MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC

Các hình thức xuất hiện nhà nước điển hình: Nhà nước Aten ra đời từ sự phân chia g/c trong nội bộ xã hội thị tộc Nhà nước Roma ra đời sau sự thắng lợi của cách mạng của giới bình dân

Nội dung

I Nguồn gốc và sự ra đời của nhà nước

trong lịch sử

II Bản chất và chức năng của nhà nước

III Các kiểu nhà nước , hình thức nhà

nước

IV Bộ máy nhà nước

I Nguồn gốc và sự ra đời của nhà nước

trong lịch sử

1 Các quan điểm phi Mác xít về sự ra đời của nhà nước

2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin

về nguồn gốc và sự ra đời của nhà nước:

1 Các quan điểm phi Mác xít về sự ra đời của nhà nước

• Thuyết thần học

• Thuyết gia trưởng

• Thuyết khế ước xã hội

• Thuyết bạo lực

Thuyết thần học

- Thượng đế là người sắp đặt trật tự xã hội

- Nhà nước do thượng đế sáng tạo ra để bảo vệ trật tự chung

- Quyền lực của nhà nước (cũng là quyền lực của thượng đế) là vĩnh cửu

1 Các quan điểm phi Mác xít về sự ra đời của nhà nước (tt)

Thuyết thần học (tt)

tìm nguồn gốc của nhà nước

• Nhược điểm : Chống lại vua là chống lại trời:

Quyền lực là tối thượng bất khả xâm phạm  phải phục tùng giai cấp thống trị, thừa nhận bất bình đẳng trong xã hội

Triệt tiêu lại sự phản kháng, tinh thần cách mạng của nhân dân

1 Các quan điểm phi Mác xít về sự ra đời của nhà nước (tt)

Thuyết gia trưởng

• Nhà nước là kết quả phát triển của gia đình, là hình thức tổ chức tự nhiên của cuộc sống con người

• Quyền lực nhà vua là sự tiếp tục quyền lực của người gia trưởng

1 Các quan điểm phi Mác xít về sự ra đời của nhà nước (tt)

Thuyết khế ước xã hội (G Grotius, B Spinoza, T Hobber, J Locke, J.J Rousseau…)

Con người từ trạng thái tự nhiên (trước khi

có nhà nước) đã tự nguyện liên kết lại thành nhà nước trên cơ sở khế ước xã hội với những điều kiện và ràng buộc nhất định

1 Các quan điểm phi Mác xít về sự ra đời của nhà nước (tt)

• Thuyết khế ước xã hội (tt)

Ưu điểm :

- Là ý dân,  đánh giá là học thuyết dân chủ

- Mối quan hệ hợp đồng  có thay đổi, lập ra nhà nước mới

Khuyết điểm: vị trí của dân không bình đẳng

 khế ước được lập do buộc phải ký  khế ước cũng mang tính giả hiệu

1 Các quan điểm phi Mác xít về sự ra đời của nhà nước (tt)

Thuyết bạo lực

Nhà nước xuất hiện trực tiếp từ việc sử dụng bạo lực của thị tộc này đối với thị tộc khác

 nhà nước là kết quả của thị tộc chiến thắng lập ra để nô dịch kẻ chiến bại

1 Các quan điểm phi Mác xít về sự ra đời của nhà nước (tt)

2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin

về nguồn gốc và sự ra đời của nhà nước:

a Chế độ cộng sản nguyên thuỷ và tổ chức

thị tộc – bộ lạc

b Sự tan rã của chế độ cộng sản nguyên

thủy và sự ra đời của nhà nước

c Khái niệm và đặc điểm của nhà nước

a Chế độ cộng sản nguyên thuỷ và tổ chức thị tộc – bộ lạc

• Bầy người nguyên thuỷ

• Xã hội cộng sản nguyên thuỷ

– Cơ sở kinh tế

– Cơ sở xã hội

– Tổ chức đời sống xã hội

– Tổ chức quyền lực

• Cơ sở kinh tế :

– Sản xuất gắn liền với tiêu dùng

– Lao động sản xuất tập thể và quyền sở hữu

• Tổ chức đời sống xã hội

– Thị tộc: trên cơ sở huyết thống

– Bào tộc: trên cơ sở hôn nhân giữa các thị tộc

– Bộ lạc: trên cơ sở các bào tộc có mối quan hệ kinh tế

• Tù trưởng và thủ lĩnh quân sự

 Là người đứng đầu thị tộc, do hội đồng thị tộc bầu

ra

 Có kinh nghiệm, nhiều tuổi và uy tín

 Không có đặc quyền riêng

 Chịu sự kiểm tra của cộng đồng và có thể bị bãi miễn

a Chế độ cộng sản nguyên thuỷ và tổ chức thị tộc – bộ lạc (tt)

b Sự tan rã của chế độ cộng sản nguyên thuỷ

và sự ra đời của nhà nước

• Sự phát triển công cụ lao động, đặc biệt là sự xuất hiện công cụ kim loại dẫn đến sự xuất hiện phân công lao động xã hội

Chăn nuôi tách khỏi trồng trọt

Thủ công tách khỏi nông nghiệp

Buôn bán phát triển và thương nghiệp xuất hiện

• Sự phân công lao động dẫn đến:

Phân hóa tài sản diễn ra và chế độ tư hữu xhiện

Xã hội có sự phân chia thành các g/cấp

NHÀ NƯỚC XUẤT HiỆN

Nghiên cứu về nguồn gốc và sự ra đời

của nhà nước, Lênin đã chỉ rõ:

• “ Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được Bất cứ ở đâu, hễ lúc nào và chừng nào mà, về mặt khách quan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được, thì nhà nước xuất hiện Và ngược lại: sự tồn tại của nhà nước chứng tỏ rằng những mâu thuẫn giai cấp là không thể điều hòa được”

(trích Lênin toàn tập, tập 33, tr9)

Các hình thức xuất hiện nhà nước điển hình:

Nhà nước Aten ra đời từ sự phân chia g/c trong nội bộ xã hội thị tộc

Nhà nước Roma ra đời sau sự thắng lợi của cách mạng của giới bình dân chống lại giới quý tộc Roma

Nhà nước của người Giécmanh ra đời từ kết quả xâm lược, chinh phục các thị tộc khác

c Khái niệm và đặc điểm của nhà nước

- NN có một bộ máy hùng mạnh được tổ chức chặt chẽ và được trao những quyền năng đặc biệt

- NN phân chia lãnh thổ thành đơn vị hành chính và thực hiện quản lý dân cư theo lãnh thổ

- NN ban hành pháp luật và quản lý xã hội bằng pháp luật

- NN quy định các loại thuế và thu thuế

- NN có chủ quyền quốc gia

NN là một bộ máy quyền lực đặc

II Bản chất và chức năng của nhà nước

1 Bản chất của nhà nước

2 Chức năng của nhà nước

1 Bản chất của nhà nước

• Nhà nước mang bản chất giai cấp,

thể hiện trên 2 phương diện:

– Tính giai cấp

 NN là bộ máy cưỡng chế đặc biệt nằm

trong tay giai cấp thống trị, là công cụ sắc

bén để duy trì sự thống trị giai cấp

 NN là bộ máy bạo lực do gcấp thống trị tổ

chức ra để trấn áp các gcấp khác (NN là tổ

chức đặc biệt của quyền lực chính trị)

 Giai cấp thống trị thông qua nhà nước để

biến hệ tư tưởng của giai cấp mình thành

hệ tư tưởng thống trị toàn xã hội

Lênin khẳng định: “Nói một cách khác: nhà nước dưới chế

độ tư bản chủ nghĩa, nhà nước theo đúng nghĩa của nó, là một bộ máy trấn áp đặc biệt của giai cấp này đối với giai cấp khác, hơn nữa lại là của thiểu số đối với

đa số”

(trích Lênin toàn tập, tập 33, tr110)

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu Lễ mít tinh hữu nghị đoàn kết trong khuôn khổ chuyến thăm Cuba

Trích “Bài nói chuyện về Chủ nghĩa Xã hội

của Tổng Bí thư tại Cuba”

…Hệ thống quyền lực đó vẫn chủ yếu thuộc về thiểu số giàu có và phục vụ cho lợi ích của các tập đoàn tư bản lớn

Một bộ phận rất nhỏ, thậm chí là 1% dân số, nhưng lại chiếm giữ phần lớn của cải, tư liệu sản xuất, kiểm soát phần lớn nguồn tài chính, tri thức và các phương tiện thông tin đại chúng chủ yếu và do đó chi phối toàn xã hội

… Trong đời sống chính trị, một khi quyền lực của đồng tiền chi phối thì quyền lực của nhân dân sẽ bị lấn

át Vì vậy mà tại các nước tư bản phát triển, các cuộc bầu

cử được gọi là "tự do" dù có thể thay đổi chính phủ nhưng không thể thay đổi các thế lực thống trị; đằng sau hệ thống đa đảng trên thực tế vẫn là sự chuyên chế của các tập đoàn tư bản

Dù tốt hay xấu, các nhóm lợi ích kinh doanh đều giành được

ảnh hưởng quan trọng đối với chính quyền

• Hillary Clinton - Effrey Volk, Giám đốc toàn cầu của Citigroup và kinh doanh tín chấp: “Đây là con người dám chấp nhận các cuộc tráo đổi mà bà cho là cần thiết để

có được một chính sách lãnh đạo hợp lý”

• CEO của FedEx, ông Smith nhấn mạnh việc ủng hộ của ông đối với McCain phù hợp với quyền lợi của công ty

• Trên lãnh thổ của một Hợp chủng quốc, lẽ đương nhiên

sẽ luôn tồn tại nhiều nhóm lợi ích không thể tương đồng Mặt khác, giữa các nước, các tập đoàn kinh tế cũng luôn

có những cách nhìn nhận, những cách thức nhằm bảo

vệ lợi ích riêng và khác biệt của họ Đó chính là những thách thức không nhỏ đối với tính ổn định trong chính sách đa phương hiện nay của Tổng thống B Ô-ba-ma

• Tính xã hội

 Giải quyết những vấn đề trong đời sống xã hội, đảm bảo trât tự chung, sự ổn định và các giá trị chung của xã hội,

Chú ý: tính xã hội biểu hiện khác nhau trong những

kiểu nhà nước khác nhau, trong những giai đoạn khác nhau

1 Bản chất của nhà nước (tt)

2 Chức năng của nhà nước

• Có 2 chức năng:

– Chức năng đối nội

– Chức năng đối ngoại

• Các phương thức thực hiện chức năng của nhà nước

- Phương thức điều chỉnh: quy định quyền, nghĩa vụ,

trách nhiệm; tạo điều kiện và khuyến khích chủ thể chủ

động thực hiện và chế tài đối với trường hợp vi phạm

- Phương thức thuyết phục

- Phương thức cưỡng chế

- Phương thức thanh tra, kiểm tra để đánh giá, phát hiện

và kịp thời xử lý vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện chức năng

2 Chức năng của nhà nước

a Chức năng đối nội

• Chức năng chính trị

- Thiết lập thể chế quyền lực nhà nước

- Bảo vệ chủ quyền, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội,

- Trấn áp phần tử phản động, xâm phạm quyền tự do dân chủ và lợi ích hợp pháp của công dân

- Xác lập các nguyên tắc, quy định tạo cơ sở pháp lý cho việc quản lý các tổ chức và cá nhân khi tham gia vào các quan hệ chính trị

• Chức năng kinh tế

- Xác lập và bảo vệ chế độ kinh tế phù hợp bản chất kinh

tế và trình độ phá triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ: ban hành chính sách, kế hoạch về phát triển kinh tế của đất nước

- Tạo điều kiện cho các chủ thể kinh tế tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh

- Sử dụng các công cụ kinh tế để quản lý, giải quyết những vấn đề phát sinh trong lĩnh vực kinh tế…

2 Chức năng của nhà nước

a Chức năng đối nội

• Chức năng xã hội

Giải quyết mối quan hệ giữa xá nhân với cộng đồng: đề ra các chính sách, pháp luật và tạo điều kiện để giải quyết các vấn đề về văn hóa, giáo dục, y tế, lao động, việc làm …

2 Chức năng của nhà nước

a Chức năng đối nội

• Chức năng đảm bảo trật tự pháp luật và

pháp chế:

- Xây dựng và phát triển hệ thống pháp luật phù hợp với yêu cầu quản lý xã hội, đảm bảo các quyền, lợi ích của công dân…

- Tổ chức thực hiện và thành thành các thiết chế

để đảm bảo pháp luật được thực hiện …

2 Chức năng của nhà nước

a Chức năng đối nội

• Thiết lập và thực hiện các quan hệ hợp tác về các lĩnh vực với các quốc gia khác

• Phòng thủ đất nước

• Tham gia các quan hệ quốc tế vì lợi ích chung của cộng đồng như: bảo vệ môi trường, chống khủng bố…

2 Chức năng của nhà nước

a Chức năng đối ngoại

III Các kiểu nhà nước, hình thức nhà nước

1 K iểu nhà nước

2 Hình thức nhà nước

- Kiểu nhà nước phong kiến

- Kiểu nhà nước tư sản

- Kiểu nhà nước XHCN

2 Hình thức nhà nước

• Khái niệm: là cách thức tổ chức và

phương pháp thực hiện quyền lực nhà nước của giai cấp thống trị, bao gồm 3 yếu tố:

2 Hình thức nhà nước

a Hình thức chính thể

là cách thức tổ chức quyền lực nhà nước cao nhất

và mối quan hệ giữa các cơ quan đó

HÌNH THỨC CHÍNH THỂ NHÀ NƯỚC

CHÍNH THỂ QUÂN CHỦ

QUÂN CHỦ

TUYỆT ĐỐI

QUÂN CHỦ TƯƠNG ĐỐI

CHÍNH THỂ CỘNG HÒA

CỘNG HÒA QUÝ TỘC CỘNG HÒA DÂN CHỦ

2 Hình thức nhà nước

b Hình thức cấu trúc

• Khái niệm: là cách thức phân chia các đơn

vị hành chính lãnh thổ và mối quan hệ giữa chúng với cơ quan trung ương

• Có hai hình thức chủ yếu:

– Nhà nước liên bang

2 Hình thức nhà nước

c Chế độ chính trị

thủ đoạn mà cơ quan nhà nước sử dụng

để thực hiện quyền lực nhà nước

• Có 2 chế độ chính trị cơ bản:

Chế độ dân chủ

Chế độ phản dân chủ

IV Bộ máy nhà nước

1/ khái niệm bộ máy nhà nước

- Khái niệm

- Đặc điểm khác biệt với các tổ chức phi nhà

nước khác:

• Thành lập theo ý chí nhà nước, nhân danh nhà nước

thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước

• Mỗi CQ NN có địa vị pháp lý nhất định, có vị trí, vai trò nhất định; có cơ cấu tổ chức, phạm vi hoạt động và

những mối quan hệ tương tác với các CQNN khác

• Được trao quyền hạn nhất định (có giới hạn và hình

thức luật định)

IV Bộ máy nhà nước

2/ Cơ cấu BMNN

• Cơ quan lập pháp

• Cơ quan hành pháp

• Cơ quan tư pháp

3/ Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của BMNN:

- Nguyên tắc tối ưu hóa tổ chức và cấu trúc BMNN

- Nguyên tắc đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và hiệu quả

- Nguyên tắc đảm bảo tính chuyên nghiệp của công chức nhà nước, đề cao các tiêu chuẩn về đạo đức…

Elizabeth II là đương kim Nữ hoàng của 16 quốc gia độc lập thuộc

Khối Thịnh vượng chung Anh bao gồm:

Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland ,

Canada , Úc , New Zealand , Jamaica ,

Barbados , Bahamas ,

Grenada , Papua New Guinea , Quần đảo Solomon , Tuvalu ,

Saint Lucia , Saint Vincent và Grenadies ,

Antigua và Barbuda ,

Belize và Saint Kitts và Nevis

Chính phủ liên minh mới của Hy Lạp tuyên thệ tại Dinh Tổng thống,

Athens, ngày 11-11-2011

tiểu vương luân phiên

nhau qua hình thức bầu

chọn Ảnh: AP

Quốc huy nhà nước Malaysia

Thñ trëng c¸c c¬ quan ngang bé

BÇu, Phª chuÈn

Mô hình: cộng hoà đại nghị

Nh©n d©n bÇu

NghÞ viÖn

néi c¸c

Tæng thèng

bæ nhiÖm

KiÓm so¸t vµ c©n

b»ng

Mô hình: cộng hoà tổng thống

• Thủ tướng đứng đầu hành pháp nhưng có trách nhiệm thực thi chính sách của tổng thống, không thực hiện được chính sách, Thủ tướng và các bộ trưởng có thể bị quốc hội giải tán hoặc phải từ chức, tổng thống không chịu

Nhà nước đơn nhất và Nhà nước

Nhà nước liên bang

• Hiến pháp liên bang và hiến pháp bang

• 1 hệ thống cơ quan liên bang và hệ thống các

cơ quan từng bang

• Hệ thống pháp luật liên bang và từng bang

• Toà án liên bang và toà

án từng bang

Liên

-Được xây dựng dựa trên hiệp ước: hiệp ước

Maastricht (1992), Hiệp ước Lisbon (2007)

tác liên chính phủ và nguyên tắc nhất trí

-Hoạt động tư pháp, quyền cư trú, nhập cư, thị thực thực hiện trên cơ sở phối hợp

viên và các quyền kinh tế

theo bất kỳ nơi cư trú

-Cơ cấu tổ chức:

+ Hội đồng bộ trưởng (thượng viện)

+ Uỷ ban Châu âu (hành pháp)

+ Nghị viện Châu âu (hạ viện)

+Toà án châu âu

Hồng

• Dựa trên “Luật cơ bản của Đặc khu hành chính Hương Cảng của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa” do QH TQ ban hành

• Như cấp tỉnh nhưng có Luật riêng và luật Hồng kông không được trái luật

cơ bản Trong trường hợp khẩn cấp

áp dụng Luật của TQ

• Đảm bảo tính thống nhất đất nước trên nền tảng Hiến pháp Trung Quốc

• Đối ngoại và an ninh thuộc đặc quyền của Chính phủ Trung ương

Thành Vatican

“Vatican hiện là nước có chủ quyền nhỏ nhất thế giới, nhưng cũng là

một trong những quốc gia có quyền lực lớn nhất.”

• Thành phố Vatican là một

quốc gia độc lập theo hiệp

ước Lateran 11/2/1929 với

một cái bếp riêng để nấu súp

cho người nghèo

Thành Vatican (tt)

• Chính quyền Vatican

Hồng y, Nội các: Ban tòa thánh do giáo hoàng chỉ định

nhiệm chức vụ suốt đời

Thuỵ Sĩ canh giữ các lối vào thành phố Vatican để đảm bảo an ninh và bảo vệ giáo hoàng

Cộng hoà Hồi giáo

• Afghanistan

• Iran

• Pakistan

• Comoros

• United Arab Emirates (các

tiểu vương quốc Arập

s%E1%BB%91-danh-gia-v%E1%BB%81-s%E1%BB%B1-ki%E1%BB%87n-barack-obama-

http://vanngocthanh.wordpress.com/2011/12/03/di%E1%BB%83m-l%E1%BA%A1i-m%E1%BB%99t-d%E1%BA%AFc-c%E1%BB%AD-t%E1%BB%95ng-th%E1%BB%91ng-mi/

• Cuộc tranh cử Tổng thống Mỹ đã đạt tới phí tổn cao nhất trong lịch sử của Hoa Kỳ Số 64,5%, con số cao nhất kể từ năm 1908 (65,7%) cử tri

đi bầu Có 136,6 triệu cử tri và chi phí trung bình cho mỗi cử tri là 8 USD Mỹ, có nghĩa cuộc bầu

cử Tổng thống Mỹ năm 2008 tốn 1,88 tỷ USD