Đương sự trong vụ án dân sự

Cơ chế đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự trong vụ án dân sự .... Chương 2: NỘI DUNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ ĐƯƠNG SỰ TRONG

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐÀO THU HẢI YẾN

ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐÀO THU HẢI YẾN

ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

Chuyên ngành : Luật Dân sự và Tố tụng dân sự

Mã số : 60 38 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS LÊ THU HÀ

Hà Nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và trích dẫn trong Luận văn là chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Hà Nội, ngày 01 tháng 12 năm 2015

Tác giả luận văn

ĐÀO THU HẢI YẾN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 8

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN

DÂN SỰ Error! Bookmark not defined 1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN

SỰ Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not defined

1.1.2 Đặc điểm của đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not

defined

1.2 CƠ SỞ XÁC ĐỊNH TƯ CÁCH ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

Error! Bookmark not defined

1.3 ĐIỀU KIỆN TRỞ THÀNH ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

Error! Bookmark not defined 1.3.1 Điều kiện trở thành nguyên đơn Error! Bookmark not defined 1.3.2 Điều kiện trở thành bị đơn Error! Bookmark not defined 1.3.3 Điều kiện trở thành người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Error! Bookmark not defined

1.4 VIỆC GHI NHẬN QUYỀN, NGHĨA VỤ TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ

VÀ CƠ CHẾ ĐẢM BẢO THỰC HIỆN Error! Bookmark not defined

1.4.1 Cơ sở của việc ghi nhận quyền và nghĩa vụ của đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not defined 1.4.2 Cơ chế đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: NỘI DUNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG

DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN

SỰ Error! Bookmark not defined 2.1 CÁC QUY ĐỊNH VỀ NĂNG LỰC CHỦ THỂ CỦA ĐƯƠNG SỰ

TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ Error! Bookmark not defined

2.1.1 Năng lực pháp luật tố tụng dân sự Error! Bookmark not defined 2.1.2 Năng lực hành vi tố tụng dân sự Error! Bookmark not defined

2.2 QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ Error! Bookmark not defined 2.2.1 Quyền và nghĩa vụ chung của đương sự Error! Bookmark not defined 2.2.2 Các quyền, nghĩa vụ khác của đương sự Error! Bookmark not defined 2.2.3 Quyền và nghĩa vụ của từng đương sự Error! Bookmark not defined 2.3 VIỆC THỪA KẾ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG

SỰ Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ HOÀN

THIỆN KHUNG PHÁP LÝ VỀ ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

Error! Bookmark not defined

3.1 THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ ĐƯƠNG

SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ Error! Bookmark not defined 3.1.1 Vướng mắc, sai sót của Tòa án trong việc bảo đảm thực hiện các quyền

tố tụng của đương sự Error! Bookmark not defined 3.1.2 Vướng mắc, sai sót của Tòa án trong việc xác định năng lực hành vi tố tụng dân sự của đương sự Error! Bookmark not defined 3.1.3 Vướng mắc, sai sót của Tòa án trong việc xác định sai hoặc bỏ sót

đương sự Error! Bookmark not defined

3.1.4 Thực tiễn đương sự thực hiện các quyền và nghĩa vụ trong vụ án dân sự

Error! Bookmark not defined

3.1.5 Những bất cập của quy định pháp luật về đương sự trong vụ án dân sự

Error! Bookmark not defined

3.2 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN KHUNG PHÁP LÝ VỀ ĐƯƠNG

SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ Error! Bookmark not defined 3.2.1 Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng dân sự về

đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not defined

3.2.2 Về kỹ năng, nghiệp vụ của Thẩm phán Error! Bookmark not defined 3.2.3 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật tố tụng dân sự nhằm nâng cao ý thức pháp luật trong nhân dân Error! Bookmark not

defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

XHCN : xã hội chủ nghĩa

BLTTDS: bộ luật tố tụng dân sự

LSĐBS : luật sửa đổi bổ sung

VADS: vụ án dân sự

PLTTGQCVAKT: pháp lệnh thủ tục giải quyết vụ án kinh tế

PLTTGQCTCLĐ: pháp lệnh thủ tục giải quyết tranh chấp lao động TANDTC : tòa án nhân dân tối cao

TCCB : tổ chức cán bộ

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Để thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN); bảo đảm và tôn trọng quyền dân chủ, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức và công dân thông qua các hoạt động và xây dựng lập pháp cũng như nâng cao chất lượng hoạt động và đề cao trách nhiệm của các

cơ quan tư pháp, Nhà nước ta đã và đang có những hoạt động tích cực trong công cuộc cải cách tư pháp Điều này được thể hiện thông qua việc Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác

tư pháp đã được tổ chức thực hiện với quyết tâm cao, đạt được nhiều kết quả Tiếp đó Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24-5-2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02-6-2005 của

Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 liên tục được triển khai thực hiện Về kết quả tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW,

Bộ Chính trị cũng đã có Kết luận số 92-KL/TW ngày 12-3-2014

Vấn đề quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể ngày càng được chú trọng trong xu hướng hội nhập hiện nay Thực tế, từ trước đến nay Nhà nước

ta đã ban hành nhiều văn bản pháp luật nhằm tạo điều kiện cho các chủ thể thực hiện tốt nhất các quyền và lợi ích hợp pháp của mình Tuy nhiên, song song với sự phát triển của nền kinh tế, những biến đổi hàng ngày, hàng giờ của xã hội, các văn bản pháp luật được ban hành đã bộc lộ nhiều bất cập, chưa đáp ứng kịp thời những yêu cầu của xã hội trong thời kỳ mới

Đương sự trong vụ án dân sự (VADS) là một trong những chủ thể đặc biệt quan trọng trong quá trình Tòa án giải quyết VADS, nếu không có đương sự thì không có VADS Để bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ

quan, tổ chức trong các quan hệ dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh - thương mại, lao động; đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế khu vực và trên thế giới; trên cơ sở

kế thừa, phát triển và pháp điển hóa những quy định của các văn bản pháp luật tố tụng dân sự (TTDS) trước đây, Bộ luật tố tụng dân sự (BLTTDS) đã được Quốc hội khóa XI kỳ họp thứ năm thông qua ngày 15-6-2004 Trong đó, đương sự được quy định tại Mục 1 Chương VI (từ Điều 56 đến Điều 62) và tại Chương

XX (từ Điều 313 đến Điều 314, Điều 316, 317) Luật sửa đổi, bổ sung (LSĐBS) BLTTDS cũng đã bổ sung những quy định về đương sự Quyền và nghĩa vụ của đương sự được quy định từ Điều 58 đến Điều 61 Chương VI Phần thứ nhất

"Những quy định chung" của BLTTDS và được sửa đổi, bổ sung tại các mục từ khoản 13 đến khoản 16 của Điều 1 LSĐBS BLTTDS Về cơ bản, LSĐBS BLTTDS sửa đổi, bổ sung quy định về quyền và nghĩa vụ của đương sự theo hướng bảo đảm hơn nữa quyền tranh luận của các đương sự nói riêng và quyền, lợi ích của đương sự nói chung; đồng thời sửa đổi, bổ sung một cách khoa học, chính xác, rõ nghĩa hơn Một số ví dụ về quyền và nghĩa vụ của đương sự được sửa đổi, bổ sung tại LSĐBS BLTTDS: Bổ sung quyền giữ nguyên, thay đổi, bổ sung hoặc rút yêu cầu theo quy định của BLTTDS; bổ sung quyền đề nghị Tòa

án đưa người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng; sửa đổi, bổ sung quyền "Đề xuất với Tòa án những vấn đề cần hỏi người khác, được đối chất với nhau hoặc nhân chứng" thành quyền "Đưa ra câu hỏi với người khác về vấn đề liên quan đến vụ án khi được phép của Tòa án hoặc đề xuất với Tòa án những vấn đề cần hỏi người khác; được đối chất với nhau hoặc những người làm chứng"; bổ sung quyền đề nghị Tòa án tạm đình chỉ giải quyết vụ án … LSĐBS BLTTDS đã khắc phục được phần nào những hạn chế, bất cập của các quy định

về đương sự trong các văn bản pháp luật trước đó nhưng vẫn chưa đầy đủ, thiếu

cụ thể, còn mâu thuẫn Sau hơn 10 năm thực hiện, BLTTDS hiện hành mặc

khai, tạo điều kiện cho đương sự thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình nhưng vẫn còn bộc lộ những hạn chế, bất cập, có những quy định chưa phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và một số luật mới ban hành Vì vậy, việc xây dựng dự thảo BLTTDS (sửa đổi) là cần thiết Trong thời gian qua các ý kiến đóng góp cho dự thảo BLTTDS (sửa đổi) đã phần nào thể hiện được chủ trương, đường lối chính sách của Đảng về cải cách tư pháp, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp nhằm đảm bảo sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật, tăng cường tranh tụng, bảo đảm tính công khai, dân chủ, công bằng, tạo thuận lợi cho các đương sự tham gia VADS thực hiện các quyền và nghĩa vụ trong quá trình tố tụng, bảo vệ được quyền và lợi ích chính đáng của mình

Bên cạnh đó, trong thực tế các đương sự gặp rất nhiều khó khăn và lúng túng khi tham gia tố tụng và thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng của mình.Việc các Tòa án xác định thiếu chính xác thành phần và tư cách của đương sự đã ảnh hưởng đến việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự khi tham gia VADS

Trước thực trạng trên, việc tìm hiểu đương sự trong VADS là vấn đề

có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng Việc tìm hiểu đương sự trong VADS giúp nhìn nhận bao quát, trọn vẹn hơn về đương sự trong VADS, tạo cơ sở trong việc xác định thành phần, tư cách, quyền và nghĩa vụ của đương sự, hỗ trợ cho quá trình giải quyết VADS, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự

Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài "Đương sự trong vụ án dân sự"

làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thực tế có nhiều công trình nghiên cứu khoa học pháp lý đã được công bố có đề cập đến vấn đề đương sự trong VADS Cụ thể là một số công trình sau đây:

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban biên tập Tạp chí Tòa án nhân dân (2011), "Trao đổi về bài "Về yêu

cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan", Tòa án nhân dân, (23), tr 20-22

2 Lê Thị Thanh Bình (2010), "Về thời hạn yêu cầu phản tố của bị đơn trong

Bộ luật tố tụng dân sự", Tòa án nhân dân, (23), tr.19-23

3 Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp trong thời gian tới, Hà Nội

4 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội

5 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội

6 Nguyễn Viết Giang (2006), "Về "Thay đổi địa vị tố tụng" của đương sự

tại phiên tòa", Tòa án nhân dân, (3), tr 23-24

7 Nguyễn Thị Hạnh (2006), "Về quyền đại diện của bố, mẹ cho người con

bị mất năng lực hành vi dân sự khởi kiện xin ly hôn", Tòa án nhân dân,

(11), tr 28-31

8 Nguyễn Thị Hạnh (2011), "Thời hạn bị đơn có quyền yêu cầu phản tố

trong tố tụng dân sự", Tòa án nhân dân, (2), tr 20-39

9 Nguyễn Thị Hạnh (2011), "Một số vấn đề về người đại diện theo pháp

luật của đương sự trong tố tụng dân sự", Tòa án nhân dân, (3), tr 34-40

10 Học viện Tư pháp (2007), Giáo trình Luật tố tụng dân sự, Nxb Công an

nhân dân, Hà Nội

11 Nguyễn Ngọc Khánh (2005), Bộ luật tố tụng dân sự Liên bang Nga, Nxb

12 Nhà pháp luật Việt - Pháp (1998), Bộ luật tố tụng dân sự của nước Cộng hòa Pháp, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

13 Nguyễn Thái Phúc (2005), "Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong

Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004", Nhà nước và pháp luật, (10), Hà Nội

14 Quốc hội (1992), Hiến pháp, Hà Nội

15 Quốc hội (2001), Hiến pháp (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội

16 Quốc hội (2002), Luật tổ chức Tòa án nhân dân, Hà Nội

17 Quốc hội (2004), Bộ luật tố tụng dân sự, Hà Nội

18 Quốc hội (2011), Bộ luật tố tụng dân sự (sửa đổi, bổ sung), Hà Nội

19 Quốc hội (2013), Hiến pháp, Hà Nội

20 Quốc hội (2014), Luật hôn nhân và gia đình, Hà Nội

21 Quốc hội (2014), Luật tổ chức Tòa án nhân dân, Hà Nội

22 Phan Hữu Thư (2001), Xây dựng Bộ luật tố tụng dân sự những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

23 Phan Hữu Thư (2004), Tiến tới xây dựng Bộ luật tố tụng dân sự của thời

kỳ đổi mới, Nxb Tư pháp, Hà Nội

24 Tòa án nhân dân tối cao (2012), Nghị quyết số 03/2012/NQ-HĐTP ngày 03/12/2012 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định trong Phần thứ nhất "Những quy định chung" của Bộ luật tố tụng dân sự đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật tố tụng dân sự, Hà Nội

25 Tòa án nhân dân tối cao (2012), Nghị quyết số 05/2012/NQ-HĐTP ngày 03/12/2012 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định trong Phần thứ hai "Thủ tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp sơ thẩm" của Bộ luật tố tụng dân sự đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật tố tụng dân sự, Hà Nội

26 Tòa án nhân dân tối cao (2012), Nghị quyết số 06/2012/NQ-HĐTP ngày

thi hành một số quy định trong Phần thứ ba "Thủ tục giải quyết vụ án tại Tòa án cấp phúc thẩm" của Bộ luật tố tụng dân sự đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật tố tụng dân sự,

Hà Nội

27 Tòa dân sự - Tòa án nhân dân tối cao (2012), Tham luận về những vấn đề cần rút kinh nghiệm trong công tác xét xử sơ thẩm và phúc thẩm các vụ

án dân sự qua công tác giám đốc thẩm, Hà Nội

28 Tòa dân sự - Tòa án nhân dân tối cao (2013), Tham luận một số vấn đề cần rút kinh nghiệm trong công tác xét xử sơ thẩm và phúc thẩm các vụ

án dân sự qua công tác giám đốc thẩm, tái thẩm, Hà Nội

29 Tòa dân sự - Tòa án nhân dân tối cao (2014), Tham luận một số vấn đề cần rút kinh nghiệm trong việc giải quyết các vụ việc dân sự và kiến nghị,

Hà Nội

30 Tòa dân sự - Tòa án nhân dân tối cao (2015), Tham luận về thực tiễn công tác giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm về dân sự và một số đề xuất, kiến nghị, Hà Nội

31 Trần Văn Trung (2011), "Một số bất cập và vướng mắc của Bộ luật tố tụng

dân sự chưa được hướng dẫn thi hành", Tòa án nhân dân, (4), tr.14-16

32 Trường Cán bộ tòa án - Tòa án nhân dân tối cao (2011), Tài liệu tập huấn Luật sửa đổi bổ sung mộ số điều của Bộ luật tố tụng dân sự, Hà Nội

33 Trường Đại học Luật Hà Nội (1999), Từ điển Luật học, Nxb Từ điển Bách

Khoa, Hà Nội

34 Trường Đại học Luật Hà Nội (2011), Giáo trình Luật tố tụng dân sự, Nxb

Công an nhân dân, Hà Nội

35 Trần Anh Tuấn (2008), "Quyền khởi kiện và việc xác định tư cách tham

gia tố tụng", Tòa án nhân dân, (23), tr 11-20

36 Ủy ban Thường vụ Quốc hội (1989), Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ