Đề cương ôn thi Cao học Môn Lý luận Văn hóa

Song bên cạnh đó, những mặt yếu kém, tiêu cực đang xuất hiện có chiều hướng gia tăng trên nhiều lĩnh vực của đời sống tinh thần như trong Nghị quyết TW5 khoá VIII của Đảng đã thẳng thắ

Trang 1

MỤC LỤC

-Vấn đề 1: Khái niệm văn hóa Xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc: 2 Vấn đề 2: Nền VH tiên tiến đầm đà bản sắc dtộc, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy ktế-XH phát triển: 12 Vấn đề 3: Văn hoá là nền tảng tinh thần xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển 22 Vấn đề 4: Xây dựng nền văn hoá VN tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc 28 Vấn đề 5: Nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là nền văn hoá thống nhất biện chứng giữa tính chất tiên tiến và tính chất dân tộc của văn hoá 30 Vấn đề 6: Những quan điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng trong xây dựng nền VH “tiên tiến đậm đà bsắc dtộc”: 35 Vấn đề 7: Nghị quyết TW 9 khóa 11 48

Trang 2

Vấn đề 1: Khái niệm văn hóa Xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Trong những năm vừa qua, thực hiện công cuộc đổi mới, CNH, HĐH đất nước, phát triển nền ktế thị trường theo định hướng XHCN, chúng ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, trong đó có những thành tựu về văn hoá Song bên cạnh đó, những mặt yếu kém, tiêu cực đang xuất hiện có chiều hướng gia tăng trên nhiều lĩnh vực của đời sống tinh thần như trong Nghị quyết TW5 ( khoá VIII ) của Đảng đã thẳng thắn chỉ ra, đó là: tư tưởng dao động, giảm lòng tin với CN Mác-Lênin và tư tưởng HCM, tệ sùng bái nước ngoài, coi thường các giá trị VH của dtộc, sự suy thoái về đạo đức, lối sống, nạn tham nhũng quan liêu, đời sống VH, nghệ thuật còn nhiều bất cập, giao lưu VH với nước ngoài còn thiếu chủ động, thiếu tích cực…

Trên bình diện quốc tế, phát triển ktế XH là xu thế chung của toàn nhân loại, là vđề chung của toàn thế giới trong thời đại ngày nay, chưa bao giờ nhân loại lại suy tư, trăn trở bàn luận giải pháp cho sự phát triển như vài thập

kỉ gần đây, hàng loạt lí thuyết, chương trình, dự án, tổ chức được hình thành với mục đích phát triển Liên Hợp Quốc đã phát động nhiều thập kỉ thế giới vì

sự phát triển, gần đây là: “Thập kỉ thế giới phát triển văn hoá” 1997) mà thực chất là thập kỉ VH vì sự phát triển “VH có vtrò quan trọng trong sự phát triển ktế XH của các quốc gia, dtộc, coi VH có vị trí trung tâm, điều tiết XH, VH là nguồn cổ xuý trực tiếp thúc đẩy quá trình phát triển” (EMay-ơ)

Đứng trước vận hội lớn và thách thức lớn, để tiếp tục thành công sự nghiệp đổi mới và hội nhập ktế quốc tế, trong đường lối phát triển ktế XH của mình, Đảng ta đã xác định: phát triển ktế là trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt, coi VH là nền tảng tinh thần của XH, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy ktế XH phát triển Để làm rõ quan điểm của Đảng ta về vđề này, trước hết chúng ta cần làm rõ quan niệm về VH

Trang 3

VH là một vđề rất rộng lớn và phức tạp, đối tượng nghiên cứu rất đa dạng, phong phú, có nhiều khoa học tham gia nghiên cứu như nhân loại học, dtộc học, XH học, triết học…Hiện nay đã có trên 400 định nghĩa khác nhau

về VH, vì vậy để phù hợp với mục tiêu nghiên cứu VH trên khía cạnh chính trị-XH dựa trên tư tưởng của CN Mác-Lênin và tư tưởng HCM, chúng ta có thể đưa ra 1 vài định nghĩa về VH dưới đây:

- Theo Thai-lơ thì: “ VH là toàn bộ phức thể gồm hiểu biết, tín ngưỡng, nghệ thuât, đạo đức, pháp luật, phong tục tập quán, những khả năng khác mà con người có được với tư cách là 1 thành viên XH”

- Quan điểm của Mác về VH đã chỉ ra được nguồn gốc cũng như bản chất của VH - một nhược điểm trong quan niệm của Thai-lơ, Mác viết: “Căn

cứ vào mức độ tự nhiên được con người biến thành bản chất người tức là mức

độ tự nhiên được con người khai thác, cải tạo thì có thể xét được trình độ VH chung của con người”

- Đứng trên quan điểm mục đích luận, chức năng luận, chỉ ra nguồn gốc, bản chất, những thành tố cơ bản của VH, HCM - danh nhân VH thế giới, đã quan niệm về VH như sau: “ Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích cuộc sống, loài người mới sang tạo ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, nghệ thuật…những phương tiện phục vụ cho việc ăn, mặc, ở, đi lại và cách thức sử dụng Tất cả những phát minh, stạo ấy tức là VH”

- Nhằm đưa ra những nội dung cơ bản của VH như nguồn gốc, cấu trúc, bản chất, chức năng, đặc biệt nhấn mạnh VH gắn liền với mỗi dtộc, UNESCO

đã quan niệm về VH phù hợp với góc độ chính trị-XH mà chúng ta nghiên cứu: “VH là tổng thể sống động những hoạt động stạo của các cá nhân và các cộng đồng trong quá khứ và trong hiện tại Qua nhiều thế kỉ, hoạt động stạo

ấy hình thành nên hệ thống những gtrị, những truyền thống và thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dtộc”

-> Nói một cách chung nhất, VH là toàn bộ giá trị vc và tinh thần do loài người stạo ra nhằm mục đích phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của cộng

Trang 4

đồng loài người VH là thiên nhiên thứ hai được stạo bởi con người và mục đích vì sự tiến bộ của con người VH vừa là khái niệm chỉ thuộc tính loài người, vừa là khái niệm chỉ trình độ và chất lượng sống của con người trong hoạt động thực tiễn XH VH được biểu hiện sinh động và đa dạng trong những giá trị VH vật thể, và phi vật thể, và đặc biệt là biểu hiện trong nhân cách, lối sống, nếp sống của cộng đồng XH, trong cách ứng xử của con người với tự nhiên, với XH và với bản thân mình Chính vì nhận thức sâu sắc và toàn diện khái niệm VH cho nên con người ngày càng nhận thấy vtrò quan trọng của VH đối với sự tiến bộ XH

VH Việt Nam là thành quả qua hàng nghìn năm lao động stạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng dtộc VN, là kết quả của quá trình giao lưu và tiếp thu tinh hoa VH nhân loại để ko ngừng hoàn thiện mình VH VN đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh VN, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dtộc

Sự nghiệp CNH-HĐH đất nước là nhiệm vụ to lớn, bao trùm suốt thời

kì quá dộ lên CNXH ở nước ta, nó đòi hỏi phải phát huy năng lực, trí tuệ, tinh thần con người VN, VH VN

Trong nghị quyết TW 5 ( khóa VIII), Đảng ta đã xác định rõ mục tiêu và phương hướng xây dựng và phát triển VH VN tiên tiến đậm đà bản sắc dtộc nằm làm cho VH thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động XH, vào từng người, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư và mọi sinh hoạt, mọi quan hệ con người… nhằm tạo nên trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp HĐH-CNH đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, XH công bằng văn minh, tiến bước vững chắc lên CNXH

Phương hướng và mục tiêu đó dựa trên 5 quan điểm cơ bản là:

+ Văn hoá là nền tảng tinh thần của XH, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển KT-XH

Trang 5

+ Nền VH mà chúng ta đang xây dựng là nền văn hoá tiên tiến DDBSDT

+ Nền VH VH là nền văn hoá thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc VN

+Xây dựng và PT Văn hoá là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng

+ VH là một mặt trận, xây dựng và phát triển VH là một sự nghiệp CM lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí CM và sự kiên trì thận trọng

- Xây dựng và pt nền VH tiên tiến và DDBSDT là một trong những mục tiêu phấn đấu của thời kỳ đổi mới, nền Vh này tham gia tích cực vào sự phát triển KTXH, xây dựng bầu không khí tinh thần lành mạnh và tham gia vào đấu tranh chống lại những nguy cơ cản trở sự nghiệp CNH – HĐH vì một Việt Nam dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh

Nền VHVNTTDDBSDT là nền VH thống nhất biện chứng giữa tính chất tiên tiến và tính chất dân tộc của VH

- Nền VH tiên tiến trước hết là nền VH yêu nước và tiến bộ mà nội dung

cốt lõi là độc lập dân tộc và CNXH dựa trên cơ sở của chủ nghĩa Mác – Lênin

Chủ nghĩa yêu nước này hoàn toàn xa lạ với chủ nghĩa Sovanh nước lớn và chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi Trong đấu tranh chống xâm lược trước đây, chủ nghĩa yêu nước VN đã kết thành làn sóng vững mạnh nhấn chìm bè lũ tay sai bán nước và cướp nước Trong sự nghiệp đổi mới ngày nay, chúng ta phải phát huy cao độ chủ nghĩa yêu nước truyền thống, bổ sung vào khái niệm yêu

Trang 6

nước những nội dung mới, gắn kết CN yêu nước với tư tưởng tiến bộ của thời đại Vì vậy tinh thần độc lập dân tộc và CNXH là những gía trị cơ bản, là nội dung cốt lõi của việc xây dựng nền VH mới

- Nền VH tiên tiến là nền VH mang tinh thần nhân văn nền VH tiến bộ

là nền VH hướng tới phục vụ nhân dân, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nd lao động, tạo điều kiện để nd tham gia vào quá trình sang tạo, bảo quản lưu giữ, thưởng thức các giá trị vh của dt và nhân loại Mục tiêu của vh là hướng tới con người và vì con người, phù hợp với mục tiêu xây dựng xh mới của chúng ta, đó là mục tiêu xây dựng con người mới xhcn phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể lực, phong phú về tâm hồn, trong sáng về đạo đức

- Nền VH tiên tiến là nền VH mang tính dân chủ, nền VH này phải tạo ra

bầu không khí dân chủ, phát huy mọi nguồn lực của nhân dân để XD sự nghiệp phát triển VH mà biểu hiện của nó là ở: tinh thần nhân văn của VH; là nền VH đem lại những giá trị ( sự stạo hưởng thụ) cho con người; tôn trọng di sản VH quá khứ, đảm bảo sự phong phú, đa dạng, sự bình đẳng giữa các sắc thái, giá trị VH của các dtộc trong nước; tôn trong gắn liền với sự tự do sáng tác

Nền VH tiến bộ là nền VH tham gia vào cải tạo XH cũ, xây dựng XH mới dựa trên hệ tưởng khoa học cách mạng dẫn đường, hệ tư tưởng đó là CN Mác-Lênin và tư tưởng HCM

Nền VH tiến bộ là nền VH gắn liền với việc bảo vệ và XD chế độ chính trị-XH tiến bộ, đó là chế độ chính trị mà chúng ta hướng tới

- Nền VH tiến bộ bao hàm cả nghĩa hiện đại, phản ánh trình độ phát triển

của nền VH tương đương với các nước trong khu vực và cộng đồng QT, đó là nền VH hiện đại cả về ND và HT thể hiện, hiện đại cả csở VC kĩ thuật để chuyền tải ND Do đó chúng ta phải tạo ra csở hạ tầng và đkiện VC (máy móc, trang thiết bị ) cho sự phát triển VH

Trang 7

- Nền VH tiên tiến là nền VH thấm đượm tinh thần dtộc và bản sắc VH

dtộc

Khi chúng ta nói đến bản sắc VH là cta nói đến bsắc dtộc của VH VH là ytố hình thành dtộc VH biểu hiện cho sức sống, phẩm chất trí tuệ, tình thần, tâm hồn của dtộc “VH còn thì dtộc còn, VH suy thì dtộc yếu, VH mất thì dtộc diệt”

Bsắc VHDT là những ytố độc đáo, đsắc của 1 nền VH, nó biểu hiện

“đặc tính dtộc”, “cốt cách dtộc”, chúng tạo nên sức mạnh duy trì phát triển của đời sống cộng đồng với tư cách là 1 bộ gen, một nhận diện của dtộc, cái

mà đảm bảo cho đặc tính di truyền, trao truyền VH, nó cũng là cái để phân biệt nền VH này với nền VH khác

Bsắc VH VN, theo Nghị quyết TW 5 ( khoá VIII) là : “bao gồm những gtrị bền vững, những tinh hoa VH của cộng đồng các dtộc VN được vun đắp nên qua lsử hàng nghìn năm đtranh dựng nước và giữ nước Đó là: Lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dtộc; Tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân- gia đình- làng xã- tổ quốc; Lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lí; Đức tính cần cù stạo trong lao động; Sự tinh tế trong ứng

xử, tính giản dị trong lối sống…

Bsắc VH dtộc còn đậm nét trong các hình thức biểu hiện mang tính dtộc độc đáo

Bsắc VH dtộc được thể hiện tập trung trong truyền thống VH dtộc Truyền thống VH dtộc và các giá trị VH do lsử để lại, được thế hệ sau tiếp nhận và làm sống lại trong thời đại của họ Truyền thống VH là csở để liên kết XH và liên kết thế hệ tạo nên sức sống ltục của lsử VH Khi được hình thành truyền thống mang tính bền vững, có khả năng định hướng, đánh giá và điều chỉnh hoạt động XH Truyền thống VH được biểu hiện đa dạng và sinh động trong các giá trị VH vật thể, giá trị VH phi vật thể, và ngay ở trong chính con người (cá nhân và cộng đồng) đại diện cho các giá trị VH của dtộc

Trang 8

Truyền thống VH là khái niệm động và mở, nó mang tính lsử cụ thể, luôn luôn tự đổi mới trên csở loại bỏ những ytố lạc hậu, bảo thủ, XD và stạo những giá trị mới nhằm đáp ứng với nhu cầu phát triển của thời đại Vì vậy,

ko nên đồng nhất bsắc VHDT với cái cũ, cái quá khứ, hoặc ko nên đồng nhất bsắc VH dtộc với cái nguyên gốc do dtộc mình stạo ra.Bsắc VH dtộc vừa bgồm các giá trị trong quá khứ, vừa bgồm những giá trị đã và đang đc stạo nên, vừa bgồm những giá trị do dtộc mình stạo ra, vừa bgồm những giá trị bên ngoài được dtộc tiếp nhận một cách stạo và đồng hoá nó, biến nó thành nguồn nội lực để phát triển dtộc Trong VH VN trước đây cha ông ta đã tiếp nhận

VH phật giáo, nho giáo, lão giáo từ nước ngoài để phát triển đất nước Trong

sự nghiệp hnay, Đảng ta tiếp nhận CN Mác-Lênin và tư tưởng HCM để hiện đại hoá VH dtộc Không nên đồng nhất VH với một số ytố hình thức bên ngoài của nền VH, mà lsử VH dtộc là sự thống nhất giữa ND và HT, sự thống nhất giữa trình độ trí tuệ và trình độ tư duy, cách cảm nhân, cách suy nghĩ, ý chí, bản lĩnh cốt cách của dtộc với các hình thức biểu hiện bên ngoài của nó

Vì vậy trong quá trình XD và phát triển nền VHTTĐĐBSDT chúng ta phải chú ý tới XD con người, chủ thể của qúa trình stạo VH

Bsắc VH của dtộc giúp cho dtộc thoát khỏi sự đô hộ của kẻ thù, nó biến công cụ và đồng hoá sự vô ý thức của kẻ thù thành sức mạnh của chúng ta, tạo nên nền tảng để chúng ta XD nền VH trong thời đại ngày nay

Để thực hiện mtiêu của việc XD nền VHTTĐĐBSDT, chúng ta phải thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau: 10 nhiệm vụ

+ XD con người VN trong giai đoạn cách mạng mới với những đức tính:

có tinh thần yêu nước, tự cường dtộc, phấn đấu vì độc lập dtộc và CNXH, có

ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu…; đề cao tinh thần tập thể, đoàn kết, phấn đấu vì lợi ích chung; có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỉ cương phép nước, qiu ước của cộng đồng; có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái…; lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kĩ thuật, stạo, năng suất cao vì

Trang 9

lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể và toàn XH; thường xuyên học tập nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, năng lực thẩm mĩ và thể lưc

+ XD môi trường VH lành mạnh, tạo ra các đơn vị cơ sở đới sống lành mạnh, đáp ứng nhu cầu VH đa dạng và ko ngừng tăng lên của đời sống nhân dân; giữ gìn và phát huy những đạo lý tốt đẹp của gia đình VN

+ Phát triển sự nghiệp VH nghệ thuật, phấn đấu stạo nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật có gí trị tư tưởng và nghệ thuật cao thấm nhuần tinh thần nhân văn dân chủ

+ Bảo tồn và phát huy các di sản VH, hết sức coi trong bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị VH truyền thống, VHCM bgồm cả VH vật thể và phi vật thể

+ Phát triển sự nghiệp GD đtạo và KHCN, coi trong GD đạo lý làm người, ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ công dân, lòng yêu nước, yêu CNXH, đạo đức lối sống, nếp sống VH dtộc…bồi dưỡng nâng cao trình độ giáo viên giảng viên…

+ Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng, củng

cố XD phát triển từng bước hiện đại hoá hệ thống thông tin đại chúng, đẩy mạnh thông tin đối ngoại, ko ngừng nâng cao trình độ ctrị và nghề nghiệp, chất lượng tư tương VH của hệ thống truyền thông đại chúng…

+ Bảo tồn, phát huy và phát triển VH các dtộc thiểu số: bảo tồn phát huy những giá trị truyền thống, XD các gtrị VH mới; bảo tồn, phát triển ngôn ngữ, chữ viết của các dtộc; khuyến khích thế hệ trẻ thuộc đồng bào các dtộc thiểu

số giỏi tiếng nói của mình đi đôi cới việc sử dụng ngôn nhữ phổ thông; XD nếp sống văn minh, gia đình VH, mở rộng mạng lưới thong tin ở vùng dtộc thiểu số…

+ Thực hiện csách VH đối với tôn giáo: tôn trong tự do tín ngưỡng và ko tín ngưỡng của dân; khuyến khách ý tưởng công bằng, bác ái, hưỡng thiện trong tôn giáo, tuyền truyền khắc phục tệ mê tín di đoan…, chăm lo phát triển

Trang 10

ktế-XH, giúp đỡ đồng bào theo đạo, xoá đói giảm nghèo, nâng cao dân trí, csóc sức khoẻ…

+ Mở rộng hợp tác QT về VH: làm tốt việc giới thiệu VH, đất nước, con người VN với TG; tiếp thu chon lọc các gtrị nhân văn, KH, tiến bộ của nước ngoài; giúp đỡ cộng đồng người VN ở nước ngoài hiểu biết tình hình nước nhà; nêu cao long yêu nước, tự tôn dtộc, giữ gin truyền thống bsắc dtộc, phát huy trí tuệ, tài năng stạo, đóng góp vào công cuộc XD đất nước

+ Củng cố XD và hoàn tiện thể chế VH: tăng cường vtrò lđạo của Đảng,

sự qlý có hiệu quả của nhà nước, nâng cao chất lượng hoạt động của các thể chế VH hiện có, ; thực hiện khẩu hiệu:” Nhà nước và nhân dân cùng làm VH”; XD các thể chế VH csở, hoàn chỉnh các văn bản pháp luật về VH

Nhiệm vụ trọng tâm trước mắt là tập trung vào XD tư tưởng đạo đức, lối sống lành mạnh trong XH, trước hết là XD môi trường VH ở các csở Đảng, Nhà nước; đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi các tiêu cực, tệ nạn XH; XD nếp sống VH trong tiệc cưới, tang, lễ hội; cải thiện đời sống VH ở những vùng gặp nhiều khó khăn

Đây là những nhiệm vụ rộng lớn, toàn diện và cấp bách cần phải thực hiện một cách đồng bộ, kiên trì và thận trọng

Trang 12

Vấn đề 2: Nền VH tiên tiến đầm đà bản sắc dtộc, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy ktế-XH phát triển:

VH VN là thành quả qua hàng nghìn năm lao động stạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dtộc VN, là kết quả của quá trình giao lưu và tiếp thu tinh hoa VH nhân loại để ko ngừng hoàn thiện mình

VH VN đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh VN, làm rạng rỡ lsử vẻ vang của dtộc

Để làm rõ quan điểm của Đảng ta về vđề này, trước hết, chúng ta cần làm rõ quan niệm về VH

- VH là một lvực rất rộng lớn và phức tạp, đối tượng nghiên cứu rất đa dạng, phong phú, có nhiều khoa học tham gia nghiên cứu như nhân loại học, dtộc học, XH hoc, triết học…Hiện nay đã có trên 400 định nghĩa khác nhau

về VH, vì vậy để phù hợp với mục tiêu nghiên cứu VH trên khía cạnh chính trị-XH dựa trên tư tưởng của CN Mác-Lênin và tư tưởng HCM, chúng ta có thể đưa ra 1 vài đinh nghĩa về VH dưới đây:

Trang 13

- Đứng trên quan điểm mục đích luận, chức năng luận, chỉ ra nguồn gốc, bản chất, những thành tố cơ bản của VH, HCM - danh nhân VH thế giới, đã quan niệm về VH như sau: “ Vì lẽ sinh tồn cũng như mụa đích cuộc sống, loài người mới sang tạo ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, nghệ thuật…những phương tiện phục vụ cho việc ăn, mặc, ở, đi lại và cách thức sử dụng Tất cả những phát minh, stạo ấy tức là VH”

- Nhằm đưa ra những nội dung cơ bản của VH như nguồn gốc, cấu trúc, bản chất, chức năng, đặc biệt nhấn mạnh VH gắn liền với mỗi dtộc, UNÉSCO

đã quan niệm về VH phù hợp với góc độ chính trị-XH mà chúng ta nghiên cứu:” VH là tổng thể sống động những hoạt động stạo của các cá nhân và các cộng đồng trong quá khứ và trong hiện tại Qua nhiều thế kỉ, hoạt động stạo

-> Nói một cách chung nhất, VH là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần

do loài người stạo ra nhằm mục đích phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của cộng đồng loài người VH là thiên nhiên thứ hai được stạo bởi con người và mục đích vì sự tiến bộ của con người VH vừa là khái niệm chỉ thuộc tính loài người, vừa là khái niệm chỉ trình độ và chất lượng sống của con người trong hoạt động thực tiễn XH VH được biểu hiện sinh động và đa dạng trong những giá trị VH vật thể, và phi vật thể, và đặc biệt là biểu hiện trong nhân cách, lối sống, nếp sống của cộng đồng XH, trong cách ứng xử của con người với tự nhiên, với XH và với bản thân mình Chính vì nhận thức sâu sắc và toàn diện khái niệm VH cho nên con người ngày càng nhận thấy vtrò quan trọng cảu Vh đối với sự tiến bộ XH

VH Việt Nam là thành quả qua hàng nghìn năm lao động stạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng dtộc VN, là kết quả của quá trình giao lưu và tiếp thu tinh hoa VH nhân loại để ko ngừng hoàn thiện mình VH VN đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh VN, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dtộc

Trang 14

Sự nghiệp CNH-HĐH đất nước là nhiệm vụ to lớn, bao trùm suốt thời kì quá dộ lên CNXH ở nước ta, nó đòi hỏi phải phát huy năng lực, trí tuệ, tinh thần con người VN, VH VN

Trong nghị quyết TW 5 ( khóa VIII), Đảng ta đã xác định rõ mục tiêu và phương hướng xây dựng và phát triển VH VN tiên tiến đậm đà bản sắc dtộc nằm làm cho VH thấm sâu vào toàn bộ đời sống và hoạt động XH, vào từng người, từng tập thể và cộng đồng, từng địa bàn dân cư và mọi sinh hoạt, mọi quan hệ con người… nhằm tạo nên trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp HĐH-CNH đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, XH công bằng văn minh, tiến bước vững chắc lên CNXH

- Xây dựng và pt nền VH tiên tiến và DDBSDT là một trong những mục tiêu phấn đấu của thời kỳ đổi mới, nền Vh này tham gia tích cực vào sự phát triển KTXH, xây dựng bầu không khí tinh thần lành mạnh và tham gia vào đấu tranh chống lại những nguy cơ cản trở sự nghiệp CNH – HĐH vì một Việt nam dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh

Nền VHVNTTDDBSDT là nền VH thống nhất biện chứng giữa tính chất tiên tiến và tính chất dân tộc của VH

Trang 15

cốt lõi là độc lập dân tộc và CNXH dựa trên cơ sở của chủ nghĩa Mác – Lênin

và tư tưởng HCM

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam là nấc thang có giá trị cao nhất trong bảng giá trị văn hoá của DT Đây là chủ nghĩa yêu nước chân chính xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ của việc xây dựng và bảo vệ tổ quốc Chủ nghĩa yêu nước

VN là hệ thống những quan điểm tư tưởng lý luận về độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ, về chủ quyền và an ninh quốc gia, về vai trò trách nhiệm và nghia vụ của người dân đối với vận mệnh dân tộc

Chủ nghĩa yêu nước này hoàn toàn xa lạ với chủ nghĩa Sovanh nước lớn

và chủ ngiã dân tộc hẹp hòi Trong đầu tranh chống xâm lược trước đây, chủ nghĩa yêu nước việt nam đã kết thành làn sóng vững mạnh nhấn chìm bè lũ tay sai bán nước và cướp nước Trong sự nghiệp đổi mới ngày nay, chúng ta phải phát huy cao độ chủ nghĩa yêu nước truyền thống, bổ sung vào khái niệm yêu nước những nội dung mới, gắn kết CN yêu nước với tư tưởng tiến bộ của thời đại Vì vậy tinh thần độc lập dân tộc và CNXH là những gía trị cơ bản, là nội dung cốt lõi của việc xây dựng nền VH mới

- Nền VH tiên tiến là nền VH mang tinh thần nhân văn Nền VH tiến bộ

là nền VH hướng tới phục vụ nhân dân, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nd lao động tạo điều kiện tham gia vào quá trình sang tạo, bảo quản lưu giữ, thưởng thức các giá trị vh của dt và nhân loại

Mục tiêu của vh là hướng tới con người và vì con người, phù hợp với mục tiêu xây dựng xh mới của chúng ta, đó là mục tiêu xây dựng con người mới xhcn phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể lực, phong phú về tâm hồn, trong sáng về đạo đức

- Nền VH tiên tiến là nền VH mang tính dân chủ, nền VH này phải tạo ra

bầu không khí dân chủ, phát huy mọi nguồn lực của nhân dân để XD sự nghiệp phát triển VH mà biểu hiện của nó là ở: tinh thần nhân văn của VH; là nền VH đem lại những giá trị ( sự stạo hưởng thụ) cho con người; tôn trọng di

Trang 16

sản VH quá khứ, đảm bảo sự phong phú, đa dạng, sự bình đẳng giữa các sắc thái, giá trị VH của các dtộc trong nước; tôn trong gắn liền với sự tự do sáng tác

Nền VH tiến bộ là nền VH tham gia vào cải tạo XH cũ, xây dựng XH mới dựa trên hệ tưởng khoa học cách mạng dẫn đường, hệ tư tưởng đó là CN Mác-Lênin và tư tưởng HCM

Nền VH tiến bộ là nền VH gắn liền với việc bảo vệ và XD chế độ chính trị-XH tiến bộ, đó là chế độ chính trị mà chúng ta hướng tới

- Nền VH tiến bộ bao hàm cả nghĩa hiện đại, phản ánh trình độ phát triển

của nền VH tương đươcng với các nước trong khu vực và cộng đồng QT, đó

là nền VH hiện đại cả về ND và HT thể hiện, hiện đại cả csở VC kĩ thuật để chuyền tải ND Do đó chúng ta phải tạo ra csở hạ tầng và đkiện VC (máy móc, trang thiết bị ) cho sự phát triển VH

- Nền VH tiên tiến là nền VH thấm đượm tinh thần dtộc và bản sắc VH

dtộc

Khi chúng ta nói đến bản sắc VH là cta nói đến bsắc dtộc của VH VH là ytố hình thành dtộc VH biểu hiện cho sức sống, phẩm chất trí tuệ, tình thần, tâm hồn của dtộc “ VH còn thì dtộc còn, VH suy thì dtộc yếu, VH mất thì dtộc diệt”

Bsắc VH dtộc là những ytố độc đáo, đsắc của 1 nền VH, nó biểu hiện “ đắc tính dtộc”, “ cốt cách dtộc”, chúng tạo nên sức mạnh duy trì phát triển của đời sống cộng đồng với tư cách là 1 bộ gen, một nhận diện của dtộc, cái mà đảm bảo cho đặc tính di truyền, trao truyền VH, nó cũng là cái để phân biệt nền VH này với nền VH khác

Bsắc VH VN, theo Nghị quyết TW 5 ( khoá VIII) là : “ bao gồm những gtrị bền vững, những tinh hoa VH của cộng đồng các dtộc VN được vun đắp nên qua lsử hàng nghìn năm đtranh dựng nước và giữ nước Đó là: Lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dtộc; Tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân- gia đình- làng xã- tổ quốc; Lòng nhân ái, khoan dung, trọng

Trang 17

nghĩa tình, đạo lí; Đức tính cần cù stạo trong lao động; Sự tinh tế trong ứng

xử, tính giản di trong lối sống…

Bsắc VH dtộc còn đậm nét trong các hình thức biểu hiện mang tính dtộc độc đáo

Bsắc VH dtộc được thể hiện tập trung trong truyền thống VH dtộc Truyền thống VH dtộc và các giá trị VH do lsử để lại, được thế hệ sau tiếp nhận và làm sống lại trong thời đại của họ Truyền thống VH là csở để liên kết XH và liên kết thế hệ tạo nên sức sống ltục của lsử VH Khi được hình thành truyền thống mang tính bền vững, có khả năng định hướng, đánh giá và điều chỉnh hoạt động XH Truyền thống VH được biểu hiện đa dạng và sinh động trong các giá trị VH vật thể, giá trị VH phi vật thể, và ngay ở trong chính con người ( cá nhân và cộng đồng) đại diện cho các giá trị VH của dtộc Truyền thống VH là khái niệm động và mở, nó mang tính lsử cụ thể, luôn luôn tự đổi mới trên csở loại bỏ những ytố lạc hậu, bảo thủ, XD và stạo những giá trị mới nhằm đáp ứng với nhu cầu phát triển của thời đại Vì vậy,

ko nên đồng nhất bsắc VH dtộc với cái cũ, cái quá khứ, hoặc ko nên đồng nhất bsắc VH dtộc với cái nguyên gốc do dtộc mình stạo ra.Bsắc VH dtộc vừa bgồm các giá trị trong quá khứ, vừa bgồm những giá trị đã và đang đc stạo nên, vừa bgồm những giá trị do dtộc mình stạo ra, vừa bgồm những giá trị bên ngoài được dtộc tiếp nhận một cách stạo và đồng hoá nó, biến nó thành nguồn nội lực để phát triển dtộc Trong VH VN trước đây cha ông ta đã tiếp nhận

VH phật giáo, nho giáo, lão giáo từ nước ngoài để phát triển đất nước Trong

sự nghiệp hnay, Đảng ta tiếp nhận CN Mác-Lênin và tư tưởng HCM để hiện đại hoá VH dtộc Không nên đồng nhất VH với một số ytố hình thức bên ngoài của nền VH, mà lsử VH dtộc là sự thống nhất giữa ND và HT, sự thống nhất giữa trình độ trí tuệ và trình độ tư duy, cách cảm nhân, cách suy nghĩ, ý chí, bản lĩnh cốt cách của dtộc với các hình thức biểu hiện bên ngoài của nó

Vì vậy trong quá trình XD và phát triển nền VHTTĐĐBSDT chúng ta phải chú ý tới XD con người, chủ thể của qúa trình stạo VH

Trang 18

Bsắc VH của dtộc giúp cho dtộc thoát khỏi sự đô hộ của kẻ thù, nó biến công cụ và đồng hoá sự vô ý thức của kẻ thù thành sức mạnh của chúng ta, tạo nên nền tảng để chúng ta XD nền VH trong thời đại ngày nay

VH tiên tiến, đậm đà bsắc dtộc là động lực, mtiêu cuả sự phát triển ktế-XH

Bản chất của VH là sự stạo vươn tới các giá trị nhân văn Mtiêu cảu sự phát triển ktế-XH theo định hướng XHCN là nhằm giải phóng con người khỏi ách áp bức bóc lột, ko ngừng nâng cao đời sống VC và TT cho nhân dân lao động, XD XH mới hướng tới sự phát triển hài hoà ở trình đọ cao giữa đời sống VC và đời sống TT, giữa đời sống cá nhân và đời sống cộng đồng, giữa con người với tự nhiên Mtiêu này chính là mtiêu của VH, hướng tới XH VH, văn minh, biểu hiện VH cao cảu XH

- VH là một bô phận, 1 lĩnh vực của XH mà chúng ta XD, đó là một XH

do nhân dân lao động làm chủ, có nền sản xuất phát triển cao, có nền VHTTĐĐBSDT, con người phát triển toàn diện, hài hoà về nhân cách, các dtộc trong nước đoàn kết, giúp đỡ nhau cùng phát triển, có tình thần hoà bình, hữu nghị với các nước trên TG Đó là mô hình XH XHCN mà chúng ta xây dựng, VH là mtiêu cuối cùng, cao nhất

- VH ko chỉ là một trong những mtiêu phát triển của XH, mà VH còn là csở, tiền đề để thực hiện các mtiêu khác, là chất dích kết để tạo thành mtiêu chung

- VH tác động vào con người, bởi vậy trong quá trình phát triển ktế hnay, Đảng ta ycầu các dự án, các công trình, các kế hoạch phát triển vừa phải chú ý đến hiệu quả ktế vừa phải chú ý đến hiêu quả XH của VH Mọi hoạt động ktế phải hướng tới phục vụ con người, nâng cao địa vị con người trong XH, con người phải được đặt vào vtrí trung tâm của sự phát triển Khi chúng ta đặt VH như một mtiêu của sự phát triển ktế-XH chính là chúng ta đã hướng tới sự phát triển bền vững

Trang 19

- Vai trò động lực của VH được thể hiện trước hết ở sự tác động của VH đối với việc XD con người và phát triển nguồn nhân lực để thúc đẩy ktế phát triển Có 4 nguồn lực cơ bản để thúc đẩy sự phát triển đó là: nguồn lực KHCN, nguồn lực con người, nguồn lực về tiền vốn và nguồn lực tài nguyên thiên nhiên, trong đó nguồn lực con người là nhân tố quyết định tới việc sử dụng các nguồn lực khác

- Quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước và hội nhập ktế QT của nước

ta có được thực hiện thành công hay ko là nhờ vào việc chuẩn bị nguồn lực con người vào quá trình phát triển này Đảng ta khẳng định: cùng với KHKT công nghệ, GD đào tạo phải trở thành quốc sách hang đầu, phải được ưu tiên hàng đầu trong chiến lược phát triển quốc gia Đầu tư vào KHKT công nghệ

và GD đào tạo, đầu tư vào hiện đại hoá thế hệ trẻ, phát triển tư duy khoa học,

kĩ năng qlý, tổ chức sản xuất, khả năng stạo, chiếm lĩnh những thành tựu KHKT hiện đại…là con đường ngắn nhất, tiết kiệm nhất để phát triển

Không những chỉ là tiềm năng trí tuệ, VH còn là động lực tinh thần cho

sự phát triển: tạo ra nghị lực, ý chí, khát vọng cho mỗi con người trong công cuộc phục hưng đất nước, chống nghèo nàn, lạc hậu; khắc phục những ytố bảo thủ, lạc hậu, trì trệ trong VH cũ

Hơn nữa trong thời đại hnay, VH trở thành một thứ hang hoá, một nguồn lực ktế khi nó tham gia vào những ytố của nền ktế dịch vụ như thông tin, thể thao, bảo hiểm, du lịch…

Như vậy, VH ko là kết quả thụ động của sự phát triển ktế, ko phải là ytố bên ngoài sự phát triển ktế mà nó là nguyên nhân, động lực thúc đẩy ktế-XH phát triển

Để thực hiện mtiêu của việc XD nền VHTTĐĐBSDT, chúng ta phải thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau: 10 nhiệm vụ

+ XD con người VN trong giai đoạn CM mới với những đức tính: có tinh thần yêu nước, tự cường dtộc, phấn đấu vì độc lập dtộc và CNXH, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu…; đề cao tinh thần tập

Trang 20

thể, đoàn kết, phấn đấu vì lợi ích chung; có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỉ cương phép nước, qui ước của cộng đồng; có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái…; lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kĩ thuật, stạo, năng suất cao vì lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể và toàn XH; thường xuyên học tập nâng cao hiểu biết, trình độ chuyên môn, năng lực thẩm mĩ và thể lưc

+ XD môi trường VH lành mạnh, tạo ra các đơn vị cơ sở đới sống lành mạnh, đáp ứng nhu cầu VH đa dạng và ko ngừng tăng lên của đời sống nhân dân; giữ gìn và phát huy những đạo lý tốt đẹp của gia đình VN

+ Phát triển sự nghiệp VH nghệ thuật, phấn đấu stạo nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật có gí trị tư tưởng và nghệ thuật cao thấm nhuần tinh thần nhân văn dân chủ

+ Bảo tồn và phát huy các di sản VH, hết sức coi trong bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị VH truyền thống, VHCM bgồm cả VH vật thể và phi vật thể

+ Phát triển sự nghiệp GD đtạo và KHCN, coi trong GD đạo lý làm người, ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ công dân, lòng yêu nước, yêu CNXH, đạo đức lối sống, nếp sống VH dtộc…bồi dưỡng nâng cao trình độ giáo viên giảng viên…

+ Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng, củng cố

XD phát triển từng bước hiện đại hoá hệ thống thông tin đại chúng, đẩy mạnh thông tin đối ngoại, ko ngừng nâng cao trình độ ctrị và nghề nghiệp, chất lượng tư tương VH của hệ thống truyền thông đại chúng…

+ Bảo tồn, phát huy và phát triển VH các dtộc thiểu số: bảo tồn phát huy những giá trị truyền thống, XD các gtrị VH mới; bảo tồn, phát triển ngôn ngữ, chữ viết của các dtộc; khuyến khích thế hệ trẻ thuộc đồng bào các dtộc thiểu

số giỏi tiếng nói của mình đi đôi cới việc sử dụng ngôn nhữ phổ thông; XD nếp sống văn minh, gia đình VH, mở rộng mạng lưới thong tin ở vùng dtộc thiểu số…

Trang 21

+ Thực hiện csách VH đối với tôn giáo: tôn trong tự do tín ngưỡng và ko tín ngưỡng của dân; khuyến khách ý tưởng công bằng, bác ái, hưỡng thiện trong tôn giáo, tuyền truyền khắc phục tệ mê tín di đoan…, chăm lo phát triển ktế-XH, giúp đỡ đồng bào theo đạo, xoá đói giảm nghèo, nâng cao dân trí, csóc sức khoẻ…

+ Mở rộng hợp tác QT về VH: làm tốt việc giới thiệu VH, đất nước, con người VN với TG; tiếp thu chon lọc các gtrị nhân văn, KH, tiến bộ của nước ngoài; giúp đỡ cộng đồng người VN ở nước ngoài hiểu biết tình hình nước nhà; nêu cao long yêu nước, tự tôn dtộc, giữ gin truyền thống bsắc dtộc, phát huy trí tuệ, tài năng stạo, đóng góp vào công cuộc XD đất nước

+ Củng cố XD và hoàn tiện thể chế VH: tăng cường vtrò lđạo của Đảng,

sự qlý có hiệu quả của nhà nước, nâng cao chất lượng hoạt động của các thể chế VH hiện có, ; thực hiện khẩu hiệu:” Nhà nước và nhân dân cùng làm VH”; XD các thể chế VH csở, hoàn chỉnh các văn bản pháp luật về VH

Nhiệm vụ trọng tâm trước mắt là tập trung vào XD tư tưởng đạo đức, lối sống lành mạnh trong XH, trước hết là XD môi trường VH ở các csở Đảng, Nhà nước; đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi các tiêu cực, tệ nạn XH; XD nếp sống VH trong tiệc cưới, tang, lễ hội; cải thiện đời sống VH ở những vùng gặp nhiều khó khăn

Đây là những nhiệm vụ rộng lớn, toàn diện và cấp bách cần phải thực hiện một cách đồng bộ, kiên trì và thận trọng

Trang 22

Vấn đề 3: Văn hoá là nền tảng tinh thần xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển

Trong những năm vừa qua, thực hiện công cuộc đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, phát triển nền ktế thị trường theo định hướng XHCN, chúng ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, trong đó có những thành tựu về văn hoá Song bên cạnh đó, những mặt yếu kém, tiêu cực đang xuất hiện có chiều hướng gia tăng trên nhiều lĩnh vực của đời sống tinh thần như trong Nghị quyết TW5 ( khoá VIII ) của Đảng đã thẳng thắn chỉ ra, đó là:

tư tưởng dao động, giảm long tin với CN Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, tệ sùng bái nước ngoài, coi thường các giá trị VH của dtộc, sự suy thoái

về đạo đức, lối sống, nạn tham nhũng quan liêu, đời sống VH, nghệ thuật còn

Trang 23

nhiều bất cập, giao lưu VH với nước ngoài còn thiếu chủ động, thiếu tích cực…

Trên bình diện quốc tế, phát triển ktế XH là xu thế chung của toàn nhân loại, là vđề chung của toàn thế giới trong thời đại ngày nay, chưa bao giờ nhân loại lại suy tư, trăn trở bàn luận giải pháp cho sự phát triển như vài thập

kỉ gần đây, hàng loạt lí thuyết, chương trình, dự án, tổ chức được hình thành với mục đích phát triển Liên Hợp Quốc đã phát động nhiều thập kỉ thế giới vì

sự phát triển, gần đây là: “Thập kỉ thế giới phát triển văn hoá”( 1988-1997)

mà thực chất là thập kỉ VH vì sự phát triển “ VH có vtrò quan trọng trong sự phát triển ktế XH của các quốc gia, dtộc, coi VH có vị trí trung tâm, điều tiết

XH, VH là nguồn cổ xuý trực tiếp thúc đẩy quá trình phát triển” (EMay-ơ) Đứng trước vận hổi lớn và thách thức lớn, để tiếp tục thành công sự nghiệp đổi mới và hội nhập ktế quốc tế, trong đường lối phát triển ktế XH của mình, Đảng ta đã xác định: phát triển ktế là trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt, coi VH là nền tảng tinh thần của XH, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy ktế XH phát triển Để làm rõ quan điểm của Đảng ta về vđề này, trước hết chúng ta cần làm rõ quan niệm về VH

VH là một vđề rất rộng lớn và phức tạp, dối tượng nghiên cứu rất đa dạng, phong phú, có nhiều khoa học tham gia nghiên cứu như nhân loại học, dtộc học, XH học, triết học…Hiện nay đã có trên 400 định nghĩa khác nhau

về VH, vì vậy để phù hợp với mục tiêu nghiên cứu VH trên khía cạnh chính trị-XH dựa trên tư tưởng của CN Mác-Lênin và tư tưởng HCM, chúng ta có thể đưa ra 1 vài đinh nghĩa về VH dưới đây:

Trang 24

- Đứng trên quan điểm mục đích luận, chức năng luận, chỉ ra nguồn gốc, bản chất, những thành tố cơ bản của VH, HCM - danh nhân VH thế giới, đã quan niệm về VH như sau: “ Vì lẽ sinh tồn cũng như mụa đích cuộc sống, loài người mới sang tạo ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, nghệ thuật…những phương tiện phục vụ cho việc ăn, mặc, ở, đi lại và cách thức sử dụng Tất cả những phát minh, stạo ấy tức là VH”

- Nhằm đưa ra những nội dung cơ bản của VH như nguồn gốc, cấu trúc, bản chất, chức năng, đặc biệt nhấn mạnh VH gắn liền với mỗi dtộc, UNÉSCO

đã quan niệm về VH phù hợp với góc độ chính trị-XH mà chúng ta nghiên cứu:” VH là tổng thể sống động những hoạt động stạo của các cá nhân và các cộng đồng trong quá khứ và trong hiện tại Qua nhiều thế kỉ, hoạt động stạo

-> Nói một cách chung nhất, VH là toàn bộ giá trị vật chất và tinh thần

do loài người stạo ra nhằm mục đích phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của cộng đồng loài người VH là thiên nhiên thứ hai được stạo bởi con người và mục đích vì sự tiến bộ của con người VH vừa là khái niệm chỉ thuộc tính loài người, vừa là khái niệm chỉ trình độ và chất lượng sống của con người trong hoạt động thực tiễn XH VH được biểu hiện sinh động và đa dạng trong những giá trị VH vật thể, và phi vật thể, và đặc biệt là biểu hiện trong nhân cách, lối sống, nếp sống của cộng đồng XH, trong cách ứng xử của con người với tự nhiên, với XH và với bản thân mình Chính vì nhận thức sâu sắc và toàn diện khái niệm VH cho nên con người ngày càng nhận thấy vtrò quan trọng của VH đối với sự tiến bộ XH

Trong quá trình đổi mới đất nước, phát triển nền ktế thị trường định

hướng XHCN, đẩy mạnh CNH, HDH, VH được Đảng ta coi là nền tảng tinh

thần của XH

Trang 25

- VH được hình thành trong lsử được tích luỹ qua nhiều thế hệ tạo nên một bề dày, một chiều sâu trong đời sống cộng đồng, tạo nên những giá trị mang tính bền vững, phản ánh trình độ tiến bộ XH cũng như sức sống, bản lĩnh của dtộc Những giá trị VH tiêu biểu dó là tinh thần yêu nước, truyền thống đại đoàn kết dtộc, ý thức độc lập tự chủ tự cường trong XD và bvệ tổ quốc, tinh thần cố kết cộng đồng, trong tình nghĩa thuỷ chung, cần cù trong lao động, dũng cảm trong chiến đấu, đàu óc thông minh linh hoạt và giàu tinh thần lạc quan… Các giá trị này luôn luôn được thế hệ sau tiếp nối, kế thừa và phát huy trong thời đại của mình tạo thành truyền thống VH dtộc, mang tính

ổn định và bền vững có chức năng định hướng, đánh giá và điều chỉnh hành

vi của XH, nó thâm nhập vào mọi ytố vật chất của đời sống XH, kết thành nền tảng tinh thần cho sự tồn tại của 1 cộng đồng

- VH VH là csở cho sự lựa chọn mô hình ktế-XH hợp lý

Sự phát triển mà tách khỏi cội nguồn dtộc sẽ dẫn đến nguy cơ tha hoá, là bóng mờ của người khác Do đó, mất truyền thống VH dtộc đồng nghĩa với sự suy vong của quốc gia Bàn về mqh giữa VH và phát triển EMay-ơ viết: “Hễ nước nào đặt cho mình mtiêu phát triển ktế mà tách rời mtiêu XH thì nhất định sẽ xảy ra mất cân đối nghiêm trọng cả về ktế lẫn VH và tiềm năng stạo của những nước ấy sẽ bị suy giảm đi rất nhiều”

- VH có vtrò điều tiết sự phát triển VH dtộc có vtrò cố kết cộng đồng phấn đấu vì mtiêu chung, đưa ra bảng giá trị phù hợp với đời sống chúng ta Đạo lý của dtộc là csở điều chỉnh lợi ích chống lại những xung đột, nó có vtrò điều tiết mtiêu nhằm giúp cho sự phát triển được bền vững trong đời sống cộng đồng

- Trong sự nghiệp đổi mới hnay, cùng với việc chăm lo phát triển ktế, chúng ta phải đặc biệt chăm lo, vun đắp nền tảng tinh thần này, cả hai đều nhằm mtiêu dân giàu, nước mạnh, XH công bằng dchủ văn minh

VH ko chỉ là nền tảng tinh thần của XH mà còn là mtiêu của sự phát triển ktế-XH

Trang 26

Bản chất của VH là sự stạo vươn tới các giá trị nhân văn Mtiêu cảu sự phát triển ktế-XH theo định hướng XHCN là nhằm giải phóng con người khỏi ách áp bức bóc lột, ko ngừng nâng cao đời sống VC và TT cho nhân dân lao động, XD XH mới hướng tới sự phát triển hài hoà ở trình đọ cao giữa đời sống VC và đời sống TT, giữa đời sống cá nhân và đời sống cộng đồng, giữa con người với tự nhiên Mtiêu này chính là mtiêu của VH, hướng tới XH VH, văn minh, biểu hiện VH cao cảu XH

- VH là một bô phận, 1 lĩnh vực của XH mà chúng ta XD, đó là một XH

do nhân dân lao động làm chủ, có nền sản xuất phát triển cao, có nền VHTTĐĐBSDT, con người phát triển toàn diện, hài hoà về nhân cách, các dtộc trong nước đoàn kết, giúp đỡ nhau cùng phát triển, có tình thần hoà bình, hữu nghị với các nước trên TG Đó là mô hình XH XHCN mà chúng ta xây dựng, VH là mtiêu cuối cùng, cao nhất

- VH ko chỉ là một trong những mtiêu phát triển của XH, mà VH còn là csở, tiền đề để thực hiện các mtiêu khác, là chất dích kết để tạo thành mtiêu chung

- VH tác động vào con người, bởi vậy trong quá trình phát triển ktế hnay, Đảng ta ycầu các dự án, các công trình, các kế hoạch phát triển vừa phải chú ý đến hiệu quả ktế vừa phải chú ý đến hiêu quả XH của VH Mọi hoạt động ktế phải hướng tới phục vụ con người, nâng cao địa vị con người trong XH, con người phải được đặt vào vtrí trung tâm của sự phát triển Khi chúng ta đặt VH như một mtiêu của sự phát triển ktế-XH chính là chúng ta đã hướng tới sự phát triển bền vững

VH ko chỉ được nhìn nhận như mtiêu của sự phát triển mà còn là động lực để thúc đẩy phát triển ktế-XH

- Vai trò động lực của VH được thể hiện trước hết ở sự tác động của VH đối với việc XD con người và phát triển nguồn nhân lực để thúc đẩy ktế phát triển Có 4 nguồn lực cơ bản để thúc đẩy sự phát triển đó là:

+ Nguồn lực KHCN,

Trang 27

+ Nguồn lực con người

+ Nguồn lực về tiền vốn

+ Nguồn lực tài nguyên thiên nhiên

Trong đó nguồn lực con người là nhân tố quyết định tới việc sử dụng các nguồn lực khác