Thế giới nhân vật trong truyện cổ grim

Các câu chuyện được tạo dựng lại bằng thứ ngôn ngữ tự nhiên, giàu tính sáng tạo của dângian bằng cách dựng truyện giàu cá tính, giàu chất lãng mạn và phù hợp với trí óc hồn nhiên, ngây t

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong đề tài là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì đề tài nào khác

Nguyễn Thị Hồng Hạnh

Lêi c¶m ¬n

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới các thầy cô giáo, đặc biệt

là ThS Trần Thị Mỹ Hồng, người đã tận tình hướng dẫn đầy hiệu quả, thường xuyên dành cho tôi sự chỉ bảo, giúp đỡ và động viên giúp tôi hoàn thành khóa luận này Xin chân thành cảm ơn quý Thầy Cô trong Khoa Sư phạm Tiểu học - Mầm non trường Đại học Quảng Bình đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin cảm ơn những người thân yêu trong gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên tôi trong thời gian học tập và hoàn thành khoá luận

Xin chân thành cảm ơn!

Đồng Hới, ngày 15 tháng 05 năm 2018

Tác giả

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1.Lý do chọn đềtài 1

2.Lịch sử vấn đề 2

3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

3.1.Đối tượng nghiêncứu 4

3.2.Phạm vi nghiên cứu 4

4.Phương pháp nghiêncứu 4

4.1 Phương pháp thống kê - phân loại 4

4.2 Phương pháp phântích - tổng hợp 4

4.3 Phương pháp đối chiếu - sosánh 5

5.Đóng gópcủa đề tài 5

6.Cấu trúc của khóa luận 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG I:: GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀTRUYỆN CỔ GRIM 6

1.1 Tác giả 6

1.2.Quá trình hình thành Truyện cổGrim 7

1.3 Ý nghĩa giáo dục của Truyện cổ Grim 10

CHƯƠNG II:CÁC LOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ GRIM 13

2.1.Nhân vật là con người 13

2.1.1.Nhân vật cung đình 14

2.1.2.Nhân vật bình dân 17

2.2.Nhân vật siêu nhiên 21

2.3.Nhân vật là con vật, đồ vật 23

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP XÂY DỰNG NHÂN VẬTTRONG TRUYỆN CỔ GRIM 29

3.1 Nghệ thuậtmiêu tả ngoạihình nhân vật 29

3.2 Nghệ thuật sử dụng ngônngữ 32

3.2.1 Ngôn ngữ đốithoại 32

3.2.2.Ngôn ngữ độc thoại nộitâm 37

3.3.Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhânvật 40

KẾT LUẬN 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO` 45

PHỤ LỤC 45

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đềtài

Truyện cổ Grim của hai anh em nhà ngôn ngữ học người Đức Jacob và Wilhem

Grimm đượccoilàmộttrongcácnềntảngcủavănhóahiệnđại phương Tây đã làm lay động hàng triệu trái tim những độc giả nhỏ tuổi trên khắp thế giới Hơn 200 năm đã qua kể

từ khi Truyện cổ Grimlần đầu tiên được xuất bản (20/12/1812) và thật khó tưởng tượng

tới nay đã có bao nhiêu thế hệ trẻ em gắn bó với những câu chuyện tuyệt vời như thế này Mỗi câu chuyện mở ra cho trẻ bao điều thú vị về thế giới cổ tích diệu kỳ, đồng thời cũng trao cho trẻ những bài học cuộc sống ý nghĩa

Đặc biệt thế giới nhân vật trong Truyện cổ Grim đã đem đến cho trẻ những người

bạn mới, đồng hành cùng tuổi thơ của các em Đó làNàng Bạch Tuyết xinh đẹp,Cô Lọ Lem hiền lành, tốt bụng, cô bé chănngỗng đáng yêu, Chú bé tí hon thông minh, Cô bé quàng khăn đỏ vì la cà, ham chơi nên bị sói hãm hại, hay câu chuyện về ông lão đánh

cá và con cá vàng…Mỗi câu chuyện sẽ kể cho trẻ bao điều thú vị về thế giới cổ tích diệu kỳ Trong thế giới muôn màu ấy, các nhân vật rất đa dạng từ nhà vua, hoàng hậu, công chúa, hoàng tử đến cô bé, cậu bé, lão nông và cả những loài vật quen thuộc Trongnhàtrường,ngườigiáoviênkhôngchỉcónhiệmvụcung cấp những tri thức cơ bản mà còn phải hướng các em biết yêu cái đẹp, cái thiện, căm ghét cái ác, say mê tìm

hiểu thế giới muôn sắc màu Những câu chuyện trong Truyện cổ Grim được tuyển

chọn trong chương trình sáchgiáo khoa Tiếng Việt có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc nuôi dưỡng tâm hồn thơ trẻ.Là một giáo viên Tiểu học tương lai, nhiệm vụ không chỉ cung cấp những trí thức sơ đẳng cho các em mà còn giúp giáo dục các em phát

triển toàn diện nhân cách Các bài học rút ra từ Truyện cổ Grim là những công cụ sắc

bén, giúp trẻ thơ hiểu được những giá trị đích thực mà tập truyện mang lại Từ những nhân vật trong tác phẩm đã giúp chúng tôi có cái nhìn sâu sắc hơn về con người, cuộc sống và tình cảm trong xã hội Đó chính là cơ sở vững chắc góp phần vào công tác giáo dục trẻ phát triển mọi mặt cho các em

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi đã chọn: “Thế giới nhân vật trong

Truyện cổ Grim” để làm đề tài nghiên cứu

2.Lịch sử vấnđề

Ảnh hưởng của Truyện cổ Grim rất sâu rộng, được coi là một trong các nền tảng

của văn hóa hiện đại phương Tây Kỉ niệm 200 năm ngày đầu tiên được xuất bản

(20/12/1812) Truyện cổ Grim đã được UNESCO chính thức công nhận là di sản văn

hóa thế giới Từng được dịch ra 160 thứ tiếng, tác phẩm này vẫn là một nguồn cảm hứng dồi dào cho các nhà nghiên cứu Hiện nay đã có rất nhiều công trình, bài viết

nghiên cứu về Truyện cổ Grim Sau đây chúng tôi xin điểm qua những công trình, bài

viết trong phạm vi bao quát được

Anh em nhà Grimm là những đại diện lớn cho nền văn hoá Đức và là

nhữngngườiđặtnềnxâymóngchonềnvănhoáấy TruyệncổGrimgópphần bảo tồn niềm tin tín ngưỡng và bảo tồn các di sản văn hoá tinh thần của Đức Thông qua Truyện cổ Grim, Robert Laffont đã nhận xét: “Ít có tác phẩm nào giúp chúng ta mất ít công phu

mà cảm thông được cái thầm kín sâu sắc và huyền bí của tâm hồn Đức như tập Truyện

cổ Grim.” (dẫn theo Truyện cổ Grim - Hữu Ngọc dịch- NXB Văn học -2012)

Truyện cổ Grim được góp nhặt từ rất nhiều các truyện cổ truyền miệngđược anh

em Grimchọn lọc và hiệu đính công phu Các câu chuyện được tạo dựng lại bằng thứ ngôn ngữ tự nhiên, giàu tính sáng tạo của dângian bằng cách dựng truyện giàu cá tính, giàu chất lãng mạn và phù hợp với trí óc hồn nhiên, ngây thơ của trẻ nhỏ, nhưng cũng rất phù hợp với trí tuệ hồn nhiên của nhân dân: “Trong kho báu của thế giới trẻ em Đức này, đúng là lời ăn tiếng nói của nhân dân được thể hiện một cách tuyệt vời,

không cần hoa hòe hoa sói gì cả.” (G Kles - dẫn theo Truyện cổ Grim - Hữu Ngọc dịch - NXB Văn học -2012)

Truyện cổ tích đã lớn lên cùng bao thế hệ trẻ em Việt Nam Truyện cổ tích gắn liền với hình ảnh người bà, người mẹ từ khi mỗi chúng ta còn nhỏ mang lại những tác

dụng không nhỏ và ăn sâu vào tâm trí người đọc Và Truyện cổ Grim là một trong những người bạn thân thiết với trẻ em Việt Nam như thế “Truyện cổ Grim ư? Đó là

sự hấp dẫn đầy thú vị, đó là một món ăn không thể thiếu được với mọi tuổi trẻ trên

hành tinh xanh của chúng ta.” (Phạm Hổ - dẫn theoTruyện cổ Grim - Hữu Ngọc dịch - NXB Văn học -2012)

Trong phần giới thiệu về tác giả và tác phẩm Truyện cổ Grim - Hữu NXBPhươngĐông-2008),dịchgiảMạnhChươngcóđoạnnói: “Cuốn truyện không có gì là

Ngọcdịch-ma thuật, mà chỉ là một cuốn truyện dùng để răn đời, để truyền lại kinh nghiệm và đạo

lý sống của cha ông họ từ đời này sang đời khác, và cũng chính vì thế mà ngày nay chúng ta ai cũng thấy cuốn hút khi đọc chúng Hầu hết các truyện đều mang lại cho người đọc một điều rằng còn có bao điều trong cuộc sống đáng sống, việc ngày xửa ngày xưa của các câu chuyện làm sống lại lòng mong mỏi ước ao có phần không tưởng về một thế giới tốt đẹp hơn được tạo ra từ những giấc mơ và hành động của chúng ta” Tác giả Hữu Ngọc cũng từng giới thiệu: “Gần hai thế kỷ sắp qua kể từ ngày tập

Truyện cổ Grim ra đời, tác phẩm này vẫn là một nguồn cảm hứng nghệ thuật dồi dào,

mang lại cho mọi người một đạo lý nhân bản”

Trong bài báo Nghiên cứu Truyện cổ Grim từ lý thuyết đến hiện đại (đăng trên tạp chí Nghiên cứu Văn học số 3 năm 2011) tác giả Đào Duy Hiệp giúptathấyđượccấutrúccủa TruyệncổGrim,vàcũngtrêntạpchíấyôngđã chọn truyện Chim ưng thần để phân tích và làm nổi bật các lớp cấu trúc của truyện

PGS-TS Lê Nguyên Cẩn trong Tác gia tác phẩm văn học nước ngoài trong nhà trường: Anh em nhà Grimm, đã đi sâu tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của anh em nhà Grimm, khái quá chung về Truyện cổ Grim Ông đưa ra một vài môtip tiêu biểu trong Truyện cổ Grim như mồ côi, dì ghẻ, con chồng, chàng ngốc, tham thì thâm…

Cũng trong tuyển tập này tác giả đề cập đến tác phẩm của Grimm được giảng dạy

trong nhà trường đó là truyện: Chú bé tí hon Qua việc phân tích truyện, tác giả muốn

nhấn mạnh sự biểu trưng đối lập giữa một bên là các thế lực thống trị áp bức còn bên kia là những con người đói khổ, những người bị áp bức Thế giới của bọn thống trị đầy rẫy những thói tật thối nát, bệnh hoạn gắn liền với mọi sinh hoạt ăn chơi phè phỡn, còn thế giới của những con người lao động là thế giới của những con người bị

áp bức với những phẩm hạnh cao quý, những đức tính tốt lành Kiểu hình tượng tí hon tạo ra một thế giớikhác thể hiện những ước mong, hạnh phúc của những con người thấp cổ, bé họng trong xã hội có giai cấp Bên cạnh đó tác giả còn đưa ra một số ý kiến

đánh giá về anh em Grimm và Truyện cổ Grim, niên biểu Grimm, một số truyện và bài

nghiên cứu tiêu biểu

Với hơn hai trăm truyện được sưu tầm tập hợp từ nguồn phônclo Đức, các tác giả

đã dày công sáng tạo để từ đó tạo ra được sức hấp dẫn mới cho các truyện kể Nhưng hai anh em Grimm đã nỗ lực nâng cao tác phẩm của mình để trở thành một công trình thu hút được tinh túy của thi ca dân gian, chọn lựa từ chính nhân dân, những câu truyện vẫn tồn tại trong suốt thời kì trung cổ Đức Nguồn tư liệu đầu tiên của họ chính

là những kỉ niệm sâu sắc của tuổi nhỏ, những chuyện mà họ được nghe từ những con người giản dị trong nhân gian kể lại, và khi dựng thành truyện, họ vẫn cố gắng duy trì ngay cả giọng điệu cũng như cách diễn tả của người kể

Như vậy, cáccông trình, bài viết nghiên cứu về Truyện cổ Grim đã đánh giá,

khẳngđịnhgiátrịtolớnvềmặtvănhoácũngnhưgiáodụccủatácphẩm.Tuy nhiên, về phần thế giới nhân vật, các bài viết chỉ đưa ra những ý kiến khái quát trong những bình luận, đánh giá tổng hợp về tác giả mà chưa có một bài viết cụ thể Chính vì vậy, ở đề tài nghiên cứu này, trên cơ sở tiếp thu học hỏi và phát hiện ra những nét khác biệt, chúng tôi mong sẽ đóng góp thêm được những ý kiến mới về thế giới nhân vật vô cùng phong phú và đa dạng qua những chuyện kể của an hem nhà Grimm Chúng tôi cho rằng,

việc khai thác Truyện cổ Grim ở khía cạnh thế giới nhân vậtlà việc làm cần thiết, góp

phần khẳng định giá trị và ý nghĩa giáo dục của tác phẩm

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiêncứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là thế giới nhân vật trong Truyện cổ Grim

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi đề tài, chúng tôi tập trung nghiên cứu về thế giới nhân vật truyện

cổ Grim Đề tài giới hạn ở những truyện kể của ông và khảo sát ở tậpTruyện cổ Grim -

Nhà xuất bản Văn học - 2012 - do Hữu Ngọc dịch

4 Phương pháp nghiêncứu

4.1 Phương pháp thống kê - phân loại

Phương pháp này được sử dụng trong việc khảo sát văn bản, giúp thống kê phân loại một cách cụ thể, đầy đủ các loại nhân vật, những biện pháp xây dựng nhân vật tiêu

biểu trong Truyện cổ Grim

4.2 Phương pháp phântích- tổng hợp

Qua việc phân tích những tác phẩm tiêu biểu trong Truyện cổ Grimđể thấy được

cái hay, cái đẹp về nội dung tư tưởng và nghệ thuật biểu hiện trong tác phẩm, các loại nhân vật và những biện pháp xây dựng nhân vật trong tác phẩm

4.3 Phương pháp so sánh - đối chiếu

Đối chiếu hệ thống nhân vật trong Truyện cổ Grimvà một số tác phẩm khác để

thấy được nét đặc sắc của tác phẩm ở phương diện nhân vật

5.Đóng gópcủa đề tài

- Về mặt lý luận, đề tài nghiên cứu một cách cụ thể, hệ thống, toàn diện và đầyđủ

về thế giới nhân vật trong Truyện cổ Grim Từ đó khẳng định giá trị nhân văn sâu sắc của Truyện cổ Grim thông qua thế giới nhân vật đa dạng, phong phú và sinh động, góp

phầngiáo dục đối với các thế hệ học sinh Tiểu học

- Về mặt thực tiễn, đề tài là nguồn tài liệu tham khảo quý cho sinh viên học tập, nghiên cứu và giúp cho giáo viên Tiểu học vận dụng vào giảng dạy

6.Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Nội dung chính của khóa luận được triển khai trong 3 chương:

Chương 1: Giới thiệu khái quát về Truyện cổ Grim

Chương 2: Các loại nhân vật trong Truyện cổ Grim

Chương3:Một số biện pháp xây dựng nhân vật trong Truyện cổ Grim

NỘI DUNG CHƯƠNG I

GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀTRUYỆN CỔ GRIM

1.1 Tác giả

Tác giả của Truyện cổ Grim là hai anh em nhà Grimm người Đức - Jacob

Ludwig Karl(1785 - 1863) và Wilhelm Karl Grimm (1786 -1859) Hai anh em

Grimm là những nhà ngôn ngữ học và nghiên cứu văn học dân gian, họ được biết tới nhiều nhất với việc xuất bản các bộ sưu tập truyện dângian và truyện cổtích

NgườianhJacobLudwigKarlGrimmsinhngày4tháng1năm1785còn

ngườiemtraiWilhelmKarlGrimmsinhngày24tháng2năm1786tạiHanau, một thành phố nhỏ thuộc bang Hessen, gần thành phố FrankfurtamMain Họ là hai trong số 9 người con của ông Philipp Wilhelm Grimm Năm Jacob lên 11 tuổi thì cha qua đời, cả gia đình phải chuyển từ vùng làng quê yên bình lên một căn hộ chật hẹp ở thành phố Hai năm sau gia đình Grimm lại càng lâm vào cảnh khốn khó Hoàn cảnh sống này đã ít nhiều ảnh hưởng tới những câu chuyện cổ tích của anh em Grimm

Hai anh em Grimm theo học phổ thông Gymnasium Friedrichs ở Kassel, sau đó

cả hai cùng theo học luật tại Đại học Marburg Khi Jacob và Wilhelm bướcsangtuổi20,haianhembắtđầunghiêncứungônngữhọcmàthànhquả lớn nhất sau này

là Luật Grimm trong ngành ngôn ngữ do hai người phát triển Mặc dù việc nghiên cứu ngôn ngữ là công việc chính của anh em nhà Grimm nhưng họ lại được biết tới rộng rãi hơn nhờ những câu chuyện cổ tích và dân gian được hai người sưu tập lại

Năm 1837, anh em nhà Grimm cùng với các giáo sư đồng nghiệp tại Đạihọc Göttingen đã tham gia cuộc phản đối sự hủy bỏhiến pháp tự do củabang Hannover do vua Ernst August I tiến hành Nhóm phản đối này được biết tới ở khắp nước Đức với

cái tên Nhóm bảy người Göttingen (Die Göttinger Sieben) Tất cả thành viên của nhóm

sau đó đều bị sa thải khỏi trường đại học, ba trong số đó bị trục xuất khỏi Hannover bao gồm cả JacobGrimm Jacob và Wilhelm trở về sống với anh trai Ludwig được khoảng một năm thì lên Berlin theo lời mời của vuaPhổ

Người em Wilhelm mất ngày 16 tháng 12 năm 1859, người anh Jacob qua đời bốn năm sau đó vào ngày 20 tháng 9 năm1863 Hai người được an táng tại Nghĩa trang

St Matthäus Kirchhof ở Schöneberg, Berlin

Mặc dù rất thành công trong việc sưu tầm chuyện dân gian nhưng công việc chính của hai anh em nhà Grimm là nghiên cứu ngôn ngữ học, đặc biệt là xác định những tính chất của ngôn ngữ và văn hóa của nước Đức mới đượchình thành Hai người đã

soạn bộ từ điển tiếng Đức Deutsches Wörterbuch, tác phẩm lớn đầu tiên trong việc

chuẩn hóa tiếng Đức kể từ khi MartinLuther dịch Kinh Thánh ra tiếng Đức Đây là một bộ sách rất đồ sộ với 33 tập nặng tới 84 kg và cho đến nay vẫn được coi là một tác phẩm tham khảo quan trọng Anh em Grimm còn nổi tiếng với việc phát triển Luật Grimm trong ngôn ngữhọc

1.2.Quá trình hình thành Truyện cổGrim

Hai anh em nhà Grimm bắt đầu sưu tầm các chuyện kể dân gian từ khoảng năm

1807 khi nhu cầu tìm hiểu truyện dân gian ở Đức bắt đầu phát triển sau khi Ludwig Achim von Arnim và Clemens Brentano phát hành tuyển tập bài hát dân gian Des Knaben Wunderhorn Từ năm 1810, hai người bắt đầuthựchiệnbộsưutậpbảnthảotruyệndângian,nhữngtácphẩmnàyđược Jacob và Wilhelm ghi lại bằng cách mời những người kể chuyện đến nhà và chép lại những gì họ kể Trong số những người kể chuyện này không chỉ có những nông dân mà còn có những người thuộc tầng lớp trung lưu và các học giả, những người sở hữu các câu chuyện nghe được từ người hầu của họ, Jacobvà Wilhelm còn mời cả những người Huguenot gốc Pháp tới kể những chuyện dân gian có nguồn gốc từ quê hương củahọ

Năm 1812, Jacob và Wilhelm Grimm cho xuất bản bộ sưu tập 86 truyện cổ tích

Đức trong một cuốn sách mang tựa đề Kinder-und Hausmärchen ("Truyện của trẻ em

và gia đình") Năm 1814 họ cho phát hành tập sách thứ hai với 70 truyện cổ tích, nâng

số truyện trong bộ sưu tập lên 156

Lần xuất bản thứ hai của bộKinder - und Hausmärchen từ năm 1819 đến

năm1822đượctănglên170truyện.Tậpsáchnàycònđượctáibảnthêm5 lần nữa khi anh em Grimm còn sống, mỗi lần đều có thêm những truyện mới và đến lần xuất bản thứ 7 năm 1857 thì con số đã lên đến 211 truyện

Mọi lần in đều có hình vẽ minh họa bao quát, đầu tiên được vẽ bởi Philipp Grot Johann, sau khi ông mất các hình vẽ minh họa được vẽ bởi RobertLeinweber

Tập sách có nhiều sự thay đổi sau các lần ấn bản Năm 1825, anh em nhà Grimm

đã cho xuất bản phiên bản thu nhỏ Kleine Ausgabe, chọn lọc 50 truyện cổ tích dành riêng cho độc giả nhỏ tuổi

Anh em nhà Grimm không phải là những người đầu tiên xuất bảnnhững tuyển tập truyện dân gian Từ năm 1697, một người Pháp là CharlesPerrault đã cho ấn hành một

bộ sưu tập truyện cổ tích rất nổi tiếng, ngay ở Đức trong khoảng thời gian từ 1782 đến

1787 Johann Karl AugustMusäus cũng đã cho ra đời một bộ sách tương tự Tuy vậy điều khác biệt là trong khi Perrault hay Musäus thường ít khi tuân thủ nguyên gốc những gì họ đượcnghe kể lại thì anh em nhà Grimm đã phát triển những truyện dân gian này theo cách kể truyện của họ, trong đó viết lại gần như nguyên vẹn những chất liệu dân gian mà họ thu thập được

Hơn hai trăm truyện được sưu tầm tập hợp từ nguồn phônclo Đức, anh em nhà Grimm đã dày công sáng tạo để từ đó tạo ra được sức lôi cuốn lạ kì cho các truyện kể Các tác giả khi chỉnh lý không làm mất đi vẻ đẹp duyên dáng mộc mạc của các nghệ nhân dân gian mà còn tôn tạo được bản sắc riêng phù hợp với màu sắc địa phương Nhờ đó độc giả các thời đại có thể thấy được các vẻ đẹp trực tiếp của câu chuyện, có thể thưởng thức say sưa các phẩm chất nghệ thuật đậm chất dân gian Các câu chuyện

nổi tiếng thường được nhắc tới là: Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn, Người đẹp ngủ trong rừng, Cô bé Lọ lem, Con yêu râu xanh, Chú bé tí hon, Cô bé quàng khăn đỏ… Các câu chuyện nhỏ trong Truyện cổ Grim đều giàu chất lãng mạn, thể hiện khát vọng

ở hiền gặp lành của các nhân vật chính, ca ngợi cái đẹp, sự dũng cảm, bản tính thật thà, chất phác, ngay thẳng của conngười

Các nhân vật là một người trong thực tại được nhà văn khoác lênmình những yếu

tố thần kỳ và những lực lượng siêu nhiên đóng một vai trò nhất định trong việc tạo các nút thắt, nút mở, những mâu thuẫn giản đơn hayphứctạp;nhẹnhànghaygaygắt.Dườngnhưmọixungđộtthựctạigiữa người với người đều bế tắc và không thể giải quyết nổi nếu thiếu đi yếu tố thần kỳ Các nhân vật được tác giả xây dựng không phân loại thành các phe cơ bảnmà miêu tả phong phú và đa dạng Khi thì tác giả kể về nàng công chúa bị trúng bùa mê rồi chìm sâu trong giấc ngủ trăm năm, khi là một anh thanh niên đội lốt ẩn trong chiếc áo lông thú… Tính hư cấu được thể hiện rõ trong việc miêu tả đặc điểm nhân vật cùng những hành động của

họ

Những hành động của nhân vật mang đậm chất kì lạ như câm lặng trong một thời

gian dài sáu năm, vượt qua các ngọn núi thủy tinh… để cứu đượcnhững người anh (Sáu con thiên nga, Mười hai anh em trai), không sờ vào nước, không tắm rửa trong vòng 7 năm, phải ẩn mình trong tấm áo lông thú sẽ được sung sướng (Người da gấu)

Sự biến hóa của công chúa thành bông hồng, vị mục sư, thành cái áo… để bảo vệ cho hạnh phúc và tình yêu của mình được tác giả dựng lên một cách khá sinh động, lôi

cuốn người đọc (Những người con của hai ông vua) Truyện Cái mũi dài với các yếu

tố li kỳ vẽ lên một nhân vật nàng công chúa kỳ quặc xấu xí Cái mũi của công chúa

dài đến mức “nàng không thể đứng dậy và ngã lăn đùng ra Cái mũi của nàng dài đến sáu mươi thước quanh bàn rồi lại sáu thước quanh tủ chứa đồ, một trămthước qua của sổ và lâu đài, hai mươi dặm nữa vào đến thành phố Thế là nàng công chúa phải nằm xuống không thể cử động và nhúc nhíchđược”

Trong các câu chuyện, yếu tố thúc đẩy diễn biến câu chuyện tạo kết thúc có hậu

và khắc họa đậm nét thêm, việc tạo ra các tình huống ly kì chính là sự tham gia của các nhân vật thần kỳ hoặc các vật báu có tác dụng kỳ diệu như: Bà tiên, chim thần, rắn thần, gậy thần …

Truyện cổ tích thần kỳ trong tập Truyện cổ Grim chiếm một số lượng lớn, trong

đó các yếu tố thần kỳ ở mỗi truyện kể có tác dụng khác nhau Có truyện liên quan trực

tiếp đến nhân vật (con ngỗng vàng, chuyện vua ếch hay là Heinrich trung thành, Bà lão chăn ngỗng bên suối …) nó trực tiếp làm nổi rõ tính cách và hành động của nhân

vật Ngược lại, trong một số truyện khác, yếu tố ấy chỉ xuất hiện thúc đẩy cho câu

chuyện diễn ra hấp dẫn hơn, li kỳ hơn và có mối quan hệ gián tiếp: Chuyện con chuột nước, Bạch Tuyết và bảy chú lùn, Hoàng tử thiên nga, Thần lùn giữ của, Chú mèo đi hia…

Truyện cổ tích thuộc dòng văn học dân gian truyền miệng Các tác giả dân gian sáng tác và truyền miệng qua các thế hệ khác nhau, các vùng khác nhau và mỗi vùng miền có thể sáng tạo lại cho phù hợp với phong tục và tập quán của mình Đây là những sáng tác tập thể mang dấu ấn thời đại Cũng là truyện cổ tích nhưng ở đây ta thấy được nét riêng, nét đặc sắc mà anh em nhàGrimm đã khéo léo lồng ghép trên chất liệu dân gian nhằm phản ánh hiện thực cuộc sống xã hội thời bấy giờ

Đọc Truyện cổ Grim ta bắt gặp các mô tip trong truyện cổ tích thông thường,

theo thống kê có 69 truyện trên 88 truyện được bắt đầu bằng “Ngày xửa, ngày xưa”

phiếmđịnhvềđườngviềnthờigianlịchsử,niênđại,nhưngtínhchấtvĩnh cửu của chúng về ý nghĩa và tâm lý chiều sâu, phân tâm học,… luôn tồn tại, bởi vậy mà trở nên vĩnh hằng, bất biến Hay mô típ ở hiền gặp lành, ác giả ác báo kết thúc chuyện người tốt bao giờ cũng được hưởng giàu sang, hạnh phúc, những người siêng năng, khiêm tốn, những người xấu số, kém thông minh bao giờ cũng được số phận đền bù Còn những kẻ chây lười, bủn xỉn, tham lam, gian ác đều bị trừng trị thíchđáng

Cuốn Truyện cổ Grim ra đời với những câu chuyện cổ được viết lại trên nền chất

liệu dân gian dưới ngòi bút tài tình của anh em nhà Grimm Tập hợp những câu chuyện chủ yếu nằm trong thể loại truyện cổ tích thần kỳ, yếu tố ly kìhoangđườngđượctácgiảvậndụngđểxâydựngnênmộtthếgiớivuachúa với những tình tiết sinh động…

1.3 Ý nghĩa giáo dục của Truyện cổ Grim

Nhà văn Macxim Gorki từngnói: “Chắc chắn tôi không thể nào truyền đạt lại cho thật đầy đủ và rõ ràng nỗi kinh ngạc lớn lao như thế nào khi tôi cảm thấy rằng hầu như mỗi quyển sách mở ra trước mắt tôi cánh cửa vào một thế giới kỳ lạ chưa từng biết, kể cho tôi nghe những con người, những tình cảm, những suy nghĩ và những mối quan hệ

mà xưa nay tôi chưa từng thấy, từnghay”

Đúng vậy, đến với Truyện cổ Grim, ta không chỉ thấu hiểu một phần cuộc sống

của nhân dân dưới chế độ xã hội có sự phân chia giai cấp, đồng cảm với những đắng cay nhọc nhằn của những người khốn khổmà còn được thả hồn mình vào thế giới của những câu chuyện cổ tích thần kỳ Thế giới tưởng tượng thần tiên sẽ làm phong phú thêm trong tâm hồn, biết phân biệtThiện - Ác và biết tin vào lẽ công bằng Những câu

truyện cổ nghe khi còn bé là những chỉ dẫn văn hoá đầu tiên cho đứa trẻ Truyện cổ Grim không chỉ là phươngtiệnđểgiảitríđơnthuầnmàcònlànhữngbàihọcđạođứcsâuxagóp

phầnrènluyệntưtưởng,lốisống,vàpháttriểnnhâncáchcon người

Những câu chuyện của anh em Grimm kể về những số phận, cuộc sống và cách

ứng xử của từng nhân vật trong mỗi hoàn cảnh đã giúp chúng ta nhận thức được những nguyên tắc của đạo lý làm người M

Mặc dù ta thấy giá trị hiện thực trong Truyện cổ Grim cũng rất sâu sắc như mâu thuẫn giữa dì ghẻ con chồng (Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn, Chuyện sáu con thiên nga), giữa cha và con (Công chúa Mouseskin, Chiếc áo lông thú), giữa anh và em (Nước trường sinh, Mười hai anh emtrai)…

Tuy nhiên khi đánh giá về khả năng phản ánh hiện thực thì ta lại nhận ra rằng: truyện cổ tích luôn luôn thiên về những vấn đề đạo đức Để thực hiện chứcnănggiáodụcnhậnthứcấy,cáctruyệnkểđềukhôngvượtquakhỏiranh giới của phạm trù đạo đức để bước sang lĩnh vực “chủ nghĩa hiện thực” Và do vậy, xung đột trong các truyện kể ấy về cơ bản nó là xung đột của những phạm trù đạo đức đối lập Ví dụ: trung thực-xảo quyệt; hiền lành-gian ác; ích kỉ-vị tha…

Trongtruyện Nước trường sinh, hai người anh đã tìm mọi cách để giết

hạiemrồicướpcôngemmangnướctrườngsinhvềdânglênvua.Đốilập với ngườianhcủamình,ngườiemlàmộtchàngtraitrungthựcnêntrongcuộc hành trình của mình

đã nhận được nhiều sự giúp đỡ Rồi nhà vua cũng nhận ra bộ mặt thật của hai người anh và muốn trừng phạt thích đáng với những tội lỗi họ gây ra, tuy nhiên họ đã cao chạy xa bay không bao giờ quay trở lại nữa Nàng Bạch Tuyết đại diện cho người hiền lành, tốt bụng và xinh đẹp lại bị đẩy vào rừng sâu rồi chết đi sống lại bao lần để cuối cùng có được hạnh phúc với hoàng tử Trái với nàng Bạch Tuyết là mụ dì ghẻ độc ác chỉ biết ghen tuông vô lý với sắc đẹp người con riêng của chồng mà ra tay giết hại Bạch Tuyết Cái ác cuối cùng cũng phải trả giá Khi thấy Bạch Tuyết trở thành hoàng hậu mụ “sợ quá đứng thần người ra, không nhúc nhích được, rồi vỡ tim lăn ra chết” Tuổi thơ với mỗi người là cả một khu vườn cổ tích đầy ắp những phép mầu kì diệu, thắp lên những ước mơ lấp lánh như sao Biết bao cuộc phiêu

với người khác sẽ bị mất chữ tín Nàng ngoanngoãn nghe lời cha dặn Đền đáp lại tấm lòng ấy, công chúa được hưởng cuộc sống hạnh phúc sánh vai cùng hoàng tử không ai

khác chính là chú ếch xanh lạnh ngắt ấy Hay nàng công chúa trong Bà lão chăn ngỗng bên suối, chỉ bởi câu trả lời “con yêu cha như yêu muối’, bị vua cha buộc bị muối sau

lưng rồi đuổi vào rừng, trở thành một cô gái đội lốt ngỗng và hằng ngày phải đi chăn ngỗng trong ba năm cho một cụ già

Có thể nói, truyện cổ tích của anh em Grimm luôn mang lại những mảnh đời, những số phận mà đằng sau đó là những tình cảm giản dị và rất đỗi đời thườngmàconngườidànhchonhau.Ngoàinhữngtìnhcảmdànhcho ngườithân ruột thịt

Truyện cổ Grim còn bồi đắp tình cảm đối với bạn bè, những người xung quanh Ở đó

có khi là yêu thương đùm bọc, khi là sự cảm thông chia sẻ, lúc là sự đoàn kết gắn bó

Sự biểu hiện đa dạng và sắc nét về tính cảm giữa con người với nhau chính là một bức tranh hiện thực trong các truyệnkể để chúng ta không chỉ chiêm ngưỡng mà còn nhận biết và thực hiện.Các câu chuyện của anh em Grim không chỉ vì có những tình tiết éo

le, đôi lúc li kì mà còn chứa đựng nội dung tư tưởng sâu sắc, là sự chiến thắng của

caothượng,anhdũng,củalòngtựtrọng.Lòngtốtsẽchiếnthắngcáithấphèn tham lam và cái xấu Từ đó, biết cảm thông chia sẻ, biết đau với nỗi đau và phấn khởi vui sướng với hạnh phúc mà nhân vật cóđược

TheoanhemGrimm, truyệncổtíchlànhữngtruyệnđượcxâydựngnên bằng trí tưởng tượng nghệ thuật, đặc biệt là những điều tưởng tượng về thếgiới thần kì, những câu chuyện không thể có quan hệ với những điều kiện của đời sống thực và thoả mãn người thuộc mọi tầng lớp xã hội ngay cả khi họ tin hay không tin những điều được

nghe kể Có rất nhiều câu chuyệntrongTruyện cổ Grim khơi gợi những mơ ước, kháo

khát trong mỗi con người Ai trong chúng ta đã từng khao khát ước mong có được khuôn mặt hồng như cô gái chăn ngỗng, mái tóc tóc đẹp như Bạch Tuyết, ướccó một

bộ váy áo thật lộng lẫy…để rồi chúng ta luôn tin tưởng vào sự công bằng trong xã hội

Truyện cổ Grim mang ý nghĩa giáo dục rất lớn Sau câu chuyện là một bài học đạo đức

nhẹ nhàng nhưng sâu sắc hơn là triết lý về cuộc sống, về con người Và những bài học

đó sẽ không dừng lại ở một thời đạinàomà nó mãitrườngtồnvớicácthếhệtrẻemtrêntoànthếgiới

CHƯƠNG II

CÁC LOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ GRIM

Nhân vật văn học “là một đơn vị nghệ thuật mang tính ước lệ, không thể đồng nhất với con người có thật trong đời sống Nó có chức năng cơ bản là khái quát tính cách con người và chức năng này cũng mang tính lịch sử Nhân vật văn học còn có khả năng dẫn dắt độc giả vào các thế giới khác nhau của đời sống, thể hiện quan niệm nghệ thuật và lý tưởng của nhà văn về con người” [6,162] Trong tác phẩm văn học, nhân vật thường được quan niệm đó không chỉ là con người, những con người có tên hoặc không tên, được khắc họa sâu đậm hoặc chỉ xuất hiện thoáng qua trong tác phẩm,

mà còn có thể là những sự vật, loài vật khác ít nhiều mang bóng dáng, tính cách của con người, được dùng như những phương thức khác nhau để thể hiện con người Điều

đó đã được thể hiện rõ nét trong Truyện cổ Grim Nhờ quá trình sưu tầm và góp nhặt tỉ

mỉ, hai anh em Grimm đã xây dựng được một thế giới nhân vật chân thực, sống động

Từ những con người cao sang quyền quý hay thấp hèn, từ những con vật bé nhỏ, gần gũi hàng ngày, đến những đồ vật vô tri vô giác…tất cả đối với hai anh em Grimm đều

có những nét tính đặc trưng, rất người Trong thế giới nhân vật phong phú, đa dạng ấy

có thể phân thành các nhóm nhân vật khác nhau

2.1.Nhân vật là con người

Khảo sát thế giới nhân vật muôn màu sắc trong Truyện cổ Grim,chúng tôi

nhận thấy nhân vật là con người chiếmưu thế hơn cả Có 400 nhân vật chiếm 73% trên tổng số 551 nhân vật gồmđủ mọi tầng lớp, thành phần trong xã hội Từ ông lão nông dân khốn khổ bên túp lều tranh đến các vị đại quý tộc phong lưu xa hoa;

từ chú bé tí hon chỉ bé bằng ngón tay cái nhưng vô cùng khôn ngoan đến tên

bổngmộtngọnnúinhưnglạingốcnghếch;từembécôicútkhôngchakhông

mẹđếnnàngcôngchúakhuêcácđàitrang;từconngườihếtsứcbình thường như một tên lính trốn trại đến một anh hùng hảo hán quân tử… Ở đề tài này, chúng tôi chỉ tập

trung chú ý nhân vật cung đình thuộc tầng lớp quý tộc và nhân vật bình dân là những người dân lao động

2.1.1.Nhân vật cung đình

Nhân vật cung đình xuất hiện nhiều trong Truyện cổ Grimnhư: Nhà vua, hoàng

hậu, công chúa, hoàng tử, tể tướng, bá tước,… Nhân vật này chiếm số lượng lớn Đây

là loại nhân vật điển hình cho xã hội thống trị

Nhân vật nhà vua xuất hiện khá nhiều trong Truyện cổ Grim, chủ yếu thể hiện tính cách tham lam, độc ác hoặc xa hoa vô độ Ở câu truyện Ba sợi tóc vàng của con quỷ kể về nhà vua vốn là người độc ác, biết được một chú bé khi mới cất tiếng chào

đời đã có một lời tiên tri tốt đẹp là sẽ trở thành phò mã, ông xin nuôi đứa bé nhưng rồi thả cho trôi sông Chú bé thoát chết và trở thành con nuôi của một người làm nghề xay bột Nhà vua độc ác tình cờ đi ngang qua đó vào thời điểm chú tròn mười bốn tuổi Nhớ lại chuyện cũ nhà vua lại rắp tâm làm hại chàng một lần nữa Nhà vua sai chàng mang theo một bức thư cho hoàng hậu mà theo đó hoàng hậu sẽ giết chết chú khi nhận được thư Một toán cướp đã cứu chàng bằng cách thay bức thư giết chàng bằng bức thư gả công chúa cho chàng Mọi điều đều diễn ra như lời tiên tri cách đó mười bốn năm Nhưng nhà vua sau hai lần thất bại vẫn không chịu, nhà vua hạ lệnh cho chàng phải mang về cho mình ba sợi tóc vàng của con quỷ dưới âm ti Kết quả nhà vua đã trở thành người chèo đò chở khách ở bến sông kia suốt đời Câu chuyện đã đem đến một tiếng cười vui nhẹ nhàng dí dỏm nhưng rất sâusắc

Truyện Ba cô chị lại đề cập đến một ông vua giàu có “vua giàu đến nỗi

tưởnglàcủacảicủamìnhkhôngbaogiờhếtđược.Vuasốngxahoa,chơibàn cờ bằng vàng, con kibằng bạc Vua sống như thế một thời gian thì của cải tiêu tan hết Vua phải đem cầm lần lượt những thành thị và lâu đài, sau cùng chỉ còn một lâu đài ở trong rừng và ba cô công chúa phải dọn đến đấy ở, họ sống chật vật, bữa ăn hàng ngày chỉ có khoai tây thôi” Để tránh tai hoạ cho mình nhà vua đã lần lượt gả ba cô con gái của mình cho gấu, đại bàng và cá voi Cuối cùng nhà vua cũng hiểu ra được những tác hại của lối sống xa hoa, vì vậy mặc dù được trả nhiều vàng bạc châu báu quý giá, chuộc lại được thành thị và lâu đài “nhưng vua không trở lại cuộc sống xa hoa nữa Mỗi khi nghĩ đến

ba con gái yêu, không biết sống giữa đám thú rừng ra sao, có thể bị chúng ăn thịt rồi, thì vua mất hết niềm vui” Cái giá phải trả của nhà vua đánh đổi sự xa hoa bằng cuộc

sống của ba cô công chúa, sự ân hận day dứt này sẽ theo đuổi nhà vua đến cuốiđời

Truyện cổ Grim cũng rất thành công với nhân vật là bà hoàng hậu độc ác Trong Sáu con thiên nga mọi sự xấu xa, ích kỉ của người dì ghẻ đều tập trung ở bà hoàng

hậu Mụ chính là mụ phù thủy đáng sợ Mụ muốn độc chiếm quyền hành và tình cảm với đức vua, không chấp nhận chia sẻ tình cảm của chồng dành cho những đứa con riêng, những đứa trẻ mồ côi đã mất mẹ Đáng lẽ ra những đứa trẻ ấy phải được dì thay

mẹ chăm sóc, dạy dỗ nhưng không, thay vào những chiếc bánh ngon chúng phải ăn cát

Và thế vẫn chưa đủ, mụ còn muốn chúng biến khỏi thế gian bằng cách biến chúng thành những chú thiên nga Cô em gái trở thànhhoàng hậunhững mẹ chồngcũng là mụ

dì ghẻđộcác.Bàtabắttrộmđứaconđầulòng của nàng, “bôi máu vào mồm nàng rồi mụ tâu vua là nàng ăn thịt con” Do lời nguyền trong vòng 7 năm không nói không cười mới

khôngsaominhoanchomìnhđược.Nàngbịkếttộichếtthiêu.Cuốicùngcác anh nàng đến cứu

và được hoá giải lời nguyền Nàng nói rõ sự thật với nhà vua Mụ dì ghẻ ác nghiệt kia phải đền tội: “Mụ bị trói trên đống lửa và bị thiêu ratro”

Trong truyện Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn bà mẹ kế hiện lên với một vẻ đẹp của sự đố kị, hẹp hòi “Bà này đẹp lắm nhưng kiêu căng tự phụ không muốn ai đẹp bằng mình” Bà đã tìm mọi cách để loại trừ Bạch Tuyết Từ việc bà bắt người thợ săn

phải mang cô bé vào rừng, phải giết cô đi và mang tim gan về cho mình ăn đến việc tìm ngôi nhà của bảy chú lùn nơi Bạch Tuyết đang ẩn náu ba lần để quyết giết cho được Bạch Tuyết.Khi được hoàng tử cứu, Bạch Tuyết thoát chết và đám cướicủa họ

được tổ chức linh đình “Mụ dì ghẻ gian ác cũng được mời tới”, nhận ra cô dâu chính là nàng Bạch Tuyết thì “quả tim độc ác của mụ vỡ tan, mụ lăn ra chết”

Bên cạnh nhân vật vua, hoàng hậu, ởTruyện cổ Grimnhân vật cung đình còn có

công chúa, hoàng tử - những nhân vật có sức hút mạnh mẽ, lạ kỳ đối với các em nhỏ

Khảo sát tập truyện,có 29 truyện kể với sự xuất hiện của nhân vật là nàng công chúa,

trong đó có 13 truyện nàng công chúa là nhân vật chính Dù sự xuất hiện ấy đậm nét

(Con thỏ biển, Cô bé chăn ngỗng, Nàng Bạch Tuyết…hay chỉ mờ nhạt thoáng qua (Nước trường sinh, Ong chúa, Con ngỗngvàng…) thì nhân vật này vẫn đóng một vai

trò nhất định trong mỗi câu chuyện

Ở câu chuyện Nàng Bạch Tuyết nổi tiếng, Bạch Tuyết là kết tinh của một lời nguyện ước: “Ước gì ta đẻ được một đứa con da trắng như tuyết, môi đỏ như máu và tóc đen như gỗ khung gỗ mun này” Bạch Tuyết rất xinh đẹp nên luôn bị hoàng hậutìm

cách hãm hại Nhờ lòng tốt của người thợ săn và bảy chú lùn, Bạch Tuyết thoát chết Nhưng khi bị bà dì ghẻ cho ăn táo tẩm độc, Bạch Tuyết chết thật Các chú lùn nhân hậu không nỡ chôn cất người đẹp Họ để nàng vào chiếc quan tài thuỷ tinh, điều kì lạ là

“Xác Bạch Tuyết để trong quan tài đã lâu mà sắc mặt vẫn tươi, như ngủ, vẫn trắng như tuyết, môi đỏ như máu, tóc đen như mun” Bạch Tuyết là hiện thân vẻ đẹp của trời

đất, vẻ đẹp được kết tinh của thế giới tự nhiên và do đó vẻ đẹp ấy được bảo tồn bởi tự nhiên Nhữngkẻđộcácmuốnhủydiệtvẻđẹpấynhưngkhôngđược

Trong Truyệncổ Grim không thể không nhắc đến nhân vật hoàng tử

Nhânvậtnàyxuấthiệntươngđốinhiều,thểhiệntinhthầnanhdũngquảcảm Đó là những chàng hoàng tử đẹp trai, thông minh, gan dạ luôn là người anh hùng diệt trừ yêu ma,

phép thuật để cứu nàng công chúa (Nàng Bạch Tuyết, Cô Lọ Lem, Han-xơ sắt… ) Tuy

nhiên đây là nhân vật phụ có tác dụng giúp cho câu chuyện có kết thúc tốtđẹp

Khi Bạch Tuyết gặp nạn (Nàng Bạch Tuyết) cô được các chú lùn để vào một một

chiếc quan tài thủy tinh và đặt lên trên núi, thay phiên nhau canh giữ Nhân vật chàng hoàng tử đã xuất hiện “Một hôm có hoàng tử đi rừng về muộn tới nhà các chú lùn xin ngủ nhờ” Chàng liền tha thiết xin các chú lùn được mang Bạch Tuyết về bởi “ta mà không trôngthấy Bạch Tuyết thì ta không thể sống được Ta sẽ yêu nàng và chăm sóc nàng,coinànglàngườiyêucủata!”Vàthếlàhoàngtửsaithịvệkhiêngquan tài đi Người khiêng vấp phải rễ cây, làm nẩy người Bạch Tuyết lên, cô nôn miếng táo có độc ra Kết thúc câu chuyện, Bạch Tuyết trở thành hoàng hậuvà hưởng sungsướngsuốtđời.Đâylàkiểukếtthúccóhậuthườnggặptrong loạitruyện kể dân gian Kiểu kết thúc này thể hiện ý nguyện của những conngười lao động chân chính Đây cũng là ước mơ giàu tính lãng mạn, là mong mỏi củanhữngconngườivấtvảmộtnắnghaisương.Nhữngconngườiđó, chínhhọ đã sáng tạo ra thế giới, họ đã tạo nên lịch sử và từ sâu thẳm của đáy lòng, bao giờ họ cũng mong

muốn cho một thế giới tốt lành hạnhphúc

2.1.2 Nhân vật bình dân

Những người dân lao động trong Truyện cổ Grim rất gần gũi với cuộc sốnghàng ngày Đó là nhân vật người lính (Người da gấu, Con quỷ và bà nó), bác thợ may (Cuộc ngao du của tí hon, một đòn chết bảy) người thợ săn (mười hai người thợ săn) … Mỗi

nhân vật đều có đặc điểm tính cách riêng vô cùng đa dạng giống như một xã hội thu nhỏ

Người da gấu là một câu chuyện hết sức cảm động Anh đã chấp nhận hoàn cảnh

để duy trì cuộc sống của mình, bảy năm không được sờ đến nước, không được chải đầu, cạo râu, cắt móng tay móng chân, không được cầu chúa và phải luôn khoác chiếc

áo bằng da gấu Đi vớiquỷnhưngkhôngđánhmấtbảnchấttốtđẹpvốncócủaanh.Tronglốt gấuanh vẫn là con người nhân hậu, sẵn lòng cứu giúp người khác sẵn sàng thực hiệncônglýtìnhthương.Lốtgấucủaanhlàmộtphépthửcủalươngtâm,của tình người Chính

từ đó mà anh đã nhận ra những con người chân chính với mối tình thực sự - mối tình bắt nguồn từ sự cảm thông sâu sắc, từ lương tâm, từ tình thương trách nhiệm chứ không phải mối tình vụ lợi hay chạy theo vẻ hình thức bề ngoài Đây cũng là kiểu mô típ biến dạng, đội lốt rất phổ biến trong văn học của nhiều dân tộc Kiểu mô típ này tạo

ra một hình thức mặt nạ để thử thách bản lĩnh con người, trước hết là thử thách bản lĩnh gan dạ, dũng cảm của người lính sau đó là thử thách tình cảm của người con gái

Và đócũng là cái giá của hạnh phúc, thước đo hạnh phúc.Các dạng thức này đều mang trong nó phẩm chất toàn nhân loại và điều đó tạo ra sức sống lâu bền cho các truyện cổ dân gian không chỉ của Đức mà còn của nhiều dân tộc khác nữa

Những người dân lao động nghèo khổ là những con người hiền lành, nhânhậu

Lọ Lem (Cô bé Lọ Lem) hiền lành, chăm chỉ, và rất xinh đẹp đã bị người mẹ kế ghét

bỏ, coi thường “Cô ăn ở hiền lành tử tế, cô phải làm lụng vất vả từ sớm đến tối, mờ mờ sáng đã dậy, lấy nước, nhómlửa, nấu cơm, giặt giũ Đến tối làm lụng mệt lử rồi, cô cũng không được nằm giường mà phải nằm trên đống tro cạnh bếp mà ngủ.Càng ngày

cô càng bẩn thỉu người thêm lem luốc.Họ gọi cô là LọLem.”

Hay nhân vật cô Hai Mắt (Cô Một Mắt, cô Hai Mắt và cô Ba Mắt) luôn bị mẹ và

chị em đối xử tệ bạc “Họ thấy cô ở đâu là xua đấy, chỉ cho cô quần áo xấu xí, thức ăn thừa và tìm đủ cách hành hạ cô.” chỉ vì “có hai mắt thì cũng chẳnghơngìngườithường,khôngphảilàhọhàngnhàta”.Đếncuối câu chuyện, khi trở thành

vợ của hiệp sĩ trẻ tuổi cô thể hiện rõ là một con người nhân hậu “Một hôm có hai người đàn bà nghèo khó tới lâu đài cô xin ăn.Cô Hai mắt nhận ra là chị và em mình Một Mắt và Ba Mắt, bị sa sút, nghèo túng phải đi tha phương cầu thực Cô Hai Mắt niềm nở chào hai người, đối đãi tốt với họ, khiến họ hối hận vì đã từng đối xử độc ác vớicô”

Nhân vật cô con gái út của bác tiều phu nghèo (Ngôi nhà trong rừng) cũng thể

hiện rõ bản tính hiền lành nhân hậu của mình Khi đem thức ăn cho cha cô bị lạc vào một ngôi nhà trong rừng, cô rất lo lắng “Cô lo bố đói, lo không về thì mẹ sẽ than vãn” Khi xin phép ông cụ râu bạc - chủ nhà cho ngủ nhờ một đêm cô bé đã không quên chăm sóc mấy con vật trong nhà Cô nghĩ “Mình no mà để mấy con vật khôn ngoan kia nhịn, liệu có đành lòng không? Ngoài ấy thiếu gì thức ăn, phải cho chúng ăn no cái

đã Cô đi lấy lúa mạch rắc cho hai con gà và bê, vào cho bò cả một ôm rơm ngát mùi

thơm Cô bé thật nhân hậu, đáng yêu Cô biết yêu thương loài vật, lễ phép với người

già vì vậy hạnh phúc đã đến với cô “Sáng ngày hôm sau, cô tỉnh dậy trongánhnắngtươisángvà…lạchưa!Côthấymìnhđangnằmtrongmột căn phòng lớn, quang cảnh chung quanh vô cùng lộng lẫy Tường bọc toàn bằng lụa màu lá cây, làm nền cho những cụm hoa bằng vàng thật.Giường nằmbằng ngà, chăn bọc nhung đỏ Cạnh giường có một cái ghế trên xếp một đôi hài thêu có điểm ngọc” và ông già tóc bạc chính là hoàng tử bị phù phép hãm hại “Phép yêu ấy chỉ được giải khi nào có mộ

người con gái tốt bụng tớiđây, khôngchỉbiếtthươngngườimàbiếtthươngcảsúcvật”

Người tốt luôn gặp điều thiện đó là mô tip kết thúc câu chuyện thường thấy trong truyện cổ dân gian Tác giả ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của con người hiền hậu, nhân ái

Đó cũng chính là mong mỏi của quần chúng nhân dân trong xã hội rối ren lúc bấy giờ

Trong Truyện cổ Grimcác tác giả còn xây dựng những con người thông minh quả cảm đầy mưu mẹo nữa Loại nhân vật này xuất hiện trong Một đòn chết bảy, Chàng khổng lồ trẻ tuổi, Sáu người tài

Trong Sáu người tài, phẩm chất đầu tiên được anh em Grimm khẳng

địnhngaytừđầulàtàinăngcủaconngười:“Xưacómộtngườinghềgì cũnggiỏi Khi ra trận thì chiến đấu anh dũng.Hết thời chinh chiến, anh bị tống về, được phát có ba đồng làm lệ phí”.Anh tức tối và định tìm người tri kỉ để đòivua trao lại của cải trong nước cho mình Anh tìm được một người cósức khỏe vô địch: Nhổ sáu cây to như nhổ sáu ngọn

cỏ vậy Anh tìm được ngườithứ hai có tài thiện xạ, có khả năng bắn trúng mắt trái của một con ruồi đậu trênmộtcànhsồicáchđóhaidặm.Ngườithứbamàanhgặplàmộtngườicó hơi thở mạnh mẽ làm cho cánh quạt của bảy chiếc cối xay gió cùng quay một lúc.Người thứ tưmà anh gặp là người có tài chạy nhanh như gió Người thứ năm đội một chiếc mũ con che kín cả một bên tai Anh ta phải làm thế vì nếu đội nghiêm chỉnh thì trời sẽ trở rét Họ kết thành bạn của nhau và cùng đi đến kinhđô

Sáu người tài tập trung vào chủ đề chống áp bức bất công trong xã

hội.Sứcmạnhcủasáungườitàiởđâylàsứcmạnhtập

thể,làsứcmạnhtổnghợp.Sứcmạnhđóchẳngphảilàcáigìxalạhoặccường điệu, phóng đại lên

mà chính là hiện thân sức mạnh của nhân dân lao động Trong cuộc đấu tranh chống

áp bức bất công sức mạnh tổng hợp đó được nhân lên, và thắng lợi bao giờ cũng thuộc

về nhân dân vĩ đại Sáu người tài còn cho thấy các biểu hiện khác nhau của trí tuệ

nhân dân Đó là biểu hiện của tài năng đa dạng và sáng tạo Đó chính là năng lực thần

kì để nhân dân làm nên lịchsử

Nhân vật bình dân trong Truyện cổ Grim không chỉ là những con người hiền

lành, chăm chỉ, thông minh, quả cảm mà còn có cả những nhânvậtthamlam,độcác,kiêu căng, tự phụ, ngốcnghếch,lườibiếng…Các truyện cổ tích dân gian thường tạo ra sự phê

thóihưtậtxấutồntạitrongđờisốngconngười.Mộttrongnhữngthóixấuđó là lòng tham vô đáy, lòng tham không cùng của những con người không biết điều ăn điều ở, bất chấp đạo lý thông thường Câu chuyện Hai vợ chồng người đánh cá thể hiện rất rõ điều đó.Trước hết họ là những người laođộng bình thường làm nghề câu cá để kiếm sống

qua ngày Họ sống trong một túp lều nát ven biển Cho tới một ngày kia, người chồng câu được một con cáđìa-hóathâncủamột vị hoàng tử bị phù phép Con cá van xin và được người câu cá trả lại tựdo Khi người chồng kể lại sự việc thì người vợ bắt ngườichồng phải đi xin cá một căn nhà để thay thế cho căn lều nát, xin cá cho mụ làm

nữ vương,xin cá cho làm nữ hoàng Con cá chiều lòng Mụ đàn bà trở thành nữ hoàng

ngự trong một tòa nhà thờ rộng mênh mông, chung quanh san sát những lâu đài “Vợ bác phủ vàng từ đầu đến chân, ngự trên ngai vàng cao hơn ngai vàng trước nhiều, đầu đội ba cái mũ miện bằng vàng, chung quanh có đông đảo giáo sĩ”.Nhưng lòng tham

của mụ không muốn dừng lại tại đây Mụ muốn trở thành người sai khiến được mặt trăng mặt trời mọc lặn theo ý mụ, mụ muốn thành Chúa Trời Con cá đã trừng phạt lòng tham đó, bắt mụ phải trở lại sống kiếp sống như trước kia trong túp lều nát venbiển

Số lần biểu hiện lòng tham của mụ vợ ngày càng tăng tiến và ở các mức độ khác nhau Biểu hiện của lòng tham ở đây đi từ cấp độ vật chất chuyển sang cấp độ tinh thần, từ muốn có nhà cửa, chỗ ở chuyển sang mong muốn có được địa vị quyền thế trong xã hội: muốn là nữ vương, nữ hoàng, giáohoàng và tột cùng là muốn trở thành Chúa Trời để sai khiến tất cả Đó quả là lòng tham không giới hạn, lòng tham không

tròlànhânvậtchứcnăngđểthựchiệncáccôngviệctheođòihỏicủamụvợ

Món quà của những người tí hon cũng là một truyện liên quan tới đề tài tham thì

thâm Câu chuyện nhẹ nhàng nhưng có tác dụng giáo dục răn dạy mọi người như một truyện ngụ ngôn Câu chuyện kể về chuyến đi của một bác thợ may và một bác thợ vàng Họ lạc vào trong đêm tối, tới một vũ hội của những con người bé nhỏ Hai người được mời vào tham gia nhảy múa.Rồi họ bị những người lùn cắt mất râu Song bù lại những người lùn chỉ cho họ những đống than và ra hiệu cho hai bác nhặt lấy Rồi đám người tí hon biến đi còn hai bác thợ may và thợ vàng cũng nhanh chóng đi tìm một quán trọ Điều ngạc nhiên đối với họ là những cục than mà họ nhặt ban nãy đã biến thành những cục vàng nguyên chất trong tay họ Còn râu và tóc thì lại mọc nguyên như cũ Bác thợ vàng rất vui vì bác đã nhặt được khá nhiều than,chonêntúitrêntúidướicủabácđềunặngtrĩuđầyvàng.Nhưnglòngthamkhông cùng, đã

có lại muốn có nhiều hơn, bác thợ vàng rủ bạn ở thêm nữa Bác thợ may thì đã quá mãn nguyện với số vàng mà bác đã có được song nể bạn bác cũng ở thêm Đêm tối lại về, vũ hội lại diễn ra.Hai người lại bị cắt râu tóc và rồi họ lại nhặt than.Bác thợ vàng đã chuẩn bị sẵn mấy cái bao to để lấy cho nhiều.Kết quả ngày hôm sau trông bác rất thảm hại.Tất cả các bao tải mà bác cố mang cố nhặt, cố nhét thì bây giờ cũng chỉ hiện ra một

loại than đen xì đen xịt, Cả số vàng có được từ đêm hôm trước cũng đã biến nốt thành than còn đầu bác thì bị cạo nhẵn cả cằm bác cũng chả có lấy một sợi râu.Bù lại ngoài chiếc bướu mà bác đã có nay lại được thêm một bướu nữa ở trước ngực.Thật là tham thì thâm Bác thợ may tốt bụng đã vui lòng chia sẻ với người bạn đường bất hạnh Họ chia nhau số vàng và cùng hưởng hạnh phúc với nhau, trừ chiếc bướu thì bác thợ vàng phải mang nó suốt đời như là một hình phạt đích đáng cho những kẻ tham lam Chuyện bác thợ vàng tham lam may thêm mấy chiếc bao to để lấy cho nhiều, gợi cho chúng ta liên

tưởng tới truyện Cây khế trong kho tàng cổ tích Việt Nam Trong truyện người anh

tham lam đã bị chôn vùi dưới lòng biển sâu cùng với lòng tham vô đáy, còn ở đây sự trừng phạt cũng thật hóm hỉnh nhưng sâu sắc: bác thợ vàng tham lam bị thay hình đổi dạng, bị tước bỏ hình hài nhân tính Với hai chiếc bướu một trước, một sau bác ta trở thành một con người dị hình dị dạng trước tất cả mọi người Chiều sâu của sự trừng phạt ấy chính là đạo lý dân gian, là công lí củanhân dân

2.2.Nhân vật siêu nhiên

Trong truyện cổ tích, yếu tố thần kì thể hiện ở hệ thống các nhân vật là lực lượng siêu nhiên Đó là các nhân vật bà tiên,ôngbụt, Đây là mô típ nhân vật thần tiên điển hình trong truyện cổ dân gian, là những nhân vật không có thật Chúng chỉ có và tồn tại trong thế giới cổ tích mà thôi Tuy nhiên sáng tạo ra những nhân vật này trước hết làđể thoả mãn ước mơ dân gian, một phần khác gắn liền với tín ngưỡng dân gian bản địa Trong truyện cổ tích dân gian các nhân vật này thường đứng về phía thiện, nhân danh công lý và giúp nhân vật chính chiến thắng.Như vậy lực lượng này trợ thủ cho nhân vật chính giành được phần thưởngcuối cùng Trong thế giới cổ tích, mọi việc diễn ra và kết thúc của những xung đột theoxuhướng mà nhândânmongmuốnnhưthếhoặctinnhưthếđềulà nhờở sự can thiệp của một loại nhân vật đặc biệt Nhân vật này thường trợ giúp hoặc trao phần thưởng cho nhân vật chính diện.Đó là hình ảnh bà tiên, haynhững bà lão hiền hậu có phép mầu thường xuất hiện khi diễn biến câu chuyện đi vào bế tắc và thúc đẩy câu chuyện phát triển Hình ảnh bà tiên là mộtnhânvậthưcấumangtínhgiáodụcnóilênnhữnglờirăndạyluậnlý,gắn liền với đời sống vật chất và tinh thần, nhằm giúp con người thấy được cái nhìn thực tiễn trong lối

sống và cách đối nhân xử thế theo đạo lý sống của nhândân.Tuy nhiên ở Truyện cổ Grimcó sự khác biệt, đó còn là sự xuất hiện những

nhânvậttượngtrưngchocáiác:mụphùthuỷ,gãkhổnglồ,conquỷ, thần chết Những nhân vật này xuất hiện cũng để tạo nên cao trào trong diễn biến câu chuyện đồng thời thể hiện sự căm thù đối với các thế lực hắc ám - nguyên nhân của nỗi bất hạnh trong xã hội loài người của nhândân

Mười hai bà mụ trong truyện Đoá hồng là những bà tiên hiền hậu.Trong bữa tiệc

mừng các bà niệm chú chúc mừng công chúa những điều kì lạ: “bà đầu chúc đức hạnh,

bà thứ hai chúc sắc đẹp, bà thứ ba của cải … cứ như vậy chúc tất cả các điều có thể

ước mơ được ở trầngian” Hay nhân vật người lùn có phép thuật (Ba người lùn trong rừng) đãgiúp đỡcôgáihiềnlànhtốtbụngthựchiệnđượcnhữngđiềudìghẻyêucầuvàcòn ban

tặng cho cô những điều tốt đẹp: “Người thứ nhấtnói:

- Tôi ban cho cô ấy sắc đẹp ngày một lộng lẫy hơn Người thứ hainói:

- Tôibanchocôđiềunày:Cứnóimộttiếngthìmộtđồngtiềnvàngrơi ra

Người thứ ba nói:

- Tôi ban cho cô ấy điều này: Một ông vua sẽ đến lấy cô làmvợ.”

Còn đối với cô con gái mụ dì ghẻ độc ác, đố kị, ai có gì cũng ghen, ba người lùn thẳng tay trừng trị: “Người thứ nhất bảo:

- Tôi cho nó điều này: Mỗi ngày một xấu thêm

Người thứ hainói:

- Tôi cho nó điều này: Cứ nói một tiếng là một con cóc nhảy ở trong mồmra Người thứ ba nói:

- Tôi muốn cho nó chết bất đắc kìtử.”

Những nhân vật này thể hiện mong muốn, khát khao của nhân dân: Thực hiện hành động vì chính nghĩa, thương kẻ yếu đuối, thiệt thòi, người làm việctốt sẽ được đền đáp

Trong Truyện cổ Grim xuất hiện khá nhiều nhân vật mụ phù thủy độc ác xen và Grê-ten, Hai anh em, Đứa con vàng) Con quỷ hung dữ (con quỷ và bà nó, Con quỷ nhốt trong lọ, Bác nông dân và con quỷ), người nhỏ béích kỉvụlợi(Đồbỏxó,Vuanúivàng) Nhữngnhânvậtnàytượngtrưngcho cái ác trong truyện cổ

(Hên-tích và chúng luôn bị trừng trị như mong muốn diệt trừ cái xấu của nhân dân

Mụ phù thuỷ trong truyện cổ tích luôn là nhân vật xấu xí, già nua gieo rắc sự sợ

hãi cho trẻ con Trong truyện Hên-xen và Grê-ten hai đứa trẻ bị bỏ vào rừng sâu vì nhà

quá nghèo không còn gì ăn bố mẹ chúng có một hy vọng mong manh là ai đó sẽ cứu chúng Bọn trẻ bị lạc lối lang thang trong khu rừng hoang suốt ba ngày cho tới khi chúng gặp được một ngôi nhà làm toàn bằng bánh ngọt, ngôi nhà của mụ phù thủy làm

ra để bắt trẻ con Mụ nhốt Hên-xen vào một cái cũi khóa rất cẩn thận, mặc cho nó kêu gào Mụ muốn cho đứa trẻ chóng béo để mụ ăn thịt Còn Grê-ten phải làm đủ mọi công việc trong nhà mụ Chờ mãi gần một tháng mà vẫn không thấy Hên-xen béo lên, bởi vì

mụ mắt kém nên mỗi khi mụ đến xem ngón tay của chú bé để xem chú đã béo hay chƣa thì chú lại giơ cho mụ một đốt xương nhỏ, mụ phù thủy quyết định vẫnăn thịt chú Mụ bắt người em gái phải đặt nồi và nhóm bếp và nướng bánh Mụ còn bắt Grê-ten phải bò vào lò để xem lò nướng đã nóng chưa với mục đích là lừa cô bé để nướng

cô bé luôn Grê-ten biết ý đồ đó, cô bé giả vờ ngốc nghếch khiến mụ phù thủy phải làm động tác chui vào Thừa cơ cô bé đẩy mụ vào lò và cài cửa sắt lại, mặc cho mụ bị chết thiêu trong cái lò nóng bỏng ấy Cô giải thoát cho anh trai Hai anh em tìm đường trở về nhà với rất nhiều vàng bạc thu được trong nhà của mụ phù thủy Người bố và người mẹ rất vui vì hai con của mình đã trở về và từ đó họ sống trong hạnh phúc yênvui

Trong Truyện cổ Grim, thế giới của các lực lượng siêu nhiên đầy ma thuật, tà ác

tượng trưngcho bóng đêm đen tối của xã hội thời bấy giờ, tưởng chừng như xa xôi,nhưngdướicáchkểcủahaianhemGrimmtabỗngthấychúngchẳngxa lạ gì, chúng cũng như con người mà thôi Tác giả đã giải quyết vấn đề bằng tưởngtượng.Họnhờvàolựclượngthầnkỳđểđạttớimộtxãhộilýtưởng, một xã hội có đạo lý

và công lý Lực lượng thần kỳ đứng về phía thiện, trợ giúp cho nhân vật đau khổ, đưa

họ tới hạnh phúc và trong quá trình đó, lực lượng thần kỳ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo niềm tin cho con người trong cuộc sống

2.3.Nhân vật là con vật, đồ vật

Có thể thấy, thế giới con vật, đồ vật trong Truyện cổ Grim đều là những ẩn dụ về

thế giới con người Bằng thủ pháp nhân hóa, anh em nhà Grimm đã thổi linh hồn vào thế giới đồ vật, loài vật của mình, khiến chúng trở nên sống động, tươi vui, có cá tính riêng và mang theo những bài học giáo dục.Anh em nhà Grimm đã không kể nhiều về