ĐIỀU DƯỠNG các kiểu băng

th-ờng sử dụng để băng ép để chặn đứng sự chảy máu, băng cố định một phần cơ thể trong một số trờng hợp bong gân, giữ nẹp trong các trờng hợp cố định gãy xơng.. Dùng tốt trong các trờng

Các kỹ thuật băng cơ bản

Bùi Vũ Bình Mục tiêu học tập

Sau khi học xong bài này sinh viên có khả năng:

1 Trình bày đợc mục đích của băng

2 Kể tên và mô tả đợc các loại băng thờng gặp

3 Trình bày đợc các nguyên tắc khi sử dụng băng cuộn

4 Mô tả đợc 6 kỹ thuật băng cơ bản và vị trí áp dụng của nó

5 Vận dụng đợc quy trình kỹ thuật băng ở: đầu, mỏm cụt, ngón tay, cẳng tay, khuỷu tay, cánh tay, vai

Nội dung

I Mục đích

1 Giữ bông gạc trên vết thơng, che kín và phòng ngừa nhiễm khuẩn cho vết thơng

2 Nén ép giúp cầm máu nhất là trong các trờng hợp bị tổn thơng mạch máu

3 Thấm hút dịch tiết tại vết thơng

4 Cố định một phần cơ thể trong những trờng hợp bong gân, trẹo

5 Giữ nẹp trong các trờng hợp gãy xơng

6 Làm giảm sng tấy hoặc phòng chống phù nề

7 Nâng đỡ các phần cơ thể bị thơng hay các bộ phận bị sa

II Các loại băng thờng gặp

1 Băng cuộn

Là loại băng thờng dùng để giữ vật liệu băng tại chỗ (bông, gạc, nẹp ) th-ờng sử dụng để băng ép để chặn đứng sự chảy máu, băng cố định một phần cơ thể trong một số trờng hợp bong gân, giữ nẹp trong các trờng hợp cố định gãy xơng

Vật liệu làm băng cũng rất đa dạng tuỳ theo mục đích nh là: vải mềm, vải gạc, vải thun, cao su, vải thấm thạch cao,

- Băng gạc: đợc làm bằng cách cắt các mảnh gạc theo khổ nhất định rồi cuộn lại áp dụng rộng rãi trên lâm sàng do tính tiện dụng và giá thành

rẻ Băng gạc phù hợp trong nhiều trờng hợp xử lý vết thơng và có thể áp dụng đợc cả khi băng cho trẻ em hay tại các vùng tỳ đè

Hình 1

- Băng vải: Giống nh băng gạc, chỉ khác là về chất liệu Dùng để băng ép,

cố định, nâng đỡ

- Băng thun (chun): Có khả năng chun giãn ở mức độ vừa phải do đợc đan bằng sợi mút, sợi tơ dệt xen với sợi cao su, Dùng tốt trong các trờng hợp cần băng ép, băng cố định khi bệnh nhân bị bong gân, sai khớp nhỏ

mà đã đợc kéo nắn

- Băng cao su (Esmarch): Làm bằng cao su mỏng Dùng để garo cầm máu, trong sơ cứu đứt động mạch, phẫu thuật cắt cụt chi

- Băng thạch cao: Đợc làm bằng cách trải cuộn băng gạc ra và trải đều thạch cao lên bề mặt, rồi cuộn lại Khi dùng phải ngâm vào nớc, rồi mới băng Chuyên dùng trong các trờng hợp cố định gãy xơng, bong gân, sai khớp

Một cuộn băng gồm 3 phần:

+ Đầu băng: là phần lõi + Thân băng: là phần cuộn chặt + Đuôi băng: là phần cha cuộn lại Kích thớc của băng cuộn phù hợp phụ thuộc vào phần thân thể sẽ đợc băng, chiều rộng thờng dao động trong khoảng 2-10cm Trong bảng dới đây là các chỉ số trung bình của băng cuộn áp dụng với ngời lớn

Phần cơ thể đợc băng Rộng (cm) Dài (m) Ghi chú

- Ngón tay, bàn tay, mu tay

- Cánh tay, cẳng tay, khuỷu

- Cẳng chân, bàn chân, gót

- Đầu gối, đùi

- Mắt

- Vú

2-3 4-6 4-6 8-10 4-6 8-10

1,7 > 8,3 2 >8,3 2,3 >2,7 3 >11,7 3,7 >6,7 8,7 >16,7

Tuỳ số ngón

1 hay 2 mắt

1 hay 2 bên

2 Băng tam giác:

Thờng đợc làm bằng vải cotton mềm, có thể đợc làm bằng cách lấy vuông vải (tuỳ khổ rộng hay hẹp) cắt đôi thành 2 hình tam giác nh nhau Ngoài ra trên thực tế ngời ta có thể dùng các vật khác để thay thế khi không có điều kiện cắt băng, nh là: khăn quàng đỏ, khăn mùi xoa,

Đầu mút

Đỉnh

Gấp đôi

Gấp 4, gấp 8

Băng tam giác sử dụng đơn giản, nhanh chóng, phù hợp với các trờng hợp cấp cứu hoặc sơ cứu tại hiện trờng - ngoài bệnh viện Ngoài ra ngời ta còn th-ờng dùng băng tam giác để thay cho dây treo đỡ cẳng tay, bàn tay (Hình 3a

và 3b)

Hình 2

Băng treo rộng Băng treo hẹp

Băng đầu Băng mặt

Hình 3a

Băng lòng bàn tay Băng bàn tay Băng khuỷu

Băng ngực

Băng l ng

Băng mỏm cụt Băng bẹn Băng hông

Băng gối Băng gót

Băng bàn chân Hình 3b

3 Băng có dải:

Có nhiều loại băng có dải khác nhau nhng thông dụng nhất là băng chữ T, băng 4 dải và băng nhiều dải

* Băng chữ T:

- Thờng đợc làm bằng vải cotton mềm,

bao gồm một thân và hai dải nhỏ gắn

vào đầu của nó tạo thành hình chữ T

+ Thân chia làm 2: dành cho nam (H.4a)

+ Thân không chia: dành cho nữ (H.4b)

- Dùng để giữ bông gạc ở tầng sinh môn

và bộ phận sinh dục (hạ nang)

* Băng 4 dải:

- Làm bằng vải cotton mềm, là một mảnh vải rộng 8-10cm, dài tuỳ theo

nơi cần băng Hai đầu đợc cắt hình chữ V (H.5a)

- Dùng để băng cằm, đầu gối (H.5b)

* Băng nhiều dải

- Làm bằng vải cotton mềm, gồm một phần thân và các dải khác xếp vuông góc với thân(H.6a)

- Dùng chủ yếu trong băng ngực hoặc bụng (H.6b)

4 Băng dính.

- Làm bằng vải hoặc nilon đợc trải một lớp băng dính rồi cuộn lại

- Dùng để giữ gạc và các thành phần khác khi tiến hành băng, ứng dụng trong nhiều trờng hợp, có thể dùng đợc cả với các phần cơ thể có hình

Hình 4: Băng chữ T

Dành cho nam

Dành cho nữ

Băng cằm

Băng gối

Hình 5

25 cm

10

cm10

cm

120 cm

Dải nhỏ băng ngực

Dải nhỏ

Hình 6

dáng phức tạp Tuy vậy, băng dính cũng có một nhợc điểm nhỏ là không thể áp dụng khi cần băng ép chặt

iii cách sử dụng và ứng dụng của Băng cuộn

1 Các nguyên tắc khi sử dụng băng cuộn

- Đặt bệnh nhân ở t thế thoải mái

- Vị trí cần băng phải đợc nâng đỡ cẩn thận, nhẹ nhàng

- Chọn vị trí đứng hoặc ngồi thích hợp để tiến hành băng

- Làm cho chỗ da băng bó sạch sẽ, khô ráo, chỗ hai mặt da tiếp xúc nhau (kẽ ngón tay, kẽ ngón chân, dới vú đối với nữ ) phải có băng, gạc lót

- Bắt đầu băng bằng hai vòng khoá chồng khít lên nhau

- Khi băng tứ chi cần băng từ ngọn chi đến gốc chi để tránh sung huyết hoặc phù nề Để hở các đầu chi để theo dõi tuần hoàn chi đó

- Trong khi băng cần liên tục quan sát sắc mặt và hỏi han động viên bệnh nhân để phát hiện kịp thời mức độ đau và nguy cơ ảnh hởng đến tuần hoàn

- Phải lăn cuộn băng sát trên da, độ chặt của băng phải vừa phải và đều nhau ở mỗi vòng băng, tránh gây đau, ảnh hởng đến tuần hoàn, hoặc dễ tuột băng

- Khi băng, vòng sau chồng lên vòng trớc 1/2 đến 2/3 chiều rộng của băng, cự ly chồng lên nhau phải đều đặn, không đợc để hở bông gạc

- Không đợc cố định ở:

+ Trên vết thơng

+ Trên các chỗ xơng chồi

+ Các vùng tỳ đè

+ Chỗ dễ bị cọ xát

- Sau khi băng xong luôn theo dõi bệnh nhân để xem có đạt mục đích không nếu không thì phải xử trí kịp thời

2 Các kiểu băng cơ bản.

2.1 Băng vòng

Băng nhiều vòng ở một chỗ trên

cơ thể vòng sau chồng khít lên vòng

trớc (H.7)

Thờng áp dụng để làm: vòng

Băng vòng Hình 7

khoá và vòng cố định, băng ở cổ,

trán, cố định nẹp trong gãy xơng

2.2 Băng rắn quấn:

Băng chếch lên trên hoặc xuống

dới, vòng sau không chồng lên vòng

trớc, giữa hai vòng có khoảng trống

(H.8)

áp dụng trong các trờng hợp:

đỡ nẹp, gạc khi bất động gãy xơng

2.3 Băng xoáy ốc: (Vòng xoắn)

Băng tơng tự nh băng rắn quấn,

những vòng sau chồng lên vòng trớc

1/2 đến 2/3 chiều rộng của băng

(H.9)

áp dụng để băng các vùng cơ

thể đều nhau: cánh tay, ngón tay

2.4 Băng chữ nhân: (Có 2 kiểu)

- Băng chữ nhân thờng: các vòng sau, băng chếch lên trên, vòng ra sau, băng xuống dới, cứ băng nh vậy đến khi che hết vết thơng

- Băng chữ nhân gấp lại: các

vòng băng chạy theo hớng

chếch lên trên, gấp lại rồi chạy

xuống dới, cứ băng nh vậy đến

kín vết thơng (H.10)

Thờng áp dụng khi băng các vùng cơ thể không đều nhau nh: cẳng tay, bắp chân

2.5 Băng số 8:

Bắt đầu bằng 2 vòng khoá chạy chính giữa khớp

(vòng thứ 1), các vòng sau chạy theo hình số 8: vòng

2 chạy lên trên quấn quanh 1 vòng tại đùi rồi quay lại

khoeo, vòng 3 chạy xuống cẳng chân chạy quanh 1

vòng, vòng 4 lại chạy quanh đùi 1 vòng rồi quay lại

khoeo, vòng 5 tiếp tục chạy xuống cẳng chân, tiếp

theo nh vậy cho đến khi kín vết thơng (H.11)

Thờng áp dụng khi băng ở các vùng khớp nh

khớp khuỷu, khớp vai, khớp gối, bẹn

Hình 10: Băng chữ nhân gấp lại

8 6 4 2 1 3 5 7

Hình 11: Băng số 8

Vòng thứ

Băng rắn quấn Hình 8

Băng xoáy ốc (vòng xoắn) Hình 9

2.6 Băng hồi quy (băng vòng gấp lại)

Là kiểu băng mà các đờng băng gấp lại nhiều lần

từ trớc ra sau, rồi từ sau ra trớc Vòng đầu tiên thờng

băng chính giữa, các vòng sau băng lan dần sang hai

bên Các vòng đều quay trở về chỗ bắt đầu băng Tuỳ

theo vị trí băng mà các vòng hồi quy sẽ đợc cố định

trên phần cơ thể khác nhau và cũng tuỳ theo vị trí mà

dùng 1 hoặc 2 cuộn băng cùng một lúc

Thờng áp dụng khi băng: đầu (H.12), mỏm cụt,

đầu ngón tay,

iv Quy trình băng một số vị trí trên cơ thể ngời

1 Băng ngón tay

Bớc1 Rửa tay thờng quy

Bớc 2 Chuẩn bị dụng cụ: băng, gạc, kim băng, kéo

Bớc 3 Chuẩn bị bệnh nhân: Giải thích, đặt t thế bệnh nhân (đặt bàn tay cần

băng giơ ra phía trớc và úp xuống), tay lành đỡ tay đau

Bớc 4 Băng vòng khoá tại cổ tay theo kiểu băng vòng

Bớc 5 Tiến hành băng

B5.1 Lăn băng trên mu tay lên phía ngón đối diện với phía cuộn băng đi lên

ở cổ tay (H.13a)

B5.2 Băng theo kiểu rắn quấn lên đến đầu ngón tay (H.13a).

B5.3 Băng theo kiểu vòng xoắn đi xuống, để hở một chút đầu ngón tay

(H.13a)

B5.4 Lăn băng trên mu tay trở lại cổ tay (về phía cạnh kia của cổ tay), chạy

quanh 1 vòng (H.13a)

B5.5 Lặp lại từ bớc 5.1 đến 5.4 để băng các ngón tiếp theo (H.13b)

Bớc 6 Băng cố định tại cổ tay theo kiểu băng vòng

Bớc7 Kiểm tra theo dõi tuần hoàn đầu các ngón tay, so sánh với bên kia

Bớc 8 Ghi hồ sơ

Hình 12:

Băng hồi quy

Vòng thứ

5 3 1 2 4

Băng một ngón

Băng cả 5 ngón

Rắn quấn

Vòng khoá

Vòng cố định Vòng xoắn

Hình 13

a

b

* L u ý:

- Có thể áp dụng để băng khi các ngón tay bị thơng nhng không tổn thơng

đầu ngón tay, có thể băng tất cả các ngón tay hoặc một số ngón tuỳ

theo yêu cầu

- Khi hoàn thành băng các đầu ngón tay đợc để hở để có thể theo dõi tuần hoàn

- Khi băng các ngón tay cần tránh gây tổn thơng thêm khi kẽ ngón tay không thể xoè ra đủ rộng

- Các đờng băng đi lên từ cổ tay đến ngón và từ ngón tay trở lại cổ tay đi trên mu tay, lòng bàn tay hở

2 Băng khuỷu

Bớc1 Rửa tay thờng quy

Bớc 2 Chuẩn bị DC: băng, gạc, kim băng, kéo

Bớc 3 Chuẩn bị bệnh nhân: Giải thích, đặt t thế

bệnh nhân (khuỷu gấp 900, bàn tay ở t thế

nửa sấp), tay lành đỡ tay đau

Bớc 4 Băng vòng khoá tại khuỷu tay theo kiểu

băng vòng (H.14a)

Bớc 5: Tiến hành băng

B5.1 Lăn cuộn băng xuống dới đè lên vòng khoá

1/2 đến 2/3 chiều rộng (H.14b)

B5.2 Vòng sau chạy lên trên đè lên vòng khoá

1/2 đến 2/3 chiều rộng (H.14c)

B5.3 Các vòng tiếp theo cứ nh vậy và đè lên

vòng trớc 1/2 đến 2/3 chiều rộng rồi toả dần

sang hai bên của khuỷu, cho đến khi kín vết

thơng

Bớc 6 Băng cố định tại cẳng tay hoặc cổ tay theo kiểu băng vòng

Hình 14

d c b a

Bớc7 Kiểm tra theo dõi tuần hoàn chi, so sánh với bên kia và treo tay lên cổ bằng băng tam giác

Bớc 8 Ghi hồ sơ

* L u ý : Khi treo tay bằng khăn tam giác cần chú ý để nút buộc về phía trớc

ngực

3 Băng vai

Bớc1 Rửa tay thờng quy

Bớc 2 Chuẩn bị dụng cụ: băng, gạc, kim băng, kéo

Bớc 3 Chuẩn bị bệnh nhân: Giải thích, đặt t thế bệnh nhân (đặt bàn tay cần

băng giơ ra phía trớc và úp xuống), tay lành đỡ tay đau

Bớc 4 Băng vòng khoá tại cánh tay hoặc tại bờ vai theo kiểu băng vòng

Bớc 5: Tiến hành băng:

B5.1 Lăn cuộn băng tiến lên vai rồi chạy chếch xuống sang nách bên lành, rồi lăn qua lng về phía vai bị thơng (H.15a)

B5.2 Tiếp theo lăn cuộn băng lên vai rồi xuống nách bên vai bị thơng, chạy quanh nách rồi lại tiến lên vai (H.15b)

B5.3 Tiếp tục nh vậy đến khi che kín vết thơng (H.15c&d)

Bớc 6 Băng cố định theo kiểu băng vòng rồi cố định bằng ghim hay kim băng

ở phía trớc ngực

Bớc7 Kiểm tra theo dõi tuần hoàn vùng vai

Bớc 8 Ghi hồ sơ

* L u ý:

- Các đờng băng ở phía trớc ngực và sau lng cần chồng khít lên nhau ở tại nách bên lành

Vòng khoá

Hình 15 a

- Chú ý quan sát và hỏi bệnh nhân xem băng có ảnh hởng đến hô hấp của

họ hay không

- Các đờng băng hớng dần lên phía trên vai, tạo ra các hình chữ nhân thẳng đều đặn và thẳng hàng nhau theo bờ vai

4 Băng mỏm cụt:

Bớc1 Rửa tay thờng quy

Bớc 2 Chuẩn bị dụng cụ: băng, gạc, kim băng, kéo

Bớc 3 Chuẩn bị bệnh nhân: Giải thích, đặt t thế bệnh nhân (đa tay cụt về phía

điều dỡng), tay lành đỡ tay đau (tốt nhất là có ngời phụ đỡ)

Bớc 4: Tiến hành băng

B4.1 Lăn băng từ vị trí cách đầu mỏm cụt 15 cm qua chính giữa mỏm cụt, sang mặt đối diện tới vị trí xuất phát nhng ở phía đối diện

B4.2 Lăn ngợc lại qua mỏm cụt theo kiểu băng hồi quy toả sang 2 bên đến khi kín mỏm cụt

B4.3 Làm hai vòng khoá tại điểm xuất phát của các vòng hồi quy để giữ các vòng hồi quy

B4.4 Lăn cuộn băng lên phía đầu mỏm cụt, lăn quanh đầu mỏm cụt rồi chạy trở lại vị trí khoá

B4.6 Tiếp tục lăn cuộn băng theo kiểu số 8, nh bớc 4.4 cho tới khi kín các vòng hồi quy, trở về đến vị trí khoá

Bớc 5: Kết thúc bằng hai vòng cố định ở cách đầu mỏm cụt 15 cm

Bớc 6: Kiểm tra tuần hoàn bằng cách hỏi cảm giác của bệnh nhân

Bớc 7: Ghi hồ sơ

* L u ý:

- Khi băng mỏm cụt cần có ngời phụ, bởi thông thờng ngời bệnh không thể tự nâng mỏm cụt để băng

- Cần chú ý quan sát sắc mặt và hỏi bệnh nhân liên tục về các dấu hiệu tuần hoàn và đau bởi vì sau khi băng xong thì đầu chi bị bịt kín không thể quan sát đợc

5 Băng cánh tay

Bớc1 Rửa tay thờng quy

Bớc 2 Chuẩn bị dụng cụ: băng, gạc, kim băng, kéo

Bớc 3 Chuẩn bị bệnh nhân: Giải thích, đặt t thế bệnh nhân, tay lành đỡ tay

đau

Bớc 4 Băng vòng khoá tại cánh tay (sát khuỷu) theo kiểu băng vòng

Bớc 5: Tiến hành băng: Băng kiểu vòng xoắn chếch dần lên trên, che kín vết thơng

Bớc 6 Băng cố định theo kiểu băng vòng

Bớc7 Kiểm tra theo dõi tuần hoàn của tay, so sánh với bên kia

Bớc 8 Ghi hồ sơ

6 Băng cẳng tay

Bớc1 Rửa tay thờng quy

Bớc 2 Chuẩn bị dụng cụ: băng, gạc, kim băng, kéo

Bớc 3 Chuẩn bị bệnh nhân: Giải thích, đặt t thế bệnh nhân, tay lành đỡ tay

đau

Bớc 4 Băng vòng khoá tại cẳng tay theo kiểu băng vòng

Bớc 5: Tiến hành băng kiểu chữ nhân chếch dần lên trên, che kín vết thơng Bớc 6 Băng cố định theo kiểu băng vòng

Bớc7 Kiểm tra theo dõi tuần hoàn của tay, so sánh với bên kia

Bớc 8 Ghi hồ sơ

Băng cánh tay Hình 9

Hình 10: Băng cẳng tay