QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH TRONG TRIẾT HỌC

SỰ NHẬN THỨC VÀ VẬN DỤNG QUY LUẬT PHỦ ĐỊNH CỦA PHỦ ĐỊNH TRONG CƠNG CUỢC ĐỞI MỚI Ở NƯỚC TA.

Là mợt trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật, quy luật phủ định của phủ định đã chỉ ra khuynh hướng tiến lên của quá trình phát triển của các sự vật hiện tượng trong thế giới khách quan

Nợi dung quy luật phủ định của phủ định được khái quát như sau: Quy luật nói lên mới liên hệ, sự kế thừa giữa cái bị phủ định và cái phủ định; do sự kế thừa đó, phủ định biện chứng khơng phải là sự phủ định sạch trơn, bác bỏ tất cả sự phát triển trước đó, mà là điều kiện cho sự phát triển Nó duy trì và gìn giữ nợi dung tích cực của các giai đoạn trước, lặp lại mợt sớ đặc điểm cơ bản của cái xuất phát, nhưng trên cơ sở cao hơn; do vậy sự phát triển có tính chất tiến lên khơng phải theo con đường thẳng mà theo con đường xoáy ớc

Quy luật phủ định của phủ định được Đảng ta nhận thức và vận dụng sáng tạo vào trong sự nghiệp đởi mới của đất nước trên mợt sớ vấn đề sau:

– Thứ nhất, về việc xác định xu thế của thời đại.

Qui luật phủ định của phủ định đã chỉ ra rằng, quá trình phát triển của bất kỳ sự vật nào cũng khơng bao giờ đi theo con đường thẳng, mà nó diễn ra quanh co phức tạp, thăng trầm, trong đó bao gờm nhiều chu kỳ khác nhau Lịch sử phát triển của xã hợi loài người cũng đã và đang diễn ra theo chiều hướng đó Lênin đã từng viềt: “Cho rằng lịch sử thế giới phát triển đều đặn khơng va vấp, khơng đơi khi nhảy lùi những bước rất lớn là khơng biện chứng, khơng khoa học, khơng đúng về mặt lý luận”(1)

Xuất phát từ cơ sở lý luận trên, Đảng ta đã xác định xu thế của thời đại ngày nay là xu thế tất yếu tiến lên chủ nghĩa xã hợi của loài người Mặc dù hiện nay chủ nghĩa tư bản còn nhiều tiềm năng to lớn, đặc biệt mợt sớ nước tư bản đã có những bước phát triển mới về lực lượng sản xuất Đề cập vấn đề này, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá đợ lên chủ nghĩa xã hợi đã khẳng định: “Chủ nghĩa xã hợi hiện thực đang đứng trước nhiều khó khăn thử thách Lịch sử loài người đang trải qua những bước quanh co; song loài người cuới cùng nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hợi vì đó là quy luật tất yếu của lịch sử”(2)

Quan điểm trên được văn kiện Đại hợi Đảng làn thứ IX tiếp tục khẳng định: “Chủ nghĩa xã hợi trên thế giới, Từ những bài học thành cơng và thất bại cũng như từ sự khát vọng và sự thức tỉnh của các dân tợc có điều kiện và khả năng tạo ra bước phát triển mới Theo quy luật tiến hóa của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hợi”(3)

– Thứ hai, biết phát hiện và quý trọng cái mới.

Phát hiện và quí trọng cái mới là mợt trong những yêu cầu về ý nghĩa phương pháp luận của qui luật phủ định của phủ định Theo quy luật cái mới là cái ra đời từ cái cũ, phù hợp với quy luật phát triển của sự vật Nó luơn luơn

ST, HN,1991, tr.8

biểu hiện là giai đoạn cao về chất trong sự phát triển Nhưng theo Lênin:

“Trong lúc cái mới nảy sinh, thì cái cũ trong một thời gian nào đó vẫn cứ mạnh hơn cái mới”(1) Quán triệt vận dụng sâu sắc tư tưởng về cái mới, Đảng

ta yêu cầu trong nhận thức cũng như trong hoạt động thực tiễn, trong việc đề

ra và tổ chức thực hiện các quyết sách chính trị, phải luôn phát hiện và quý trọng cái mới, ủng hộ cái mới, đấu tranh cho cái mới, chống lại cái cũ lỗi thời,

lạc hậu kìm hãm sự phát triển Văn kiện Đại hội IX của Đảng ta đã viết: “Có

những điều chỉnh bổ sung và phát triển cần thiết về chủ trương, phương pháp, biện pháp, tìm và lựa chọn những giải pháp mới, linh hoạt sáng tạo, nhạy bén nắm bắt cái mới, tận dụng thời cơ khắc phục sự trì trệ làm chuyển biến tình hình”(2)

- Thứ ba, về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Khắc phục bệnh phủ định sạch trơn, hoặc kế thừa nguyên xi, sao chép máy móc mô hình chủ nghĩa tư bản vào trong quá trình đổi mới, Đảng ta đã xác định: “Con đường đi lên của nước ta là sự phát triển quá độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt về khoa học và công nghệ, để phát triển nhanh về lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại”(3)

Như vậy, phủ định sạch trơn, hoặc sao chép tất cả những gì của chủ nghĩa tư bản làm hệ quy chiếu vào nước ta trong quá trình đổi mới, hội nhập đều trái với tinh thần kế thừa biện chứng của quy luật phủ định và phủ định, tinh thần đổi mới của Đảng ta

– Thứ tư, về lĩnh vực văn hóa.

Văn hóa Việt nam là thành quả hàng ngàn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là kết quả giao lưu và tiếp thu văn hoa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng hoàn thiện mình Vì vậy Đảng ta chủ trương xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, xác định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp đổi mới Văn kiện Đại hội IX đã khẳng định: “Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc, các giá trị văn học, nghệ thuật, ngôn ngữ, chữ viết và thuần phong mỹ tục của dân tộc; tôn tạo các di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh, khai thác các kho tàng văn hóa cổ truyền Tiếp thu tinh hoa và góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa nhân loại Đấu tranh chống sự xâm nhập của văn hóa độc hại”(4)

Trên đây là một số vấn đề biểu hiện sự vận dụng sáng tạo quy luật phủ định của phủ định của Đảng ta vào trong quá trình đổi mới, nó đã góp phần tích cực cho sự ổn định chính trị, phát triển kinh tế, giáo dục, văn hóa … của đất nước