MụC TIêU CầN ĐạT Giúp HS: - Hiểu đợc giá trị t tởng của truyện ngắn “Ngời trong bao”: phê phán sâu sắc lối sống trong bao hèn nhát, cá nhân, ích kỉ và hủ lậu của một bộ phận trí thức Ng
Trang 1Ngời trong bao
Sê-khốp
A MụC TIêU CầN ĐạT
Giúp HS:
- Hiểu đợc giá trị t tởng của truyện ngắn “Ngời trong bao”: phê phán sâu sắc lối sống trong bao hèn nhát, cá nhân, ích kỉ và hủ lậu của một bộ phận trí thức Nga cuối thế kỉ XIX, qua hình tợng nhân vật Ngời trong bao của Bêlicốp
- Hiểu đợc nghệ thuật xây dựng hình tợng nhân vật điển hình, sáng tạo biểu tợng, cách kể chuyện độc đáo; giọng điệu vừa mỉa mai châm biếm vừa trầm buồn Củng cố kĩ năng phân tích nhân vật và khái quát chủ đề của truyện
- Có thái độ căm ghét và đấu tranh với lối sống thu mình trong bao: háo danh, xu nịnh, giáo điều, sợ hãi, hèn hạ trớc quyền lực Từ đó, góp phần xây dựng đạo đức và lối sống trung thực, tự tin, lành mạnh, chan hoà với mọi ngời vì lí tởng cao đẹp
B PHơNG TIệN THựC HIệN
SGK, SGV, Giáo án, Tài liệu tham khảo, hình ảnh (nếu có)
C CáCH THứC TIếN HàNH
GV sử dụng hệ thống câu hỏi dẫn dắt HS cắt nghĩa, phân tích, bình luận chi tiết, hình ảnh, nhân vật, lời văn, chủ đề t tởng… của tác phẩm của tác phẩm
D TIếN TRìNH LêN LớP
1 ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài mới
GV giới thiệu ngắn gọn những
đặc sắc của văn học Nga TK XIX
và nhà văn Sêkhốp
HS tóm tắt tác phẩm
HS thảo luận, tìm hiểu bố cục
truyện (có thể có những cách chia
bố cục khác nhau)
GV hớng dẫn HS đọc một số
đoạn tiêu biểu (giọng đọc chậm,
hơi buồn, thoáng chút mỉa mai,
châm biếm Chú ý thay đổi giọng
đọc trong những đoạn đối thoại)
GV có thể cho HS thảo luận
theo nhóm
- Nhóm 1: Tái hiện chân dung
ngoại hình của Bêlicốp? Nhận xét
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả: SGK
- Sêkhốp là một trong những đại biểu lớn cuối cùng của CNHT Nga
- Là nhà cách tân thiên tài trong lĩnh vực truyện ngắn và kịch nói
- Tác phẩm của Sêkhốp đã nghiêm khắc lên án chế độ xã hội bất công, thói cờng bạo và cuộc sống ăn hại của những tầng lớp cầm quyền Nga đơng thời; phê phán sự bất lực của giới trí thức và sự sa đoạ về tinh thần của một bộ phận trong
số họ; đồng thời biểu hiện sâu sắc sự đồng cảm, trân trọng
đối với ngời lao động nghèo; tình yêu thắm thiết và niềm tin mạnh mẽ vào tơng lai của nhân dân Nga, đất nớc Nga
2 Tác phẩm
a Xuất xứ: Ngời trong bao (1898) là một trong ba
truyện ngắn (Khóm phúc bồn tử, Một chuyện tình yêu) có
chung chủ đề phê phán lối sống tầm thờng, dung tục tiẻu t sản, lối sống của một kiểu ngời, một bộ phận trí thức trong xã hội Nga những năm cuối thế kỉ XIX
b Tóm tắt
c Bố cục: 3 phần
- Mở truyện: Cuộc trò chuyện giữa hai ngời bạn – Ivan Ivanứt và thầy giáo Burơkin
- Thân truyện: Cuộc đời và tính cách Bêlicôp
- Kết truyện: Nhận xét của bác sĩ thú y – ngời nghe chuyện
II Đọc – hiểu
1 Nhân vật Bêlicốp
* Ngoại hình:
- Gơng mặt nhợt nhạt, nhỏ bé, choắt lại nh mặt chồn
Trang 2- Nhóm 2: làm rõ tính cách, lối
sống của Bêlicốp
+ Chọn một vài chi tiết tiêu biểu
miêu tả tính cách Bêlicốp?
+ Tìm câu văn khái quát tính
cách Bêlicốp?
+ Bản thân Bêlicốp nhìn nhận
nh thế nào về lối sống của mình ?
Bêlicốp có biết thái độ, suy nghĩ
của mọi ngời về mình không ?
Điều đó làm y trở nên nh thế nào?
Vì sao Bêlicốp chết ? Em có
nhận xét gì về cái chết của
Bêlicôp? ý nghĩa chi tiết cái chết
của Bêlicốp?
Qua những chi tiết đã tìm hiểu,
em hãy nhận xét về nhân vật
Bêlicốp? Kiểu ngời Bêlicốp, lối
sống Bêlicôp đợc gọi là gì?
Lối sống và con ngời Bêlicôp đã
ảnh hởng đến tinh thần và hoạt
động của mọi ngời ra sao?
Thái độ xử sự của mọi ngời đối
với y khi y còn sống? Điều đó có
làm thay đổi Bêlicôp hay không?
Giải thích thái độ, tình cảm của
mọi ngời đối với Bêlicốp khi y đã
qua đời Tình cảm và thái độ ấy
nói lên điều gì?
Sau khi Bêlicôp chết, tính cách
ấy đã chấm dứt vĩnh viễn cha? Vì
sao nh thế? Qua đó, tác giả muốn
nói lên điều gì ?
- Cách ăn mặc phục sức: giày, ủng, kính, ô… của tác phẩm tất cả
đều để trong bao, mang bao, cho vào bao Khác ngời, kì dị
* Tính cách, lối sống
- ý nghĩ cũng cố giấu trong bao, không bao giờ dám có ý kiến riêng về bất
cứ một vấn đề nhỏ, lớn nào
Khát vọng mãnh liệt, kì dị: thu mình vào trong vỏ, tạo cho mình một thứ bao có thể ngăn cách, bảo vệ mọi ảnh h-ởng, tác động của cuộc sống con ngời >< mọi ngời trong tr-ờng học, trong môi trtr-ờng xã hội
- Nhút nhát, ghê sợ hiện tại nhng lại ngợi ca, tôn sùng quá khứ (say mê tiếng Hi Lạp cổ)
- Thích sống theo những thông t, chỉ thị một cách máy móc, giáo điều, rập khuôn nh cái máy vô hồn… của tác phẩm (buồng ngủ, quan hệ với bạn đồng nghiệp, tình yêu muộn mằn với Varenca… của tác phẩm.)
- Cô độc, luôn luôn lo lắng, sợ hãi, sợ tất cả - sợ nhỡ lại“
xảy ra chuyện gì ”
Con ngời hèn nhát, cổ lỗ, kì quái
- Bản thân lại luôn luôn thoả mãn, luôn hài lòng, tự tin với lối sống của mình (xem đó mới là sống, mới là ngời có trách nhiệm, là công dân tốt của nhà nớc, là viên chức mẫn cán với cấp trên Đó là lẽ sống, lối sống, triết lí sống tự nhiên của y.
y ngạc nhiên và không thể chịu đợc cách sống của chị em Varenca, y ngạc nhiên đến hốt hoảng vì có ngời vẽ tranh châm biếm chế giễu tình yêu đầu của y, y không hiểu vì sao cái anh chàng Côvalencô lại có thể đối xử thô bạo, bất nhã để đáp lại thịnh tình của y … của tác phẩm )
- Bêlicôp tự nguyện, tự giác tuân thủ nghiêm túc và th-ờng xuyên “lối sống trong bao” đó Y không hề biết và không thể biết suy nghĩ, thái độ ghê sợ, khinh ghét, chế giễu,… của tác phẩm của mọi ngời đối với y Đó chính là cái làm cho y trở nên kì quái nhất, cô độc nhất
- Bêlicôp chết Cái chết bất ngờ nhng tất yếu (về mặt logic) + Biện pháp nghệ thuật Sêkhôp dùng để đẩy tính cách nhân vật lên đỉnh cao, Bêlicôp cuối cùng đã tìm cho mình đợc cái bao tốt nhất, bền vững nhất – nằm vĩnh viễn trong quan tài
Bêlicôp điển hình cho một kiểu ngời, một hiện tợng xã hội đã và đang tồn tại trong cuộc sống của một bộ phận trí thức Nga: hèn nhát, cổ hủ, máy móc, giáo điều đó là
kiểu ngời trong bao, lối sống trong bao.
2 ảnh hởng của lối sống và con ngời Bêlicôp đến mọi ngời và thái độ của mọi ngời đến Bêlicôp
- Lối sống và con ngời Bêlicôp đã ảnh hởng mạnh mẽ và dai dẳng đến lối sống và tinh thần của anh chị em trong tr-ờng nơi y làm việc, trong cả thành phố nơi y sống
- Khi Bêlicốp còn sống: mọi ngời ghét, sợ y, tránh xa y
Có ngời muôn thay đổi y bằng cách gán với Varenca, có ngời khinh ghét ra mặt, mắng thẳng vào mặt, gây gổ với y,
đẩy y ngã lăn xuống cầu thang,… của tác phẩm Kết quả: không thể thay đổi, biến đổi tính cách, cách sống cuả Bêlicôp mà ngợc lại còn luôn bị tính cách và lối sống ấy đầu độc, làm cho sợ hãi, ám ảnh tinh thần mọi ngời suốt 15 năm trời, cho đến tận khi y chết
- Sau khi Bêlicôp chết, mọi ngời nhẹ nhõm, nhng sau đó cuộc sống nặng nề lại trở lại Tính cách ấy lại tiếp tục xuất
Trang 3Nêu những đặc sắc về mặt nghệ
thuật của tác phẩm?
Rút ra chủ đề t tởng của tác
phẩm?
GV hớng dẫn HS thảo luận về ý
nghĩa thời sự của truyện ngắn Ngời
trong bao
Thử chỉ ra những biến thể của
kiểu ngời trong bao, lối sống trong
bao mà bản thân đợc biết hoặc đợc
chứng kiến ?
HS đọc ghi nhớ SGK
GV hớng dẫn HS luyện tập
hiện và gây ảnh hởng nặng nề đến cuộc sống hiện tại và
t-ơng lai của cả dân thành phố
Qua đó, tác giả khái quát ảnh hởng, tác động dai dẳng, nặng nề của kiểu ngời Bêlicốp, lối sống Bêlicôp đã
ám ảnh, đầu độc bầu không khí trong lành của văn hoá, đạo
đức và tiến bộ xã hội nớc Nga đơng thời Y chính là con đẻ,
là hệ quả của chế độ phong kiến chuyên chế đang phát triển mạnh trên con đờng t bản hoá ở nớc Nga cuối TK XIX. Hiện t-ợng, lối sống, kiểu ngời Bêlicôp còn sống lâu dài nh một hiện tợng xã hội mang tính phổ biến rộng rãi, mang tính qui luật trong lịch sử phát triển của xã hội loài ngời Tính cách, lối sống và kiểu ngời ấy chỉ có thể chấm dứt, hoặc thay đổi tận gốc cùng với cả xã hội với một cuộc cách mạng xã hội
III Tổng kết
1 Những đặc sắc nghệ thuật
- Chọn ngôi kể: nhân vật kể chuyện (Burơkin - xng tôi),
ngời kể chuyện (tác giả - ngôi thứ ba) Vừa đảm bảo tính khách quan vừa thể hiện tính chủ quan, gây cảm giác gần gũi, chân thật
- Cốt truyện: lồng
Truyện kể của tác giả về hai ngời đi săn về muộn
Truyện kể của Burơkin về Bêlicôp
- Giọng kể: mỉa mai, châm biếm mà trầm tĩnh, chậm
buồn, bề ngoài có vẻ khách quan, bình thản nhng giấu bên trong sự bức xúc, trăn trở mạnh mẽ, sâu sắc
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình với tính cách
kì quá mà vẫn chân thực, có ý nghĩa tiêu biểu
- Đối lập giữa các kiểu ngời, các tính cách và lối sống
trái ngợc
- Nghệ thuật xây dựng biểu tợng: hình ảnh (cái bao) và
lời nói (sợ nhỡ lại xảy ra chuyện gì) vừa có ý nghĩa cụ thể vừa có ý nghĩa biểu trng (chi tiết cái chết của Bêlicôp)
- Kết thúc truyện bằng cách trực tiếp phát biểu chủ đề
qua một câu cảm gây ấn tợng mạnh với ngời đọc
2 Nội dung
- Tác phẩm lên án, phê phán mạnh mẽ kiểu ngời trong bao, lối sống trong bao và tác hại của nó đối với hiện tại và tơng lai của nớc Nga
- Tác phẩm bức thiết cảnh báo và kêu gọi mọi ngời cần phải thay đổi cuộc sống, cách sống, không thể sống tầm th-ờng, hèn nhát, ích kỉ, vô vị và hủ lậu mãi nh thế!
- Ng“ ời trong bao” có ý nghĩa thời sự rộng rãi và sâu sắc
với đơng thời ở nớc Nga và có ý nghĩa toàn thế giới, lâu dài
đến tận ngày nay (Khi nào xã hội loài ngời trở nên trong sách, lành mạnh và tự do, khi mỗi cá nhân ý thức đợc mục
đích và cách sống của mình thống nhất với các chuẩn mực văn hoá, đạo đức của cộng đồng hiện đại… của tác phẩm thì “lối sống trong bao” mới triệt để chấm dứt, kiểu “ngời trong bao” mới không còn lí do tồn tại)
* Ghi nhớ : SGK
III Luyện tập
1 Kể sáng tạo truyện bằng cách nhập vai nhân vật
Bêlicôp – xng tôi (mình), (kể cả sau khi chết)
2 Viết đoạn kết khác cho truyện, đảm bảo thể hiện rõ
chủ đề t tởng của tác phẩm
3 Nhan đề truyện là sáng tạo độc đáo của tác giả,
không nên và không thể thay
4 Thành ngữ VN: Co vòi rụt cổ, Rùa rụt cổ, Con ốc
nằm co, Rắn mồng năm, Nhát nh thỏ đế…
3 Hớng dẫn học sinh tự học : Viết một đoạn văn nói về ý nghĩa thời sự của truyện ngắn
Ngời trong bao.
4 Dặn dò: Chuẩn bị bài Thao tác lập luận bình luận.
