MỤC LỤCTrangLời nói đầu……………………………………………………………………...4Ngân hàng 0 đồng là gì…………………………………………………………5Mua lại ba ngân hàng với giá 0 đồng…………………………………………..6Lý do và quá trình mua lại Ngân hàng Xây dựng………………………………9Được và mất khi mua lại Ngân hàng Xây dựng………………………………..10Tình hình Ngân hàng Xây dựng giai đoạn hiện nay…………………………...12Bài học rút ra cho các NHTM vừa và nhỏ…………………………………….17Lời kết…………………………………………………………………………..22LỜI NÓI ĐẦUNăm 2008, một tuyên bố lịch sử của Bộ trưởng Bộ Tài chính Mĩ Henry Paulson đã mở màn cho quá trình quốc hữu hóa các ngân hàng tại quốc gia này. Mục đích là nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đang bùng nổ. Và rồi đến năm 2015, Việt Nam cũng ghi một dấu ấn chưa có tiền lệ. Đó là tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thông qua việc Nhà nước tiếp quản các ngân hàng tư nhân yếu kém với giá 0 đồng.Nói khác đi, chúng ta đang tham gia giải cứu cho những “đứa con” gặp nạn, với những khoản nợ xấu không đòi được. Nhưng hàng loạt câu hỏi đang được đặt ra ở đây: thế nào là một ngân hàng 0 đồng? Trong hệ thống còn bao nhiêu ngân hàng 0 đồng? Tương lai của những ngân hàng này sẽ ra sao khi Nhà nước tiếp quản và tái cấu trúc? Động thái “cứu trợ” này về lâu dài có thể là một liều thuốc tốt hay không?Sau đây, bài tiểu luận của nhóm sẽ giúp mọi người giải đáp những thắc mắc đang còn bỏ ngỏ đó.1.NGÂN HÀNG 0 ĐỒNG LÀ GÌ?Tại sao một ngân hàng có vốn điều lệ hàng nghìn tỷ đồng lại được Ngân hàng Nhà nước mua lại với giá 0 đồng? Và vấn đề này cần được hiểu như thế nào cho đúng?Ngày 23102015, Hội thảo “Định vị hệ thống ngân hàng sau tái cơ cấu” do Viện Kinh tế Việt Nam và Diễn đàn Đầu tư Bizlive tổ chức tại Hà Nội đã bàn tán rất sôi nổi về vấn đề Ngân hàng 0 đồng. Theo đó, khái niệm 0 đồng đang được nhắc tới hiện nay là quá vắn tắt và làm cho thị trường không hiểu. Hệ thống văn bản pháp luật chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào quy định rõ khái niệm “0 đồng”. Ngân hàng Nhà nước (NHNN) mua lại toàn bộ cổ phiếu hiện hữu của các cổ đông vì âm vốn chủ sở hữu chứ không phải là mua lại ngân hàng, là mua cổ phiếu của ngân hàng với giá 0 đồng.Theo các chuyên gia kinh tế cho biết, NHNN đã mời các công ty định giá độc lập đến định giá Ngân hàng, khi nợ xấu vượt từ 23 lần vốn tự có thì ngân hàng này không còn giá trị. Như vậy, Ngân hàng 0 đồng là thuật ngữ dùng để chỉ các ngân hàng có cổ phiếu hiện hữu âm vốn chủ sở hữu và được mua lại số cổ phiếu đó với giá 0 đồng, vốn tự có không còn giá trị.Để định danh một ngân hàng yếu kém thành ngân hàng 0 đồng không phải là điều đơn giản, thậm chí phải qua nhiều bước. Có thể lấy ví dụ trường hợp Ngân hàng GPBank. Đây là 1 trong số 9 ngân hàng yếu kém được “điểm danh” từ năm 2011 và bị đưa vào vòng kiểm soát đặc biệt. Mãi đến 3 năm sau, khi ngân hàng này không đủ năng lực tăng vốn thì NHNN mới tuyên bố mua lại với giá 0 đồng. Ngoài GPBank thì Ngân hàng Xây Dựng CB (tiền thân là Ngân hàng Đại Tín), OceanBank cũng nằm trong danh sách bị mua lại.Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình nói rằng: “Các ngân hàng 0 đồng thực chất là đã phá sản từ lâu vì thua lỗ âm vốn chủ sở hữu”. Nói khác đi, các ngân hàng phá sản là vì nghĩa vụ nợ đã lớn hơn tài sản hiện có. Nếu muốn tiếp tục hoạt động thì họ cần phải bơm thêm vốn để đảm bảo hệ số an toàn của ngân hàng. Bên cạnh đó, các ngân hàng 0 đồng còn ghi nhận những sai phạm của ban lãnh đạo trong hoạt động kinh doanh. Điển hình là vụ án thực hiện lập các hồ sơ khống để rút tiền, vay tiền của Ngân hàng Xây dựng (VNCB) nhằm trả các khoản nợ, trả lãi ngoài và chi tiêu cá nhân của nguyên chủ tịch HĐQT VNCB Phạm Công Danh. Vì thế, theo quan điểm của NHNN, việc mua lại các ngân hàng tư nhân như vậy là thuận theo thực trạng, nhu cầu thị trường chứ không phải là hình thức “quốc hữu hóa” một thuật ngữ bao hàm nhiều ý nghĩa nhạy cảm.2.MUA LẠI 3 NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VỚI GIÁ 0 ĐỒNGNgày 21122015, trong báo cáo trình Quốc Hội, Chính phủ đã đề cập đến một giải pháp chưa từng có trong tiến trình tái cơ cấu các ngân hàng Việt Nam, đó là việc mua lại 3 ngân hàng thương mại cổ phần với giá 0 đồng, bao gồm: Ngân hàng Xây dựng VNCB, Đại Dương Ocean bank và Dầu khí toàn cầu GP bank. Ba ngân hàng này bị xếp vào loại yếu kém, cần được giám sát chặt chẽ.Đây là việc chưa có tiền lệ xảy ra, nên đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều, cho rằng NHNN đang lạm quyền, có những đại biểu đề nghị Quốc Hội lập ủy ban lâm thời giám sát toàn bộ hoạt động mua ngân hàng với giá 0 đồng.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
NGÂN HÀNG XÂY DỰNG
MỞ MÀN HỆ THỐNG 0 ĐỒNG Ở VIỆT NAM
Trang 2MỤC LỤC
Trang
Lời nói đầu……… 4
Ngân hàng 0 đồng là gì………5
Mua lại ba ngân hàng với giá 0 đồng……… 6
Lý do và quá trình mua lại Ngân hàng Xây dựng………9
Được và mất khi mua lại Ngân hàng Xây dựng……… 10
Tình hình Ngân hàng Xây dựng giai đoạn hiện nay……… 12
Bài học rút ra cho các NHTM vừa và nhỏ……….17
Lời kết……… 22
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
Năm 2008, một tuyên bố lịch sử của Bộ trưởng Bộ Tài chính Mĩ Henry Paulson
đã mở màn cho quá trình quốc hữu hóa các ngân hàng tại quốc gia này Mục đích
là nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đang bùng nổ Và rồi đến năm 2015, Việt Nam cũng ghi một dấu ấn chưa có tiền lệ Đó là tái cấu trúc hệ thống ngân hàng thông qua việc Nhà nước tiếp quản các ngân hàng tư nhân yếu kém với giá 0 đồng.
Nói khác đi, chúng ta đang tham gia giải cứu cho những “đứa con” gặp nạn, với những khoản nợ xấu không đòi được Nhưng hàng loạt câu hỏi đang được đặt ra ở đây: thế nào là một ngân hàng 0 đồng? Trong hệ thống còn bao nhiêu ngân hàng 0 đồng? Tương lai của những ngân hàng này sẽ ra sao khi Nhà nước tiếp quản và tái cấu trúc? Động thái “cứu trợ” này về lâu dài có thể là một liều thuốc tốt hay không?
Sau đây, bài tiểu luận của nhóm sẽ giúp mọi người giải đáp những thắc mắc đang còn bỏ ngỏ đó.
Trang 4Tại sao một ngân hàng có vốn điều lệ hàng nghìn tỷ đồng lại được Ngân hàng Nhànước mua lại với giá 0 đồng? Và vấn đề này cần được hiểu như thế nào cho đúng?
Ngày 23/10/2015, Hội thảo “Định vị hệ thống ngân hàng sau tái cơ cấu” do Viện Kinh
tế Việt Nam và Diễn đàn Đầu tư Bizlive tổ chức tại Hà Nội đã bàn tán rất sôi nổi về vấn
đề Ngân hàng 0 đồng
Theo đó, khái niệm 0 đồng đang được nhắc tới hiện nay là quá vắn tắt và làm cho thịtrường không hiểu Hệ thống văn bản pháp luật chưa có văn bản quy phạm pháp luật nàoquy định rõ khái niệm “0 đồng” Ngân hàng Nhà nước (NHNN) mua lại toàn bộ cổ phiếuhiện hữu của các cổ đông vì âm vốn chủ sở hữu chứ không phải là mua lại ngân hàng, làmua cổ phiếu của ngân hàng với giá 0 đồng
Theo các chuyên gia kinh tế cho biết, NHNN đã mời các công ty định giá độc lập đếnđịnh giá Ngân hàng, khi nợ xấu vượt từ 2-3 lần vốn tự có thì ngân hàng này không còngiá trị
Như vậy, Ngân hàng 0 đồng là thuật ngữ dùng để chỉ các ngân hàng có cổ phiếu hiệnhữu âm vốn chủ sở hữu và được mua lại số cổ phiếu đó với giá 0 đồng, vốn tự có khôngcòn giá trị
Để định danh một ngân hàng yếu kém thành ngân hàng 0 đồng không phải là điều đơngiản, thậm chí phải qua nhiều bước Có thể lấy ví dụ trường hợp Ngân hàng GPBank.Đây là 1 trong số 9 ngân hàng yếu kém được “điểm danh” từ năm 2011 và bị đưa vàovòng kiểm soát đặc biệt Mãi đến 3 năm sau, khi ngân hàng này không đủ năng lực tăngvốn thì NHNN mới tuyên bố mua lại với giá 0 đồng Ngoài GPBank thì Ngân hàng XâyDựng - CB (tiền thân là Ngân hàng Đại Tín), OceanBank cũng nằm trong danh sách bịmua lại
Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình nói rằng: “Các ngân hàng 0 đồng thực chất là đãphá sản từ lâu vì thua lỗ âm vốn chủ sở hữu” Nói khác đi, các ngân hàng phá sản là vìnghĩa vụ nợ đã lớn hơn tài sản hiện có Nếu muốn tiếp tục hoạt động thì họ cần phải bơmthêm vốn để đảm bảo hệ số an toàn của ngân hàng Bên cạnh đó, các ngân hàng 0 đồngcòn ghi nhận những sai phạm của ban lãnh đạo trong hoạt động kinh doanh Điển hình là
vụ án thực hiện lập các hồ sơ khống để rút tiền, vay tiền của Ngân hàng Xây dựng(VNCB) nhằm trả các khoản nợ, trả lãi ngoài và chi tiêu cá nhân của nguyên chủ tịchHĐQT VNCB Phạm Công Danh Vì thế, theo quan điểm của NHNN, việc mua lại cácngân hàng tư nhân như vậy là thuận theo thực trạng, nhu cầu thị trường chứ không phải làhình thức “quốc hữu hóa” - một thuật ngữ bao hàm nhiều ý nghĩa nhạy cảm
2 MUA LẠI 3 NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VỚI GIÁ 0 ĐỒNG
Trang 5Ngày 21/12/2015, trong báo cáo trình Quốc Hội, Chính phủ đã đề cập đến một giảipháp chưa từng có trong tiến trình tái cơ cấu các ngân hàng Việt Nam, đó là việc mua lại
3 ngân hàng thương mại cổ phần với giá 0 đồng, bao gồm: Ngân hàng Xây dựng VNCB, Đại Dương - Ocean bank và Dầu khí toàn cầu - GP bank Ba ngân hàng này bịxếp vào loại yếu kém, cần được giám sát chặt chẽ
-Đây là việc chưa có tiền lệ xảy ra, nên đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều, cho rằngNHNN đang lạm quyền, có những đại biểu đề nghị Quốc Hội lập ủy ban lâm thời giámsát toàn bộ hoạt động mua ngân hàng với giá 0 đồng
Theo lý giải của NHNN, việc làm này là đủ cơ sở pháp lý theo Điều 149 Luật Các tổchức tín dụng, trong đó nêu rõ: NHNN có quyền mua lại ngân hàng yếu kém nếu ngânhàng đó không thực hiện được việc tăng vốn theo quy định; còn mua với giá nào thì phảidựa trên cơ sở giá trị doanh nghiệp
Trên thực tế, việc tính toán định giá cho 3 ngân hàng được mua nói trên hoàn toàn docông ty định giá độc lập thực hiện và hiện mức giá trị thị trường của cả 3 ngân hàng nàyđều đang âm đồng Quá trình tìm hiểu cho thấy, có rất ít con số tài chính được minh bạch.Chẳng hạn:
Ngân hàng Xây Dựng, số lỗ lũy kế trước khi bị mua lại với giá 0 đồng là hơn18.000 tỉ đồng
GPBank, số lỗ lũy kế lên đến hơn 12.000 tỉ đồng
OceanBank thì chưa có thông tin thêm
Theo báo giới, nợ xấu hiện có của 3 ngân hàng này là hơn 20.000 tỉ đồng - một con sốquá cao so với vốn điều lệ của 3 ngân hàng là chỉ khoảng 10.000 tỉ đồng
Quá trình mua lại 3 ngân hàng thương mại với giá 0 đồng được coi là một quá trìnhthực hiện đúng quy định của pháp luật về việc kiểm soát đặc biệt đối với các tổ chức tíndụng lâm vào tình trạng có nguy cơ, thậm chí là chỉ có nguy cơ mất khả năng thanhkhoản
Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế đã chỉ ra, 3 ngân hàng bị mua lại với giá 0đồng trên đã được cho thời hạn khắc phục trong hai năm, nhưng họ cũng không gượngdậy được Lúc này, NHNN buộc phải có hành động cụ thể, chấm dứt những sự xem nhẹquá trình hồi phục kinh tế của quốc gia
Viêc NHNN mua lại 3 ngân hàng yếu kém với giá 0 đồng đã giúp xử lý nhiều điểmyếu của hệ thống tài chính hiện nay:
Trang 6 Đảm bảo quyền lợi cho người gửi tiền;
Ngăn chặn lây lan rủi ro sang toàn bộ hệ thống trước viễn cảnh người dân mất niềmtin vào hoạt động ngân hàng;
Không sử dụng đến nguồn ngân sách nhà nước;
Đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu các ngân hàng này thông qua hoạt động định giá lạitoàn bộ chỉ số tài chính;
Ngân hàng trung ương mua lại 3 ngân hàng yếu kém với giá 0 đồng, sau đó định giálại các chỉ số nợ, chỉ tiêu tài chính, cấu trúc tài chính, toàn bộ tổ chức vay mượn, rồi tàisản thế chấp Trên nền tảng đó, mới có đủ thông tin cho người muốn mua người ta quantâm, hoặc Ngân hàng trung ương có thể chuyển giao lại cho 1 ngân hàng quốc doanh
Tại sao không sát nhập những ngân hàng yếu kém này vào ngân hàng lớn mạnh khác hay cho nó phá sản mà phải là NHNN mua lại với giá 0 đồng?
Thứ nhất, NHNN chọn phương án sát nhập các ngân hàng trên vào các ngân hàng kháctheo quy định, nhưng điều này cũng đòi hỏi ngân hàng nhận sát nhập phải là một ngânhàng vững mạnh Giải pháp này là bất khả thi, vì không có ngân hàng nào tự nguyệnđứng ra nhận sát nhập Và cũng như trường hợp trên, NHNN cũng đã không lựa chọnphương án chỉ định bắt buộc một ngân hàng đảm nhiệm việc nhận sát nhập, vì thiếu cơ sởpháp lý
Thứ hai, NHNN chọn phương án giải thể 3 ngân hàng trên và chấm dứt hoàn toàn sựtồn tại của chúng nhưng chỉ giải thể được nếu như 3 ngân hàng trên “có khả năng thanhtoán hết nợ”
Thứ ba, cho 3 ngân hàng phá sản Nhưng dù NHNN có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủtục phá sản 3 NHTM nói trên, nhưng do số tiền phải chi trả cho người gửi tiền là rất lớn,không đủ khả năng chi trả cho người gửi tiền ngay lập tức do sự thiếu hụt và phải mấtnhiều năm mới có thể thu hồi được… sẽ dẫn đến tình trạng người gửi rút tiền ồ ạt, dẫnđến nguy cơ đổ vỡ hệ thống tài chính quốc gia Muốn tránh nguy cơ này thì đòi hỏi Nhànước phải cam kết và có đủ tiền để bảo đảm chi trả đầy đủ tiền gửi cho người dân Chính
vì vậy, Quyết định số 254/QĐ-TTg và số 255/QĐ-TT nói trên chỉ đề cập đến các biệnpháp “sát nhập, hợp nhất, mua lại”, mà không có biện pháp “giải thể, phá sản” NHTMtrong giai đoạn hiện nay
Việc mua ngân hàng 0 đồng của NHNN không phải là Quốc hữu hóa tài sản Bởi vìviệc xử lý 3 ngân hàng trên không cho phép quốc hữu hóa ngân hàng, cũng không đượctrưng thu, trưng mua tài sản hay mua bán ngân hàng, tài sản của ngân hàng Và tuy có tới
4 đạo luật đã đề cập đến việc mua bán Doanh nghiệp là pháp nhân, nhưng Bộ Luật Dân
sự năm 2005 cũng như các Luật Doanh nghiệp năm 2005 và 2014 thì lại đều không đề
Trang 7cập đến việc mua pháp nhân nói chung hay việc mua doanh nghiệp là công ty nói riêng.
Vì vậy, nếu hiểu theo cách đơn giản, thông thường, là có việc mua bán doanh nghiệp,ngân hàng Tuy nhiên, nếu hiểu một cách phức tạp, sâu xa, thì việc mua, bán doanhnghiệp trong các đạo luật nói trên là việc mua bán doanh nghiệp tư nhân hoặc mua bánmột phần hay toàn bộ phần vốn góp của công ty TNHH hoặc một phần hay toàn bộ số cổphần của công ty cổ phần, do đó, các trường hợp đang xét trên là việc mua bán, chuyểnnhượng cổ phần, cổ phiếu của các cổ đông ngân hàng, chứ không phải là việc mua bánngân hàng Vì nếu mua bán ngân hàng, thì lập tức sẽ dẫn đến sự mâu thuẫn bế tắc khôngthể giải quyết đối với quyền sở hữu cổ phần của cổ đông, hay nói cách khác, nếu nhưmua bán doanh nghiệp, thì không thể truất quyền sở hữu cổ phần của cổ đông Cần nói rõ
là nếu mua bán tài sản của ngân hàng thì quyền của cổ đông vẫn còn nguyên, cho dù giátrị của cổ phần là trên 0 hay bằng 0 đồng
Trước tình hình đó, buộc phải giải quyết số phận pháp lý của các NHTM trên, nhưnglại không thực hiện được theo các giải pháp duy trì, hợp nhất, sáp nhập, giải thể hay phásản ngân hàng, cũng không thể thực hiện giải pháp quốc hữu hóa, trưng thu hay trưngmua ngân hàng, thì tất yếu là buộc phải lựa chọn giải pháp khả dĩ nhất là mua lại ngânhàng như đã diễn ra Do đó, hành động này của NHNN được đánh giá cao Tổ chức tiền
tệ quốc tế IMF đã đánh giá việc mua ngân hàng 0 đồng là một hành động thông minhgiúp xử lý nhanh rủi ro hệ thống Tuy nhiên, tổ chức này cũng cho rằng quá trình sắp xếplại các ngân hàng này cần được tiến hành một cách minh bạch, công khai thông tin vềquyền lợi của các cổ đông và người gửi tiền
Tuy nhiên, chỉ nên coi việc mua ngân hàng 0 đồng là giải pháp trước mắt mang tínhtình thế, là bước đi đầu tiên hướng đến khuôn khổ pháp lý phù hợp về thanh lý và phá sảnngân hàng, sau đó, cần phải tiến tới triển khai thủ tục phá sản tổ chức tín dụng
3 LÝ DO VÀ QUÁ TRÌNH MUA LẠI NGÂN HÀNG XÂY DỰNG
3.1. Quá trình mua lại Ngân hàng Xây dựng
Ngày 5/3/2015, NHNN đã công bố quyết định chuyển đổi mô hình hoạt động của NHTMCP Xây dựng Việt Nam thành Ngân hàng thương mại trách nhiệm hữu hạn một thànhviên do Nhà nước làm chủ sở hữu Đồng thời, nhiều lãnh đạo của Vietcombank đã được
bổ nhiệm các vị trí chủ chốt tại Ngân hàng Xây dựng Ngân hàng Xây dựng trở thànhNHTM yếu kém đầu tiên bị NHNN mua lại với giá 0 đồng, mở ra một tiền lệ chưa từng
có trong lịch sử ngành ngân hàng ở Việt Nam
Vốn điều lệ của Ngân hàng Xây dựng là 3.000 tỉ đồng NHNN trở thành chủ sở hữu(100% vốn điều lệ) của Ngân hàng TMCP Xây dựng Việt Nam với sự tham gia quản trị,điều hành của Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (VCB) Theo đó, gần như
Trang 8100% nhân sự chủ chốt trong Ngân hàng Xây dựng là do nhân sự của Vietcombankchuyển qua.
3.2. Lý do mua lại
Thời gian qua, hoạt động của Ngân hàng TMCP Xây dựng Việt Nam đã bộc lộ nhiềuyếu kém, việc quản trị, điều hành ngân hàng vi phạm một số quy định của pháp luật.Trước tình hình đó, để kiểm soát rủi ro, giảm thiểu tổn thất tài sản của ngân hàng, NHNN
đã quyết định đặt Ngân hàng TMCP Xây dựng Việt Nam vào tình trạng kiểm soát đặcbiệt theo quy định của pháp luật
Với tổn thất tài chính nặng nề, trong khi Ngân hàng TMCP Xây dựng Việt Nam lạikhông có các giải pháp khả thi để xử lý theo yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước nên căn
cứ theo quy định của Luật các TCTD, Quyết định số 48/2013/QĐ-TTg ngày 1/8/2013 củaThủ tướng Chính phủ về việc góp vốn, mua cổ phần bắt buộc của tổ chức tín dụng đượckiểm soát đặc biệt và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, NHNN đã quyết định mua bắtbuộc toàn bộ cổ phần của các cổ đông hiện hữu tại Ngân hàng TMCP Xây dựng ViệtNam
NHNN mua lại bắt buộc ngân hàng này, sau khi cách đây gần một tháng khi Đại hội
cổ đông của VNCB không thông qua việc tăng vốn Do đó, NHNN mua lại nhằm đảmbảo lợi ích người gửi tiền, còn những người đầu tư gây thất thoát mất vốn bị mất quyềnlợi là đúng theo luật pháp
NHNN mua lại Ngân hàng Xây dựng không phải là nhà nước quốc hữu hoá, mà là sựmua bán bình thường, không có sự cưỡng bức mà phải mua bắt buộc NHNN mua lạiNgân hàng Xây dựng với giá 0 đồng, nhưng sau này NHNN phải có kế hoạch tăng vốn đểhỗ trợ, trong đó có việc đưa ra 40.000 tỉ đồng để ngân hàng này trở lại hoạt động bìnhthường NHNN giao trách nhiệm cho Vietcombank để đảm bảo ngân hàng này hoạt độngtốt
Đây là lần đầu tiên NHNN đã chính thức chuyển đổi mô hình hoạt động của ngân hàngyếu kém thành ngân hàng 100% vốn nhà nước Sau đó, NHNN cũng đã tiến hành mua lại100% cổ phần của hai ngân hàng để tái cơ cấu, đó là Oceanbank và GPBank
Và đây cũng là lần đầu tiên NHNN tham gia tái cơ cấu một ngân hàng thương mạibằng cách tham gia góp vốn mua cổ phần cho dù việc này đã có quy định trong Quyếtđịnh số 48/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ có hiệu lực từ ngày 20-9-2013
Theo Quyết định này, NHNN sẽ được góp vốn mua cổ phần ở các ngân hàng bị kiểmsoát đặc biệt; biện pháp mua lại cổ phần của tổ chức tín dụng yếu kém được thực hiện sau
Trang 9khi tổ chức tín dụng đã đảm bảo được khả năng chi trả nhờ được hỗ trợ tái cấp vốn từNHNN.
Cụ thể, NHNN trực tiếp mua lại vốn điều lệ hoặc cổ phần của tổ chức tín dụng yếukém để chấn chỉnh, củng cố, lành mạnh hóa một bước; sau đó sẽ tiến hành sáp nhập, hợpnhất với tổ chức tín dụng khác hoặc bán lại cho nhà đầu tư có đủ điều kiện
4 ĐƯỢC VÀ MẤT KHI MUA LẠI NGÂN HÀNG VỚI GIÁ 0 ĐỒNG
Đem lại sự ổn định cho hệ thống, đảm bảo quyền lợi và niềm tin cho người gửi tiền.
Hiện nay các chủ kinh doanh của ngân hàng mất sạch vốn mà không bổ sung được
để đáp ứng đủ mức vốn pháp định nên bắt buộc NHNN phải mua lại để khắc phục
khó khăn tồn tại Kể từ khi tuyên bố mua lại VNCB với giá 0 đồng, Ngân hàng Nhà
nước trở thành người chịu toàn bộ trách nhiệm đối với những người gửi tiền.
Theo quy định, tiền gửi của người dân được bảo hiểm tiền gửi chi trả với giá trị tối
đa chỉ 50 triệu đồng Nếu để ngân hàng phá sản thì chỉ có những khách hàng gửitiền nhỏ lẻ được bảo đảm, còn những khách hàng lớn chịu thiệt và dễ gây rối loạn
hệ thống Do đó, việc Ngân hàng Nhà nước đứng ra mua lại với giá 0 đồng thể hiệnquyết sách hành động đúng của cơ quan này đối với ngân hàng yếu kém, đồng thời
để bảo vệ tài sản của dân
Đảm bảo tính thanh khoản
Vụ việc này cho thấy, NHNN không chỉ hướng tới mục tiêu đảm bảo quyền lợi củangười gửi tiền mà còn tỏ rõ quyết tâm thanh lọc, lành mạnh hóa hệ thống ngân hàngvốn gặp nhiều trục trặc trong vài năm gần đây
Tránh được phản ứng tiêu cực dây chuyền trong hệ thống
4.2. Mặt tiêu cực (cái mất)
NHNN ôm một khoản nợ xấu lớn, rất khó xử lý và nguy cơ mất vốn là cực cao.
Trang 10Không hề dễ dàng để phục hồi một ngân hàng mà vốn chủ sở hữu âm, tức đã phásản về mặt kỹ thuật, phát triển đến một giai đoạn hưng thịnh, bắt đầu có lãi nhằm trảlại những chi phí cũng như vốn điều lệ cho Nhà nước.
NHNN chịu toàn bộ trách nhiệm các khoản nợ của ngân hàng này, các cổ đông mất trắng vì kinh doanh yếu kém dẫn đến tình trạng mất vốn
Việc toàn bộ 551 cổ đông VNCB bị tước quyền sở hữu sau khi hàng loạt lãnh đạocủa VNCB đã bị khởi tố cho thấy, NHNN sẽ làm đến cùng, không bằng cách này thìcách khác, nhất là vấn đề xử lý nợ xấu, xử lý nhóm lợi ích trong hệ thống ngânhàng Cũng theo NHNN, các ngân hàng sẽ buộc phải chấp hành phân loại nợ theoThông tư 02, 09 và tuân thủ các quy định trong Thông tư 36" mà mục đích là bắtbuộc các ngân hàng phải xử lý nợ xấu một cách rốt ráo nhất, đồng thời xóa bỏ tìnhtrạng sở hữu chéo, sở hữu vượt quy định, vốn một thời gây ra tình trạng chi phối,ảnh hưởng tới chất sự an toàn của các ngân hàng
Tạo nên tâm lý ỷ lại trong khối ngân hàng tư nhân
Trên thực tế, quốc gia nào cũng từng cứu trợ cho hệ thống ngân hàng của mình, đặcbiệt là các ngân hàng quá yếu (ngân hàng 0 đồng) Tuy nhiên, mô hình xử lý ở Việt Nam
có nhiều điểm khác biệt
• Điểm đầu tiên là xử lý theo quan điểm “không dùng tiền ngân sách”
Quan điểm này thể hiện rõ qua việc VAMC “dồn nợ” về kho tập trung và buộc cácngân hàng phải sử dụng lợi nhuận tương lai của mình để xóa nợ trong 5 năm liêntiếp thay vì một lần như hiện nay Ở khía cạnh này, có thể thấy Ngân hàng Nhànước đang kéo dài khoảng thời gian xử lý ra thêm Một phần có lẽ vì nguồn lực hữuhạn của quốc gia, trong đó có ngân sách và nguồn nhân lực Trong khi nhiều bài họcquốc tế cho thấy, việc xử lý cần phải dứt khoát, bởi thời gian kéo dài cũng đồngnghĩa với chi phí tốn hao
• Một điều khác biệt nữa ở Việt Nam là Ngân hàng Nhà nước vừa sở hữu, vừa quản
lý, lại vừa giám sát hệ thống ngân hàng, trong khi trên thế giới, các tổ chức nàythường độc lập với nhau
Ở Mỹ, Bộ Tài chính là đơn vị cứu các ngân hàng (là chủ sở hữu), còn FED chỉ chovay tái cấp vốn hỗ trợ thanh khoản (là chủ nợ) Ở Việt Nam, Bộ Tài chính, hoặcTổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) giữ vai trò mua lại ngânhàng 0 đồng thì sẽ hợp lý hơn”, ông Tuấn, Fulbright, nói
Việc mua lại ngân hàng 0 đồng và tái cấu trúc chưa thể có câu trả lời ngay về tính hiệuquả, nhưng khi “về với mẹ” thì chắc hẳn các ngân hàng yếu kém sẽ có chút an tâm Một