà thôi

1.2.4.2 Nhân vật trượng nghĩa luôn cứu giúp người gặp nạn, người nghèo

Trong thế giới của truyện cổ tích mọi việc diễn ra và kết thúc của những xung đột mà nhân dân mong muốn như thế hoặc tin như thế là một điều hiển nhiên và có sự can thiệp của một loại nhân vật đặc biệt Nhân vật này thường trợ giúp hoặc trao phần thưởng cho nhân vật chính diện Đó là những hình ảnh quen thuộc như bà tiên, bà lão hiền hậu, có phép màu thường xuất hiện khi diễn biến của truyện đi vào bế tắc và thúc đẩy câu chuyện phát triển Hình ảnh bà tiên một nhân vật mang tính hư cấu nhưng lại một tính giáo dục như một lời răn dạy luân lí gắn liền với đời sống vật chất tinh thần, giúp con người nhìn thấy được cái nhìn thực tiễn trong lối sống và cách đối nhân xử thế theo đạo lí sống của con người

24

Truyện Ba người lùn trong rừng đã giúp đỡ cô gái hiền lành tốt bụng thực

hiện những điều dì ghẻ yêu cầu và còn ban tặng cho cô những điều tốt đẹp:

Người thứ nhất nói:

- Tôi ban cho cô sắc đẹp ngày một lộng lẫy hơn

Người thứ hai nói:

- Tôi ban cho cô điều này, cứ nói một tiếng thì một đồng tiền vàng rơi ra

Người thứ ba nói:

- Tôi ban cho cô ấy điều này: một ông vua sẽ lấy cô làm vợ

Nhưng còn cô gái mụ dì ghẻ độc ác, đố kị, ai cũng phải ghen, ba người lùn thẳng tay trừng trị :

Người thứ nhất bảo:

- Tôi cho nó điều này: Mỗi ngày một xấu thêm

Người thứ hai nói:

- Tôi cho nó điều này: Cứ nói ra một tiếng là một con cóc nhảy ở trong

mồm ra

Người thứ ba nói:

- Tôi muốn cho nó chết bất đắc kì tử [12,129]

Như vậy những nhân vật này cho ta thấy được khát vọng, mong muốn của nhân dân, thực hiện hành động vì chính nghĩa, thương những kẻ yếu đuối, thiệt thòi, người làm việc tốt sẽ được đền đáp, những kẻ xấu, độc ác luôn bị trừng trị

Tác giả đã giải quyết vấn đề bằng tưởng tượng, họ nhờ những lực lượng thần kì để đạt tới một xã hội lí tưởng, một xã hội có đạo lí, công lí Những lực lượng thần kì luôn đứng về phía thiện, trợ giúp cho nhân vật đau khổ, đưa họ tới hạnh phúc Trong quá trình đó, lực lượng thần kì cũng giúp cho nhân vật này cải tạo xã hội

1.2.5 Nhân vật - con người

Trong thế giới muôn màu sắc ấy những nhân vật là con người chiếm một

vị thế ưu thê hơn cả trong truyện có khoảng 400 nhân vật chiếm 73% trên tổng

số 551 nhân vật gồm mọi tầng lớp, mọi thành phần trong xã hội Từ những ông lão nông dân khốn khổ bên túp lều tranh đến các vị đại quý tộc phong lưu xa

1.2.5.1 Tầng lớp quý tộc

Những nhân vật tầng lớp quý tộc xuất hiện nhiều trong truyện với các nhân vật như vua, hoàng hậu, công chúa, hoàng tử, tể tướng, bá tước… nhân vật này chiềm một số lượng lớn và đây là một loại nhân vật điển hình cho xã hội thống trị

a) Nhà vua và hoàng hậu

Nhân vật nhà vua xuất hiện khác nhiều, chủ yếu thể hiện tính cách tham

lam, độc ác, hoặc xa hoa vô độ Trong truyện Nàng bạch tuyết và bảy chú lùn,

bà mẹ kế hiện lên với một vẻ đẹp của sự đố kị, hẹp hòi Bà phù thủy rất đẹp nhưng lại kiêu căng, tự phụ, không muốn ai đẹp hơn mình Chiếc gương thần mà

bà ta có đóng một vai trò người trọng tài đánh giá sắc đẹp, các đánh giá của chiếc gương sẽ định hướng mở cửa cho hành động của mụ hoàng hậu Trước hết khi bà ta được chiếc gương thần cho biết là không còn đẹp nhất nước nữa Nàng bạch tuyết đã muôn phần xinh đẹp giờ còn đẹp hơn nữa, nhưng hoàng hậu luôn muốn diệt trừ nàng bạch tuyết một cách kiên quyết, bà bắt người thợ săn phải mang cô bé vào trong rừng, phải giết cô đi và mang buồng gan về để làm chứng

Bà hoàng hậu sau khi đã ngốn sạch bộ phận tim gan của con thú mà người thợ mang về và nói đôi là tim gan của Bạch Tuyết thì mụ ta rất sung sướng, chắc mầm từ nay sẽ không còn ai xinh đẹp hơn mình nữa Nhưng chiếc gương thần

đã nói rõ sự thật mụ hoàng hậu lại ra tay để loại trừ vẻ đẹp của Bạch tuyết với vẻ đẹp của mình Mụ tìm đến ngôi nhà của Bảy chú lùn nơi Bạch Tuyết đang ẩn náu không chỉ là một lần mà tới những ba lần với mỗi lần một mức độ lần thứ nhất buộc áo lót, lần thứu hai chải tóc bằng lược tẩm độc, lân thứ ba quả táo tẩm độc với mức độ thành công của từng hành động cũng khác nhau Khi Bạch

26

Tuyết chìm vào trong giấc ngủ đợi chờ thì Hoàng tử đến và đem theo tình yêu để thức tỉnh Bạch Tuyết khỏi cơn ác mộng mà bà hoàng hậu độc ác đã gây ra Bạch Tuyết trở thành vợ của hoàng tử Đám cưới được tổ chức linh đình mụ dì ghẻ gian ác cũng được mời tới và nhận ra cô dâu chính là nàng Bạch Tuyết và mụ

quyết tâm diệt trừ thì Qủa tim độc ác của mụ vỡ tan,mụ lăn ra chết Như vậy tác

giả dân gian đã đề xuất hình thức trừng phạt cao nhất là tự trừng phạt và vỡ tim

ra mà chết vẻ đẹp ấy nếu đi kèm với một trái tim độc ác thì sẽ trở thành sức mạnh phá hoại thành sức mạnh phản nhân văn Và nhân loại muôn nơi đều không muốn vẻ đẹp như vậy tồn tại

Trong câu chuyện Ba sợi tóc vàng của con quỷ kể về một chàng thanh

niên con một gia đình nghèo khó mà khi mới cất tiếng chào đời chú bé đã có một lời tiên tri tốt đẹp Đó là khi đến năm mười bốn tuổi chú sẽ trở thành phò

mã của vua, điều đó được nhà vua vốn là người độc ác đang vi hành qua đó mà biết được Vua xin nuôi đứa bé và được bố mẹ chú bé ưng thuận Thế là nhà vua

bỏ chú bé còn đỏ hỏn vào trong một chiếc hòm gỗ rồi thả cho trôi với hi vọng không bao giờ chú được làm rể mình Chú bé may mắn thoát chết và trở thành con nuôi của một người làm nghề xay bột Nhà vua độc ác tình cờ đi ngang qua

đó vào thời điểm chú tròn mười bốn tuổi, Nhớ lại chuyện cũ nhà vua lại rắc tâm hãm lại chàng một lần nữa, nhà vua sai chàng mang theo một bức thư cho hoàng hậu mà theo đó hoàng hậu sẽ giết chết chú khi nhận được thư Chàng bị lạc căn nhà bọn cướp và chính họ cứu chàng bằng cách thay thế bức thư giết chàng bằng bức thư gả công chúa cho chàng Mọi điều đều diễn ra như lời tiên tri nói cách

đó mười bốn năm Nhưng nhà vua sau hai lần thất bại vẫn không chịu nhà vua

hạ lệnh cho chàng trai mang về cho mình ba sợi tóc vàng của con quỷ dưới âm

ti, chàng trai lên đường đi xuống âm phủ và được bà già giúp việc cho quỷ giúp

đỡ Chàng có được ba sợi tóc vàng và còn hỏi được ba việc thắc mắc cho những người khác nữa Đó là vì sao người chèo đò phải gắn liền với khúc sông mà không thoát được, vì sao chiếc giếng trước đây chảy toàn ra rượu vang mà nay lại ngừng, vì sao một cây táo trước đây cho toàn quả vàng quả bạc thì nay không cho quả nữa, những người chờ chàng giải đáp thắc mắc trên đã đền đáp cho

27

chàng những bao tải đầy vàng, bạc Nhà vua thấy chàng thực hiện được yêu cầu của mình thì không có gì để chối bỏ được cuộc hôn nhân tiền định Song nổi máu tham lam lão đòi đi đến các xứ sở đầy vàng nhưng kết quả thì lão đã trở thành người chèo đò chở khách thay cho người lái đò bên kia sông suốt cuộc đời Câu chuyện làm bật lên một tiếng cười vui nhẹ nhàng, nhưng lại đưa ta đến một bài học, một chân lí rất sâu sắc

Nhân vật nhà vua, hoàng hậu trong hai câu chuyện cho người đọc thấy được sự ghen ghét, thói tham lam, và độc ác

b) Công chúa và hoàng tử

Trong Truyện cổ Grim xuất hiện một loại nhân vật mà được người đọc

nhất là trẻ em yêu thích của những bé gái đó là nhân vật các nàng công chúa, và chàng hoàng tử Ngoài ra còn có những nhân vật thần tiên hiện hữu trong mỗi nhân vật nàng công chúa có một sức hút mạnh mẽ đến các em nhỏ

Từ kết quả khảo sát cho ta thấy có 43 nhân vật trên tổng số 88 truyện của

Truyện cổ Grim nói về các em bé gái trong đó có 29 truyện kể với sự xuất hiện

của nhân vật là nàng công chúa, 13 truyện kể về nàng công chúa có vị trí trung tâm của truyện Dù sự xuất hiện đậm nét hay chỉ là mờ nhạt thoáng qua thì những nhân vật này vẫn đóng một vai trò nhất định trong mỗi câu chuyện

Để tìm hiều sâu hơn, cũng như truyền tải những giá trị, bài học sâu sắc đến với độc giả, Anh em Grim đã tập trung miêu tả trực tiếp từ hình dáng, tính cách, lời ăn tiếng nói đến cách ứng xử để chứa đựng những điều mà người đọc

có thể trực tiếp cảm nhận những điều mà nhà văn muốn nói tới

Trong truyện Cô gái chăn ngỗng chuyện kể về một người hoàng hậu

chồng mất sớm có một đứa con gái rất xinh đẹp khi nàng lớn lên nàng được mẹ hứa gả cho một hoàng tử của một đất nước xa xôi Khi nàng đi mẹ nàng đưa cho một vải trắng có ba giọt máu, cô cưỡi một con ngựa biết nói tên là Phalada

“Con thân yêu, hãy giữ gìn cẩn thân cái khăn này, trên đường đi nó sẽ giúp ích cho con!”[12,540]

Trên đường đi được một đoạn công chúa cảm thấy nóng nực, khát nước, bèn bảo thị nữ:

28

- “Em xuống ngựa, mang chiếc cốc vàng của ta ra suối múc ít nước lên

đây Ta muốn uống một chút!

Thị nữ nói:

- Nếu cô khát thì tự mình đi xuống suối mà uống Tôi không phải là người

hầu của cô!

Công chúa khát quá nên đành phải tự xuống ngựa để tới bên dòng suối, nàng đành phải cúi xuống để uống, nàng kêu lên:

- Ôi! Trời ơi!

Khi đó ba giọt máu trả lời

- Nếu mẹ nàng biết được việc này thì hẳn lòng bà tan nát lắm!”[12,541]

Và khi đi một đoạn nàng thấy khát nước và bảo thị nữ nhưng ả thị nữ càng vô lễ và ngạo mạn hơn Nàng phải xuống ngựa cúi xuống dòng sông đang chảy mảnh vải trắng thấm ba giọt máu trong ngực cô tuôn ra, nàng còn bị ả thị

nữ bắt cởi bộ trang phục công chúa nàng ra và ả cũng bắt công chúa đổi ngựa Khi tới cung điện mọi người ra đón mọi người nhầm tưởng ả thị nữ là công chúa được đón vào đại sảnh, còn cô đứng ngoài sân, vua cha thấy cô duyên dáng, dễ mến Khi hỏi thì ả thị nữ bảo thu nạp trên đường đi Người bạn đồng hành cùng

cô là chú ngựa phalada trung thành bị giết chết Nhưng công chúa nhờ đồ tể chỉ cần treo đầu ngựa ở cổng thành để công chúa thường xuyên nhìn thấy, cô được giao một việc là đi chăn ngỗng mỗi sáng tinh mơ, cô đều hỏi ôi phalada, mi bị treo ở đây Ngựa trả lời:

“Ô, thưa công chúa, nàng phải chăn ngỗng ư

Nếu hoàng hậu biết chuyện này, bà sẽ đau lòng lắm nhỉ.”

Khi đến cánh đồng Kũrudchen nhìn thấy mái tóc của nàng vàng óng như vàng ròng chỉ muốn nhổ vài sợi nàng nói

- Gió ơi thổi mạnh lên đi

Cuốn theo chiếc mũ cuả Kurudchen

Để ta chải và bệt tóc

Cho tóc trở nên gọn gàng.[12,543]