Cảm nhận hạnh phúc của sinh viên

Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và sự hài lòng cuộc sống của sinh viên .... Đến đầu thế kỉ 19, hạnh phúc đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học như: kinh tế học, T

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

HOÀNG THỊ TRANG

CẢM NHẬN HẠNH PHÚC CỦA SINH VIÊN

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 60 31 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS TS TRƯƠNG THỊ KHÁNH HÀ

HÀ NỘI - 2015

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU CẢM NHẬN HẠNH PHÚC Error! Bookmark not defined 1.1 Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến hạnh phúc và cảm nhận hạnh phúc 7 1.1.1 Tổng quan các nghiên cứu ở nước ngoài Error! Bookmark not defined 1.1.2 Tổng quan các nghiên cứu ở trong nước Error! Bookmark not defined 1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm hạnh phúc Error! Bookmark not defined 1.2.2 Khái niệm cảm nhận hạnh phúc Error! Bookmark not defined 1.2.3 Cảm nhận hạnh phúc của sinh viên Error! Bookmark not defined 1.2.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến cảm nhận hạnh phúc của sinh viên Error! Bookmark not defined

Chương 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

2.1 Tổ chức nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.1 Vài nét về địa bàn và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.1.2 Tiến trình nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu Error! Bookmark not defined

2.2.4 Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học Error! Bookmark not defined

2.2.5 Phương pháp trắc nghiệm Error! Bookmark not defined Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 3.1 Thực trạng cảm nhận hạnh phúc của sinh viên Error! Bookmark not defined

3.1.1 Mức độ các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của sinh viên Error! Bookmark not defined

3.1.2 Cảm nhận hạnh phúc về mặt cảm xúc Error! Bookmark not defined 3.1.3 Cảm nhận hạnh phúc về mặt xã hội Error! Bookmark not defined 3.1.4 Cảm nhận hạnh phúc về mặt tâm lý Error! Bookmark not defined 3.2 Tương quan giữa các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc Error! Bookmark not defined

3.3 So sánh cảm nhận hạnh phúc của sinh viên các nhóm Error! Bookmark not defined

3.3.1 So sánh cảm nhận hạnh phúc của nam và nữ sinh viênError! Bookmark not defined

3.3.2 So sánh cảm nhận hạnh phúc của sinh viên giữa các nhóm tuổi Error! Bookmark not defined

3.3.3 So sánh cảm nhận hạnh phúc của sinh viên giữa các khu vực sinh sống Error! Bookmark not defined

3.3.4 So sánh cảm nhận hạnh phúc của sinh viên các tỉnh Error! Bookmark not defined

3.4 Các yếu tố có mối quan hệ tương quan với cảm nhận hạnh phúc của sinh viên Error! Bookmark not defined

3.4.1 Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và sự hài lòng cuộc sống của

sinh viên Error! Bookmark not defined 3.4.2 Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và các nhóm cảm xúc Error! Bookmark not defined

3.4.3 Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và một số phẩm chất cá nhân của

sinh viên Error! Bookmark not defined

3.4.4 Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và tình hình kinh tế gia đình của

sinh viên Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined.5 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 89 PHỤ LỤC 93

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trương Thị Khánh Hà - Khoa Tâm lý học - Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả luận văn

Hoàng Thị Trang

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn cao học này tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các Thầy (cô) trong Khoa Tâm lý học - Trường Đại Học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại Học Quốc Gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn cao học

Tôi cũng xin trân thành cảm ơn PGS.TS Trương Thị Khánh Hà, người đã tận tình dành nhiều thời gian quý báu để giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình tiến hành nghiên cứu và đóng góp những ý kiến quan trọng giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn cao học này

Qua đây tôi cũng xin gửi lời cảm ơn trân thành đến tập thể cán bộ trường, các thầy, cô giáo và các bạn sinh viên trên địa bàn thành phố Hà Nội, Hải Phòng, Nghệ An và Hà Giang Đó là những người đã tạo điều kiện và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình tiến hành nghiên cứu thực tiễn, giúp tôi có được những số liệu quý báu để góp phần vào việc hoàn thành luận văn cao học

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến những người bạn và người thân trong gia đình tôi, những người đã ủng hộ tôi về mặt tinh thần, giúp tôi có thể hoàn thành luận văn của mình

Trong quá trình nghiên cứu, đề tài của tôi còn nhiều thiếu sót, tôi kính mong nhận được sự bổ sung, đóng góp ý kiến quý giá của các Thầy (cô) giáo để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn Một lần nữa, tôi xin trân thành cảm ơn!

Hà Nội, 07 tháng 12 năm 2015

Học viên

Hoàng Thị Trang

DANH MỤC CÁC BẢNG

3.1 Thực trạng mức độ các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của

3.5 Mối tương quan giữa các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc 53

3.6 Cảm nhận hạnh phúc của nam và nữ sinh viên 55

3.7 Mức độ hài lòng với cuộc sống và các lĩnh vực khác nhau 63 – 64

3.8 Mức độ hài lòng chung của sinh viên với cuộc sống 65

3.9 Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và sự hài lòng cuộc

3.10 Mối tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và các nhóm cảm

3.11 Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và các nhóm phẩm chất

3.12 Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và lòng biết ơn 79

3.13 Bảng mô tả tình hình kinh tế của gia đình sinh viên so với mức

3.14 Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và tình hình kinh tế của

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

3.1 Cảm nhận hạnh phúc của sinh viên giữa các khu vực sinh

3.2 Cảm nhận hạnh phúc của sinh viên các tỉnh 58

3.3 Cảm nhận hạnh phúc của sinh viên giữa các nhóm tuổi 60

3.4 Mức độ hài lòng với cuộc sống và các lĩnh vực khác nhau 65

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Con người sinh ra khác nhau, cuộc sống của mỗi người khác biệt nhau nhưng chúng ta đều có một tiêu chung là được hạnh phúc Aristitle đã từng nói rằng:

“Hạnh phúc là ý nghĩa và mục tiêu của cuộc sống, là toàn bộ cùng đích của cuộc đời con người” Như vậy, hạnh phúc là mục tiêu và cũng là động lực thúc đẩy quan trọng trong cuộc đời của mỗi người Chính vì thế ngay từ thời cổ đại các nhà triết học, tôn giáo đã đặc biệt quan tâm tới vấn đề này Đến đầu thế kỉ 19, hạnh phúc đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học như: kinh tế học, Tâm lý học đặc biệt là Tâm lý học tích cực – một phân ngành mới của Tâm lý học chuyên nghiên cứu định lượng về hạnh phúc và hướng đến hỗ trợ cho con người tận hưởng một cuộc sống tích cực trọn vẹn

Nhiều công trình nghiên cứu chứng minh rằng, hạnh phúc là một phương tiện giúp mang lại thành công cao hơn Khi nhìn lại nghiên cứu về sức khởe con người, ba nhà tâm lý học Sonja Lyubomirsky, Laura King và Ed Diener ghi nhận

“Hàng loạt các nghiên cứu cho thấy các cá nhân hạnh phúc thì thành công trong nhiều khía cạnh của cuộc sống như hôn nhân, bạn bè, thu nhập, sự nghiệp và sức khỏe” Các nghiên cứu cũng cho thấy mối quan hệ giữa hạnh phúc và thành công là mối quan hệ tương hỗ: thành công, trong sự nghiệp và trong các mối quan hệ, không chỉ góp phần tạo nên hạnh phúc, mà hạnh phúc cũng mở đường cho thành công nối tiếp thành công [33,39, 40]

Sinh viên là một đối tượng mang tính đặc thù cao, họ đang ở trong giai đoạn chuyển tiếp từ môi trường phổ thông sang môi trường độc lập (học tập, cuộc sống) trên đại học vừa phải trang bị một khối lượng kiến thức khổng lồ để hình thành nên

kỹ năng nghề nghiệp Họ trải qua những chuyển biến không nhỏ trong quan niệm về cuộc sống, nghề ngiệp, người bạn đời….của mình Mặt khác, những thay đổi liên tục của xã hội hiện đại đòi hỏi họ phải có sự thích nghi cho phù hợp Điều này gây

ra những mức độ căng thẳng cao tới các bạn sinh viên Trên quy mô toàn nước Mỹ,

tỷ lệ tự tử của người trẻ từ 15-24 tuổi tăng không nhiều nhưng khá đều từ năm

2007: từ 9,6 vụ tự tử/100.000 người lên 11,1 vụ vào năm 2003 Tuy nhiên, một

khảo sát của các trung tâm tư vấn trong trường đại học cho thấy hơn một nửa những người đến đây gặp vấn đề về tâm lý – tăng 13% chỉ trong vòng 2 năm Lo âu và trầm cảm hiện đang là những biểu hiện tâm thần phổ biến nhất của sinh viên đại học – theo Trung tâm Sức khỏe tâm thần đại học ở ĐH Pennsylvania State [41] Tại Việt Nam, kết quả điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam năm

2008 cho thấy, trong hơn 10.000 thanh thiếu niên thì trên 73% người từng có cảm giác buồn chán, hơn 4% từng nghĩ đến chuyện tử tự So sánh với số liệu của cuộc điều tra trước đó vào năm 2003 thì tỷ lệ thanh thiếu niên trải qua cảm giác buồn chán đã tăng lên Đặc biệt, tỷ lệ thanh thiếu niên nghĩ đến chuyện tự tử tăng lên khoảng 30% [31] Như vậy chúng ta có thể thấy, nếu con người nói chung và sinh viên nói riêng có cảm giác buồn chán thì sẽ dẫn đến các hệ quả vô cùng tồi tệ

Bên cạnh đó, cũng có một số lượng lớn các bạn sinh viên đạt được những thành tích cao trong học tập, có nhiều mối quan hệ chất lượng, trở thành một người

có trách nhiệm và có nhiều đóng góp cho xã hội Trong nghiên cứu về hạnh phúc của sinh viên đại học, Diener và Seligman tìm thấy một sự khác biệt chính giữa nhóm sinh viên hạnh phúc nhất với nhóm sinh viên khác, những người rất hạnh phúc đã có một cuộc sống xã hội phong phú và toại nguyện Họ dành thời gian ít nhất một mình, có mối quan hệ tốt với bạn bè và có một đối tác lãng mạn ở hiện tại [29] Và các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng nếu cá nhân có cuộc sống hạnh phúc thì khả năng mắc các bệnh về tinh thần như stress, trầm cảm, …là thấp hơn Chính

vì vậy, việc nghiên cảm nhận hạnh phúc và một số yếu tố ảnh hưởng đến cảm nhận hạnh phúc của sinh viên là thực sự cần thiết trong giai đoạn hiện nay Vậy làm thế nào để sinh viên luôn có một tâm trạng thoải mái, vui vẻ, cảm thấy hạnh phúc để hăng hái học tập, tham gia các hoạt động và vượt qua được những khó khăn là điều không chỉ riêng sinh viên quan tâm mà các tổ chức đoàn thể nhà trường cũng đều

Xuất phát từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu: “Cảm

nhận hạnh phúc của sinh viên” với mong muốn tìm hiểu thực trạng mức độ cảm

nhận hạnh phúc của sinh viên, các yếu tố có mối liên hệ với cảm nhận hạnh phúc

Từ kết quả nghiên cứu thu được đề xuất một số biện pháp tác động giúp các bạn sinh viên tăng mức cảm nhận hạnh phúc và chăm sóc sức khỏe về tinh thần

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng mức độ các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của sinh

viên hiện nay và các yếu tố ảnh hưởng, từ đó đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao cảm nhận hạnh phúc ở sinh viên nói riêng, con người nói chung

3 Đối tượng nghiên cứu

Các mặt biểu hiện và mức độ biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của sinh viên

4 Khách thể nghiên cứu

Mẫu nghiên cứu được chọn là sinh viên, những người đang trực tiếp học tập tại các trường đại học Cụ thể là:

+ 188 sinh viên các trường Đại học tại Hà Nội (trung tâm nội thành)

+ 187 sinh viên các trường Đại học tại Hải Phòng (nội và ngoại thành)

+ 89 sinh viên Nghệ An hiện đang theo học hệ tại chức tại trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn Hà Nội

+ 91 sinh viên Hà Giang hiện đang theo học hệ tại chức tại trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn Hà Nội

5 Giả thuyết nghiên cứu

Các mặt biểu hiện cảm nhận hạnh phúc của sinh viên có sự tương quan với nhau và biểu hiện ở các mức độ khác nhau

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến cảm nhận hạnh phúc của sinh viên Trong

đó, các yếu tố khách quan như mức sống, địa bàn sinh sống có ảnh hưởng mạnh hơn các yếu tố chủ quan như một số phẩm chất nhân cách, các nhóm cảm xúc, lòng biết ơn v.v

Sinh viên sống ở khu vực nông thôn có mức cảm nhận hạnh phúc cao hơn so với sinh viên ở khu vực đô thị và vùng đang đô thị hóa

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt:

1 Trương Thị Khánh Hà (2015), “Thích ứng thang đo hạnh phúc chủ quan

dành cho vị thành niên”, Tạp chí Tâm lý học (số 5), tr 13 – 25

2 Lê Văn Hảo (2012), “Các mô thức của tính cá nhân – tính cộng đồng ở Viêt

Nam”, Tạp chí Tâm lý học, số 11, tr

3 Phan Mai Hương (2014), “Cảm nhận hạnh phúc của người nông dân”, Tạp

chí Tâm lý học (số 8), tr 28 – 40

4 Phan Mai Hương (2014), “Quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc chủ quan và nỗ

lực sống của người nông dân”, Tạp chí Tâm lý học (số 11), tr 1 – 12

5 PGS.TS Phan Thị Mai Hương, TS Nguyễn Đình Mạnh (200 ), “Các yếu tố

ảnh hưởng đến tính tích cực xã hội của học sinh – sinh viên”, Tạp chí Tâm lý

học (số 3), tr 22 – 34

6 Richard Layard (2008), Hạnh phúc, Nxb Tri thức

7 Trịnh Thị Linh (2015), Tập bài giảng Tâm lý học tích cực, Trường ĐH Khoa

học Xã hội & Nhân văn Hà Nội

8 Tal Ben – Shahar (2009), Hạnh phúc hơn, Nxb Tổng hợp TP Hồ Chí Minh

9 Doh Chull Shin (2010), “Chất lượng cuộc sống của người dân Châu Á theo

Nho giáo: Quan niệm về hạnh phúc phần 1 & phần 2”, Tạp chí nghiên cứu

con người (số 1), tr 3 – 17

Tiếng Anh:

10 Carol D Ryff & Burton Singer (2002), “From Social Structure to Biology:

Integrative Science in Pursuit of Human Health and Well-Being”, Handbook

of Positive Pychology (No.39), Oxford University Press, pp 528 – 540

11 Corey L.M.Keyes, Emory University (2002), “The mental health continuum:

12 Diener E., Richard E Lucas, & Shigehiro Oishi (2002), “Subjective Well

-being: The Science of Happiness and Life Satisfaction, Handbook of Positive

Pychology, Oxford University Press, pp 63 – 73

13 Diener E., Emmons R.A, Larsen R.J, & Griffin S (1985), “The Satisfaction

with Life Scale”, Journal of Personality Assessment (No 49), pp 71-75

14 Helliwell Jonh F., Christopher P Barrington-Leigh (2010), “Measuring and Understanding Subjective Well-Being”

15 Jeffrey J Froh , Charles Yurkewicz, Todd B Kashdan (2009), “Gratitude and subjective well-being in early adolescence: Examining gender

differences”, Journal of Adolescence (No.32), pp 633 – 650

16 Keith A.King, Rebecca A.Vidourek, Ashley L.Merianos, Meha Singh (2014), “A study of stress, social support, and perceived happiness

among college students”, The Journal of Happiness & Well-Being (No

2), pp 132 – 144

17 Pavot W., & Diener E (2008), “The Satisfaction with Life Scale and the

emerging construct of life satisfaction”, Journal of Positive Psychology (No

3), pp 137 – 152

18 Richard M.Ryan and Edward L.Deci (2001), On Happiness and Human

Potentials: A Review of Research on Hedonic and Eudaimonic, Annu

Rev.Psychol (No 52), pp 141- 166

19 Sell H., Naggpal R., “Assessment of subjective well-being, WHO, Regional office for South-East Asia, New Deli, Regional health paper, SEARO, no

20 Soja Lyubomirsky (2001), “Why Are Some People Happier Than Others?

The Role of Cognitive and Motivationl Processes in Well-Being”, American

Psychologist, pp 239 – 269

21 William Pavot and Ed Diener (1993), “Review of the Satisfaction With Life

Scale”, Psychologicacl Assessment (vol 5, No.2), pp 164 – 172