NỮ SĨ KIỆT XUẤT CỦA DÒNG THƠ NÔMI . THÂN THẾ VÀ SỰ NGHIỆPNguyễn Thị Hinh người phường Nghi Tàm, huyện Vĩnh Thuận, gần Hồ Tây, Hà Nội2. Thân phụ là Nguyễn Lý (17551837), đỗ thủ khoa năm 1783, đời vua Lê Hiển Tông.Bà là học trò của danh sĩ Phạm Quý Thích (17601825), và là vợ Lưu Nghị3(18041847), người làng Nguyệt Áng, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội). Ông đỗ cử nhân năm 1821 (Minh Mệnhthứ 2), từng làm tri huyện Thanh Quan (nay là huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình), nên người ta thường gọi bà là Bà Huyện Thanh Quan. Chồng bà làm quan trải đến chức Bát phẩm Thư lại bộ Hình, nhưng mất sớm (43 tuổi).Dưới thời vua Minh Mạng4, bà được mời vào kinh giữ chức Cung Trung Giáo Tập để dạy học cho các công chúa và cung phi.Khoảng một tháng sau khi chồng mất, bà lấy cớ sức yếu xin thôi việc, rồi dẫn bốn con 5 về lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời.Không biết rõ chính xác về thời gian sống của bà nhưng theo nhiều tư liệu ghi chú là bà sinh năm 1805 và mất năm 1848 ở tuổi 43. Mộ bà được đặt bên bờ Hồ Tây (Hà Nội), nhưng sau này sóng gió đã làm sạt lở không còn tăm tích 6.
Trang 1Bà HUY N ỆN THANH QUAN
N SĨ KI T XU T C A DÒNG TH NÔM Ữ SĨ KIỆT XUẤT CỦA DÒNG THƠ NÔM ỆN ẤT CỦA DÒNG THƠ NÔM ỦA DÒNG THƠ NÔM Ơ NÔM
I THÂN TH VÀ S NGHI P Ế VÀ SỰ NGHIỆP Ự NGHIỆP ỆN
Nguy n Th Hinh ễn Thị Hinh ị Hinh người phườngi phười phường Nghi Tàm, huy n Vĩnh Thu n, g nng ện Vĩnh Thuận, gần ận, gần ần Hồ Tây, Hà N iội[2] Thân ph là Nguy n Lý (ụ là Nguyễn Lý ( ễn Lý ( 1755-1837), đ th khoa nămỗ thủ khoa năm ủ khoa năm 1783,
đ i vuaời phường Lê Hi n Tôngển Tông
Bà là h c trò c a danh sĩọc trò của danh sĩ ủ khoa năm Ph m Quý Thíchạm Quý Thích (1760-1825), và là v L u Nghợ Lưu Nghị ư ị[3] (1804-1847), người phườngi làng Nguy t Áng, huy nện Vĩnh Thuận, gần ện Vĩnh Thuận, gần Thanh Trì, t nhỉnh Hà Đông (nay thu cội Hà N iội ) Ông đỗ thủ khoa năm c nhânử nhân năm 1821 (Minh M nhện Vĩnh Thuận, gần th 2), t ng làm triứ 2), từng làm tri ừng làm tri huy n Thanh Quan (nay là huy nện Vĩnh Thuận, gần ện Vĩnh Thuận, gần Thái Th yụ là Nguyễn Lý ( , t nhỉnh Thái Bình), nên người phườngi ta
thười phườngng g i bà làọc trò của danh sĩ Bà Huy n Thanh Quan ện Thanh Quan Ch ng bà làm quan tr i đ n ch cồ ải đến chức ến chức ứ 2), từng làm tri Bát ph m Th l iẩm Thư lại ư ạm Quý Thích b Hìnhội , nh ng m t s m (43 tu i).ư ất sớm (43 tuổi) ớm (43 tuổi) ổi)
Dướm (43 tuổi).i th i vuaời phường Minh M ngạm Quý Thích [4], bà đượ Lưu Nghịc m i vào kinh gi ch c Cung Trungời phường ữ chức Cung Trung ứ 2), từng làm tri Giáo T p đ d y h c cho các công chúa và cung phi.ận, gần ển Tông ạm Quý Thích ọc trò của danh sĩ
Kho ng m t tháng sau khi ch ng m t, bà l y c s c y u xin thôi vi c, r iải đến chức ội ồ ất sớm (43 tuổi) ất sớm (43 tuổi) ớm (43 tuổi) ứ 2), từng làm tri ến chức ện Vĩnh Thuận, gần ồ
d n b n conẫn bốn con ốn con [5] v l i Nghi Tàm và v y cho đ n h t đ i.ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ạm Quý Thích ở vậy cho đến hết đời ận, gần ến chức ến chức ời phường
Không bi t rõ chính xác v th i gian s ng c a bà nh ng theo nhi u t li uến chức ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ời phường ốn con ủ khoa năm ư ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ư ện Vĩnh Thuận, gần ghi chú là bà sinh năm 1805 và m t nămất sớm (43 tuổi) 1848 tu i 43 M bà đở vậy cho đến hết đời ổi) ội ượ Lưu Nghịc đ tặt bên bời phường H Tâyồ (Hà N iội), nh ng sau này sóng gió đã làm s t l không cònư ạm Quý Thích ở vậy cho đến hết đời tăm tích [6]
"Tên con là Hinh, theo ch Hán, trong đó có ch Thanh có nghĩa là" ti ng", ữ chức Cung Trung ữ chức Cung Trung ến chức
và ch Hữ chức Cung Trung ư!ng là "hư!ng th m"; cha mong con sẽ đ l i ti ng th m đ i " ! ển Tông ạm Quý Thích ến chức ! ở vậy cho đến hết đời ời phường
Đó là l i ngời phường ười phườngi cha c a cô bé Nguy n th Hinh, cô bé mà sau này đủ khoa năm ễn Lý ( ị ượ Lưu Nghịc Văn
H c Vi t Nam bi t đ n v i danh hi u Bà Huy n Thanh Quan Và v i tài ọc trò của danh sĩ ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ến chức ớm (43 tuổi) ện Vĩnh Thuận, gần ện Vĩnh Thuận, gần ớm (43 tuổi) năng cũng nh đ c h nh, cô đã không ph lòng mong ư ứ 2), từng làm tri ạm Quý Thích ụ là Nguyễn Lý ( ướm (43 tuổi) ủ khoa nămc c a cha già Bà Huy n Thanh Quan là m t thi tài l i l c c a Vi t Nam vào đ u th k XIX, ện Vĩnh Thuận, gần ội ỗ thủ khoa năm ạm Quý Thích ủ khoa năm ện Vĩnh Thuận, gần ần ến chức ỷ XIX,
th c a bà đ l i không nhi u, nh ng đã in đ m d u n trong văn h c s , ! ủ khoa năm ển Tông ạm Quý Thích ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ư ận, gần ất sớm (43 tuổi) ất sớm (43 tuổi) ọc trò của danh sĩ ử nhân
và t o lòng ngạm Quý Thích ưỡng mộ vô bờ nơi những khách yêu thơ.ng m vô b n i nh ng khách yêu th ội ời phường ! ữ chức Cung Trung !
Cho t i nay, ngớm (43 tuổi) ười phườngi ta không rõ năm sinh và năm m t c a bà Ch bi t cha ất sớm (43 tuổi) ủ khoa năm ỉnh ến chức
c a bà là h c trò c a c Ph m quý Thích, c là m t ti n sĩ đ i nhà Lê và là ủ khoa năm ọc trò của danh sĩ ủ khoa năm ụ là Nguyễn Lý ( ạm Quý Thích ụ là Nguyễn Lý ( ội ến chức ời phường
b n thân c a thi hào Nguy n Du Quê hạm Quý Thích ủ khoa năm ễn Lý ( ư!ng bà là làng Nghi Tàm, ven Hở vậy cho đến hết đời ồ Tây (Hà N i) N i này vào th k XII có công chúa T Hoa, con vua Th n ội ! ến chức ỷ XIX, ừng làm tri ần Tông nhà Lý, người phường ầni đ y lòng nhân ái ; đã t b cung vua đ l p tr i d y ừng làm tri ỏ cung vua để lập trại dạy ển Tông ận, gần ạm Quý Thích ạm Quý Thích cung n tr ng dâu nuôi t m, hoà mình v i đ i s ng c a dân ; sau l i đem ữ chức Cung Trung ồ ằm, hoà mình với đời sống của dân ; sau lại đem ớm (43 tuổi) ời phường ốn con ủ khoa năm ạm Quý Thích
t t c nh ng gì mình có đ làm công qu , xây nên chùa Sen Vàng (Kim ất sớm (43 tuổi) ải đến chức ữ chức Cung Trung ển Tông ải đến chức Liên ) Đây cũng là n i mà sau này có nhi u d u n c a Vua Lê Chúa Tr nh : ! ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ất sớm (43 tuổi) ất sớm (43 tuổi) ủ khoa năm ị Chúa Tr nh Giang m b n t m, chúa Tr nh Sâm m các hành cung G n đó ị ở vậy cho đến hết đời ến chức ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ị ở vậy cho đến hết đời ần
là xóm B o Khánh, ch bà chúa Li u H nh dong thuy n ngâm th cùng v i ải đến chức ỗ thủ khoa năm ễn Lý ( ạm Quý Thích ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ! ớm (43 tuổi)
Trang 2Tr ng Bùng Phùng khacé Khoan, "trăng trịn soi m t bĩng tiên thơi ", n i ạm Quý Thích ội !
đ p đ n n i "đ t tr i l n s c ": ch bi t đâu là n' ến chức ỗ thủ khoa năm ất sớm (43 tuổi) ời phường ội ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đĩ ải đến chức ến chức ướm (43 tuổi).c, đâu là mây Ph i ải đến chức
hi u đ a danh và l ch s c a Nghi Tàm m i cĩ th c m đển Tơng ị ị ử nhân ủ khoa năm ớm (43 tuổi) ển Tơng ải đến chức ượ Lưu Nghịc thi tài và tâm
h n nh y c m, đ y nhân ái c a Bà Huy n Thanh Quan , N sĩ c a đ t ồ ạm Quý Thích ải đến chức ần ủ khoa năm ện Vĩnh Thuận, gần ữ chức Cung Trung ủ khoa năm ất sớm (43 tuổi)
"ngàn năm văn v t" ận, gần
Đượ Lưu Nghị ọc trị của danh sĩc g i là Bà Huy n Thanh Quan, vì cơ Hinh l y ch ng ngện Vĩnh Thuận, gần ất sớm (43 tuổi) ồ ười phườngi làng Nguy t ện Vĩnh Thuận, gần Aùng, tên g i L u Ơnọc trị của danh sĩ ư (1) , đ u c nhân đ i Vua Minh M ng Lúc đ u ơng ận, gần ử nhân ời phường ạm Quý Thích ần
đượ Lưu Nghịc b làm tri huy n Thanh Quan (t nh Thái Bình), r i vì can án nên b ổi) ện Vĩnh Thuận, gần ỉnh ồ ị cách ch c, sau l i đứ 2), từng làm tri ạm Quý Thích ượ Lưu Nghịc làm Bát Ph m Thi L i B Hình, sau cùng đẩm Thư lại ạm Quý Thích ội ượ Lưu Nghịc thăng lên ch c Viên Ngo i Lang Ph n bà, nh n i ti ng là "hay ch ", nên ứ 2), từng làm tri ạm Quý Thích ần ời phường ổi) ến chức ữ chức Cung Trung
đượ Lưu Nghịc Vua Minh M ng v i vào cung và phong cho ch c Cung trung giáo t p, ạm Quý Thích ời phường ứ 2), từng làm tri ận, gần
đ d y các cung n h c Trong nh ng năm đ u tri u VuaT Đ c , bà đã ển Tơng ạm Quý Thích ữ chức Cung Trung ọc trị của danh sĩ ữ chức Cung Trung ần ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ự Đức , bà đã ứ 2), từng làm tri gián ti p xin Vua mi n cho làng Nghi Tàm kh i l ti n c ng chim sâm c m ;ến chức ễn Lý ( ỏ cung vua để lập trại dạy ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ốn con ần
đi u đĩ nĩi lên s quan tâm nhân ái đ i v i dân làng, và hình bĩng đ t B c ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ự Đức , bà đã ốn con ớm (43 tuổi) ất sớm (43 tuổi) ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đĩ
hà luơn in đ m trong tâm hịn ngận, gần ười phườngi N sĩ tài hoa ữ chức Cung Trung
Th c a bà đ l i đ! ủ khoa năm ển Tơng ạm Quý Thích ượ Lưu Nghịc chính th c cơng nh n là 6 bài; đĩ là : Qua đèo ứ 2), từng làm tri ận, gần
Ngang , Chùa Tr n B c, Thăng Long hồi c , C nh chi u hơm, Chi u hơm ất sớm (43 tuổi) ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đĩ ổi) ải đến chức ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời
nh nhà , C nh thuớm (43 tuổi) ải đến chức (2) Chúng đ u là nh ng bài th t c nh , đ p nh ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ữ chức Cung Trung ! ải đến chức ải đến chức ' ư
nh ng b c tranh th y m c ch m phá,; nh ng khơng ch cĩ v y , đây l i là ữ chức Cung Trung ứ 2), từng làm tri ủ khoa năm ặt ất sớm (43 tuổi) ư ỉnh ận, gần ạm Quý Thích
nh ng bài th mữ chức Cung Trung ! ượ Lưu Nghịn c nh đ g i g m tâm tình Nh ng trải đến chức ển Tơng ử nhân ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đĩ ư ướm (43 tuổi).c khi nĩi đ n ến chức tâm s c a bà, chúng ta cùng phân tích v đ p n i nh ng bài th c a N sĩ ự Đức , bà đã ủ khoa năm ẻ đẹp nơi những bài thơ của Nữ sĩ ' ! ữ chức Cung Trung ! ủ khoa năm ữ chức Cung Trung
II "NG C" TRONG TH ỌC" TRONG THƠ Ơ NƠM
Th th Đển Tơng ! ười phườngng lu t c a Trung Hoa cĩ m t b c c ch t chẽ, v i s ch và ận, gần ủ khoa năm ội ốn con ụ là Nguyễn Lý ( ặt ớm (43 tuổi) ốn con ữ chức Cung Trung
s câu h n ch , l i thêm nh ng quy lu t niêm và đ i ph c t p V i ch ốn con ạm Quý Thích ến chức ạm Quý Thích ữ chức Cung Trung ận, gần ốn con ứ 2), từng làm tri ạm Quý Thích ớm (43 tuổi) ữ chức Cung Trung Hán đã khĩ, dùng ch Nơm l i cịn khĩ h n Nh t là v ý, th l i mữ chức Cung Trung ạm Quý Thích ! ất sớm (43 tuổi) ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ! ạm Quý Thích ượ Lưu Nghịn
c nh đ di n t tâm tình, ph i cĩ m t s hồ h p gi a tâm h n và ngo i ải đến chức ển Tơng ễn Lý ( ải đến chức ải đến chức ội ự Đức , bà đã ợ Lưu Nghị ữ chức Cung Trung ồ ạm Quý Thích
c nh, gi a tình c m và lý trí R i" ý t i ngơn ngo i" : dùng ch di n ý, sao ải đến chức ữ chức Cung Trung ải đến chức ồ ạm Quý Thích ạm Quý Thích ữ chức Cung Trung ễn Lý ( cho ng n g n, đ y đ ; nh ng cũng "ý b t thành văn ": l i v n nh cịn ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đĩ ọc trị của danh sĩ ần ủ khoa năm ư ất sớm (43 tuổi) ạm Quý Thích ẫn bốn con ư thi u cái gì đĩ đ g i thêm tến chức ển Tơng ợ Lưu Nghị ưở vậy cho đến hết đời.ng tượ Lưu Nghịng và tâm tình, nh "tr i chi u b ng ư ời phường ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ải đến chức
l ng " Th t hay nh ng th t khĩ, th mà đi u đĩ cĩ đải đến chức ận, gần ư ận, gần ến chức ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ượ Lưu Nghịc n i th c a Bà ! ! ủ khoa năm Huy n Thanh Quan Cĩ th nĩi r ng nh ng câu th c a bà th t đ p và khĩ ện Vĩnh Thuận, gần ển Tơng ằm, hồ mình với đời sống của dân ; sau lại đem ữ chức Cung Trung ! ủ khoa năm ận, gần '
cĩ m t ch th a :ội ữ chức Cung Trung ừng làm tri
B ước tới đèo Ngang bĩng xế tà ớc tới đèo Ngang bĩng xế tà c t i đèo Ngang bĩng x tà ế tà
C cây chen lá, đá chen hoa ỏ cây chen lá, đá chen hoa
Ngay cách đ o ng cũng làm cho câu văn ng n g n, m nh mẽ; nh ng l i ải đến chức ữ chức Cung Trung ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đĩ ọc trị của danh sĩ ạm Quý Thích ư ạm Quý Thích
Gác mái, ng ơng v vi n ph ư ề viễn phố ễn phố ố
Trang 3Gõ s ng, m c t l i cô thôn ừng, mục tử lại cô thôn ục tử lại cô thôn ử lại cô thôn ại cô thôn
Và nh t là nh ng t ng , hình nh, âm đi u đ i x ng v i nhau th t đ p, ất sớm (43 tuổi) ữ chức Cung Trung ừng làm tri ữ chức Cung Trung ải đến chức ện Vĩnh Thuận, gần ốn con ứ 2), từng làm tri ớm (43 tuổi) ận, gần '
th t hay :ận, gần
Đá v n tr gan cùng tu nguy t ẫn trơ gan cùng tuế nguyệt ơ gan cùng tuế nguyệt ế tà ện Thanh Quan
N ước tới đèo Ngang bóng xế tà c còn cau m t v i tang th ặt với tang thương ớc tới đèo Ngang bóng xế tà ươ gan cùng tuế nguyệt ng
"Tr gan " đ i v i "cau m t ", r i đem nh ng đ ng t đó gán cho "đá"ù và ! ốn con ớm (43 tuổi) ặt ồ ữ chức Cung Trung ội ừng làm tri
"nướm (43 tuổi).c", là nh ng bi u tữ chức Cung Trung ển Tông ượ Lưu Nghịng c a s vô h n, d ng d ng, làm chúng s ng ủ khoa năm ự Đức , bà đã ồ ử nhân ư ốn con
đ ng nh s "nhân cách hoá " Làm th nh th , th t khó có ai bì ội ời phường ự Đức , bà đã ! ư ến chức ận, gần
Đ c th c a bà, chúng ta th y có m t cái gì th t đoan trang, tao nhã, nh ọc trò của danh sĩ ! ủ khoa năm ất sớm (43 tuổi) ội ận, gần ư
th p thoáng m t hình nh trang nghiêm, đài các, nh ng không c kính, khô ất sớm (43 tuổi) ội ải đến chức ư ổi) khan mà l i th t thanh thoát, nh nhàng :ạm Quý Thích ận, gần '
L i x a xe ng a h n thu th o ố ư ựa hồn thu thảo ồn thu thảo ảo
N n cũ lâu đài bóng t ch d ề viễn phố ịch dương ươ gan cùng tuế nguyệt ng
Có th ví th bà v i hình nh b chén ki u Trung Qu c có vẽ hình s n th yển Tông ! ớm (43 tuổi) ải đến chức ội ển Tông ốn con ! ủ khoa năm
Vi t Nam, đã đện Vĩnh Thuận, gần ượ Lưu Nghịc Vua Minh M ng đem ra khoe, và yêu c u bà làm th ạm Quý Thích ần !
v nh, N sĩ đã không đ n đo lên gi ng đ c :ị ữ chức Cung Trung ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ọc trò của danh sĩ ọc trò của danh sĩ
Nh in th o m c tr i Nam laiï ư ảo ộc trời Nam laiï ời Nam laiï
Đem c s n hà đ t B c sang ảo ơ gan cùng tuế nguyệt ất Bắc sang ắc sang
Có cái gì c kính nh m t nổi) ư ội ướm (43 tuổi).c Trung Hoa v i hàng ngàn năm truy n ớm (43 tuổi) ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời
nh cây r ng, c lúa c a quê Vi t m n yêu Tâm h n c a N sĩ là đó, ư ừng làm tri ỏ cung vua để lập trại dạy ủ khoa năm ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ồ ủ khoa năm ữ chức Cung Trung ở vậy cho đến hết đời
m t tâm h n bi t v n d ng nh ng hình nh c a mình và c a ngội ồ ến chức ận, gần ụ là Nguyễn Lý ( ữ chức Cung Trung ải đến chức ủ khoa năm ủ khoa năm ười phườngi, tâm tình và ngôn ng ữ chức Cung Trung
Bà cũng đã dùng nh ng thi đi u th t uy n chuy n, nên th dù t nh ng ữ chức Cung Trung ện Vĩnh Thuận, gần ận, gần ển Tông ển Tông ! ải đến chức ữ chức Cung Trung
c nh x a và theo th th Đải đến chức ư ển Tông ! ười phườngng, nh ng v n không b gò bó Trong th ư ẫn bốn con ị !
nh có nh c, và nh c đó làm nao lòng ngư ạm Quý Thích ạm Quý Thích ười phườngi, vì th t h p tình, h p c nh :ận, gần ợ Lưu Nghị ợ Lưu Nghị ải đến chức
Sóng l p ph h ng coi đã r n ớc tới đèo Ngang bóng xế tà ế tà ư ộc trời Nam laiï
Chuông h i kim c l ng mà mau ồn thu thảo ổ lắng mà mau ắc sang
Có lẽ bà đã t ng ng m nh ng l p sóng xô đ y nhau trên m t H Tây mà ừng làm tri ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ữ chức Cung Trung ớm (43 tuổi) ẩm Thư lại ặt ồ nghĩ t i s suy th nh đ i thay c a các tri u đ i, cũng nh nghe ti ng ớm (43 tuổi) ự Đức , bà đã ị ổi) ủ khoa năm ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ạm Quý Thích ư ến chức
chuông chùa lúc nh t lúc khoan, g i s bi n thiên c a đ i ngặt ợ Lưu Nghị ự Đức , bà đã ến chức ủ khoa năm ời phường ười phườngi và tr n ần
Trang 4th Nh ng hình nh đó đã làm bà c m khái đ d t nên nh ng v n th b tến chức ữ chức Cung Trung ải đến chức ải đến chức ển Tông ện Vĩnh Thuận, gần ữ chức Cung Trung ần ! ất sớm (43 tuổi).
h , gieo vào lòng ngủ khoa năm ười phườngi m t s tr m l ng sâu sa ội ự Đức , bà đã ần ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó
Nh ng đ p nh t và tuy t nh t trong th c a N sĩ , là cách dùng ch th t ư ' ất sớm (43 tuổi) ện Vĩnh Thuận, gần ất sớm (43 tuổi) ! ủ khoa năm ữ chức Cung Trung ữ chức Cung Trung ận, gần điêu luy n, th n tình Nh ng ý và l i đã đện Vĩnh Thuận, gần ần ữ chức Cung Trung ời phường ượ Lưu Nghịc bà dùng nh ng ch th t ữ chức Cung Trung ữ chức Cung Trung ận, gần chính xác đ di n t , nh nh ng viên ng c đển Tông ễn Lý ( ải đến chức ư ữ chức Cung Trung ọc trò của danh sĩ ượ Lưu Nghịc ch n l c và g t dũa ọc trò của danh sĩ ọc trò của danh sĩ ọc trò của danh sĩ
Nh ng nhà phê bình có th đ ngh s a m t ch trong th c a T n ữ chức Cung Trung ển Tông ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ị ử nhân ội ữ chức Cung Trung ! ủ khoa năm ải đến chức
Đà(3) ho c c a nh ng nhà th m i đ thêm đ m nghĩ a hay t o nh c đi u, ặt ủ khoa năm ữ chức Cung Trung ! ớm (43 tuổi) ển Tông ận, gần ạm Quý Thích ạm Quý Thích ện Vĩnh Thuận, gần
nh ng ch a th y ai đ ngh s a "ch " nào trong th c a Bà Huy n Thanh ư ư ất sớm (43 tuổi) ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ị ử nhân ữ chức Cung Trung ! ủ khoa năm ện Vĩnh Thuận, gần Quan
Lom khom d ước tới đèo Ngang bóng xế tà i núi ti u vài chú ề viễn phố
Lác đác bên sông r m y nhà ợ mấy nhà ất Bắc sang
Hay : Xanh um c th tròn xoe tán ổ lắng mà mau ục tử lại cô thôn
Tr ng xóa tràng giang ph ng l ng t ắc sang ẳng lặng tờ ặt với tang thương ời Nam laiï
Nh ng ch đã nói lên đ y đ ý nghĩa, hình nh, màu s c, mà l i th t sáng ữ chức Cung Trung ữ chức Cung Trung ần ủ khoa năm ải đến chức ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ạm Quý Thích ận, gần
s a, tủ khoa năm ư! 'i đ p, nh nhàng, làm cho ng' ười phường ọc trò của danh sĩi đ c có n tất sớm (43 tuổi) ượ Lưu Nghịng : không thi u, ến chức
Tóm l i, th Đạm Quý Thích ! ười phườngng Lu t c a Vi t Nam trận, gần ủ khoa năm ện Vĩnh Thuận, gần ướm (43 tuổi).c kia thười phườngng m c ph i hai t t : ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ải đến chức ận, gần
n u nghiêng v ch Hán thì n ng n , c kính, có lúc t i nghĩa vì nh ng ến chức ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ữ chức Cung Trung ặt ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ổi) ốn con ữ chức Cung Trung
đi n c , nghĩa ch ; n u nghiêng v ch Nôm thì quê k ch, ch t phác, đôi ển Tông ốn con ữ chức Cung Trung ến chức ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ữ chức Cung Trung ện Vĩnh Thuận, gần ất sớm (43 tuổi) khi trúc tr c, khó hi u vì nh ng ti ng không ph thông May m n thay, t i ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ển Tông ữ chức Cung Trung ến chức ổi) ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ớm (43 tuổi)
đ u th i nhà Nguy n, chúng ta có hai n sĩ ki t xu t là H xuân Hần ời phường ễn Lý ( ữ chức Cung Trung ện Vĩnh Thuận, gần ất sớm (43 tuổi) ồ ư!ng và
Bà Huy n Thanh Quan, nên hai t t đó đã đện Vĩnh Thuận, gần ận, gần ượ Lưu Nghị ượ Lưu Nghịc v t qua Nói nh c giáo sư ốn con ư
Ph m th Ngũ "Th H xuân Hạm Quý Thích ến chức ! ồ ư!ng thiên v Nôm mà bóng b y, duyên ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ải đến chức dáng, th Bà Huy n Thanh Quan thiên v Hán mà thanh thoát , nh ! ện Vĩnh Thuận, gần ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời '
lên th hi n trong m t hình th c bác h c Thanh Quan đ i bi u cho cái tinhển Tông ện Vĩnh Thuận, gần ội ứ 2), từng làm tri ọc trò của danh sĩ ạm Quý Thích ển Tông
th n tao nhã nho sĩ k t tinh l i cùng v i tinh túy c a bài Đần ến chức ạm Quý Thích ớm (43 tuổi) ủ khoa năm ười phườngng thi trong
m t ngôn ng Hán Vi t đã hoàn toàn Vi t hoá "ội ữ chức Cung Trung ện Vĩnh Thuận, gần ện Vĩnh Thuận, gần (4)
Đ nói riêng v Bà Huy n Thanh Quan, c giáo s đã không ti c l i khen ển Tông ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ện Vĩnh Thuận, gần ốn con ư ến chức ời phường
ng i, và có lẽ chúng ta cũng đ ng ý v i ông r ng :"Th Đợ Lưu Nghị ồ ớm (43 tuổi) ằm, hoà mình với đời sống của dân ; sau lại đem ! ười phườngng trướm (43 tuổi).c bà
người phườngi ta đã làm vô s , sau bà ngốn con ười phườngi ta cũng còn làm vô s Nh ng trốn con ư ướm (43 tuổi).c cũng nh sau, có lẽ không ai vư ượ Lưu Nghị ượ Lưu Nghịt đ c N Sĩ Thanh Quan ".ữ chức Cung Trung (5)
III THÁI Đ " HOÀI LE Â" HAY TÂM TR NG CÔ Đ N TUY T Đ I Ộ " HOÀI LE Â" HAY TÂM TRẠNG CÔ ĐƠN TUYỆT ĐỐI ẠNG CÔ ĐƠN TUYỆT ĐỐI Ơ NÔM ỆN ỐI
X a nay, nhi u nhà phê bình văn h c đã x p th Bà Huy n Thanh Quan vàoư ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ọc trò của danh sĩ ến chức ! ện Vĩnh Thuận, gần khuynh hướm (43 tuổi).ng hoài c , vì bà có nh ng bài th nói lên lòng luy n ti c nhà ổi) ữ chức Cung Trung ! ến chức ến chức
Trang 5Lí v i quâ kh văng son đê qua, m t quâ kh huy hoăng c a đ t B c ớm (43 tuổi) ứ 2), từng lăm tri ội ứ 2), từng lăm tri ủ khoa năm ất sớm (43 tuổi) ắm, chúa Trịnh Sđm mở câc hănh cung Gần đó
Nh ng băi th nh "Thăng long hoăi c ", "Chùa Tr n B c " đê đữ chức Cung Trung ! ư ổi) ất sớm (43 tuổi) ắm, chúa Trịnh Sđm mở câc hănh cung Gần đó ượ Lưu Nghịc đem ra phđn tích dướm (43 tuổi).i câi nhìn đó
Nh ng g n đđy, m t s nhă phí bình m i đê bâc b nhên quan năy H choư ần ội ốn con ớm (43 tuổi) ỏ cung vua để lập trại dạy ọc trò của danh sĩ
r ng N sĩ đê s ng văo sâu b y th p k đ u c a th k XIX, dằm, hoă mình với đời sống của dđn ; sau lại đem ữ chức Cung Trung ốn con ải đến chức ận, gần ỷ XIX, ần ủ khoa năm ến chức ỷ XIX, ướm (43 tuổi).i tri u câc ề lại Nghi Tăm vă ở vậy cho đến hết đời Vua Minh M ng, Thi u Tr , T Đ c, lă lúc tri u Nguy n đê đi văo quy c ạm Quý Thích ện Vĩnh Thuận, gần ị ự Đức , bă đê ứ 2), từng lăm tri ề lại Nghi Tăm vă ở vậy cho đến hết đời ễn Lý ( ủ khoa năm
v ng văng, để t kh ng đ nh nh m t vữ chức Cung Trung ự Đức , bă đê ẳng định như một vương triều chính thống Vă chính ị ư ội ư!ng tri u chính th ng Vă chính ề lại Nghi Tăm vă ở vậy cho đến hết đời ốn con
bă cũng nh ch ng, đ u lă quan nhă Nguy n, năo có ăn l c gì c a Vua Lí ư ồ ề lại Nghi Tăm vă ở vậy cho đến hết đời ễn Lý ( ội ủ khoa năm Chúa Tr nh mă ph i có thâi đ "hoăi Lí" ? Chuy n đó có lẽ ch đúng cho ị ải đến chức ội ện Vĩnh Thuận, gần ỉnh Nguy n Du, Nguy n huy H lă nh ng ngễn Lý ( ễn Lý ( ổi) ữ chức Cung Trung ười phườngi có gia th v ng t c g n gũi v iến chức ọc trò của danh sĩ ội ần ớm (43 tuổi)
Ti n tri u Còn n i bu n c a bă, theo nh h kh ng đ nh, đó lă n i bu n ề lại Nghi Tăm vă ở vậy cho đến hết đời ề lại Nghi Tăm vă ở vậy cho đến hết đời ỗ thủ khoa năm ồ ủ khoa năm ư ọc trò của danh sĩ ẳng định như một vương triều chính thống Vă chính ị ỗ thủ khoa năm ồ
c a m t tđm tr ng cô đ n Trong 6 băi th c a bă đê có 4 băi th bu n, t t ủ khoa năm ội ạm Quý Thích ! ! ủ khoa năm ! ồ ất sớm (43 tuổi)
c đ u ch a đ y tđm s mă không tìm đải đến chức ề lại Nghi Tăm vă ở vậy cho đến hết đời ứ 2), từng lăm tri ần ự Đức , bă đê ượ Lưu Nghịc người phườngi san s :ẻ đẹp nơi những băi thơ của Nữ sĩ
K ch n ch ẻ chốn chương đăi, người lữ thứ ố ươ gan cùng tuế nguyệt ng đăi, ng ười Nam laiï ữ thứ ứ i l th
L y ai mă k n i hăn ôn ất Bắc sang ể nỗi hăn ôn ỗi hăn ôn
Ngay c c nh v t, tuy th t g n gũi đ bă g i g m tđm tình, nh ng v n ải đến chức ải đến chức ận, gần ận, gần ần ển Tông ử nhđn ắm, chúa Trịnh Sđm mở câc hănh cung Gần đó ư ẫn bốn con không chia x đẻ đẹp nơi những băi thơ của Nữ sĩ ượ Lưu Nghị ự Đức , bă đê c s cô qu nh c a bă "c nh đ y, ngạm Quý Thích ủ khoa năm ải đến chức ất sớm (43 tuổi) ười phườngi đđy, lu ng đo n ốn con ạm Quý Thích
trười phườngng " Khâc h n v i Nguy n Khuy n, ngay khi cô đ n nh s c chùa ẳng định như một vương triều chính thống Vă chính ớm (43 tuổi) ễn Lý ( ến chức ! ư ư ụ lă Nguyễn Lý (
Đ i thì còn có khói mđy :ọc trò của danh sĩ
S c n m chung v i khói mđy ư ục tử lại cô thôn ằm chung với khói mđy ớc tới đỉo Ngang bóng xế tă
Ho c T n Đă thì v n còn có m t trăng :ặt ải đến chức ẫn bốn con ặt
Đím thu bu n l m ch H ng i ồn thu thảo ắc sang ịch dương ằm chung với khói mđy ơ gan cùng tuế nguyệt
Tr n th em nay chân n a r i ần thế em nay chân nửa rồi ế tă ử lại cô thôn ồn thu thảo
Hay nh H xuđn Hư ồ ư!ng, lúc bu n còn có "non" vă "nồ ướm (43 tuổi).c" :
Đím khuya văng v ng tr ng canh d n ẳng lặng tờ ố ồn thu thảo
Tr câi h ng nhan v i n ơ gan cùng tuế nguyệt ồn thu thảo ớc tới đỉo Ngang bóng xế tă ước tới đỉo Ngang bóng xế tă c non
Còn Bă Huy n Thanh Quan thì nh cô đ n tuy t đ i, m t tđm tr ng th ện Vĩnh Thuận, gần ư ! ện Vĩnh Thuận, gần ốn con ội ạm Quý Thích ển Tông
hi n rõ nĩt trong hai cđu cu i c a băi "Qua đỉo Ngang "ện Vĩnh Thuận, gần ốn con ủ khoa năm
D ng chđn đ ng l i tr i, non n ừng, mục tử lại cô thôn ứ ại cô thôn ời Nam laiï ước tới đỉo Ngang bóng xế tă c
M t m nh tình riíng ta v i ta ộc trời Nam laiï ảo ớc tới đỉo Ngang bóng xế tă
Trang 6Ch còn l i "mình " đ i di n v i mình trên đèo Ngang trong bu i chi u tà; ỉnh ạm Quý Thích ốn con ện Vĩnh Thuận, gần ớm (43 tuổi) ổi) ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời.
"không còn là s g i g m, miêu t , b c b ch mà là tác gi "t c tự Đức , bà đã ử nhân ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ải đến chức ội ạm Quý Thích ải đến chức ạm Quý Thích ượ Lưu Nghịng "n i ỗ thủ khoa năm
cô đ n c a mình vào đ t tr i, vũ tr " M t hình t! ủ khoa năm ất sớm (43 tuổi) ời phường ụ là Nguyễn Lý ( ội ượ Lưu Nghịng đ c đáo : kiên v ng ,ội ữ chức Cung Trung
đ y ngh l c , dần ị ự Đức , bà đã ười phườngng nh không mu n làm phi n lòng, b n tâm ngư ốn con ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ận, gần ười phườngi khác, mà ch âm th m ch u đ ng m t mình Có ph i là vì nh ng ngày xa ỉnh ần ị ự Đức , bà đã ội ải đến chức ữ chức Cung Trung
ch ng, xa nhà khi nh n ch c Cung trung giáo t p kinh thành Hu đã t o ồ ận, gần ứ 2), từng làm tri ận, gần ở vậy cho đến hết đời ến chức ạm Quý Thích trong bà n i bu n cô đ c ? hay là vì ch ng bà s m qua đ i nên bà th y l ỗ thủ khoa năm ồ ội ồ ớm (43 tuổi) ời phường ất sớm (43 tuổi) ẻ đẹp nơi những bài thơ của Nữ sĩ loi và luôn nh l i m t dĩ vãng không bao gi tr l i ? Và "Xuân Hớm (43 tuổi) ạm Quý Thích ội ời phường ở vậy cho đến hết đời ạm Quý Thích ư!ng thi
T p" có nói đ n danh m c các bài th c a Bà Huy n Thanh Quan, cho r ng ận, gần ến chức ụ là Nguyễn Lý ( ! ủ khoa năm ện Vĩnh Thuận, gần ằm, hoà mình với đời sống của dân ; sau lại đem bài "Thăng Long hoài c " lúc đ u có tên là "Quá phu quân c l c m tác ổi) ần ốn con ị ải đến chức
"(Qua ch n ch ng làm quan cũ ) ; n u đi u thi t p nói trên là đúng, thì ốn con ồ ến chức ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ận, gần ở vậy cho đến hết đời
qu là N sĩ đã mải đến chức ữ chức Cung Trung ượ Lưu Nghịn th đ di n t c nh ng c a mình ch không ph i là ! ển Tông ễn Lý ( ải đến chức ải đến chức ội ủ khoa năm ứ 2), từng làm tri ải đến chức thái đ "hoài Lê "â Bà đã đi t bi k ch cá nhân c a mình t i cái nhìn v s ội ừng làm tri ị ủ khoa năm ớm (43 tuổi) ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ự Đức , bà đã
bi n thiên đ i d i c a thiên nhiên và xã h i, s đ i d i mà con ngến chức ổi) ời phường ủ khoa năm ội ự Đức , bà đã ổi) ời phường ười phườngi
không cách chi ngăn gi , mà ch còn l i n i nh ng tâm h n nh y c m s ữ chức Cung Trung ỉnh ạm Quý Thích ! ữ chức Cung Trung ồ ạm Quý Thích ải đến chức ự Đức , bà đã
ti c nu i xót xa, xót xa v m t quá kh v i nh ng k ni m riêng t , h nh ến chức ốn con ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ội ứ 2), từng làm tri ớm (43 tuổi) ữ chức Cung Trung ỷ XIX, ện Vĩnh Thuận, gần ư ạm Quý Thích phúc gia đình "nhìn chung, thì đ d n đ n m t tâm tr ng có r t nhi u ển Tông ẫn bốn con ến chức ội ạm Quý Thích ất sớm (43 tuổi) ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời nguyên nhân, hà t t ch là n i lòng ngất sớm (43 tuổi) ỉnh ỗ thủ khoa năm ười phườngi đó gán cho m t tri u đ i nào ! ội ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ạm Quý Thích
"(6)
L p lu n trên th t v ng ch c và có c s , nh ng sẽ không đ n u chúng ta ận, gần ận, gần ận, gần ữ chức Cung Trung ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ! ở vậy cho đến hết đời ư ủ khoa năm ến chức nói Bà Huy n Thanh Quan không có thái đ hoài Lê Có đi u ph i đ nh rõ làện Vĩnh Thuận, gần ội ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ải đến chức ị nên hi u th nào v thái đ đó :ển Tông ến chức ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ội
Làm người phườngi, ai cũng nh đ n sinh quán, quê hớm (43 tuổi) ến chức ư!ng ; nh t là ngất sớm (43 tuổi) ười phườngi gi u tình ần
c m nh N sĩ Thanh Quan , bà làm sao quên đải đến chức ư ữ chức Cung Trung ượ Lưu Nghịc Thăng Long, đ t ngàn ất sớm (43 tuổi) năm văn v t Đã bi n đâu r i nh ng cung son đi n ng c, mà ch còn tr l iận, gần ến chức ồ ữ chức Cung Trung ện Vĩnh Thuận, gần ọc trò của danh sĩ ỉnh ! ạm Quý Thích
nh ng c t gãy tữ chức Cung Trung ội ười phườngng siêu, sân rêu mái đ Làm bà ph i c t ti ng than :ổi) ải đến chức ất sớm (43 tuổi) ến chức
T o Hoá gây chi cu c hí tr ại cô thôn ộc trời Nam laiï ười Nam laiï ng
Đ n nay th m thoát m y tinh s ế tà ất Bắc sang ất Bắc sang ươ gan cùng tuế nguyệt ng
Th i gian trôi mau quá, nh ng hành cung l ng l y c a hôm qua, nay ch cònời phường ữ chức Cung Trung ội ẫn bốn con ủ khoa năm ỉnh
là ph tích hoang tàn, làm s ng s t và đau lòng ngến chức ử nhân ốn con ười phườngi luôn ch t chiu nh ngắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ữ chức Cung Trung
k ni m xa x a :ỷ XIX, ện Vĩnh Thuận, gần ư
Tr n B c hành cung c dãi d u ất Bắc sang ắc sang ỏ cây chen lá, đá chen hoa ần thế em nay chán nửa rồi
Ch nh ni m c qu c g i lòng đau ại cô thôn ề viễn phố ố ố ợ mấy nhà
M t quá kh vàng son đã bi n đi đâu m t, ch còn l i c mùa thu trên ội ứ 2), từng làm tri ến chức ất sớm (43 tuổi) ỉnh ạm Quý Thích ỏ cung vua để lập trại dạy
đười phườngng mà ng a xe nay v ng bóng, ch còn bóng chi u tà trên sân ch u c a ự Đức , bà đã ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ỉnh ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ần ủ khoa năm văn võ bá quan :
Trang 7L i x a xe ng a h n thu th o ố ư ựa hồn thu thảo ồn thu thảo ảo
N n cũ lâu đài bóng t ch d ề viễn phố ịch dương ươ gan cùng tuế nguyệt ng
Đi u đó càng th m thía h n đ i v i Bà Huy n Thanh Quan thu c v m t ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ất sớm (43 tuổi) ! ốn con ớm (43 tuổi) ện Vĩnh Thuận, gần ội ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ội gia đình khoa ho n th i Lê m t Tuy bà không hạm Quý Thích ời phường ạm Quý Thích ưở vậy cho đến hết đời.ng l c gì c a Vua Lê ội ủ khoa năm Chúa Tr nh , và t ng làm quan v i nhà Nguy n, nh ng ch c ch n bà cũng ị ừng làm tri ớm (43 tuổi) ễn Lý ( ư ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó
ch u nh hị ải đến chức ưở vậy cho đến hết đời.ng gián ti p c a các c u th n nhà Lê nh Ph m quý Thích, ến chức ủ khoa năm ự Đức , bà đã ần ư ạm Quý Thích Nguy n Du, Nguy n Lý qua nh ng l i gi ng d y c a cha mình Nh t là ễn Lý ( ễn Lý ( ữ chức Cung Trung ời phường ải đến chức ạm Quý Thích ủ khoa năm ất sớm (43 tuổi)
đười phườngng ho n l c a ch ng bà không ph i lúc nào cũng xuông x , chuy n ạm Quý Thích ội ủ khoa năm ồ ải đến chức ẻ đẹp nơi những bài thơ của Nữ sĩ ện Vĩnh Thuận, gần ông đã t ng b cách ch c vì l i th phóng khoáng c a bà, ch c cũng đã t ngừng làm tri ị ứ 2), từng làm tri ời phường ! ủ khoa năm ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ừng làm tri làm bà chán n n v i cái bã l i danh hi n t i mà thêm tải đến chức ớm (43 tuổi) ợ Lưu Nghị ện Vĩnh Thuận, gần ạm Quý Thích ưở vậy cho đến hết đời.ng nh ti n tri u ớm (43 tuổi) ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời
Nh n ớc tới đèo Ngang bóng xế tà ước tới đèo Ngang bóng xế tà c đau lòng con qu c qu c ố ố
Th ươ gan cùng tuế nguyệt ng nhà m i mi ng cái gia gia ỏ cây chen lá, đá chen hoa ện Thanh Quan
Chúng ta nh đây là nớm (43 tuổi) ướm (43 tuổi).c cũ 300 năm c a Vua Lê, là nủ khoa năm ướm (43 tuổi).c "B c hà " đã b ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ị Chúa Nguy n Nam hà ra chi m c Không nh ng h ch gi gìn nh ng ễn Lý ( ở vậy cho đến hết đời ến chức ứ 2), từng làm tri ữ chức Cung Trung ọc trò của danh sĩ ải đến chức ữ chức Cung Trung ữ chức Cung Trung lâu đài người phường ưi x a đ l i, mà cũng ch dám tin dùng nh ng sĩ phu c a đ t ển Tông ạm Quý Thích ải đến chức ữ chức Cung Trung ủ khoa năm ất sớm (43 tuổi)
B c nghìn năm văn hi n Cũng là s đ i thay c a các tri u đ i, th nh ng ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ến chức ự Đức , bà đã ổi) ủ khoa năm ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ạm Quý Thích ến chức ư sao Vua Quang Trung l i tr ng v ng b y tôi nhà Lê đ n th : ngạm Quý Thích ọc trò của danh sĩ ọc trò của danh sĩ ần ến chức ến chức ười phườngi đã m i ời phường Nguy n Thi p, Ngô th i Nhi m, Phan huy Ích ra trao cho nh ng ch c v ễn Lý ( ến chức ời phường ện Vĩnh Thuận, gần ữ chức Cung Trung ứ 2), từng làm tri ụ là Nguyễn Lý ( quan tr ng, còn ai không nh n quan tọc trò của danh sĩ ận, gần ướm (43 tuổi).c thì cho v quê cũ yên n làm ăn ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ổi)
Nh ng Vua nhà Nguy n : Gia Long, Minh M ng thì l i khác , khinh thữ chức Cung Trung ễn Lý ( ạm Quý Thích ạm Quý Thích ười phườngng , nghi kî , ho c dùng cho có l ; khi n cho nh ng c u th n nhà Lê nh ặt ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ữ chức Cung Trung ự Đức , bà đã ần ư
Nguy n Du, Nguy n huy H , và có lẽ ngay c N sĩ Thanh Quan cũng đã ễn Lý ( ễn Lý ( ổi) ải đến chức ữ chức Cung Trung mang m c c m mà thêm thặt ải đến chức ư!ng nh ti n Tri u Hu ng h l i có thêm ớm (43 tuổi) ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ốn con ồ ạm Quý Thích
m t lý do tâm lý , đó là t ái b t n thội ự Đức , bà đã ị ổi) ư!ng : t ái đ a phự Đức , bà đã ị ư!ng, t ái cá ự Đức , bà đã
nhân Đành r ng nh ng nhà th chúng ta v a k trên đ u có tâm h n ằm, hoà mình với đời sống của dân ; sau lại đem ữ chức Cung Trung ! ừng làm tri ển Tông ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ồ khoan hòa, phóng khoáng; nh ng ch c không kh âi b t nh n trong lòng ư ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ỏ cung vua để lập trại dạy ất sớm (43 tuổi) ẫn bốn con khi th y đ t B c hà b b bê và coi là ph thu c, ngay c cái tên "Thăng ất sớm (43 tuổi) ất sớm (43 tuổi) ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ị ỏ cung vua để lập trại dạy ụ là Nguyễn Lý ( ội ải đến chức Long" cũng b thay đ xoá nhòa quá kh ; r i chính mình cũng ph i q y l yị ển Tông ứ 2), từng làm tri ồ ải đến chức ụ là Nguyễn Lý ( ụ là Nguyễn Lý ( Vua quan tri u đình Hu , nh ng k khác bi t v tính tình, phong t c, h c ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ến chức ữ chức Cung Trung ẻ đẹp nơi những bài thơ của Nữ sĩ ện Vĩnh Thuận, gần ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ụ là Nguyễn Lý ( ọc trò của danh sĩ
th c, mà l i xét nét, kiêu căng ứ 2), từng làm tri ạm Quý Thích
đây, cũng c n minh đ nh rõ ràng là Bà Huy n Thanh Quan , cũng nh
nh ng c u th n nhà Lê, đã ch ng ti c gì cái ngai vàng m c nát v i chính sữ chức Cung Trung ự Đức , bà đã ần ẳng định như một vương triều chính thống Và chính ến chức ụ là Nguyễn Lý ( ớm (43 tuổi) ự Đức , bà đã
đ nát c a th i Lê m t Tr nh suy, ch quý gì m t vua Lê chiêu Th ng "cõngổi) ủ khoa năm ời phường ạm Quý Thích ị ải đến chức ội ốn con
r n c n gà nhà"ø, hay m t Chúa Tr nh Kh i ch bi t b t n t vua Lê mà l i ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ội ị ải đến chức ỉnh ến chức ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ạm Quý Thích ạm Quý Thích khi p nhến chức ượ Lưu Nghịc trướm (43 tuổi).c kiêu binh Tam Ph Thái đ hoài Lê c a N sĩ không có ủ khoa năm ội ủ khoa năm ữ chức Cung Trung tính cách chính tr , ch là tâm tình Trị ỉnh ướm (43 tuổi) ải đến chứcc c nh hoang tàn c a đ t B c th i ủ khoa năm ất sớm (43 tuổi) ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ời phường nhà Nguy n, bà đau lòng nh ti c m t quá kh xa x a, "m t quá kh có lẽ ễn Lý ( ớm (43 tuổi) ến chức ội ứ 2), từng làm tri ư ội ứ 2), từng làm tri chính bà cũng không tười phườngng t n l m và cũng ch a th hận, gần ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ư ọc trò của danh sĩ ưở vậy cho đến hết đời.ng ân hu gì, ện Vĩnh Thuận, gần
nh ng đó là quá kh c a ti n b i, c a gia đình, c a quê hư ứ 2), từng làm tri ủ khoa năm ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ốn con ủ khoa năm ủ khoa năm ư!ng mình, cho
Trang 8nên tình c m d tô màu kh ái " Nh t là vào lúc cu i đ i, trong lúc cô đ n, ải đến chức ễn Lý ( ải đến chức ất sớm (43 tuổi) ốn con ời phường ! quá kh đó đã s ng l i huy hoàng trong tâm h n cao đ p c a bà , m t tâm ứ 2), từng làm tri ốn con ạm Quý Thích ồ ' ủ khoa năm ội
h n luôn nh y c m, yêu th , yêu dân, và yêu nồ ạm Quý Thích ải đến chức ! ướm (43 tuổi).c
IV K T LU N Ế VÀ SỰ NGHIỆP ẬN
Dòng văn h c ch Nôm có ba n sĩ tài ba: H xuân Học trò của danh sĩ ữ chức Cung Trung ữ chức Cung Trung ồ ư!ng, Đoàn th Đi m, ị ển Tông
và Bà Huy n Thanh Quan ; m i ngện Vĩnh Thuận, gần ỗ thủ khoa năm ười phườngi m t v , đã tô đi m cho văn h c Vi t ội ẻ đẹp nơi những bài thơ của Nữ sĩ ển Tông ọc trò của danh sĩ ện Vĩnh Thuận, gần nam nh ng nét tuy t v i H xuân hữ chức Cung Trung ện Vĩnh Thuận, gần ời phường ồ ư!ng, v i nét tr trung tớm (43 tuổi) ẻ đẹp nơi những bài thơ của Nữ sĩ ư!i mát, t o ạm Quý Thích thêm tính l c quan yêu đ i; Đoàn th Đi m, v i lòng chung th y th m thi t,ạm Quý Thích ời phường ị ển Tông ớm (43 tuổi) ủ khoa năm ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ến chức
đã nêu cao truy n th ng c a ngề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ốn con ủ khoa năm ười phườngi ph n Vi t nam nghĩa tình sâu đ m ; ụ là Nguyễn Lý ( ữ chức Cung Trung ện Vĩnh Thuận, gần ận, gần
và bà Huy n Thanh Quan, v i s đoan trang, kiên ngh , hoài c , đã t o thêmện Vĩnh Thuận, gần ớm (43 tuổi) ự Đức , bà đã ị ổi) ạm Quý Thích ngh l c trung trinh, lòng yêu m n trân tr ng quá kh c a ti n nhân và gia ị ự Đức , bà đã ến chức ọc trò của danh sĩ ứ 2), từng làm tri ủ khoa năm ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời đình Tư!ng lai n m trong quá kh , chúng ta thêm th u hi u và kính tr ng ằm, hoà mình với đời sống của dân ; sau lại đem ứ 2), từng làm tri ất sớm (43 tuổi) ển Tông ọc trò của danh sĩ
N sĩ khi đ c l i nh ng dòng th ch a đ y tâm s c a bà, nh ng bài th ữ chức Cung Trung ọc trò của danh sĩ ạm Quý Thích ữ chức Cung Trung ! ứ 2), từng làm tri ần ự Đức , bà đã ủ khoa năm ữ chức Cung Trung ! giúp ích cho chúng ta xây d ng tự Đức , bà đã ư!ng lai khi đã nh thớm (43 tuổi) ư!ng, yêu m n ến chức
nh ng di s n c a cha ông ữ chức Cung Trung ải đến chức ủ khoa năm
N u có th ví Văn chến chức ển Tông ư!ng ch Nôm nh m t kho tàng ch a đ y châu ng c, ữ chức Cung Trung ư ội ứ 2), từng làm tri ần ọc trò của danh sĩ thì v i tài năng ki t xu t c a mình, Bà Huy n Thanh Quan đã ch n l c và ớm (43 tuổi) ện Vĩnh Thuận, gần ất sớm (43 tuổi) ủ khoa năm ện Vĩnh Thuận, gần ọc trò của danh sĩ ọc trò của danh sĩ
g t dũa nh ng viên ng c đ k t thành vọc trò của danh sĩ ữ chức Cung Trung ọc trò của danh sĩ ển Tông ến chức ư!ng mi n cho Nàng Th Trên ện Vĩnh Thuận, gần !
vư!ng mi n đó, s châu ng c tuy không nhi u, nh ng th t đ p, th t quý ện Vĩnh Thuận, gần ốn con ọc trò của danh sĩ ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ư ận, gần ' ận, gần
T o nên dáng v yêu ki u tôn quý cho m t Nàng Th đài các, uy nghi, ạm Quý Thích ẻ đẹp nơi những bài thơ của Nữ sĩ ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ội !
khi n bao ngến chức ười phườngi tr m tr chiêm ngần ồ ưỡng mộ vô bờ nơi những khách yêu thơ.ng Bao th h yêu th sau này, đã ến chức ện Vĩnh Thuận, gần !
nh gi i thi sĩ c a đ t Thăng Long x a, sẽ mãi mãi bày t lòng ngư ớm (43 tuổi) ủ khoa năm ất sớm (43 tuổi) ư ỏ cung vua để lập trại dạy ưỡng mộ vô bờ nơi những khách yêu thơ.ng m ội tri ân khi nhìn vào vư!ng mi n c a bà đã làm cho Nàng Th trong lâu đài ện Vĩnh Thuận, gần ủ khoa năm ! Văn Hoá Vi t, m t công trình r c r c a m t N Sĩ đoan trang đ y tài năng ện Vĩnh Thuận, gần ội ự Đức , bà đã ỡng mộ vô bờ nơi những khách yêu thơ ủ khoa năm ội ữ chức Cung Trung ần
và đ c h nh trong dòng văn h c Vi t nam ứ 2), từng làm tri ạm Quý Thích ọc trò của danh sĩ ện Vĩnh Thuận, gần
PH L C I : NH NG GIAI THO I Ụ LỤC I : NHỮNG GIAI THOẠI Ụ LỤC I : NHỮNG GIAI THOẠI Ữ SĨ KIỆT XUẤT CỦA DÒNG THƠ NÔM ẠNG CÔ ĐƠN TUYỆT ĐỐI
1 Làm "trâu "
Quan Huy n Thanh Quan đi v ng, bà Huy n thay ch ng thăng ện Vĩnh Thuận, gần ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ện Vĩnh Thuận, gần ồ
đười phườngng Có m t ông đ hội ỗ thủ khoa năm ư!ng c ng t i xin m trâu đ gi b Lúc ốn con ớm (43 tuổi) ổi) ển Tông ỗ thủ khoa năm ốn con
b y gi mùa màng th t bát, Tri u đình ra l nh h n ch m trâu ất sớm (43 tuổi) ời phường ất sớm (43 tuổi) ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ện Vĩnh Thuận, gần ạm Quý Thích ến chức ổi) trong nh ng d p t l khao v ng, đ phát tri n vi c canh nông Bà ữ chức Cung Trung ị ến chức ễn Lý ( ọc trò của danh sĩ ển Tông ển Tông ện Vĩnh Thuận, gần Huy n ng n ng , nh ng trện Vĩnh Thuận, gần ần ừng làm tri ư ướm (43 tuổi) ự Đức , bà đã c s năn n c a ông C ng, và cũng c m ỉnh ủ khoa năm ốn con ải đến chức
đ ng trội ướm (43 tuổi).c hi u h nh c a ông Bà hóm h nh c m bút phê vào đ n :ến chức ạm Quý Thích ủ khoa năm ỉnh ần !
Ng ười Nam laiï i ta thì ch ng đ ẳng lặng tờ ượ mấy nhà c đâu
" " thì ông C ng làm trâu thì làm Ừ " thì ông Cống làm trâu thì làm ố
Trang 9Bi t Bà Huy n dùng ch nghĩa đ l m mình, nh ng đã đến chức ện Vĩnh Thuận, gần ữ chức Cung Trung ển Tông ỡng mộ vô bờ nơi những khách yêu thơ ư ượ Lưu Nghịc nh s ư ở vậy cho đến hết đời nguy n, ông C ng vui v ra v ện Vĩnh Thuận, gần ốn con ẻ đẹp nơi những bài thơ của Nữ sĩ ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời
2 K o mai n a già ẻo mai nữa già ữa già
Cũng vào m t d p ông Huy n v ng nhà Có cô nguy n th Đào đ n công ội ị ện Vĩnh Thuận, gần ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ễn Lý ( ị ến chức
đười phườngng ki n cáo vì ch ng có v bé, nên b bê nhà c a, đ cô ph i phòng ện Vĩnh Thuận, gần ồ ợ Lưu Nghị ỏ cung vua để lập trại dạy ử nhân ển Tông ải đến chức không g i chi c Cô làm đ n xin ly d đ đi l y ch ng khác C m thông v i ốn con ến chức ! ị ển Tông ất sớm (43 tuổi) ồ ải đến chức ớm (43 tuổi)
n i kh tâm c a ngỗ thủ khoa năm ổi) ủ khoa năm ười phườngi ph n , bà Huy n phóng khoáng phê vào đ n :ụ là Nguyễn Lý ( ữ chức Cung Trung ện Vĩnh Thuận, gần !
Phó cho con Nguy n th Đào ễn phố ịch dương
N ước tới đèo Ngang bóng xế tà c trong leo l o c m sào đ i ai ẻ chốn chương đài, người lữ thứ ắc sang ợ mấy nhà
Ch r ng "Xuân b t tái lai " ữ thứ ằm chung với khói mây ất Bắc sang
Cho v ki m chút k o mai n a già ề viễn phố ế tà ẻ chốn chương đài, người lữ thứ ữ thứ
Sau người phườngi ch ng c a cô này ki n lên quan trên, nghe nói vì vi c này mà ôngồ ủ khoa năm ện Vĩnh Thuận, gần ện Vĩnh Thuận, gần Huy n Thanh Quan ph i m t ch c ện Vĩnh Thuận, gần ải đến chức ất sớm (43 tuổi) ứ 2), từng làm tri
Sâm c m là m t lo i chim quý Vì chúng ăn toàn c sen, c u và tôm tép ần ội ạm Quý Thích ủ khoa năm ủ khoa năm ất sớm (43 tuổi) ở vậy cho đến hết đời
đ m l y, ao h , nên ngần ần ồ ười phườngi ta tin r ng th t chúng r t b T th i Vua Lê ằm, hoà mình với đời sống của dân ; sau lại đem ị ất sớm (43 tuổi) ổi) ừng làm tri ời phường Chúa Tr nh, chúng đã len vào nh ng b a ti c c a Vua chúa hay nh ng nhà ị ữ chức Cung Trung ữ chức Cung Trung ện Vĩnh Thuận, gần ủ khoa năm ữ chức Cung Trung quy n quý kinh thành Chúng l i quý ch r t hi m, ch s ng vùng venề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ở vậy cho đến hết đời ạm Quý Thích ở vậy cho đến hết đời ỗ thủ khoa năm ất sớm (43 tuổi) ến chức ỉnh ốn con ở vậy cho đến hết đời
H Tây và r i rác thồ ải đến chức ở vậy cho đến hết đời ượ Lưu Nghịng du
Đ n đ i các vua nhà Nguy n, l Vua quy đ nh :"h ng năm, m i giáp ph i ến chức ời phường ễn Lý ( ện Vĩnh Thuận, gần ị ằm, hoà mình với đời sống của dân ; sau lại đem ỗ thủ khoa năm ải đến chức
n p năm chim sâm c m t b y l ng đ n m t cân, béo đ p, đ n cu i tháng ội ần ừng làm tri ải đến chức ạm Quý Thích ến chức ội ' ến chức ốn con
m t ph i n p cho đ s N u nhà nào không n p thì ph i ph t vào t i tr nội ải đến chức ội ủ khoa năm ốn con ến chức ội ải đến chức ạm Quý Thích ội ốn con
l vua, thi u m t con chim ph i ph t v :b c 10 nén, gà s ng thi n m t ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ội ải đến chức ạm Quý Thích ạm Quý Thích ạm Quý Thích ốn con ến chức ội
cũng kh n kh vì ti c "ti n " sâm c m, vì c ph i u đ cãi c v i dân các ốn con ổi) ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ần ứ 2), từng làm tri ải đến chức ẩm Thư lại ải đến chức ọc trò của danh sĩ ớm (43 tuổi) làng khác t i rình b t sâm c m trên đ a h t làng mình Th m chí ngay c ớm (43 tuổi) ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ần ị ạm Quý Thích ận, gần ải đến chức dân làng v i nhau, cũng gành gi t ch i r a nhau vì t ng mô đ t, vũng h , ớm (43 tuổi) ận, gần ử nhân ủ khoa năm ừng làm tri ất sớm (43 tuổi) ồ bãi sen, bãi u Nh t là các quan l i đ a phất sớm (43 tuổi) ất sớm (43 tuổi) ạm Quý Thích ị ư!ng nh Tri huy n Vĩnh Tư ện Vĩnh Thuận, gần ười phườngng, Quan Ph Ph ng Thiên, l i l i d ng l ti n c ng này mà b t dân làng ph i ủ khoa năm ụ là Nguyễn Lý ( ạm Quý Thích ợ Lưu Nghị ụ là Nguyễn Lý ( ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ốn con ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ải đến chức
n p thêm chim cho mình, l i roi v t, h ch sách đ đi u Lý trội ạm Quý Thích ọc trò của danh sĩ ạm Quý Thích ủ khoa năm ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ưở vậy cho đến hết đời.ng làng Nghi Tàm đã b đánh trăm roi vì l này, ông cũng là ngị ện Vĩnh Thuận, gần ười phườngi nghĩa khí, thư!ng dân làng, nhân chuy n này đã l n l i vào kinh, nh Bà Huy n Thanh Quan ện Vĩnh Thuận, gần ặt ội ời phường ện Vĩnh Thuận, gần dâng đ n lên Vua T Đ c, th a vi c xách nhi u c a quan trên và xin Vua ! ự Đức , bà đã ứ 2), từng làm tri ư ện Vĩnh Thuận, gần ễn Lý ( ủ khoa năm
b cho l ti n c ng Bà huy n c m đ ng trỏ cung vua để lập trại dạy ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ốn con ện Vĩnh Thuận, gần ải đến chức ội ướm (43 tuổi) ự Đức , bà đã c s can đ m làm vi c nghĩa ải đến chức ện Vĩnh Thuận, gần
c a th y Lý, l i thủ khoa năm ần ạm Quý Thích ư!ng dân làng kh n kh t đ i n sang đ i kia vì đi n l ốn con ổi) ừng làm tri ời phường ọc trò của danh sĩ ời phường ển Tông ện Vĩnh Thuận, gần
Trang 10này, nên bà đã nh n đ n, và nh m t bà Hoàng Phi đang đận, gần ! ời phường ội ượ Lưu Nghịc Vua s ng ái, ủ khoa năm
Vi c này đã thành công Vua ban chi u ch tha "l " c ng h ng năm cho dân ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ỉnh ện Vĩnh Thuận, gần ốn con ằm, hoà mình với đời sống của dân ; sau lại đem làng Và c làng Nghi Tàm đã ăn m ng ba ngày li n, h p nhau cùng ghi tên ải đến chức ừng làm tri ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ọc trò của danh sĩ
Bà Huy n Thanh Quan vào Ng c Ph ghi nh n công đ c c a nh ng ngện Vĩnh Thuận, gần ọc trò của danh sĩ ải đến chức ận, gần ứ 2), từng làm tri ủ khoa năm ữ chức Cung Trung ười phườngi
có công v i dân làng, cu n Ng c Ph mà ngay t trang đ u đã có tên c a ớm (43 tuổi) ốn con ọc trò của danh sĩ ải đến chức ừng làm tri ần ủ khoa năm Công chúa T Hoa ừng làm tri
Cũng có m t truy n thuy t khác cho r ng chính Bà Huy n đã giúp dân làng ội ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ến chức ằm, hoà mình với đời sống của dân ; sau lại đem ện Vĩnh Thuận, gần
vi t đ n xin mi n l "ti n" sâm c m lên Vua T Đ c, vì lúc này bà đã ngh ến chức ! ễn Lý ( ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ần ự Đức , bà đã ứ 2), từng làm tri ỉnh
h u và v trong làng Quan trên ra l nh đi u tra tìm ngư ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ở vậy cho đến hết đời ện Vĩnh Thuận, gần ề lại Nghi Tàm và ở vậy cho đến hết đời ười phườngi vi t đ n ến chức !
Nh ng ch t ngo i c a c Ph m quý Thích làm tri huy n Hoàn Long đư ắm, chúa Trịnh Sâm mở các hành cung Gần đó ạm Quý Thích ủ khoa năm ụ là Nguyễn Lý ( ạm Quý Thích ện Vĩnh Thuận, gần ư!ng
th i, vì kính n Bà Huy n và cũng nghĩ đ n quan h thân tình gi a hai nhà, ời phường ển Tông ện Vĩnh Thuận, gần ến chức ện Vĩnh Thuận, gần ữ chức Cung Trung nên đa õ m chuy n này đi ỉnh ện Vĩnh Thuận, gần
PH L C II : NH NG BÀI TH HAY Ụ LỤC I : NHỮNG GIAI THOẠI Ụ LỤC I : NHỮNG GIAI THOẠI Ữ SĨ KIỆT XUẤT CỦA DÒNG THƠ NÔM Ơ NÔM
QUA ĐÈO NGANG
B ước tới đèo Ngang bóng xế tà ớc tới đèo Ngang bóng xế tà c t i đèo Ngang bóng x tà ế tà
C cây chen lá đá chen hoa ỏ cây chen lá, đá chen hoa
Lom khom d ước tới đèo Ngang bóng xế tà i nuí ti u vài chú ề viễn phố
Lác đác bên sông ch mâý nhà ợ mấy nhà
Nh n ớc tới đèo Ngang bóng xế tà ước tới đèo Ngang bóng xế tà c đau lòng con qu c qu c ố ố
Th ươ gan cùng tuế nguyệt ng nhà m i mi ng cái gia gia ỏ cây chen lá, đá chen hoa ện Thanh Quan
D ng chân đ ng l i : tr i non n ừng, mục tử lại cô thôn ứ ại cô thôn ời Nam laiï ước tới đèo Ngang bóng xế tà c
M t m nh tình riêng ta v i ta ộc trời Nam laiï ảo ớc tới đèo Ngang bóng xế tà
THĂNG LONG HOÀI CỒ
T o hoá gây chi cu c hí tr ại cô thôn ộc trời Nam laiï ười Nam laiï ng
Đ n nay th m thoát m y tinh s ế tà ắc sang ất Bắc sang ươ gan cùng tuế nguyệt ng
L i x a xe ng a h n thu th o ố ư ựa hồn thu thảo ồn thu thảo ảo
N n cũ lâu đài bóng t ch d ề viễn phố ịch dương ươ gan cùng tuế nguyệt ng.
Đá v n tr gan cùng tu nguy t, ẫn trơ gan cùng tuế nguyệt ơ gan cùng tuế nguyệt ế tà ện Thanh Quan
N ước tới đèo Ngang bóng xế tà c còn cau m t v i tang th ặt với tang thương ớc tới đèo Ngang bóng xế tà ươ gan cùng tuế nguyệt ng
Nghìn năm g ươ gan cùng tuế nguyệt ng cũ soi kim c ổ lắng mà mau
C nh đ y, ng ảo ất Bắc sang ười Nam laiï i đây lu ng đo n tr ố ại cô thôn ười Nam laiï ng.
C NH CHI U HÔM ẢNH CHIỀU HÔM ỀU HÔM
Tr i chi u b ng l ng bóng hoàng hôn, ời Nam laiï ề viễn phố ảo ảo
Ti ng c đ a xa v ng tr ng đ n ế tà ố ư ẳng lặng tờ ố ồn thu thảo
Gác mái, ng ông v vi n ph ư ề viễn phố ễn phố ố