Giáo dục Mỹ với những trẻ em có tài

Trong những năm gần đây, một lý thuyết hay được nhắc đến và bàn cãi, là lý thuyết “Thế giới phẳng”, mà người khởi xướng là một cây bút nổi tiếng của The New York Times, Thomas L. Friedman. Ông nà

Giáo dục Mỹ với những trẻ em có tài

Trong những năm gần đây, một lý thuyết hay được nhắc đến và bàn cãi, là lý thuyết “Thế giới phẳng”, mà người khởi xướng là một cây bút nỗi tiếng của The New York Times, Thomas L Friedman Ong này là một chuyên gia lớn về Trung Đông, thế : nhưng ô ông vẫn luôn cho răng, đù cuộc chiến bất tận với bọn khủng bố có nặng nề đến mấy, thì mối e ngại thực sự cho nước Mỹ vẫn không phải là những người Hồi giáo rậm râu, mà là

“những thanh thiếu niên chưa có một cọng râu” từ các nước thuộc thế giới thứ ba

Về “sự đe dọa” này, Friedđman luôn sẵn sàng nói với tất cá những ai sẵn lòng nghe

Giáo dục là cuộc tranh đua vươn lên

Thomas L Eriedman nhận xét: “Kế từ khi cuộc cách mạng thông tin làm cho tri thức nằm trong tam tay của bat ky nguoi nao truy cap Intcrnct, thì không những luật chơi trên dau truong kinh tế toàn cầu đã thay đổi, mà chính hành tinh của chúng ta cũng đã đôi thay Trái Đất một lần nữa trở thành mặt phăng, bởi vì tất cả bây giờ đều ở vị thế ngang nhau

Và điều đó có nghĩa là, trong cuộc tranh đầu không thương xót vì tương lai của chúng ta, người thắng sẽ là người học tốt, chứ không phải là kẻ may mắn sinh ra trong một đất nước giàu có

Chìa khóa của thành công đang cất giữ ở các trường học Trong khi do, nhu Bill Gates da nói, nền giáo dục “già côi một cách tuyệt vọng” của nước Mỹ đang lâm vào khủng hoảng Nếu trong bậc tiêu học, trẻ em Mỹ vượt những người đồng trang lứa của mình ở châu Á, thì đến những lớp cuối phổ thông trung học, học sinh Mỹ lại thua Tức là các trẻ em của chúng ta càng học càng dốt đi ”

Với những tiên đoán đầy xúc cảm, Friedman hướng tới các bậc phụ huynh, ông cố đánh thức nước Mỹ đang say giấc mơ tự mãn “Xin hãy thức dậy đi! Hãy tắt ti-vi, và buộc con

mình học tập Hồi nhỏ, cha mẹ thường nhắc đi nhắc lại với tôi bài đạo đức rằng: “Con

cần ăn cho hết, thật tội lỗi nếu bỏ mứa đồ ăn, trong khi ở Trung Quốc mọi người đang bị đói” Còn hôm nay, tôi nói với con mình :”Con cần làm hết bài tập để sau có thé ra đời

1?

làm việc, ở Trung Quôc người ta nóng lòng mong giành lây công việc ây của con đây! Thống kê hoàn toàn khách quan cho thấy rằng, các học sinh phố thông Mỹ hiểu biết kém

về những môn khoa học chính xác, nêu so với những em bé cùng lứa tuôi ở nhiều nước

khác, trong đó có những đối thủ cạnh tranh tương lai của Mỹ như An Độ va Trung Quốc Không cân bàn cãi gì nữa, nước Mỹ cân có biện pháp đê loại trừ những điêm 2

Từ em bé tài năng đến người dẫn dắt thế giới

Thế nhưng, vẫn đề ở chỗ là, không thể xây đựng tương lai chỉ bằng việc giải bài tập về

nhà Tiên bộ đi lên theo những con đường không được tiên liệu, còn trường học chỉ dạy

những gì nhân loại đã biệt rồi Tương lai bao giờ cũng bất đầu ở những ngưỡng cửa khác

lạ

Kinh nghiệm của những cuộc cách mạng khoa học-kỹ thuật mới nhất cũng nói về điều này Các thủ lĩnh của cách mạng khoa hoc-kỹ thuật thuộc về nước Mỹ, đất nước thường sinh ra những dạng người kỳ dị, như dân hippI những năm 1960, còn những năm 1980 thì

vùi đầu vào điện tử

Trong số những thiên tài máy tính của nước Mỹ, những kẻ kỳ quặc và thích kiếm tìm cái

phiêu lưu khác thường luôn chiếm phần trăm cao hơn Đồng thời, tất cả những con người khống lồ đã sáng tạo ra thế kỷ XXI này của chúng ta, thì xưa kia đều không từng học nghé hom nay của mình trong trường phổ thông, bởi đơn giản là khi ấy, trong trường chưa có thày nào sách nào dạy về môn học đó

Như những người chứng kiến kê lại, Bill Gates mỗi buỗi sáng đều lặp đi lặp lại với các

nhân viên của mình rằng: Tương lai sinh ra không chỉ trong các giảng đường đại học hay phòng thí nghiệm quốc gia, mà tương lai sinh ra cả ở những căn phòng áp mái hay gara

xập xệ, bởi vì tiến bộ không chỉ là phát triển kỹ thuật, mà còn là sự mở rộng chân trời tư

duy trí tuệ Nhiều chiến thắng lẫy lừng về khoa học kỹ thuật mà chúng ta đã có được

không phải là bằng sự hỗ trợ của cường quốc, mà là nhờ hứng khởi thông tuệ của một cậu

bé, cô bé “thần đồng” nào đây, những tài năng xuất hiện và dẫn dắt thế giới đi tới bước ngoặt quyết định nhất và không hề đoán trước được nhất

Vấn đề là ở chỗ, tìm ở đâu và nuôi dưỡng những tài năng ấy như thế nào?

May điển hình về bồi dưỡng “thần đồng”

Nước Mỹ trọng thị những người có tài năng và quan tâm đến họ Cả về trẻ em cũng thế

Những trẻ em có năng khiếu, đó là trường hợp đặc biệt, đòi hỏi có sự chú ý cao và thận

trọng trong tiếp xúc Rất hay là ở Mỹ, sự quan tâm đến các em bé như vậy không chỉ gồm

những lời ca tụng và khen ngợi, mà còn cả sự hỗ trợ cụ thê băng vật chất

“Các bạn là thiên tài” — thượng nghị sĩ Carl Levin tâng bốc những thiếu niên được mời đến điện Capitoli bằng bao nhiêu ngôn từ như vậy Nhưng các thiếu niên tài năng này tập

hợp ở Washington không chỉ để nghe khen cho sướng tai, mà còn để nhận phần thưởng

bằng tiền của Viện Davidson giành cho Hỗ trợ tài năng ở những lĩnh vực khác nhau trong

hoạt động nhân loại: toán, vật lý, vấn chương Năm nay, cả nước Mỹ có 17 em nhận

khoản tiền thưởng từ 10 đến 15 nghìn USD Đó là một kiểu học bồng cấp phát dan

Trí tuệ, khả năng sáng tạo — đó là của cải chính của quốc gia Người Nhật đã hiểu ra điều này từ lâu, họ quí trọng những em bé có tài của mình, không tiếc tiền cho việc học hành

và phát triển của các em Còn thú vị hơn nữa, là Israel có hệ thống giáo dục hiệu quả dành cho các trẻ em có thiên bâm, và đây là một trong những bí mật quốc gia Tại Mỹ đã thành lập hệ thống hỗ trợ và phát triển năng khiếu Không ngẫu nhiên mà Hợp chủng quốc Hoa Kỳ là một hướng chủ yếu hội tụ các dòng gọi là “chảy máu chất xám” (brain drain) từ bốn phương

Chính vì thế cũng nên nói vài lời về bản thân Viện Davidson Sáng lập ra Viện này là ông

bà Bob và Jane Davidson, những người từ năm 1999 đã bỏ ra không ít tiền của riêng, để

thực hiện mục tiêu giúp đỡ những trẻ em có tài năng từ 4 đến 18 tuôi Những sảng kiến

hỗ trợ của viện rất đa đạng: từ việc cấp học bổng, tham vấn, tổ chức lớp học mùa hè

Nhưng, phức tạp nhất trong công việc này, là tuyển chọn Trước tiên, chỉ số IQ phải

không đưới 145 Theo cách tính IQ, độ tuôi trí tuệ của một em bé khỏe mạnh và bình

thường là 100 Như vậy, 145 không những là chỉ số IQ cao, mà còn là siêu cao Số những người có chỉ số IQ dưới 70 (người ta thường gọi họ là thiểu năng trí tuệ) hay là cao hơn

130 (được xem là có khả năng xuất sắc) giống nhau ở một điểm, là cả loại thấp lẫn loại cao đều chiếm khoảng 3% trong tổng số chung

Nhưng vấn đề không chỉ ở tuyển lựa, mà chủ yếu là ở bồi đưỡng tài năng, chính là việc

mà Viện Davidson đang làm Thực ra có những cái nhìn khác nhau về chuyện này Ton

tại huyền thoại, rằng cần để những trẻ em có thiên bâm được yên, để mặc phát triển tự nhiên, tức là các em này không cần trường lớp đặc biệt và những thứ tương tự làm gì

Viện Davidson chống lại cách tiếp cận như vậy “Triệt thoái môi trường giáo dục đặc biệt

dành cho các thần đồng phù hợp với khả năng phi phàm của các em, cũng có nghĩa là cắt

bỏ một triển vọng thúc đây sự phát triển nhanh chóng của quốc gia dân tộc” Ngoài ra, các thần đồng không chỉ là những tài năng xuất chúng, mà còn là những cá thể rat tinh té,

và không phải bao giờ cũng có hệ tâm lý thông thường Chính vì vậy, cần có các chuyên gia biết làm việc với những trẻ em này một cách đúng đắn

Một văn hào Pháp đã từng ví thiên tài như vì sao băng từ trên trời rơi xuống Thỉnh thoảng, may mắn sáng lên đúng chỗ vinh quang, nhưng trong một trăm nghìn trường hợp khác, sao băng rơi vào khoảng không và tắt lịm Nói cách khác, sự đạy dỗ không đúng,

học hành theo tiêu chuẩn thông thường, thiếu văng sự tiếp cận riêng biệt, là tạo ra mảng

tối của công việc bồi dưỡng

Tài năng không được khơi mở đúng đắn, từ đứa bé có thiên bâm sẽ lớn thành một con

người nhiều mặc cảm, không hòa nhập và tính cách khó khăn Lại cũng có “Hội chứng

thần đồng”, khái niệm mà các nhà tâm lý học dùng để chỉ sự rối loạn thần kinh đặc biệt,

tính tự ái quá độ đến mức bệnh hoạn, ý muốn luôn luôn phô trương khả năng cá nhân và

tự khẳng định bất tận những ưu việt đã mất hoặc chỉ là giả tưởng

Hiện nay, co rat nhiều thí nghiệm trong việc tạo ra những điều kiện đặc biệt nào đó Một

số trường phô thông coI nhiệm vụ của mình là tạo mọi điều kiện thuận lợi tôi đa cho việc

học tập Những trường khác nói rằng, đối với trẻ em nói chung cũng như những trẻ em có tài nói riêng, không gì tôi tệ hơn là điều kiện tiện nghi quá mức Việc học cần phức tạp, căng thắng, để thậm chí một em bé có năng khiếu sáng láng cũng phải toát mồ hôi Hoạt động trí tuệ cần phải thật phức tạp, đôi khi đến nghịch lý, có nghĩa là cần cả những “thời điểm không thú vị” trong quá trình học Trẻ em phải biết vượt lên chính mình, để rèn luyện những “cơ bắp” của lý trí Nói như văn sĩ gốc Nga Vladimir Nabokov: nghệ thuật cần phải khó khăn

Quay trở lại với đề tài các trẻ em tài năng Có phải kết quả thử nghiệm test lúc nào cũng đáng tin cậy? Bởi rất có thé dé dang nham va không phát hiện được thiên tài? Đúng, đó

cũng là một vẫn đề Có những thiên bằm khó có thể đánh giá bằng điểm số và kết quả

test Có thể đơn giản là tài năng không phát lộ để được nhận thấy Hoặc cũng có xu hướng, nhận thay và hình dung vệ tài năng như là điều bất bình thường, đến mức lo ngại lúng túng và cố găng kiềm chế, có đưa đứa bé vào khuôn mẫu thông thường Đó là những phương án bị thảm,

Tài năng không được sử dụng sẽ dẫn đến thảm kịch và bệnh hoạn Một sai lầm khác

không kém nguy hại, là cố găng của một số bậc phụ huynh, muốn những đứa con hoàn

toàn bình thường phải phát triển khác thường, nhân tạo Có vô số thí đụ về chuyện này,

và kết cục cũng thường đáng buôn Nhưng nói chung, một đứa trẻ bình thường cũng vẫn

có những cơ hội trở thành con người lỗi lạc Nhiều lao động hơn, một chút may mắn, và

cái chủ yếu, những điều kiện thuận lợi và thái độ thiện chí từ phía cộng đồng xã hội

Nhà gene học Lius Terman, sau 30 năm nghiên cứu những trẻ em có tài, đã đi đến kết luận như sau: phần lớn thân đồng đã đánh mật những khả năng phi phàm của mình khi lớn lên

Nhưng những trẻ em thần đồng được bồi đưỡng đúng trở thành những người lớn có tài

năng vượt trội về trí tuệ, lại không sánh được với những người thuộc típ bình thường

Đám đông này định hướng tích cực tốt hơn gấp 30 lần, nếu so với những người có thiên

bầm từ nhỏ Tự nhiên luôn luôn thử thách tất cả, nhất là những trẻ em có tài Đôi khi

không thành công

Những ai trả giá bằng sức khỏe và cuộc sống của mình cho tiễn bộ của nhân loại, để qua mỗi thế hệ con người lại trở nên thông minh hơn, những người ấy xứng đáng được nhận

sự cảm thông, bảo vệ và chăm lo của cộng đồng Nếu bạn và con cái bạn là “như mọi người”, thì đó là hạnh phúc của bạn Nhưng thúc đây tiễn bộ khoa học kỹ thuật, rất

thường khi lại không phải là những người “như tất cả” Nghĩa vụ của xã hội, - như ông bà Bob và Jane Davidson quan niệm, - là hỗ trợ những người “khác thường” này, vì họ rất khó khăn trong đời

Nguồn: Vietimes