Hoạt động hỗ trợ sinh viên ngoại tỉnh sắp tốt nghiệp tiếp cận việc làm từ góc nhìn công tác xã hội ( nghiên cứu nhóm sinh viên ngoại tỉnh trường đại học kinh doanh và công nghệ hà nội)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------ NGUYỄN THỊ NHUNG HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ SINH VIÊN NGOẠI TỈNH SẮP TỐT NGHIỆP TIẾP CẬN VIỆC LÀM TỪ GÓC NHÌN CÔNG T

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

NGUYỄN THỊ NHUNG

HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ SINH VIÊN NGOẠI TỈNH SẮP TỐT NGHIỆP TIẾP CẬN VIỆC LÀM

TỪ GÓC NHÌN CÔNG TÁC XÃ HỘI

( Nghiên cứu nhóm Sinh viên Ngoại tỉnh Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội – 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

NGUYỄN THỊ NHUNG

HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ SINH VIÊN NGOẠI TỈNH SẮP TỐT NGHIỆP TIẾP CẬN VIỆC LÀM

TỪ GÓC NHÌN CÔNG TÁC XÃ HỘI

( Nghiên cứu nhóm Sinh viên Ngoại tỉnh Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội)

Chuyên ngành: Xã hội học

Mã số: 60 90 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Người hướng dẫn khoa học: TS Trương An Quốc

Hà Nội – 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Nhung

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện Luận văn Thạc sỹ, tôi

đã nhận được sự giúp đỡ, tạo điều kiện nhiệt tình và quý báu của nhiều cá nhân và tập thể

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Trương An Quốc

đã tận tâm hướng dẫn trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu hoàn thành Luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy, Cô trong Khoa Xã hội học, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội, đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, truyền đạt kiến thức trong suốt quá trình học tập, thực hiện và hoàn thành Luận văn

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn tới các thầy cô và các bạn sinh viên trong Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội đã tạo điều kiện giúp

đỡ trong thời gian tiến hành nghiên cứu, khảo sát tại đó Cuối cùng, tôi xin cảm ơn sự nhiệt tình tiếp đón, trả lời của nhà tuyển dụng và Trung tâm Tâm việt Group(347 Đội cấn- Ba đình- Hà Nội) đã giúp tôi hoàn thiện đề tài

Mặc dù đã rất cố gắng hoàn thiện luận văn bằng tất cả sự nhiệt tình và năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót hoặc có những phần nghiên cứu chưa sâu Rất mong nhận được sự chỉ bảo, đóng góp quí báu của quý thầy cô và các bạn

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Nhung

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu: Error! Bookmark not defined

2.1 Những nghiên cứu về thanh niên và sinh viên 4

2.2 Những nghiên cứu về vấn đề Hỗ trợ tiếp cận việc làmError! Bookmark not defined

3 Ý nghĩa của nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

9 Phương pháp nghiên cứu: Error! Bookmark not defined

10 Kết cấu của luận văn 16

PHẦN NỘI DUNG Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI Error! Bookmark not defined

1.1.Các khái niệm, thuật ngữ liên quan Error! Bookmark not defined 1.1.1.Khái niệm sinh viên - sinh viên ngoại tìnhError! Bookmark not defined

1.1.2.Khái niệm Tiếp cận việc làm Error! Bookmark not defined 1.1.3 Khái niệm từ góc nhìn công tác xã hội Error! Bookmark not defined 1.2 Những lí thuyết sử dụng trong đề tài Error! Bookmark not defined 1.2.1 Lý thuyết nhu cầu Error! Bookmark not defined 1.2.2 Lý thuyết thái độ Error! Bookmark not defined 1.2.3 Lý thuyết Công tác xã hội cá nhân Error! Bookmark not defined

1.3 Giới thiệu địa bàn và đối tượng nghiên cứuError! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC HỖ TRỢ TIẾP CẬN VIỆC LÀM, NHỮNG KHÓ KHĂN VÀ NHU CẦU HỖ TRỢ CỦA SINH VIÊN NGOẠI

TỈNH SẮP TỐT NGHIỆP Error! Bookmark not defined

2.1 Thực trạng công tác Hỗ trợ tiếp cận việc làm cho SVNT sắp tốt nghiệp

Error! Bookmark not defined 2.1.1 Thực trạng tìm kiếm việc làm và sự hỗ trợ tiếp cận việc làm Error! Bookmark not defined

2.1.2 Thực trạng công tác hỗ trợ tiếp cận việc làm cho sinh viên sắp tốt

nghiệp Error! Bookmark not defined

2.2 Những khó khăn và nhu cầu hỗ trợ của sinh viên ngoại tỉnh sắp tốt nghiệp

Error! Bookmark not defined 2.2.1 Những khó khăn trong tiếp cận việc làmError! Bookmark not defined

2.2.2 Nhu cầu về hỗ trợ tiếp cận việc làm Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: CÔNG TÁC XÃ HỘI VÀ VAI TRÕ CỦA NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ TIẾP CẬN VIỆC LÀM

CHO SINH VIÊN NGOẠI TỈNH SẮP TỐT NGHIỆPError! Bookmark not defined

3.1 ý nghĩa của việc áp dụng thực hành công tác xã hộiError! Bookmark not defined

3.2.Thực hành Công tác xã hội Error! Bookmark not defined 3.2.1 Tiếp cận Thân chủ Error! Bookmark not defined 3.2.2 Xác định vấn đề của thân chủ Error! Bookmark not defined 3.2.3 Thu thập thông tin Error! Bookmark not defined 3.2.4 Chẩn đoán Error! Bookmark not defined

3.2.5 Lập kế hoạch can thiệp Error! Bookmark not defined 3.2.6 Triển khai kế hoạch Error! Bookmark not defined 3.2.7 Lượng giá Error! Bookmark not defined 3.3 Vai trò của NVCTXH với SVNT sắp tốt nghiệpError! Bookmark not defined

3.4 Kinh nghiệm của NVCTXH trong và sau khi tiến hành hỗ trợ Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 3

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Từng biết hoặc từng tìm kiếm hỗ trợ tiếp cận việc làm phân theo

giới tính Error! Bookmark not defined Bảng 2.2 Mức độ cần thiết của những kỹ năng mềmError! Bookmark not defined

Bảng 2.3 Những khó khăn gặp phải khi tìm kiếm việc làm hoặc đi làm thêm

trong thời gian đi học phân theo giới tính Error! Bookmark not defined Bảng 2.4 Khó khăn gặp phải khi mới ra trường phân theo giới tính Error! Bookmark not defined

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu 2.1 Tìm kiếm việc làm hoặc đi làm thêm trong thời gian đi học Error! Bookmark not defined

Biểu 2.2 Tìm kiếm việc làm hoặc đi làm thêm trong thời gian đi học phân

theo giới tính Error! Bookmark not defined Biểu 2.3 Từng biết hoặc từng tìm kiếm sự hỗ trợ tiếp cận việc làm Error! Bookmark not defined

Biểu 2.4 Biết và tìm kiếm sự hỗ trợ tiếp cận việc làm từ các nguồn Error! Bookmark not defined

Biểu 2.5 Biết về khái niệm kỹ năng mềm cho sinh viênError! Bookmark not defined

Biểu 2.6 Có nhận sự hỗ trợ kỹ năng mềm trong quá trình học tập Error! Bookmark not defined

Biểu 2.7 Nguồn nhận hỗ trợ kỹ năng mềm trong quá trình học tập Error! Bookmark not defined

Biểu 2.8 Những khó khăn gặp phải khi tìm kiếm việc làm hoặc đi làm thêm

trong thời gian đi học Error! Bookmark not defined Biểu 2.9 Khó khăn gặp phải khi ra trường Error! Bookmark not defined

Biểu 2.10 Mức độ khó khăn gặp phải khi sắp, mới ra trường Error! Bookmark not defined

Biểu 2.11 Mong muốn nhận được sự hỗ trợ thông qua hình thức tham gia các khóa đào tạo trang bị kỹ năng mềm và được cung cấp thông tin tuyển dụng để

tìm kiếm việc làm Error! Bookmark not defined

Biểu 2.12 Mong muốn nhận được sự hỗ trợ thông qua hình thức tham gia các khóa đào tạo trang bị kỹ năng mềm và được cung cấp thông tin tuyển dụng để

tìm kiếm việc làm phân theo giới tính Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CTXH : Công tác xã hội

HTTCVL : Hỗ trợ tiếp cận việc làm

HN& HTTCVL : Hướng nghiệp và hỗ trợ tiếp cận việc làm

NVCTXH : Nhân viên Công tác xã hội

NTD : Nhà tuyển dụng

SVNT : Sinh viên ngoại tỉnh

TTTV & GTVL : Trung tâm tư vấn và giới thiệu việc làm

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Trong 10 năm trở lại đây chúng ta đã chứng kiến một quá trình đô thị hóa với tốc độ cao chưa từng có ở các thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng,

TP Hồ Chí Minh và các tỉnh thành lân cận Theo một điều tra được công bố trên báo điện tử của chính phủ 28/4/2011[37], số lượng dân cư đô thị đã chiếm tới 28% tổng dân cư toàn quốc và mỗi năm có khoảng 1 triệu dân tiếp tục tham gia vào "đại gia đình" đô thị Đô thị hóa đã làm thay đổi diện mạo của đất nước, góp phần nâng cao mức sống của một số bộ phận dân cư Tuy nhiên bên cạnh những mặt tích cực cũng đã phát sinh nhiều vấn đề phức tạp cần sớm được giải quyết như: vấn đề di dân nông thôn ra thành thị; tình trạng thất học, thất nghiệp và phân hoá giàu nghèo; vấn đề nhà ở và quản lý trật tự

an toàn xã hội ở đô thị; vấn đề hệ thống cơ sở hạ tầng quá tải và ô nhiễm môi trường Trong đó vấn đề di dân từ nông thôn ra thành thị dẫn đến mật độ dân số

ở thành thị tăng cao, cùng vấn đề thất nghiệp và giải quyết việc làm cho lao động ngoại tỉnh tại các thành phố lớn đã và đang đặt ra nhiều thách thức cho quá trình phát triển tại các thành phố lớn trong đó có thủ đô Hà Nội - một trong hai trung tâm chính trị - kinh tế - văn hóa - xã hội lớn nhất của cả nước

Theo thống kê của Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) [28] lao động

di cư ngoại tỉnh chiếm tới 1/10 dân số của Hà Nội Dự kiến dân số đô thị của Hà Nội đến năm 2010 sẽ là 3,9 - 4,2 triệu người, năm 2020 là 7,9 - 8,5 triệu người Nguyên nhân của sự gia tăng dân số này là do quá trình

đô thị hoá nhanh cùng với thu nhập thấp kém và điều kiện sống thiếu thốn

ở nông thôn, sự khan hiếm ngành nghề phi nông có thu nhập cao đã và đang thúc đẩy lao động nông thôn ra thành phố tìm việc làm Bên cạnh

đó, tốc độ phát triển kinh tế nhanh của các thành phố lớn như Hà Nội, TP

Hồ Chí Minh cũng kéo theo cơ hội việc làm cho người lao động, nhất là lực lượng thanh niên là rất lớn

2

Thực trạng trên khiến vấn đề lao động, việc làm nói chung, lao động di

cư ngoại tỉnh nói riêng trở nên bức thiết và nhận được rất nhiều sự quan tâm, điều tra, nghiên cứu, của Đảng và Nhà nưóc cùng các Bộ, ban ngành Tuy nhiên vấn đề lao động ngoại tỉnh là thanh niên(TN) mà cụ thể là nhóm đối tượng sinh viên( SV) mới ra trường đang cư trú tại các thành phố lớn trong đó

có thủ đô Hà Nội lại ít được quan tâm, xem xét Khác với những lao động tự

do và có trình độ thấp di cư từ nông thôn lên thành phố, nhóm đối tượng sinh viên ngoại tỉnh( SVNT) mới ra trường có kiến thức và trình độ, tưởng như đây là một lợi thế cho họ để có thể tìm được một công việc tốt với thu nhập khá để ổn định cuộc sống, tuy nhiên họ lại gặp phải nhiều rào cản như vấn đề chỗ ở, chi phí sinh hoạt đắt đỏ, sự chu cấp từ phía gia đình không còn như khi

đi học, cùng nhu cầu tìm kiếm việc làm ngày càng trở nên bức thiết Bên cạnh những sinh viên may mắn có được việc làm nhanh chóng, lại có một bộ phận không nhỏ SVNT có trình độ nhưng gặp khó khăn trong việc tiếp cận việc làm, trong khi thực tế hiện nay không ít các doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc tuyển dụng lao động Điều này đặt ra những câu hỏi và ngày càng thu hút được sự quan tâm của dư luận xã hội cũng như các nhà hoạch định chính sách trong việc giải quyết vấn đề lao động di cư vào thành thị nói chung cũng như vấn đề lao động là sinh viên ngoại tỉnh sắp ra trường đang cư trú trên địa bàn thành phố Hà Nội và các thành phố lớn khác trong cả nước nói riêng

Ở Việt Nam và nhất là thủ đô Hà Nội, đã có nhiều văn bản, dự án, mô hình nghiên cứu đề ra các phương án giải quyết về vấn đề lao động di cư, cũng như công tác hỗ trợ tiếp cận việc làm( HTTCVL) cho nhóm đối tượng sinh viên ngoại tỉnh mới ra trường đang cư trú trên địa bàn thành phố Các trung tâm giới thiệu việc làm, hội chợ việc làm, các hội thảo về công tác hướng nghiệp và hỗ trợ tiếp cận việc làm cho thanh niên được tổ chức hàng năm thể hiện sự quan tâm của Nhà nước và chính quyền thành phố trong việc hỗ trợ tiếp cận và giải quyết việc làm cho nhóm đối tượng sinh viên này

3

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu Tiếng Việt:

1 Lê Chí An(2003), Nhập môn công tác xã hội cá nhân, ĐH Mở TP Hồ

Chí Minh

2 Đặng Nguyên Anh(2014), Suy thoái kinh tế và những thách thức đối với giải quyết việc làm Thanh niên hiện nay, Nhà xuất bản Khoa học xã

hội

3 Nguyễn Thị Thu Hà(2005), Công tác xã hội cá nhân, tài liệu giảng dạy

Khoa XHH, Đại học Mở,TPHCM

4 Nguyễn Thị Thu Hà(2000), Phương pháp Công tác xã hội với cá nhân,

tài liệu tập huấn Hội Chữ Thập Đỏ Việt Nam

5 Hội Chữ Thập Đỏ Việt Nam( 1997), Tài liệu tập huấn Công tác xã hội,

Hà Nội

6 Đặng Cảnh Khanh (2006), Xã hội học thanh niên, NXB Chính trị quốc

gia, Hà Nội

7 Nguyễn Ngọc Lâm, Sách bỏ túi dành cho Nhân viên xã hội, NXB Đại

học Mở- Bán Công TP.HCM

8 Bùi Thị Xuân Mai (2012), Giáo trình nhập môn công tác xã hội, Nxb

Lao động xã hội, Hà Nội

9 Malcolm Payne, Lý thuyết công tác xã hội hiện đại, Nhà xuất bản

Lyceum Books, Inc, 5758 S.Blacktone Avenue, Chicago Người dịch Ths Trần Văn Khang (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,

Hà Nội)

10 Nguyễn Thị Hồng Nga(2010), Hành vi con người và môi trường xã hội, Nxb Lao động xã hội, Hà Nội

11 Nguyễn Thị Oanh(1998), Công tác xã hội đại cương, NXB Đại Học

4

Mở – BC TP.HCM

12 Lê Văn Phú( 2004), Công tác xã hội, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia

Hà Nội, Hà Nội

13 Peggy Klaus, Sự thật cứng về kĩ năng mềm

14 Phạm Văn Quyết (1998), Xã hội học, Nxb Giáo dục, Hà Nội

15 Phạm Văn Quyết (2002), Phương pháp nghiên cứu xã hội học, Nxb

Đại học quốc gia Hà Nội

16 Phạm Văn Quyết- Nguyễn Qúy Thanh(2001), phương pháp nghiên cứu xã hội học, Nxb Đại Học Quốc Gia Hà Nội

17 Mai Thị Kim Thanh (2011), Giáo trình Nhập môn Công tác xã hội, Nxb Giáo dục, Hà Nội

18 Trần Đình Tuấn(2010), Công Tác Xã Hội- Lý thuyết và thực hành, Nxb

Đại Học Quốc Gia Hà Nội

19 Trung ƣơng Hội sinh viên Việt Nam, (2009), “Mô hình, giải pháp trong công tác Đoàn, Hội và phong trào sinh viên (2003-2008), NXB

Thanh niên, Hà Nội

20 Tổng cục thống kê, (2013), Báo cáo điều tra lao động việc làm năm

2012

21 Viện khoa học và lao động xã hội, (2013), Xu hướng lao động và xã hội Việt Nam 2013, Hà Nội

22 Viện khoa học và lao động xã hội, Xu hướng lao động và xã hội Việt Nam thời kỳ 2000- 2010, Hà Nội

23 World Bank, (2006), “Báo cáo phát triển thế giới 2007, Phát triển và thế hệ kế cận”, NXB Văn hóa thông tin

24 Tài liệu Hội thảo “Chính sách việc làm cho thanh niên”

25 Tài liệu Hội thảo “Định hướng nghề nghiệp, việc làm cho sinh viên”

26 Tạp chí “Người đọc sách”, (2006), ―Bài phỏng vấn Ông Đặng Cảnh

Khanh nhân dịp cuốn sách ―Xã hội học thanh niên‖ xuất bản‖