ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HOC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA NGÔN NGỮ HỌC --- BÙI THU LOAN KHẢO SÁT LỖI SỬ DỤNG TỪ HÁN VIỆT CỦA SINH VIÊN TRUNG QUỐC HỌC TIẾNG VIỆT CỨ L
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HOC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA NGÔN NGỮ HỌC
-
BÙI THU LOAN
KHẢO SÁT LỖI SỬ DỤNG TỪ HÁN VIỆT CỦA
SINH VIÊN TRUNG QUỐC HỌC TIẾNG VIỆT
(CỨ LIỆU CÁC BÀI VIẾT CỦA SINH VIÊN TRUNG QUỐC Ở VIỆT NAM)
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGÔN NGỮ HỌC
HÀ NỘI, 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HOC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-
BÙI THU LOAN
KHẢO SÁT LỖI SỬ DỤNG TỪ HÁN VIỆT CỦA SINH VIÊN TRUNG QUỐC HỌC TIẾNG VIỆT (CỨ LIỆU CÁC BÀI VIẾTCỦA SINH VIÊN TRUNG QUỐC Ở VIỆT NAM)
CHUYÊN NGÀNH: NGÔN NGỮ HỌC
MÃ SỐ: 60 22 02 40
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC NGÔN NGỮ HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS TRẦN TRÍ DÕI
HÀ NỘI, 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và
Chưa từng được công bố ở bất cứ tài liệu nào
Tác giả luận văn
Bùi Thu Loan
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ của các thầy cô giáo trong khoa Ngôn ngữ học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, khoa Việt Nam học, trường Đại học
Hà Nội cùng bạn bè, đồng nghiệp và các sinh viên
Nhân đây, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo trong khoa Ngôn ngữ Đặc biệt là sự hướng dẫn tận tình của GS Trần Trí Dõi trong suốt quá trình nghiên cứu cũng như hoàn thiện luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn các sinh viên Trung Quốc, các đồng nghiệp đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu, thu thập tài liệu để hoàn thành luận văn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 15 tháng 11 năm 2015
Bùi Thu Loan
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 6
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 9
2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ Error! Bookmark not defined
3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
4 GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined
6 Ý NGHĨA LUẬN VĂN Error! Bookmark not defined
7 BỐ CỤC LUẬN VĂN Error! Bookmark not defined Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN PHỤC VỤ LUẬN VĂNError! Bookmark not defined
1.1 Lỗi trong quá trình thụ đắc ngôn ngữ thứ hai.Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined 1.1.2 Lý thuyết phân tích lỗi Error! Bookmark not defined
1.2 Tiếp xúc và giao thoa văn hóa - ngôn ngữ Việt - Hán Error! Bookmark not defined
1.2.1 Tiếp xúc ngôn ngữ và hiện tượng giao thoaError! Bookmark not
defined
1.2.2 Biểu hiện của tiếp xúc và giao thoa văn hóa - ngôn ngữ Việt - Hán
Error! Bookmark not defined
1.3 Khái niệm từ Hán Việt Error! Bookmark not defined
1.3.1 Từ vay mượn và từ vay mượn gốc HánError! Bookmark not defined
1.3.2 Nội dung của từ Hán Việt Error! Bookmark not defined
1.4 Tiểu kết Error! Bookmark not defined
Trang 6Chương 2 MÔ TẢ TÌNH HÌNH LỖI TỪ HÁN VIỆTError! Bookmark not defined
2.1 Dẫn nhập Error! Bookmark not defined 2.2 Thế nào là lỗi từ Hán Việt? Error! Bookmark not defined 2.3 Kết quả khảo sát Error! Bookmark not defined 2.4 Phân loại lỗi sử dụng từ Hán Việt Error! Bookmark not defined 2.5 Tình hình lỗi sử dụng từ Hán Việt Error! Bookmark not defined
2.5.1 Lỗi chính tả từ Hán Việt Error! Bookmark not defined 2.5.2 Lỗi chuyển di tiếng Hán hiện đại sang tiếng Việt Error!
Bookmark not defined
2.5.3 Lỗi chuyển di trật tự ngữ pháp cụm danh từ Hán Việt Error!
Bookmark not defined
2.5.4 Lỗi chuyển di từ Hán Việt có sắc thái không phù hợp ngữ cảnh Error!
Bookmark not defined
2.5.5 Lỗi sử dụng sai từ loại Error! Bookmark not defined 2.5.6 Lỗi nhầm lẫn các từ gần âm, gần nghĩaError! Bookmark not
defined
2.5.7 Lỗi kết hợp từ Hán Việt với các từ ngữ khácError! Bookmark not defined
2.5.8 Lỗi tự tạo từ Hán Việt mới Error! Bookmark not defined 2.5.9 Nhận xét chung Error! Bookmark not defined.
2.6 Tiểu kết Error! Bookmark not defined Chương 3 GIẢI THÍCH VỀ HIỆN TƯỢNG LỖI VÀ THỬ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC Error! Bookmark not defined 3.1 Giải thích Error! Bookmark not defined
3.1.1 Về phía người học Error! Bookmark not defined 3.1.2 Về phía người dạy Error! Bookmark not defined
3.2 Biện pháp khắc phục Error! Bookmark not defined
Trang 73.2.1 Biện pháp chung Error! Bookmark not defined 3.2.2 Suy nghĩ về cách giảng dạy và học tập từ Hán Việt Error!
Bookmark not defined
3.2.3 Đề xuất một số dạng bài luyện sử dụng từ Hán Việt Error!
Bookmark not defined
3.3 Tiểu kết Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10
Trang 8CHỮ VIẾT TẮT
ĐHQGHN : Đại học Quốc gia Hà Nội ĐHVTHCN : Đại học và Trung học Chuyên nghiệp
Trang 9DANH MỤC CÁC BẢNG
1 Bảng 1: Số liệu thống kê tình hình lỗi sử dụng từ Hán Việt theo trình
độ
2 Bảng 2: Số liệu thống kê tình hình lỗi sử dụng từ Hán Việt theo các dạng lỗi
3 Bảng 3: So sánh phiên âm tiếng Hán và cách phát âm trong tiếng Việt
4 Bảng 4: So sánh danh từ tiếng Hán và danh từ tiếng Việt
5 Bảng 5: So sánh từ Hán Việt Việt tạo và từ Hán hiện đại
Trang 10DANH MỤC BIỂU ĐỒ
1 Biểu đồ 1: Tỉ lệ lỗi sử dụng từ Hán Việt theo trình độ
2 Biểu đồ 2: Tình hình lỗi sử dụng từ Hán Việt theo trình độ trong tương quan với số lượng bài khảo sát
3 Biểu đồ 3: Tỉ lệ lỗi sử dụng từ Hán Việt theo các dạng lỗi
Trang 11MỞ ĐẦU
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong vài năm trở lại đây, lĩnh vực giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài ngày càng phát triển mạnh mẽ và gặt hái nhiều thành công Đặc biệt không thể không kể đến công tác giảng dạy tiếng Việt cho sinh viên
Trung Quốc Có thể nói, Việt Nam - Trung Quốc là hai quốc gia núi liền núi,
sông liền sông, có nhiều mối tương quan về lịch sử, văn hóa cũng như chính
trị, mối quan hệ láng giềng giữa Việt Nam và Trung Quốc mặc dù đã và đang trải qua những thời kỳ khó khăn nhưng trên hết vẫn tồn tại lâu bền đó là tình hữu nghị không thể chia tách, mối quan hệ hợp tác song phương sâu rộng trong tất cả mọi lĩnh vực Chính vì vậy mà hàng năm số lượng sinh viên Trung Quốc đến các trường đại học ở Hà Nội nói riêng và các trường đại học trên toàn quốc nói chung để nhập học các chương trình tiếng Việt và văn hóa, kinh tế xã hội Việt Nam rất đông đảo Khu vực Hà Nội, đa phần sinh viên Trung Quốc tập trung ở các trường như trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Ngoại ngữ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Hà Nội
Tại Trung Quốc, vài năm gần đây cả nước này có đến hơn 30 trường có đào tạo chuyên ngành tiếng Việt với số lượng sinh viên mỗi năm là 2000 người trong các năm từ 2004 đến 2010 [9;27] Thực tế cho thấy, hiện nay có nhiều thanh niên Trung Quốc lựa chọn tiếng Việt là ngoại ngữ làm hành trang cho mình để thực hiện những mục tiêu sự nghiệp trong tương lai
Với nhu cầu học tiếng Việt của sinh viên Trung Quốc rất lớn và lâu dài như vậy, nhưng hiện nay lượng sách giáo trình và bài tập tiếng Việt dành riêng cho đối tượng này vẫn còn ít và chưa được phổ biến trong các trường đại học Hơn nữa, hai ngôn ngữ Việt và Trung lại có nhiều điểm tương đồng
và dị biệt rất đáng quan tâm có thể đưa vào các giáo trình dạy tiếng Việt cho người Trung Quốc cũng như các giáo trình dạy tiếng Trung cho người Việt nhưng hiện vẫn còn chưa được nghiên cứu ở mức cần thiết
Trang 12DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I Sách, giáo trình, tạp chí, luận văn:
1 Tôn Nữ Nguyệt An (2007), Sự thâm nhập của tiếng Anh vào tiếng Việt
trên một số phương tiện truyền thông đại chúng, Luận văn Thạc sĩ Ngôn
ngữ học, Đại học Sư Phạm TP Hồ Chí Minh
2 Hà Lê Kim Anh (Chủ nhiệm đề tài) (2010), Phân tích lỗi sai của học
sinh Việt Nam trong quá trình sử dụng câu chữ “了” trong tiếng Hán hiện đại, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, trường Đại học Ngoại
ngữ, ĐHQGHN
3 Phạm Đăng Bình (2003), Khảo sát các lỗi giao thoa ngôn ngữ - văn hóa
trong diễn ngôn của người Việt học tiếng Anh, Tư liệu Viện Ngôn ngữ
học
4 Lê Xảo Bình (2004), Lỗi của người Trung Quốc học tiếng Việt nhìn từ
góc độ xuyên văn hóa (Xét về khía cạnh từ vựng), Luận văn Thạc sĩ
Ngôn ngữ học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN
5 Phan Văn Các (1981), Từ ngữ gốc Hán với việc giữ gìn tính trong sáng
của tiếng Việt, Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt về mặt từ ngữ, tập
2, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội
6 Nguyễn Tài Cẩn (2000), Nguồn gốc và quá trình hình thành cách đọc
Hán - Việt, Nxb ĐHQGHN
7 Đỗ Hữu Châu (1997), Từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt, Nxb ĐQGHN
8 Hoàng Cao Cương (2003), Về chữ quốc ngữ hiện nay, Tạp chí Ngôn
ngữ (số 12), tr 29-35
9 Lưu Chí Cường (2012), Tiếng Việt Nam tại Trung Quốc: lịch sử và triển
vọng, Tạp chí Ngôn ngữ (số 11), tr.21-29
10 Trần Trí Dõi (2007), Một vài kinh nghiệm thực tế khi dạy từ gốc Hán
cho sinh viên Trung Quốc học tiếng Việt, Kỷ yếu Hội thảo quốc tế
Trang 13“Giảng dạy và nghiên cứu ngônngữ văn hoá VN - TQ” ĐH Dân tộc
Quảng Tây, Nam Ninh 11/2007, tr 27-31
11 Trần Trí Dõi (2005), Giáo trình Lịch sử tiếng Việt (sơ thảo), Nxb
ĐHQGHN
12 Trần Trí Dõi (2010), Tương ứng thanh điệu các từ Hán Việt cổ - Hán Việt góp phần giải thích nguồn gốc thanh điệu tiếng Việt, Hội thảo
“Ngôn ngữ học toàn quốc 2010: Ngôn ngữ học và các ngôn ngữ ở Việt
Nam”, Nxb ĐHQGHN, 2010, tr 51.59
13 Trần Trí Dõi (2011), Khái niệm từ thuần Việt và từ ngoại lai từ góc nhìn
của lịch sử tiếng Việt hiện nay, tạp chí Ngôn ngữ, 11(270)-2011, tr8-15
14 Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến (2001), Cơ sở
Ngôn ngữ học và tiếng Việt, Nxb Giáo dục
15 Đại học Quốc gia Hà Nội (1997), Tiếng Việt và việc dạy tiếng Việt cho
người nước ngoài, Nxb ĐHQGHN
16 Đại học Tổng hợp Tp Hồ Chí Minh (1995), Tiếng Việt như một ngoại
ngữ, Nxb Giáo dục
17 Hữu Đạt, Trần Trí Dõi, Thanh Lan (2000), Cơ sở tiếng Việt, Nxb Văn
hóa - Thông tin
18 Nguyễn Thiện Giáp (1996), Từ và nhận diện từ tiếng Việt, Nxb Giáo
dục, Hà Nội
19 Nguyễn Thiện Giáp (1999), Từ vựng học tiếng Việt, Nxb Giáo dục
20 Bùi Thị Duyên Hà (2013), Lỗi dùng từ Hán Việt của học viên, sinh viên
nước ngoài, Kỷ yếu hội thảo Nghiên cứu, giảng dạy Việt Nam học và
tiếng Việt, 77-94, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 2013
21 Cao Xuân Hạo (1998), Tiếng Việt - Mấy vấn đề ngữ âm, ngữ pháp, ngữ
nghĩa, Nxb Giáo dục, Tp Hồ Chí Minh
22 Trần Thị Hồng Hạnh (2009), Một vài trao đổi về giảng dạy văn hóa Việt
Trang 14Nam cho sinh viên Trung Quốc học chuyên ngành Việt ngữ học, Tạp
chí Ngôn ngữ (số 11), tr 73-77
23 Đào Thị Thanh Huyền (2008), Khảo sát lỗi ngữ âm của người Trung
Quốc học tiếng Việt và cách khắc phục, Luận văn Thạc sĩ Ngôn ngữ
học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN
24 Nguyễn Văn Khang (1999), Ngôn ngữ học xã hội - những vấn đề cơ
bản, Nxb Khoa học Xã hội
25 Nguyễn Văn Khang (1999), Tiếng Hán ở Việt Nam hiện nay với tư cách
là ngoại ngữ, Tạp chí Ngôn ngữ (số 7), tr 47-53。
26 Nguyễn Văn Khang (2006) Một số vấn đề về đối chiếu song ngữ Hán -
Việt, Nghiên cứu và dạy học tiếng Hán, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc
tế, tr.251-257
27 Nguyễn Văn Khang (2007), Từ ngoại lai trong tiếng Việt, Nxb Giáo
dục
28 Lê Đình Khẩn (2002), Từ vựng gốc Hán trong tiếng Việt hiện đại, Nxb
Đại học Quốc gia Tp Hồ Chí Minh
29 Nguyễn Ngọc Long (2005), Một số lỗi phổ biến trong dịch Hán Việt,
Tạp chí Khoa học Ngoại ngữ, Đại học Hà Nội (số 3), tr 58-71
30 Nguyễn Ngọc Long (2009), Vấn đề chuyển di khi sử dụng từ Hán Việt
trong hoạt động dịch từ tiếng Hán sang tiếng Việt, Tạp chí Ngôn ngữ (số
3), tr.18-22
31 Kỳ Quảng Mưu (2007) Căn cứ để người Việt tạo ra từ ghép Hán Việt
mới, Tạp chí Ngôn ngữ (số 7), tr.24-30
32 Nguyễn Thiện Nam (1997), “Sốc” văn hóa trong quá trình thủ đắc ngoại
ngữ và tiếng Việt với người nước ngoài, Tạp chí Ngôn ngữ (số 4), tr
49-54
33 Nguyễn Thiện Nam (2000), Khảo sát lỗi ngữ pháp tiếng Việt của người
Trang 15nước ngoài và những vấn đề có liên quan, Luận án Tiến sĩ Ngữ văn,
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN
34 Nguyễn Thiện Nam (2011), Cơ sở lý luận của vấn đề “ Lỗi” theo cách
tiếp cận của Ngôn ngữ học ứng dụng, Kỷ yếu hội thảo Đào tạo và
nghiên cứu ngôn ngữ ở Việt Nam: những vấn đề lý luận và thực tiễn,
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN
35 Đới Xuân Ninh (1978), Hoạt động của từ tiếng Việt, Nxb Khoa học Xã
hội
36 Phan Ngọc (2001), Mẹo giải nghĩa từ Hán Việt và chữa lỗi chính tả,
Nxb Thanh niên
37 Nguyễn Quang (2002), Giao tiếp và giao tiếp văn hóa, Nxb ĐHQGHN
38 Nguyễn Hữu Quỳnh (1994), Tiếng Việt hiện đại, Trung tâm Biên soạn
từ điển và bách khoa Việt Nam
39 Nguyễn Thế Sự (2005), Lược sử chữ Hán thâm nhập vào Việt Nam -
hiện trạng và tương lai giảng dạy tại Việt Nam, Tạp chí Khoa học Ngoại
ngữ, Đại học Hà Nội (số 4), tr.75-87
40 Nguyễn Đức Tồn (2001), Cách nhận diện và phân biệt từ thuần Việt với
từ Hán Việt, Tạp chí Ngôn ngữ (số 2), tr
41 Nguyễn Đức Tồn (2001), Mấy vấn đề lý luận và phương pháp dạy - học
từ ngữ tiếng Việt trong nhà trường, Nxb ĐHQGHN
42 Nguyễn Ngọc Trâm (2002), Về hai xu hướng trong phát triển từ vựng
tiếng Việt, Tạp chí Ngôn ngữ (số 6), tr.1-10
43 La Văn Thanh (2009), Nghiên cứu tổ hợp song tiết Hán - Việt (có đối
chiếu với tiếng Hán), Luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học, Trường Đại học
Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN
44 Nguyễn Văn Tu (1976), Từ và vốn từ tiếng Việt hiện đại, Nxb
ĐHVTHCN, Hà Nội
Trang 1645 Lê Quang Thiêm (2004), Nghiên cứu đối chiếu các ngôn ngữ, Nxb
ĐHQGHN
46 Đỗ Thị Thu (1997), Xem xét cách diễn đạt câu tiếng Việt của người
nước ngoài học tiếng Việt, Luận văn Thạc sĩ khoa học Ngữ văn, Trường
Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN
47 Đặng Ngọc Xuân (2011) So sánh sự khác biệt giữa những từ Hán Việt
tự tạo với các từ Hán tương đương, Luận văn Thạc sĩ khoa học Ngôn
ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN
48 Uỷ ban Khoa học xã hội, Ngữ pháp tiếng Việt, Nxb Khoa học xã hội, Hà
Nội, 1983
II Từ điển
49 Phan Văn Các (1994), Từ điển từ Hán-Việt, Nxb Giáo dục, Hà Nội
50 Lâm Huy Chiến, Xuân Huy (2002), Từ điển Việt Hoa, Nxb Trẻ
51 Doãn Chính, Võ Thị Hương Giang (2000), Từ điển Hán Việt, 120.000
từ và thành ngữ (Đồng nghĩa, cận nghĩa, phản nghĩa), Nxb Thanh Niên
52 Trương Văn Giới, Lê Khắc Kiều Lục (1999), Từ điển Hán Việt, Nxb
Khoa học xã hội
53 Nguyễn Văn Khang (1998), Từ điển thành ngữ, tục ngữ Hoa Việt, Nxb
Khoa học xã hội
54 Vương Lộc (2001), Từ điển từ cổ, Nxb Đà Nẵng
55 Hà Quang Năng (2007), Từ điển lỗi dùng từ, Nxb Giáo dục
56 Hoàng Phê (Chủ biên) (2008), Từ điển tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng
57 Nguyễn Như Ý (2002), Từ điển giải thích thuật ngữ Ngôn ngữ học, Nxb
Giáo dục
58 Viện Ngôn ngữ học (1991), Từ điển yếu tố Hán - Việt thông dụng, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội