09 hệ thần kinh

i c ngCác nơron và các tế bào thần kinh đệm sắp xếp thành một hệ thống - Hệ thần kinh.. - Hệ thần kinh trung ơng gồm não và tuỷ sống, gọi là trục não-tuỷ.. - Hệ thần kinh ngoại vi là nh

H th n kinh ệ ầ

TS.Ngô Duy Thìn

 Mục tiêu học tập:

 Mô tả đ ợc c u tạo của tuỷ sống. ấ

 Mô tả đ ợc c u tạo của tiểu não. ấ

não.

những tận cùng thần kinh vận động và cảm giác.

i c ng

Các nơron và các tế bào thần kinh đệm sắp xếp thành một hệ thống -

Hệ thần kinh.

 Theo cấu tạo và định khu:

- Hệ thần kinh trung ơng và hệ thần kinh ngoại vi.

- Hệ thần kinh trung ơng gồm não và tuỷ sống, gọi là trục não-tuỷ.

- Hệ thần kinh ngoại vi là những phần tiếp theo của hệ thần kinh

trung ơng: hạch thần kinh, dây thần kinh và tận cùng thần kinh ngoại vi.

 Theo cơ chế hoạt động động:

- Hệ thần kinh động vật, hoạt động tự chủ

- Hệ thần kinh thực vật, hoạt động tự động

- HệTK ruột

1 Hệ thần kinh trung ơng

2 chõt c b ́ ơ an: chất xám và chất trắng.

- Chất xám: thân các nơron

- Chất trắng: các sợi thần kinh, phần lớn là sợi có myelin

Các tế bào thần kinh đệm, mạch máu, có cả ở chất trắng và

chất

xám.

1.1 Tủy sống

1.1.1 C u t o vi â ạ thÓ : Ch t xám, Ch t tr ng â â ắ

A Ch t xám: H, trung tâm, các s ng xám: â ừ tr íc, sau, bªn

Mật độ chất xám nhiều nhất khi cắt qua đốt sống cổ 6, thắt l ng 3 và cùng 2.

- NR tââp trung thành từng đám nhân

- Các loại NR

- NR rễ: s i tr c dài, ra kh i t y s ng ợ ụ ỏ ủ ố

- NR liên h p ợ (NR trung gian) s i tr c ng n, không ra kh i t y ợ ụ ắ ỏ ủ

s ng: NR n i, NR mép, NR bó, NR liên hi p ố ố ệ

B Ch t tr ng ấ ắ

Những sợi thần kinh có myelin tập trung thành

từng bó không rõ rệt:

- Những sợi có cùng chức: bó căn bản tr ớc, bên

và sau của các cột tuỷ tr ớc, bên, sau - những

đ ờng liên lạc ngắn giữa các tầng trên và d ới với nhau, không ra khỏi tuỷ sống.

- Các đ ờng liên lạc dài giữa tuỷ và não: các

đ ờng vận động: bó tháp thẳng ở cột tuỷ tr ớc,

đ ờng cảm giác: bó Goll, bó Burdach ở cột tuỷ

sau, bó tiểu não thẳng ở cột tuỷ tr ớc bên.

1.2 TiÓu n·o

L¸ tiểu não - đơn vị cấu tạo

cơ bản của TN

1 2.1 ChÊt x¸m

ChÊt x¸m vá + c¸c nh©n x¸m

d íi vá.

- Chất xám v á tiÓu n·o

Tõ ngoµi vµo trong, ba líp:

- Líp ph©n tö

- Hµng tÕ bµo Purkinje

- Líp h¹t

1 2 3

b a

1.2.2 Chất trắng

Những sợi thần kinh có myelin, 2 loại:

- Sợi trục của tế bào Purkinje

- Sợi trục của các nơron từ những vùng khác nhau của trục não tuỷ đi

đến và tận cùng trong tiểu não: sợi rêu và sợi leo

Sợi rêu th ờng tận cùng ở lớp hạt - tạo synap với các tế bào hạt.

Sợi leo tận cùng ở lớp phân tử - tạo synap với sợi nhánh của các tế bào Purkinje và thân tế bào giỏ.

B II

6

1.3 Đại não

Lớn nhất hệ thần kinh trung ơng.

Chất xám bao phủ phía ngoài chất trắng - vỏ đại não – thuỳ,

các hồi giới hạn bởi các khe, rãnh.Ch t tr ng n m bờn trong ấ ắ ằ

1 Líp ph©n tö; 2 Líp h¹t ngoµi; 3 Líp th¸p ngoµi;

4 Líp h¹t trong; 5 Líp th¸p trong; 6 Líp ®a h×nh;

a B¨ng Baillarger ngoµi; b B¨ng Baillarger trong; A Nhuém Nissl; B Nhuém ngÊm b¹c; C Nhuém thÓ hiÖn sîi thÇn kinh

A B C

a b

A Vỏ não vận động; B Vỏ não tiền vận động; C Vỏ não cảm giác; D Vỏ não cảm giác thị giác; E Vỏ não nhận thức thị giác; I Lớp phân tử; II Lớp hạt ngoài; III Lớp tháp ngoài; IV Lớp hạt trong; V Lớp tháp trong; VI Lớp đa hình.

B Nhõn xỏm d i v ươ o

- Đồi thị: gồm ba nhân xám chứa những nơron đa cực, chúng

tiếp nhận thông tin từ những bó sợi thần kinh các nơi khác đến

để chuyển tiếp lên vỏ não, các sợi này phân bố dọc ngang

tam giác)

- Những sợi chiếu: (dẫn truyền cảm giác hoặc vận động) từ các vùng chất xám khác nhau thuộc phần d ới đại não lên vỏ não

hoặc từ vỏ não đi xuống.

2 Hêệ TK ngoại vi

th êng chøa nh©n TB Schwann.

- NhiÒu bã nhá tËp trung thµnh nh÷ng bã lín Mét d©y thÇn kinh gåm

nhiÒu bã lín.

-Toµn bé d©y thÇn kinh ® îc bäc trong mét bao liªn kÕt dµy gäi lµ bao

x¬

- C¸c bã sîi b c trong o c¸c bao gäi lµ bao l¸

-C¸c d©y thÇn kinh lín th êng cã c¸c m¹ch m¸u ®i kÌm Xen gi÷a c¸c sîi thÇn kinh lµ m« néi thÇn kinh gåm m« liªn kÕt vµ m¹ch m¸u

2.2 Hạch TK

- Hình trứng, bọc trong

bao liên kết.

- Nơron + tế bào thần kinh

đệm, quây chung quanh –tế

2.3 Đầu tận cùng thần kinh

Mỗi sợi thần kinh ngoại vi đều tận cùng trong một cấu trúc, nơI

mà nó dẫn truyền xung động thần kinh đến hoặc đi – tận cựngTK

Về mặt chức năng, ng ời ta phân ra làm hai loại tận cùng: tận

2.3.1 Bản vận động ở cơ võn

1 Trụ trục; 2 Màng đáy; 3 Bao myelin; 4 Màng sợi cơ vân; 5 Khe synap cấp một; 6 Khe synap cấp hai; 7 Một phần sợi cơ vân; 8 Xơ cơ

2.3.2 TËn cïng thÇn kinh c¶m gi¸c

TËn cïng thÇn kinh trÇn

TiÓu thÓ Vater-Pacini TiÓu thÓ Krause

2 3

1 2

TiÓu thÓ Ruffini TiÓu thÓ Meissner

3 Hệ thần kinh thực vật

 Hệ thần kinh thực vật chi phối các hoạt động của các cơ trơn, các mạch, các

tuyến trong cơ thể.

 Hệ thần kinh thực vật có phần trung ơng và phần ngoại vi.

 Cung phản xạ của hệ thần kinh thực vật có ít nhất hai nơron Nơron thứ nhất

luôn nằm trong hệ thần kinh trung ơng, sợi trục của nơron này đi đến hạch thần kinh thực vật ở ngoại vi để tạo synap với nơron thứ hai Nơron thứ nhất

đ ợc gọi là nơron tr ớc hạch Nơron thứ hai nằm trong hạch, sợi trục của nó đi

đến các tạng, các tuyến mà nó chi phối, đ ợc gọi là nơron sau hạch.

 Hệ giao cảm + hệ phó giao cảm.

 Trung khu của hệ giao cảm nằm ở đoạn ngực và thắt l ng H ch n m c nh ạ ă ạ

sống - s i tr c h ch ng n, sau h c ợ ươ ạ ắ ạ h dài

 Trung khu của hệ phó giao cảm nằm ở thân não và đoạn tuỷ cùng, hạch

nằm cạnh tạng - sợi tr ớc hạch dài, sợi sau hạch ngắn.

 Các sợi thần kinh tr ớc hạch có myelin, sau hạch là không myelin.

H¹ch phã giao c¶m ë thµnh

ruét (tïng thÇn kinh Auerbach).

 - Màng nhện: màng liên kết không có mạch, chạy sát ngay d ới màng

cứng Màng nhện nối với màng mềm bởi các dây xơ, giữa hai màng có một khoang gọi là khoang d ới nhện chứa dịch não tuỷ

 Màng mềm: màng liên kết th a nhiều mạch máu, sát với bề mặt của não

và tuỷ, bao bọc lấy các mạch máu đi vào nuôi hệ thần kinh trung ơng Giữa màng mềm và thành mạch máu có một khoang hẹp quanh mạch gọi

là khoang Virchow-Robin, khoang này thông với khoang d ới nhện chứa dịch não-tuỷ

 Giữa máu và mô thần kinh có một hàng rào chức năng, đó là hàng rào

máu- não Hàng rào máu-não ngăn cản một số chất có trong máu không thể đi vào não bằng cơ chế giảm tính thấm các mao mạch do các tế bào nội mô l p thành ợ các mao mạch quyết định.

Mµng n·o tuy

1 D©y x¬ nèi mµng nhÖn vµ mµng mÒm; 2 Khoang d íi cøng;

3 Mµng nhÖn; 4 Mµng mÒm; 5 Nhung mao mµng nhÖn; 6 Hèc xoang trong mµng cøng; 7 TÕ bµo néi m«; 8 Mµng cøng; 9 M¹ch m¸u; 10 M« thÇn kinh; 11 Khoang d íi nhÖn