Đương sự trong vụ án dân sự

Chương 2: NỘI DUNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ .... Để bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chứ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐÀO THU HẢI YẾN

ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐÀO THU HẢI YẾN

ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

Chuyên ngành : Luật Dân sự và Tố tụng dân sự

Mã số : 60 38 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS LÊ THU HÀ

Hà Nội – 2015

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN

DÂN SỰ Error! Bookmark not defined 1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN

SỰ Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not defined

1.1.2 Đặc điểm của đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not

defined

1.2 CƠ SỞ XÁC ĐỊNH TƯ CÁCH ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

Error! Bookmark not defined

1.3 ĐIỀU KIỆN TRỞ THÀNH ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

Error! Bookmark not defined 1.3.1 Điều kiện trở thành nguyên đơn Error! Bookmark not defined 1.3.2 Điều kiện trở thành bị đơn Error! Bookmark not defined 1.3.3 Điều kiện trở thành người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Error! Bookmark not defined

1.4 VIỆC GHI NHẬN QUYỀN, NGHĨA VỤ TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ

VÀ CƠ CHẾ ĐẢM BẢO THỰC HIỆN Error! Bookmark not defined

1.4.1 Cơ sở của việc ghi nhận quyền và nghĩa vụ của đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not defined 1.4.2 Cơ chế đảm bảo thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng của đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: NỘI DUNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG

DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN

SỰ Error! Bookmark not defined

2.1 CÁC QUY ĐỊNH VỀ NĂNG LỰC CHỦ THỂ CỦA ĐƯƠNG SỰ

TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ Error! Bookmark not defined

2.1.1 Năng lực pháp luật tố tụng dân sự Error! Bookmark not defined 2.1.2 Năng lực hành vi tố tụng dân sự Error! Bookmark not defined

2.2 QUY ĐỊNH VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ Error! Bookmark not defined 2.2.1 Quyền và nghĩa vụ chung của đương sự Error! Bookmark not defined 2.2.2 Các quyền, nghĩa vụ khác của đương sự Error! Bookmark not defined 2.2.3 Quyền và nghĩa vụ của từng đương sự Error! Bookmark not defined 2.3 VIỆC THỪA KẾ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ TỐ TỤNG CỦA ĐƯƠNG

SỰ Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ HOÀN

THIỆN KHUNG PHÁP LÝ VỀ ĐƯƠNG SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ

Error! Bookmark not defined

3.1 THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ ĐƯƠNG

SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ Error! Bookmark not defined 3.1.1 Vướng mắc, sai sót của Tòa án trong việc bảo đảm thực hiện các quyền

tố tụng của đương sự Error! Bookmark not defined 3.1.2 Vướng mắc, sai sót của Tòa án trong việc xác định năng lực hành vi tố tụng dân sự của đương sự Error! Bookmark not defined 3.1.3 Vướng mắc, sai sót của Tòa án trong việc xác định sai hoặc bỏ sót

đương sự Error! Bookmark not defined

3.1.4 Thực tiễn đương sự thực hiện các quyền và nghĩa vụ trong vụ án dân sự

Error! Bookmark not defined

3.1.5 Những bất cập của quy định pháp luật về đương sự trong vụ án dân sự

Error! Bookmark not defined

3.2 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN KHUNG PHÁP LÝ VỀ ĐƯƠNG

SỰ TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ Error! Bookmark not defined 3.2.1 Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng dân sự về

đương sự trong vụ án dân sự Error! Bookmark not defined

3.2.2 Về kỹ năng, nghiệp vụ của Thẩm phán Error! Bookmark not defined 3.2.3 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật tố tụng dân sự nhằm nâng cao ý thức pháp luật trong nhân dân Error! Bookmark not

defined

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Để thực hiện tốt nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN); bảo đảm và tôn trọng quyền dân chủ, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức và công dân thông qua các hoạt động và xây dựng lập pháp cũng như nâng cao chất lượng hoạt động và đề cao trách nhiệm của các

cơ quan tư pháp, Nhà nước ta đã và đang có những hoạt động tích cực trong công cuộc cải cách tư pháp Điều này được thể hiện thông qua việc Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác

tư pháp đã được tổ chức thực hiện với quyết tâm cao, đạt được nhiều kết quả Tiếp đó Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24-5-2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02-6-2005 của

Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 liên tục được triển khai thực hiện Về kết quả tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 49-NQ/TW,

Bộ Chính trị cũng đã có Kết luận số 92-KL/TW ngày 12-3-2014

Vấn đề quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể ngày càng được chú trọng trong xu hướng hội nhập hiện nay Thực tế, từ trước đến nay Nhà nước

ta đã ban hành nhiều văn bản pháp luật nhằm tạo điều kiện cho các chủ thể thực hiện tốt nhất các quyền và lợi ích hợp pháp của mình Tuy nhiên, song song với sự phát triển của nền kinh tế, những biến đổi hàng ngày, hàng giờ của xã hội, các văn bản pháp luật được ban hành đã bộc lộ nhiều bất cập, chưa đáp ứng kịp thời những yêu cầu của xã hội trong thời kỳ mới

Đương sự trong vụ án dân sự (VADS) là một trong những chủ thể đặc biệt quan trọng trong quá trình Tòa án giải quyết VADS, nếu không có đương sự

thì không có VADS Để bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức trong các quan hệ dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh - thương mại, lao động; đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế khu vực và trên thế giới; trên cơ sở

kế thừa, phát triển và pháp điển hóa những quy định của các văn bản pháp luật tố tụng dân hành mặc dù đã góp phần quan trọng trong việc đảm bảo trình tự và thủ tục TTDS, công khai, tạo điều kiện cho đương sự thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình nhưng vẫn còn bộc lộ những hạn chế, bất cập, có những quy định chưa

tìm hiểu đương sự trong VADS giúp nhìn nhận bao quát, trọn vẹn hơn

về đương sự trong VADS, tạo cơ sở trong việc xác định thành phần, tư cách, quyền và nghĩa vụ của đương sự, hỗ trợ cho quá trình giải quyết VADS, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự

Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài "Đương sự trong vụ án dân sự"

làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thực tế có nhiều công trình nghiên cứu khoa học pháp lý đã được công bố có đề cập đến vấn đề đương sự trong VADS Cụ thể là một số công trình sau đây:

- Công trình nghiên cứu cấp Bộ: "Một số vấn đề về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng Bộ luật tố tụng dân sự", do Tòa án nhân dân tối

cao (TANDTC) thực hiện năm 1996;

- Luận án tiến sĩ luật học: "Bảo đảm quyền bảo vệ của đương sự trong

Tố tụng dân sự Việt Nam", do nghiên cứu sinh Nguyễn Công Bình thực hiện

năm 2006;

- Luận án tiến sĩ luật học: "Đương sự trong tố tụng dân sự - một số vấn đề lý luận và thực tiễn", do nghiên cứu sinh Nguyễn Triều Dương thực

hiện năm 2010;

- Luận văn thạc sĩ luật học: "Quyền tự định đoạt của đương sự theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự Việt Nam năm 2004", do học viên

Nguyễn Phương Hạnh thực hiện năm 2010;

- Luận văn thạc sĩ luật học: "Quyền và nghĩa vụ của đương sự theo quy định tại Bộ luật tố tụng dân sự", do học viên Cao Kim Oanh thực hiện

năm 2011;

- Các sách chuyên ngành đã xuất bản: Giáo trình Luật tố tụng dân sự

của Học viện Tư Pháp, do Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản năm

2007; Giáo trình Luật tố tụng dân sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội, do Nhà xuất bản Công an nhân dân xuất bản năm 2009; "Bình luận khoa học một số vấn đề pháp luật tố tụng dân sự và thực tiễn áp dụng" của tác giả

Lê Thu Hà, "Cẩm nang pháp luật của bị đơn" của tác giả Nguyễn Hữu Ước;

"Pháp luật tố tụng dân sự và thực tiễn xét xử" của tác giả Tưởng Duy Lượng,

do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia xuất bản năm 2009

- Các bài viết đăng trên tạp chí có bài "Cơ sở pháp lý của quyền tự định đoạt của đương sự trong tố tụng dân sự" của Nguyễn Tiến Trung, đăng trên Tạp chí Luật học, số 02 năm 1999; "Ai có tư cách là nguyên đơn trong vụ án dân sự" của Nguyễn Thị Hương, đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân (TAND),

số 01 năm 2000; "Nguyên tắc quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự trong Bộ luật tố tụng dân sự Việt Nam" của Nguyễn Ngọc Khánh, đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 05 năm 2005; "Người tham gia tố tụng dân sự" của Nguyễn Việt Cường, đăng trên Tạp chí TAND, số 8 năm 2005;

"Đương sự trong vụ án dân sự" của Nguyễn Việt Cường, đăng trên Tạp chí Nghề Luật, số 2 năm 2006; "Quyền khởi kiện và việc xác định tư cách tham gia

tố tụng" của Trần Anh Tuấn, đăng trên Tạp chí TAND, số 23 năm 2008 v.v

Tuy vậy, các công trình nghiên cứu trên đây mới chỉ đề cập đến một số khía cạnh về đương sự mà chưa nghiên cứu vấn đề đương sự trong VADS theo

hướng đầy đủ, toàn diện và hệ thống Đối với luận án tiến sĩ luật học "Đương sự

trong tố tụng dân sự - một số vấn đề lý luận và thực tiễn" của nghiên cứu sinh

Nguyễn Triều Dương là công trình nghiên cứu có đề cập trực tiếp đến vấn đề này nhưng lại bao quát trong toàn bộ hoạt động TTDS (bao gồm VADS và việc dân sự) mà không nghiên cứu chuyên biệt vấn đề đương sự trong VADS

3 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Mục đích của việc nghiên cứu đề tài là làm rõ khái niệm đương sự cũng như việc xác định đúng tư cách đương sự, quyền và nghĩa vụ của đương

sự trong VADS; đánh giá thực trạng các quy định pháp luật hiện hành về quyền và nghĩa vụ của đương sự trong VADS, qua đó đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định hiện hành về quyền và nghĩa vụ của đương sự trong VADS

Do đó, đề tài tập trung nghiên cứu trong phạm vi:

- Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về quyền và nghĩa vụ của đương sự trong VADS bao gồm khái niệm, quá trình phát triển của các quy định về đương sự, quyền và nghĩa vụ của các đương sự, qua đó có sự so sánh với pháp luật một số nước quy định về quyền và nghĩa vụ của đương sự

- Nghiên cứu thực trạng pháp luật, thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của đương sự trong VADS Xác định các yêu cầu về quyền và nghĩa vụ của đương sự trong VADS và đưa ra một số kiến nghị

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN, cải cách tư pháp ở nước ta trong giai đoạn hiện nay Bên cạnh đó luận văn còn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử, phương pháp phân tích và phương pháp quy nạp, diễn giải…

5 Những điểm mới về khoa học của luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu có tính hệ thống, đầy đủ về những vấn đề có liên quan đến đương sự trong VADS theo quy định pháp luật hiện hành Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung, hoàn thiện lý luận về đương sự trong VADS Từ đó có cơ sở lý luận để phân tích, đánh giá những bất cập của các quy định của pháp luật hiện hành, thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật về đương sự trong VADS để làm cơ sở thực tiễn cho việc hoàn thiện các quy định của pháp luật trong lĩnh vực tương ứng

Luận văn có những đóng góp mới sau:

- Hoàn thiện khái niệm đương sự trong VADS; làm rõ các đặc điểm của đương sự, vai trò của đương sự trong VADS

- Xác định được quyền và nghĩa vụ của đương sự trong VADS

- Phân tích, làm rõ những điểm bất hợp lý, bất cập của các quy định pháp luật hiện hành về đương sự trong VADS

- Đánh giá đúng thực trạng và thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật hiện hành về đương sự trong VADS

- Đề xuất được một số kiến nghị về việc hoàn thiện và thực hiện các quy định của pháp luật hiện hành về đương sự trong VADS cho phù hợp với tiến trình thực hiện cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền của Nhà nước ta hiện nay

6 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo cho việc sửa đổi, hoàn thiện các quy định của pháp luật TTDS về đương sự trong VADS và thực hiện chúng tại các Tòa án Ngoài ra, luận văn còn là tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu, học tập về pháp luật TTDS ở các cơ sở đào tạo Luật học tại Việt Nam

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về đương sự trong vụ án dân sự

Chương 2: Nội dung các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt

Nam hiện hành về đương sự trong vụ án dân sự

Chương 3: Thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật tố tụng dân

sự về đương sự trong vụ án dân sự và kiến nghị

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Ban biên tập Tạp chí Tòa án nhân dân (2011), "Trao đổi về bài "Về yêu

cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan", Tòa án nhân dân, (23), tr 20-22

2 Lê Thị Thanh Bình (2010), "Về thời hạn yêu cầu phản tố của bị đơn trong

Bộ luật tố tụng dân sự", Tòa án nhân dân, (23), tr.19-23

3 Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp trong thời gian tới, Hà Nội

4 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội

5 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội

6 Nguyễn Viết Giang (2006), "Về "Thay đổi địa vị tố tụng" của đương sự

tại phiên tòa", Tòa án nhân dân, (3), tr 23-24

7 Nguyễn Thị Hạnh (2006), "Về quyền đại diện của bố, mẹ cho người con

bị mất năng lực hành vi dân sự khởi kiện xin ly hôn", Tòa án nhân dân,

(11), tr 28-31

8 Nguyễn Thị Hạnh (2011), "Thời hạn bị đơn có quyền yêu cầu phản tố

trong tố tụng dân sự", Tòa án nhân dân, (2), tr 20-39

9 Nguyễn Thị Hạnh (2011), "Một số vấn đề về người đại diện theo pháp

luật của đương sự trong tố tụng dân sự", Tòa án nhân dân, (3), tr 34-40

10 Học viện Tư pháp (2007), Giáo trình Luật tố tụng dân sự, Nxb Công an

nhân dân, Hà Nội