Bài soạn Van 10 nang cao.Tiet 61. ppt

Nhật Bản còn là một đất nước hùng vĩ, thơ mộng với ngọn núi Fuji sừng sững, huyền thoại, những th¶m anh đào bung nở mỗi độ xuân về Nhật Bản còn là một đất nước cổ kính có nền văn hóa đậm

Nói đến Nhật Bản là nói đến một nền khoa học hàng đầu thế giới Đó là một nước

Nhật trẻ trung, sôi động, hiện đại

Nhật Bản còn là một đất nước hùng vĩ, thơ mộng với ngọn núi Fuji sừng sững, huyền thoại, những th¶m anh đào bung nở mỗi độ xuân về

Nhật Bản còn là một đất nước cổ kính có nền văn hóa đậm đà bản sắc với những ngôi chùa, nh÷ng thiÒn viÖn trầm mặc, những tà áo ki-mô-nô duyên dáng,

những sinh hoạt văn

hóa được nâng

thành t«n gi¸o, nghệ

thuật như:

Hoa đạo Trà đạo Kiếm đạo

Và đảo quốc này còn là quê hương của thể thơ nổi tiếng:

HAI – CƯ

Hoa đạo Trà đạo

Thơ Hai-cư

§äc thªmViªn Mai bµn vÒ th¬

(TiÕt 1)

TiÕt 61.

A GIỚI THIỆU CHUNG VỀ THƠ HAI - CƯ

1 Là thể thơ độc đáo của văn học Nhật Bản.

- Được người Nhật coi là thi đạo bên cạnh trà đạo, hoa đạo, kiếm đạo, …

- Là một thành tố quan trọng làm nên bản sắc văn hóa xứ sở hoa anh đào.

2 Khái niệm “hai-cư’’ (haiku)

- Phiên âm ra chữ Hán đọc là “bài cú”.

+ Chữ “bài” trong từ “bài trí” nghĩa là trình bày, bày ra.

+ “Cú” có nghĩa là câu.

- Nghĩa của “bài cú” là: người viết chỉ đưa ra những câu có ý nghĩa miêu tả

(chỉ là trình bày ra, khách quan như nó vèn có) đơn giản chứ không trực tiếp nói lên ý chủ quan của mình

- Vì vậy hai - cư đòi hỏi sự đồng sáng tạo cao ở người đọc.

PhÇn I Th¬ Hai- c­.

A GIỚI THIỆU CHUNG VỀ THƠ HAI - CƯ

3 Hình thức.

- Là thể thơ ngắn nhất thế giới, mỗi bài 3

câu, 17 âm tiết, khoảng từ 7, 8 từ, được viết

theo công thức 5 - 7 - 5

- Với hình thức ngắn như vậy, hai - cư thường

chấm phá bằng các mối quan hệ cân bằng bất đối

xứng

- Mỗi bài hai - cư tựa như một bức tranh hai -

ga đơn sắc của Nhật Bản Người Nhật thích đề

thơ hai - cư lên khoảng dư bạch của tranh hai -

ga cũng giống như người Trung Quốc thích đề

thơ Đường hoặc thơ Đường luật lên khoảng dư

bạch của tranh thủy mặc

Đây là bức tranh Cỏ bạc của

Kikakudô Kiichi Những nét thư pháp

đề bên khoảng dư bạch là bài thơ hai - cư của nhà thơ Ít -sa

« Nhánh cỏ bạc nào chơ vơ run rẩy tâm hồn đìu hiu »

- Đọc thơ hai - cư cũng tựa như xem tranh hai-ga,

cần chú ý đến khoảng dư bạch

Qua phÇn TiÓu dÉn trong SGK vµ qu¸ tr×nh chuÈn bÞ bµi ë nhµ, em biÕt

®­îc nh÷ng th«ng tin g× vÒ th¬ Hai - c­?

4 Nội dung - Thường phản ánh vẻ đẹp của thiên nhiên và tâm trạng con người

trước thiên nhiên

- Đội ngũ sáng tác chủ yếu là các thiền sư nên linh hồn của thơ hai -

cư là tinh thần Thiền

- Vẻ đẹp mà hai - cư hướng tới là chất Sa - bi (có người dịch là tịch

tĩnh)

A GIỚI THIỆU CHUNG VỀ THƠ HAI - CƯ

5 Tác giả tiêu biểu

M Ba - sô ( 1644 - 1694) Y Bu - son (1716 – 1783) C Ít - sa (1763 - 1827)

- Là ông tổ của thơ hai - cư Nhật Bản

- Xuất thân trong gia đình võ sĩ đạo

(Sa-mu-rai) ở U - ê - nô

- Tu theo Phật giáo Thiền tông, là một thiền

s­ am hiểu sâu sắc về thơ cổ Trung Hoa và

Nhật Bản

- Từng mang khát vọng đi đến nhiều nơi trên

đất nước Nhật Bản nhưng chưa được thỏa chí

thì bị bệnh và tạ thế trên đường

Nằm bệnh giữa cuộc lãng du mộng hồn còn phiêu bạt trên cánh đồng hoang vu

- Tác phẩm để lại được các môn đồ của ông tập hợp lại thành bảy bộ sách

Tóm tắt những ý chính giới thiệu về tác giả trong

SGK

B THƠ HAI - CƯ CỦA M BA-SÔ

B THƠ HAI - CƯ CỦA M BA-Sễ

II Đọc - hiểu

1 Bài 1

- Bài thơ tả một cành cõy khụ trụi lỏ, một con quạ đơn độc trong nền cảnh là

một buổi chiều thu

- Tỏc dụng: + Đú là những hỡnh ảnh cụ thể, hữu hạn nhằm đẩy phụng nền chiều

thu trở nờn trầm mặc, hoang sơ và sõu thẳm, đẹp như một bức họa hai - ga đơn sắc Nhật Bản

- í nghĩa: + Cành khụ, con quạ, chiều thu đều dễ gợi liờn tưởng đến tuổi già

+ Đú là một biểu hiện của nỗi bi cảm trước lẽ vụ thường của cuộc

Bài thơ vỡ vậy là một vỡ lẽ của nhà thơ khi nhỡn trước cỏi đớch nhỡn tiền khụng thể trỏnh khỏi là tuổi già và cỏi chết

Trờn cành khụ chim quạ đậu chiều thu

Đọc ba bài thơ hai-cư của Ba - sô trong SGK và nêu cảm nhận của em.

Hãy liên kết ba hình ảnh: cành khô, con quạ và chiều thu để miêu tả bức tranh thiên nhiên theo trí tưởng tượng

của em.

Từ bức tranh này, em

có cảm nhận gì về

tâm trạng nhà thơ?

Theo em, bài thơ còn có ý nghĩa gì nữa qua hình ảnh con quạ, cành khô và chiều thu? Cả ba hình ảnh này liên kết với nhau trong một bài thơ gợi cho em cảm giác gì?

+ Gợi nỗi cụ quạnh - ít nhiều do dấu vết của một mối tỡnh uẩn khỳc

8

10

B THƠ HAI - CƯ CỦA M BA-Sễ

II Đọc - hiểu

Hoa đào như ỏng mõy xa chuụng đền U-ờ-nụ vang vọng hay đền A-sa-cư-sa

2 Bài 2

+ Là tớn hiệu chỉ mựa xuõn, biểu tượng của tinh thần Nhật Bản Tuy đẹp nhưng thời gian nở và tàn ngắn, dễ gợi liờn tưởng tới cỏi đẹp mong manh

• Tõm trạng:

• Cảnh thiờn nhiờn

- Mơ hồ, bõng khuõng, đắm mỡnh trong vẻ đẹp của hoa đào và tiếng chuụng ngõn nga

- Hoa đào hiện thõn của cỏi đẹp mong manh kết hợp với những

õm thanh phảng phất, mơ hồ khụng rừ từ đõu của tiếng chuụng buổi hoàng hụn đó cựng cất lờn niềm bi cảm về lẽ vụ thường trong lũng nhà thơ

+ Khi hoa đào được miờu tả như “ỏng mõy xa’’ thỡ đú phải là những

cõy anh đào cổ thụ, bao quanh những ngụi đền thiờng, cổ kớnh

- Âm thanh mơ hồ của những tiếng chuụng, gợi lờn khụng khớ trầm mặc

của một buổi chiều xuõn yờn ả

- Hỡnh ảnh hoa đào

Những thảm hoa đào, những tiếng chuụng từ ngụi đền cổ đã hé mở cho

ta biết đây là cảnh thiên nhiên trong thời

điểm nào? Em thử tả lại khung cảnh

này bằng văn xuôi?

Dựa vào phần chú thích SGK và bản thân bài thơ, em hãy cho biết, bức tranh thiên nhiên ở đõy thể hiện tâm trạng gì của nhân vật trữ tình?

B THƠ HAI - CƯ CỦA M BA-Sễ

II Đọc - hiểu

3 Bài 3

Cõy chuối trong giú thu tiếng mưa rơi tớ tỏch vào chậu

ta nghe tiếng đờm

- Tỏc phẩm là bức tranh về một đờm thu được cảm nhận chủ yếu bằng thớnh giỏc khi tỏc giả sống trong một tỳp lều tranh dưới bụi chuối do mụn đồ dựng cho

- Những õm thanh được cảm nhận:

+ Tiếng xào xạc của giú thu trờn những tàu lỏ chuối

- Gợi hỡnh ảnh căn lều đơn sơ của người ẩn sĩ hũa nhập với tự nhiờn, cú thể

lắng nghe, cảm nhận được khụng khớ lạnh lẽo, tịch mịch trong đờm thu

- Bức tranh đờm thu đó hũa nhập cựng niềm cụ tịch của nhà thơ Đú là niềm

cụ tịch của con người tha thiết tỡm về với thế giới tịch mịch, vắng lặng của tự

nhiờn, mong tỡm thấy cỏi “tớnh bản thiện’’ của mỡnh trờn con đường tu tõm

Tất cả những âm thanh này gợi cảnh sống người ẩn sĩ như thế nào? Nó diễn tả tâm trạng gì của nhà thơ?

B THƠ HAI - CƯ CỦA M BA-Sễ

III Đỏnh giỏ chung về ba bài thơ.

- Đều cú tõm trạng cụ đơn thấm thớa.

- Đều là những bức tranh hai-ga đơn

sắc, chứa đựng niềm tha thiết hướng

tới cỏi đẹp đơn sơ, vắng lặng

- Đều là niềm bi cảm về lẽ vụ thường

của cuộc đời

Trờn cành khụ chim quạ đậu chiều thu

***

Hoa đào như ỏng mõy xa chuụng đền U-ờ-nụ vang vọng hay đền A-sa-cư-sa

***

Cõy chuối trong giú thu tiếng mưa rơi tớ tỏch vào chậu

ta nghe tiếng đờm

Ba bài thơ có nét gì chung?

Từ đó em rút ra đặc điểm

gì của thơ Ba-sô?

=>

=> Đú là những đặc trưng về thơ hai - cư của Ba-sụ.

1 Về nội dung

2 Về hỡnh thức.

- Đều là những bài thơ trữ tỡnh phong

cảnh cú những tớn hiệu chỉ mựa

- Ngụn ngữ hàm sỳc, giàu tớnh biểu tượng

Chúng ta vừa tìm hiểu xong những nét chính về thơ hai – cư

và ba bài thơ hai - cư của Ba - sô Giờ sau chúng ta tiếp tục khám phá những bí ẩn về thể thơ này qua ba bài thơ của Bu

- son - Một một danh họa đồng thời là một thi sĩ tài hoa của

xứ sở hoa anh đào Ông là môn đồ xuất sắc kế thừa phong cách hai - cư Ba - sô

THÂN ÂI, CHÂO CÂC EM!