GIÁO ÁN TÍCH HỢP LIÊN MÔN LỊCH SỬ-NGỮ VĂN-ĐỊA LÍ-GDCD

GIÁO ÁN TÍCH HỢP LIÊN MÔN, LỊCH SỬ-NGỮ VĂN,-ĐỊA LÍ-GDCD

GIÁO ÁN TÍCH HỢP LIÊN MÔN LỊCH SỬ-NGỮ VĂN-ĐỊA LÍ-GDCD

Bài 19: NHÂN DÂN VIỆT NAM KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP XÂM LƯỢC (TỪ 1858 ĐẾN TRƯỚC 1873)

(Tiết 1)

I Mục tiêu: Sau khi học xong bài học sinh (HS) cần:

1 Về kiến thức

1.1 Môn Lịch sử

- Nêu được những nét chung về tình hình thế giới và Việt Nam giữa thế kỉ XIX

- Trình bày được thái độ của quan quân triều đình Nhà Nguyễn trong chiến sự ở Đà Nẵng (1858) và Gia Định (1859-1860)

- Trình bày được phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta ở Đà Nẵng

và Gia Định

- Đánh giá về các chính sách của nhà Nguyễn

1.2 Môn Địa lí

- Nhận xét về vị trí địa lí của Đà Nẵng và Gia Định trong kế hoạch tấn công của Đà Nẵng và

Gia Định của thực dân Pháp

1.3 Môn Ngữ Văn

- Thái độ chống Pháp của triều đình nhà Nguyễn và phong trào kháng chiến chống Pháp của

nhân dân ta qua một số tác phẩm văn học

+ Bài thơ “Quân lệnh” của vua Tự Đức

+ Bài thơ “Chạy giặc”, “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu

1.4 Môn GDCD

- Rút ra các bài học đạo đức từ các nhân vật lịch sử như Nguyễn Tri Phương, Nguyễn Đình

Chiểu

2 Về kĩ năng

2.1 Môn Lịch sử

- Kĩ năng quan sát tranh ảnh

- Kỹ năng đánh giá, tư duy, so sánh, phân tích, liên hệ, khái quát hoá kiến thức lịch sử

- Lập được bảng so sánh tinh thần kháng chiến chống Pháp của quan quân triều đình nhà Nguyễn và nhân dân ta trong chiến sự ở Đà Nẵng và Gia Định

2.2 Môn Địa lí

- Quan sát biểu đồ “sự phát triển kinh tế của các nước tư bản cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX”

để nhận xét về sự thay đổi vị trí của các nước tư bản

- Sử dụng lược đồ Việt Nam và “lược đồ hành chính thời Nguyễn” để nhận xét về vị trí của

Đà Nẵng và Gia Định

2.3 Môn Ngữ văn

- Phân tích và cảm nhận thơ văn để thấy được thái độ chống Pháp của triều đình Nguyễn

cũng như phong trào chống Pháp của nhân dân ta

2.4 Môn GDCD

- Rút ra bài học về tinh thần chiến đấu kiên cường, lòng gan dạ, dũng cảm

3 Về thái độ

- Lên án bản chất xâm lược của bọn đế quốc, thực dân Pháp

- Tự hào về truyền thống đánh giặc ngoại xâm giữ nước của ông cha ta

- Ngợi ca công lao của các vị anh hùng trong cuộc đấu tranh chống Pháp xâm lược, bảo vệ nền độc lập dân tộc như: Nguyễn Tri Phương, Trương Định…

II Chuẩn bị

• Giáo viên

- Giáo án, SGK Lịch sử 11, tr 106 - 115

- Đại cương Lịch sử Việt Nam, tập 2, NXB Giáo dục

- Tranh ảnh lịch sử về triều đình nhà Nguyễn, vũ khí và quân đội thời Nguyễn, quá trình Pháp xâm lược Việt Nam

- Lược đồ quá trình Pháp xâm lược Việt Nam (1858 – 1873) và cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Việt Nam

- Biểu đồ về sự phát triển kinh tế của các nước tư bản cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX

- Lược đồ hành chính thời Nguyễn

- Máy chiếu, máy tình, bài giảng điện tử

• Học sinh

- Vở ghi, SGK Lịch sử 11, tranh ảnh, tài liệu có liên quan đến bài học.

III.Tổ chức hoạt động dạy học

1 Ổn định lớp

2 Dẫn dắt vào bài mới

Sau một thời gian dò đường và chuẩn bị, chiều ngày 31/8/1858 liên quân Pháp-Tây Ban Nha dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng Sáng sớm ngày 1/9/1858, chúng nổ súng đổ bộ lên

bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng), chính thức xâm lược nước ta theo kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” Tuy nhiên sau 5 tháng Pháp chỉ chiếm được bán đảo Sơn Trà sau đó phải chuyển hướng tấn công vào Gia Định theo kế hoạch “chinh phục từng gói nhỏ” Lần này với ưu thế

về quân sự và lợi dụng sự bạc nhược của triều đình Huế Pháp đã chiếm được 6 tỉnh Nam kì, rồi chuẩn bị tiến quân ra Bắc, kết thúc hai giai đoạn đầu tiên của quá trình Pháp xâm lược Việt Nam (1858-1873)

Nhiệm vụ của cả lớp là sau khi học xong bài hãy trả lời cho cô 2 câu hỏi sau:

1) Nguyên nhân thực dân Pháp xâm lược Việt Nam là gì?

2) So sánh thái độ của triều đình và nhân dân trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược?

3) Tổ chức hoạt động dạy học trên lớp

Hoạt động 1: Tìm hiểu hoàn cảnh của Việt

Nam và thế giới trước khi thực dân Pháp xâm

lược nước ta.

- HS (liên hệ kiến thức lịch sử thế giới) trả lời

câu hỏi: Hãy kể tên các cuộc cách mạng tư sản

trên thế giới và cho biết những nét nổi bật của

tình hình thế giới giữa thế kỉ XIX?

- GV tổng kết: Sau thắng lợi của hàng loạt các

cuộc cách mạng tư sản khác nhau trên thế giới

như: Cách mạng tư sản Anh, Cách mạng tư sản

Pháp, chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa

anh ở Bắc Mĩ, rồi thì các cuộc cách mạng tư sản

năm 1848-1849 Ở châu Âu… đã tạo điều kiện và

mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh

mẽ Đến giữa thế kỉ XIX, các nước tư bản

chuyển sang giai đoạn đế quốc Chính bởi vậy

mà nhu cầu về thị trường và thuộc địa trở nên

quan trọng hơn bao giờ hết

- HS (liên hệ kiến thức Lịch sử thế giới) trả lời

câu hỏi: Vậy trước sự phát triển mạnh mẽ của

chủ nghĩa tư bản như vậy, thì các nước châu Á,

Châu Phi, Châu Mĩ Latinh sẽ ra sao?

- GV nhận xét, bổ sung: Trước nhu cầu về thị

trường và thuộc địa của các nước tư bản đang

trong quá trình chuyển sang giai đoạn đế quốc

chủ nghĩa như vậy, các nước châu Á, Châu Phi,

Châu Mĩ latinh, đứng trước nguy cơ bị xâm lược

và trở thành thuộc địa của các nước đế quốc

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi: Trong bối cảnh

của thế giới như vậy, tình hình Việt Nam lúc này

như thế nào?( Là một nước phong kiến độc lập,

Chế độ phong kiến lâm vào khủng hoảng)

- GV dẫn dắt và đặt câu hỏi: Trong khi thế giới

các nước tư bản đang chuyển sang giai đoạn phát

triển cao nhất là chủ nghĩa đế quốc, thì Việt Nam

lúc này vẫn là một nước theo chế độ phong kiến

lạc hậu Vậy yêu cầu đặt ra đối với nhà Nguyễn

I Hoàn cảnh

1 Tình hình thế giới giữa thế kỉ XIX

- CNTB chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa => Nhu cầu về thị trường và thuộc địa trở nên cấp thiết

- Các nước châu Á, châu Phi, Châu Mĩ Latinh đứng trước nguy cơ bị xâm lược

2 Tình hình Việt Nam

- Trước năm 1858 Việt Nam là một quốc gia độc lập, có chủ quyền nhưng chế độ phong kiến đang lâm vào tình trạng khủng hoảng, suy yếu Biểu hiện:

+ Chính trị: Triều đình chuyên chế, lạc hậu, bảo thủ

lúc này là gì? Đó chính là cải cách duy tân đất

nước, nhưng nhà Nguyễn có đáp ứng được

những yêu cầu trên hay không?

- HS (liên hệ kiến thức lịch sử thế giới): trả lời

câu hỏi: Em hãy lấy ví dụ về một số nước ở châu

Á đã tiến hành cải cách thành công, đưa đất

nước thoát khỏi số phận của một nước thuộc

địa? Qua đây em có nhận xét gì về những chính

sách mà nhà Nguyễn thi hành trong thời gian

này?

- Gợi ý câu trả lời của HS

+ Nhật Bản với cuộc “Duy Tân Minh trị” năm

1868 nên vẫn giữ được độc lập và phát triển

nhanh chóng về kinh tế, trở thành một nước đế

quốc hùng mạnh

+ Xiêm cũng đã tiến hành mở cửa, cải cách đất

nước, bởi vậy mà thoát khỏi số phận của một

nước thuộc địa

- GV nhận xét bổ sung: Nhật Bản và Xiêm là hai

tấm gương tiêu biểu đã tiến hành cải cách đất

nước để thoát khỏi thân phận của các nước thuộc

địa Còn nhà Nguyễn lúc này lại chủ trương thi

hành các chính sách bảo thủ lạc hậu như: “bế

quan tỏa cảng”, “cấm đạo”, “giết đạo”, đóng cửa

không giao lưu với các nước bên ngoài

- HS quan sát hình ảnh về vũ khí và quân đội nhà

Nguyễn kết hợp với (sử dụng kiến thức văn

học) trong bài thơ “Quân lệnh” của Vua Tự

Đức, để đưa ra các nhận xét, đánh giá về vũ khí

và quân đội của nhà Nguyễn Từ đó hãy rút ra

kết luận về tình hình Việt Nam giữa thế thế kỉ

XIX?

“… bắn thì phát vẹo phát xiên

Không hề một phát trúng thuyền tàu ô

Hở ra để nó chạy vô

Bắt đi hai chiếc ai mô chẳng tường…”

- GV bổ sung và kết luận: So sánh giữa một bên

thế giới là sự phát triển hùng mạnh của CNTB và

một bên là sự bảo thủ, lạc hậu và ngày càng lún

+ Kinh tế:

*Nông Nghiệp: sa sút, mất mùa, đói kém thường xuyên xảy ra

*Công thương nghiệp: đình đốn lạc hậu do chính sách “bế quan toả cảng” của nhà nước

*Quân sự: lạc hậu, chính sách đối ngọai sai lầm: “cấm đạo”, xua đuổi giáo sĩ

* Xã hội: các cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình nổ ra khắp nơi

=>Việt Nam ngày càng lâm vào khủng hoảng trầm trọng Đứng trước nguy cơ bị thực dân Pháp xâm lược Thực dân Pháp ráo riết chuẩn bị xâm

sâu vào khủng hoảng của vương triều Nguyễn

Bởi vậy nên Việt Nam ngày càng lạc hậu và

đứng trước nguy cơ bị xâm lược của thực dân

Pháp

- HS quan sát: “biểu đồ về sự phát triển kinh tế

của các nước tư bản cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ

XX” và nhận xét về sự phát triển kinh tế và sự

thay đổi vị trí của các nước tư bản?

- GV (liên hệ kiến thức lịch sử thế giới) bổ

sung, kết luận: Vị trí kinh tế của các nước Tư

Bản thế kỉ XIX là Anh, Pháp, Mĩ, Đức Anh và

Pháp là những nước tư bản vì tiến hành cách

mạng công nghiệp trước và hoàn thành cách

mạng tư sản sớm nên là hai nước có nên Kinh tế

phát triển nhất Sự phát triển của kinh tế kéo theo

đó là nhu cầu về thị trường và thuộc địa của hai

nước này cần thiết hơn bao giờ hết Bởi vậy mà

các nước châu Á, châu Phi và Châu Mĩ Latinh

trở thành mục tiêu hướng đến của các nước Anh,

Pháp

- HS (liên hệ kiến thức phần Lịch sử Việt Nam

lớp 10) trả lời câu hỏi: Tại sao lại là thực dân

Pháp xâm lược Việt Nam mà không phải là một

nước khác?

- GV nhận xét, bổ sung: Ngoài những nguồn lợi

về kinh tế và thuộc địa mà Pháp muốn có được ở

Việt Nam Sở dĩ thực dân Pháp ráo riết xâm lược

Việt Nam là vì giữa triều Nguyễn và thực dân

Pháp đã có mối quan hệ được thiết lập từ trước

đó Cuối thế kỉ XVIII, khi phong trào nông dân

Tây Sơn nổ ra, Nguyễn Ánh cầu cứu các thế lực

nước ngoài để khôi phục lại quyền lực Giám

mục Bá Đa Lộc đã nắm bắt cơ hội đó, tạo điều

kiện cho Tư Bản Pháp xâm lược vào Việt Nam

Và lúc này trên thế giới Anh là một nước có nền

Kinh tế phát triển và hệ thống thuộc địa rộng lớn

“Mặt trời không bao giờ lặn trên đất nước Anh”,

thực dân Anh cũng đã chiếm mất Ấn Độ bởi vậy

mà Thực dân Pháp ráo riết tiến hành xâm lược

lược Việt Nam

Việt Nam.

Hoạt động 2: Tìm hiểu chiến sự ở Đà Nẵng

năm (1858) và Gia Định năm (1859-1860).

- GV chia HS thành 2 nhóm hoàn thành phiếu

học tập về chiến sự ở Đà Nẵng và Gia Định (theo

mẫu)

+ Nhóm 1: Hoàn thành về chiến sự ở Đà Nẵng

năm 1858

+ Nhóm 2: Hoàn thành về chiến sự Gia Định

1859 (Xem phần phụ lục)

Mặt

trận

Cuộc xâm

lược của

Pháp

Cuộc kháng chiến của nhân dân

Kết quả

ý nghĩa

Đà

Nẵng

(1858)

Gia

Định

(1859)

Chiến sự ở Đà Nẵng (1858)

-HS quan sát lược đồ kết hợp với sử dụng kiến

thức môn Địa lí: Nhận xét về vị trí của Đà Nẵng

và trả lời câu hỏi: Tại sao Pháp chọn Đà Nẵng

làm mục tiêu tấn công đầu tiên?

- GV tích hợp kiến thức Địa lí: Giới thiệu về vị

trí địa lí của Đà Nẵng và lí giải tại sao Pháp lại

chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên

Đà Nẵng là một hải cảng sâu và rộng, nằm trên

đường thiên lí Bắc – Nam, tàu chiến có thể ra

vào dễ dàng Hậu phương của Đà Nẵng là vùng

đồng bằng Nam – Ngãi có thể lợi dụng để thực

hiện âm mưu “lấy chiến tranh nuôi chiến tranh”

Đà Nẵng chỉ cách Huế khoảng 100km, qua Đèo

Hải Vân Tại đây có nhiều người theo đạo Thiên

chúa

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi: Em có nhận xét gì

về thái độ và hành động của triều đình nhà

Nguyễn?

II Chiến sự ở Đà Nẵng năm 1858

và Gia Định năm 1859-1860

1 Chiến sự ở Đà Nẵng 1858

-Ngày 31/8/1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha dàn trận tại cửa biển Đà Nẵng

=>Âm mưu chiếm Đà Nẵng làm căn

cứ rồi tấn công ra Huế buộc triều Nguyễn đầu hàng

- Ngày 1/9/1858, Pháp nổ sung tấn công bán đảo Sơn Trà

- Với chiến thuật “vườn không nhà trống”, nhân dân chiến đấu kìm chân địch

 Tháng 2/1859, Pháp buộc phải rút quân

=>Bước đầu làm thất bại âm mưu

“đánh nhanh, thắng nhanh” của Pháp

- HS đọc bài thơ “Chạy giặc” và tác phẩm “Văn

tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu

để trả lời câu hỏi: Qua bài thơ Em có nhận xét gì

về phong trào chống Pháp của nhân dân ta?

- GV tích hợp kiến thức văn học để làm rõ sự

khổ cực và tinh thần chống Pháp của nhân dân ta: Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ lớn của đất nước

ta trong thế kỷ XIX Mắt bị mù loà giữa thời trai trẻ, con đường công danh sự nghiệp dở dang, nhưng ông đã không khoanh tay trước những bất

hạnh cay đắng Bài thơ “Chạy giặc” là một bài

ca yêu nước chống xâm lăng Năm 1859, thực dân Pháp nổ súng tấn công thành Gia Định, đất nước rơi vào thảm hoạ - Nguyễn Đình Chiểu viết

bài thơ “Chạy giặc” Tiếng súng Tây bất ngờ nổ

rền trời đã làm cho nhịp sống ấy bị đảo lộn Cảnh

chiến tranh đã bắt đầu “Một bàn cờ thế” là hình

ảnh ẩn dụ nói về thời cuộc, về cuộc chiến giằng

co, ác liệt “Một bàn cờ thế phút sa tay” nói lên

sự thất thủ của quân Triều đình tại thành Gia Định diễn ra quá nhanh chóng Hai câu thơ đầu như một thông báo về sự kiện lịch sử bi thảm diễn ra vào năm 1859 Đằng sau câu thơ là nỗi lo lắng và kinh hoàng của nhà thơ trước thảm hoạ quê hương đất nước thân yêu của mình bị giặc Pháp chiếm đóng và giày xéo

“Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy,

Mất ổ bầy chim dáo dác bay”.

Cặp từ láy “lơ xơ” và “dáo dác” gợi tả sự hoảng

loạn và kinh hoàng đến cực độ Cảnh trẻ con lạc đàn, chim vỡ tổ là hai thi liệu chọn lọc điển hình theo cách nói của dân gian tả cảnh chạy giặc vô cùng thảm thương

Tác giả lên án tội ác của giặc Pháp càn quét, đốt nhà, giết người, cướp của tàn phá quê hương

“Hỏi trang dẹp loạn rày đâu vắng,

Nỡ để dân đen mắc nạn này?”

Nhà thơ vừa trách móc quan quân Triều đình hèn yếu, thất trận để giặc chiếm đóng quê hương,

vừa mong đợi người anh hùng tài giỏi ra tay đánh

giặc để cứu nước, cứu dân thoát khỏi cảnh lầm

than

Bất chấp thái độ của triều đình, nhân dân ta vẫn

anh dũng chiến đấu làm thất bại kế hoạch đánh

nhanh thắng nhanh của Pháp buộc chúng phải

chuyển sang kế hoạch chinh phục từng gói nhỏ

• Chiến sự ở Gia Định

- HS quan sát lược đồ:“Hành chính thời

Nguyễn” nhận xét về vị trí địa lí của Gia Định

và trả lời câu hỏi: Tại sao Pháp lại đánh Gia

Định chứ không đánh gia Bắc kì?

- GV tích hợp kiến thức Địa lí:

+ Gia Định xa Trung Quốc sẽ tránh được sự can

thiệp của nhà Thanh

+ Xa kinh đô Huế sẽ tranh được sự tiếp viện của

triều đình Huế

+ Chiếm được Gia Định coi như là chiếm được

kho lúa gạo của triều đình Huế, gây khó khăn

cho triều đình

+ Đánh xong Gia Định sẽ theo đường sông Cửu

Long, đánh ngược lên Campuchia (Cao Miên)

làm chủ lưu vực sông Mê Kông

-HS trả lời câu hỏi: Ai là người đã lãnh đạo và tổ

chức nhân dân ta chống Pháp ở Gia Định? Trình

bày hiểu biết của em về nhân vật này?

-GV nhận xét, bổ sung và tạo biểu tượng về nhân

vật Lịch sử Nguyễn Tri Phương (Phụ lục)

- HS (liên hệ kiến thức môn GDCD) rút ra bài

học về đạo đức bằng cách trả lời câu hỏi: Em có

suy nghĩ như thế nào về tinh thần chiến đấu của

nhân dân và một số tấm gương chiến đấu dũng

cảm của triều đình như: Nguyễn Tri Phương?Và

em rút ra được bài học gì trong cuộc sống?

- GV tích hợp kiến thức GDCD: Nguyễn Tri

Phương và nhân dân ta đã anh dũng chiến đấu,

chống thực dân Pháp, với tinh thần sẵn sàng

không sợ hi sinh Đây là những tấm gương về

tinh thần hi sinh vì cuộc sống của nhân dân và sự

3.Chiến sự ở Gia Định (1859-1860)

- Âm mưu của Pháp: chiếm Gia Định

để mở rộng chiếm Nam Kì, bao vây kinh tế của triều đình Nguyễn và lập

cơ sở mở rộng chiến tranh.

- Cuộc kháng chiến của nhân dân

- Tháng 2/1859 Pháp đánh vào Gia Định, đến ngày 17/2/1859, Pháp đánh chiếm thành Gia Định

- Năm 1860 Pháp gặp nhiều khó khăn

 dừng các cuộc tấn công, lực lượng địch ở Gia Định rất mỏng

- Nhân dân chủ động kháng chiến ngay từ đầu: chặn đánh, quấy rối và tiêu diệt địch

- Triều đình không tranh thủ tấn công

mà cử Nguyễn Tri Phương vào Gia Định xây dựng phòng tuyến Chí Hoà

để chặn giặc

độc lập cho đất nước Mà mỗi HS chúng ta cần

phải trân trọng và ghi nhớ Mỗi khi các em đi học

hay đi đâu qua các tuyến đường mang tên các

anh hùng như Nguyễn Tri Phương thì hãy nhớ về

tinh thần chiến đấu dũng cảm của ông và nhân

dân, để không ngừng học tập và rèn luyện

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi: Em có nhận xét gì

về kết quả cuộc kháng chiến của nhân dân ta ở

Đà Nẵng và Gia Định?

- GV nhận xét bổ sung: ngay từ khi Pháp xâm

lược, nhân dân ta cùng quan quân triều đình nhà

Nguyễn đã anh dũng đứng lên đánh giặc, làm

thất bại kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của

thực dân Pháp buộc chúng phải thực hiện kế

hoạch “chinh phục từng gói nhỏ” Tuy nhiên

trong quá trình kháng chiến chống Pháp, triều

đình nặng về phòng thủ, bỏ lỡ nhiều cơ hội đánh

Pháp Trái lại nhân dân kháng chiến với tinh thần

tích cực, chủ động rất cao, tự nguyện đứng lên

kháng chiến

- Kết quả:

- Làm thất bại kế hoạch đánh nhanh thắng nhanh của thực dân Pháp buộc chúng phải chuyển sang chinh phục từng gói nhỏ

- Pháp không mở rộng đánh chiếm

được Gia Định, ở vào thế “tiến thoái lưỡng nan”

4 Củng cố

- GV hướng dẫn HS trả lời 2 câu hỏi định hướng nêu ở đầu bài:

Câu 1: Nguyên nhân thực dân Pháp xâm lược Việt Nam là gì?

Câu 2: So sánh thái độ của triều đình và nhân dân trong cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược?

5 Dặn dò

- HS học bài cũ, xem trước bài mới Tìm hiểu về tiểu sử, sự nghiệp của Nguyễn Tri Phương,

Hoàng Diệu

TƯ LIỆU THAM KHẢO Nguyễn Tri Phương

Chân dung Nguyễn Tri Phương trong SGK trong tư thế ngồi, với trang phục quan lại triều Nguyễn Ông có khuôn mặt vuông chữ điền, toát lên vẻ cương nghị chính trực Ông tên thật là Nguyễn Văn Chương, sinh ngày 21/7/1800, tại làng Đường Long, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế, trong một gia đình làm ruộng và nghề mộc Ngay từ khi còn trẻ tuổi ông đã luôn tỏ rõ ý chí tự lập, phấn đấu vì nghiệp lớn Là người trung trực và tận tụy với công việc, ông được vua Minh Mạng tin tưởng giao nhiều trọng trách trong triều đình

Tháng 5/1847, ông được triệu về kinh, thăng hàm chánh Hiệp biện đại học sĩ, lãnh Thượng thư bộ Công Năm 1850, vua Tự Đức cải tên ông thành Nguyễn Tri Phương Trong

thời gian này ông vận động nhân dân khai khẩn đất hoang, lập nhiều đồn điền, ổn định cuộc sống Sau khi vua Thiệu Trị mất ông được đình thần tôn làm Phụ chính Đại thần

Khi thực dân Pháp tấn công vào cửa biển Đà Nẵng, mở đầu quá trình xâm lược nước

ta, Nguyễn Tri Phương được triều đình cử làm Tổng chỉ huy mặt trận Quảng Nam, ông đã lãnh đạo quân dân Đà Nẵng chiến đấu dũng cảm, với chiến thuật hợp lí, làm thất bại âm mưu

“đánh nhanh thắng nhanh” của thực dân Pháp.

Năm 1872 ông được điều về giữ chức Tuyên sát đổng sức đại thần, thay mặt triều đình xem xét việc quân sự ở Bắc Kì

Đêm ngày 19 rạng sáng ngày 20/11/1873, Gác-ni-ê đánh úp thành Hà Nội Quân Pháp bất ngờ đánh chiếm vòng phòng thủ bên ngoài của hai cửa phía nam Đồng thời pháo

từ các thuyền chiến cũng bắn lên dữ dội Tổng đốc Nguyễn Tri Phương thân chinh chỉ huy quân sĩ chiến đấu ở cửa Nam thành Cuộc chiến diễn ra quyết liệt, con trai ông là Nguyễn Lâm bị trúng đạn chết, còn ông bị trọng thương, bị Pháp bắt Ông từ chối sự chữa chạy của Pháp cho rằng: “Bây giờ nếu ta chỉ gắng mà sống, sao bằng thung dung chết cho việc nghĩa”, rồi tuyệt thực gần một tháng đến lúc chết (20/12/1873) thọ 73 tuổi

Tấm gương quên mình vì nước của ông được nhân dân khâm phục, kính trọng ông được thờ trong đền Trung Liệt cùng với Hoàng Diệu trên gò Đống Đa với câu đối:

“Thử thành quách, thử giang sơn, bách chiến phong thần dư xích địa

Vi nhật tinh, vi hà nhạc, thập niên tâm sự vọng thanh niên Dịch: Kia thành quách, kia non sông, trăm trận phong trần còn thước đất

Là trời sao, là sông núi, mười năm tâm sự với trời xanh”

(Nguồn: Hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa Lịch sử lớp 11 THPT, Nhà

xuất bản Đại học Sư phạm)