Bài bằng chứng là gì 2013

dựa vào bằng chứng là gì ?“…Việc sử dụng có ý thức, minh bạch và có phán xét những bằng chứng tốt nhất ở hiện tại để đưa ra các quyết định điều trị những BN cụ thể... TÂM LÝ Y họ

THẾ NÀO LÀ CƠ SỞ KHOA HỌC

LÊ MINH THUẬN

ĐẠI HỌC Y DƯỢC TP.HCM

leminhthuan@ump.edu.vn

Nguồn tham khảo tri thức khoa học (tâm lý, y, dược,….) từ đâu ?

Như thế nào là bằng chứng trong khoa học (tâm lý, y tế công côông, y, dược, …)?

Eysenck, H J Schizothymia-cyclothymia as a dimension of personality II Experimental Journal of personality 20, 345-384 (1952).

Eysenck, H J Personality Annu Rev Psychol 3, 151-174, doi:10.1146/annurev.ps.03.020152.001055 (1952).

Eysenck, H J The effects of psychotherapy: an evaluation Journal of consulting psychology 16, 319-324 (1952).

Smith, M L & Glass, G V Meta-analysis of psychotherapy outcome studies The American psychologist 32, 752-760 (1977).

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/921048

Cuijpers, P et al A meta-analysis of cognitive-behavioural therapy for adult depression, alone and in comparison with other treatments Can J Psychiatry 58, 376-385 (2013).

Wang, S Y., Parrila, R & Cui, Y Meta-analysis of social skills interventions of single-case research for individuals with autism spectrum disorders: results from three-level HLM J Autism Dev Disord 43, 1701-1716, doi:10.1007/s10803-012-1726-2 (2013).

• Nói một cách ngắn gọn, bài báo khoa học (tiếng Anh: “scientific paper”

hay có khi viết ngắn là paper) là một bài báo có nội dung khoa học được

công bố trên một tập san khoa học (scientific journal) đã qua hệ thống bình duyệt (peer-review) của tập san Ở đây có ba vế của định nghĩa mà

bài này sẽ lần lược bàn đến: nội dung bài báo, tập san, và cơ chế bình

duyệt

Tìm thông tin ở đâu?

Retardation of arsenic transport through a Pleistocene aquifer

•Article metrics

Groundwater drawn daily from shallow alluvial sands by millions of wells over large areas of south and southeast Asia exposes an estimated population of over a hundred million people to toxic levels of arsenic1 Holocene aquifers are the source of widespread arsenic poisoning across the region2,3 In contrast, Pleistocene sands deposited in this region more than 12,000 years ago mostly do not host groundwater with high levels

of arsenic Pleistocene aquifers are increasingly used as a safe source of drinking water4 and it is therefore important to understand under what conditions low levels of arsenic can be maintained Here we reconstruct the initial phase of contamination of a Pleistocene aquifer near Hanoi, Vietnam We demonstrate that changes in groundwater flow conditions and the redox state of the aquifer sands induced by groundwater pumping caused the lateral intrusion of arsenic contamination more than 120 metres from a Holocene aquifer into a previously uncontaminated Pleistocene aquifer We also find that arsenic adsorbs onto the aquifer sands and that there is a 16–20-fold retardation in the extent of the contamination relative to the reconstructed lateral movement of groundwater over the same period Our findings suggest that arsenic contamination of

Pleistocene aquifers in south and southeast Asia as a consequence of increasing levels of groundwater pumping may have been delayed by the retardation of arsenic transpor

• PubMed:

tiên lượng, chẩn đoán, căn nguyên

Khi nào gọi là học thuyết tâm lý học sức khỏe

Định luật của Sackett

• Half of what you'll learn in medical school will be shown to be either dead wrong or out

of date within five years of your graduation; the trouble is that nobody can tell you which half—so the most important thing to learn is how to learn on your own.

• Phân nửa những điều bạn học trong trường Y sẽ hoặc là sai lầm chết người hay bị lạc hậu trong vòng 5 năm sau khi tốt nghiệp; Điều khó khăn là không ai cho bạn biết kiến thức ở phân nửa nào là sai lầm

Khi nào gọi là học thuyết tâm lý học

Dựa vào bằng chứng là gì ?

“…Việc sử dụng có ý thức, minh bạch và có phán xét những bằng chứng tốt nhất ở hiện tại để đưa ra các quyết định

BMJ 1996; 312: 71-2

Khi nào gọi là học thuyết tâm lý học sức khỏe

Khi nào gọi là học thuyết tâm lý học

Liêôu pháp CBT : có hiêôu quả không ?

Nhóm

Cá nhân

Group cognitive–behavioural therapy (CBT) plus usual care v usual care alone (a) immediate post-treatment, (b) short-term follow-up, (c) medium- to long-term follow-up

Group cognitive–behavioural therapy (CBT) v individual CBT (a) immediate post-treatment, (b) short-term follow-up, (c) medium- to long-term follow-up

Group cognitive–behavioural therapy Mean (SD) n Mean (SD) n Mean difference

(95% CI)

(-11.92 đến 3.66) Feldman et al (2009)>29

-5.81 (-11.04 đến -0.58)Group interpersonal therapy

Các loại câu hỏi P.I.C.O

Khi nào gọi là học thuyết tâm lý học

Những quan sát, giải thích, phân tích sự kiện tâm lý sức khỏe diễn ra trong đời sống hàng ngày, cần đến những học thuyết nhằm thiết lập nên những giải thích sâu, rộng, đầy đủ:

1- Chứng cứ (evidence)

2- Khái niệm (concepts) và phát biểu (statement)

3- Giả thuyết (hypothesis): sự kiện phỏng đoán, dữ kiện phân tích kiểm tra

4- Kết quả thuyết phục (convincing result): tính năng thuyết phục, tính năng đứng vững (confidence)

5- Kết luận sau cùng (ultimate theory)

Ủng hộ / Hoặc bác bỏ

Chứng minh bằng cách dựa vào các sự kiện vật lý/đo đạc chính xác các sự kiện tâm lý bằng những con số

∆I/I=K tùy hệ số K

Vd: Trong một phòng có ánh sáng lan tỏa là 100 ngọn nến Để cảm nhận ánh sáng trong phòng tăng lên thì ta cần bao nhiêu ngọn nến? [8]

Teghytsoonian: trong lượng K=0.02, cường độ ánh sáng K=0.08, độ dài K=0.03

Cảm giác và định luật Weber

Yếu tố gây nên trầm cảm ?

dựa vào bằng chứng là gì ?

“…Việc sử dụng có ý thức, minh bạch và có phán xét những bằng

chứng tốt nhất ở hiện tại để đưa ra các quyết định điều trị những BN

cụ thể

với những chứng cứ lâm sàng có được tốt nhất từ các nghiên cứu có tính hệ thống.”

BMJ 1996; 312: 71-2

TÂM LÝ Y học dựa vào bằng chứng là gì ?

“… Việc sử dụng có ý thức, minh bạch và có phán xét trong

việc sử dụng những bằng chứng tốt nhất ở hiện tại để đưa

ra các quyết định điều trị những BN cụ thể

Thực hành EBM có nghĩa là kết hợp kinh nghiệm lâm sàng của

cá nhân với những chứng cứ lâm sàng chắc chắn hiện có

thu được từ các nghiên cứu có tính hệ thống.”

Cần được thực hành thường quy (tạo thói quen), phải có hiệu quả, phải có độ tin cậy.

Tâm lý học dựa vào bằng chứng là gì ?

“… Việc sử dụng có ý thức, minh bạch và có phán xét

trong việc sử dụng những bằng chứng tốt nhất ở

hiện tại để đưa ra các quyết định điều trị những BN cụ

thể

Thực hành EBM có nghĩa là kết hợp kinh nghiệm lâm

sàng của cá nhân với những chứng cứ lâm sàng chắc

chắn hiện có thu được từ các nghiên cứu có tính hệ

thống.”

Phải có khả năng tìm kiếm trong tạp chí chuyên ngành kết quả của những nghiên cứu mới nhất

Việc sử dụng có ý thức, minh bạch và có phán xét trong

việc sử dụng những bằng chứng tốt nhất ở hiện tại để

đưa ra các quyết định điều trị những BN cụ thể

Thực hành EBP có nghĩa là kết hợp kinh nghiệm lâm sàng

của cá nhân với những chứng cứ lâm sàng chắc chắn

hiện có thu được từ các nghiên cứu có tính hệ thống.

Phải biết xác định nghiên cứu nào là tốt nhất

Đây được coi là đặc tính cốt lõi.

“… Việc sử dụng có ý thức, minh bạch và có phán xét trong

việc sử dụng những bằng chứng tốt nhất ở hiện tại để

đưa ra các quyết định điều trị những BN cụ thể

Thực hành EBM có nghĩa là kết hợp kinh nghiệm lâm sàng

của cá nhân với những chứng cứ lâm sàng chắc chắn

hiện có thu được từ các nghiên cứu có tính hệ thống”

Phải cân nhắc đến từng thân chủ/ bêệnh nhân cụ thể

Đây không phải là 1 cuốn sách hướng dẫn nấu ăn.

““… Việc sử dụng có ý thức, minh bạch và có phán xét trong

việc sử dụng những bằng chứng tốt nhất ở hiện tại để đưa

ra các quyết định điều trị những BN cụ thể

Thực hành EBP có nghĩa là kết hợp kinh nghiệm lâm sàng của cá

nhân với những chứng cứ lâm sàng chắc chắn hiện có thu

được từ các nghiên cứu có tính hệ thống.”

EBP không bao giờ thay thế được cho kinh nghiệm lâm sàng

• Tâm lý trị liêôu dựa trên chứng cứ là quá trình:

thông tin quan trọng về chẩn đoán, điều trị, tiên lượng và các khía cạnh khác

của y tế (liêôu pháp tâm lý, thuốc,…)

Mục tiêu dựa vào bằng chứng

Cải thiện chất lượng điều trị thông qua việc diễn giải và ứng dụng các nghiên cứu lâm sàng đã được công bố.

Tại sao cần dựa trên chứng cứ

Lí do của khoa học

Phát triển nghề nghiệp

Thay đổi về triết lí

• Người bị trầm cảm có cần điều trị bằng THUỐC hay không?

Thay đổi về triết lí

• Có nên tầm soát trầm cảm không?

• Làm thế nào để theo dõi một trường hợp dương tính khi tầm soát ?

Có nên tầm soát trầm cảm không?

• US Preventive Health Services Task Force Cập nhập 12/2009

• Khuyến cáo tầm soát trầm cảm (khuyến cáo loại B – chứng cứ trung bình) khi các đối tượng có khả năng điều trị và theo

dõi

• Có chứng cứ tốt cho thấy rằng tầm soát cải thiện đáng kể cho việc phát hiện trầm cảm trong chăm sóc ban đầu

• Điều trị trong chăm sóc ban đầu giúp giảm tỉ lệ bệnh

Tầm soát trầm cảm nếu :

• Buồn phiền, thiếu sinh lực, lãnh đạm, dễ cáu kỉnh và lo âu

• Than phiền về tình dục

• Triệu chứng thực thể không giải thích được hoặc thường xuyên sử dụng các dịch vụ y khoa ngoài ý muốn

• Các triệu chứng thường không có dấu hiệu thực thể

• Biểu hiện lâm sàng giống các bệnh nội khoa

• Các biến cố stress trong cuộc sống và thiếu sự hỗ trợ xã hội

Sử dụng thang đo nào để phát hiêôn?

• Thời gian dao động từ 1-5 phút

• Tổng quan có hệ thống của các công cụ tầm soát:

• Likelihood ratio dương (LR+)

PHQ- 9.vn

1. “Trong tháng qua, bạn có thường thấy phiền muộn giống như buồn bã, trầm cảm hoặc mất hy vọng”

2. “Trong tháng qua, bạn có thường thấy phiền muộn giống như buồn bã giống như mất hứng thú hoặc

giảm sự hài lòng”

– Độ nhạy 96% nhưng độ đặc hiệu chỉ 57%

– Được khuyến cáo bởi USPSTF

J Gen Intern Med 1997;12:439

Xác định tự tử hay không ?

• Ba câu hỏi đơn giản

– Bạn có bao giờ nghĩ sẽ làm tổn thương bản thân hoặc vứt bỏ cuộc sống?

– Hiện nay bạn có kế hoạch đó không?

– Kế hoạch đó là gì?

• Đừng sợ rằng những câu hỏi này sẽ đưa đến ý tưởng tự tử cho bệnh nhân

• Đánh giá khẩn cấp sức khỏe tâm thần của bệnh nhân nếu họ không thể hợp tác vì sự an toàn

N Engl J Med 2000;343:1942

• An, 24 tuổi, đến khám vì cảm giác buồn bã

• Triệu chứng bắt đầu từ 2 tháng nay

• Cô ngủ ít và sụt 5kg

• Cô bị xao lãng và khó tập trung làm việc

• Bạn đang suy tính sử dụng thuốc chống trầm cảm cho bệnh nhân này

STAR*D Trial of Citalopram: Thời gian đáp ứng ở những người có đáp ứng

• Liều trung bình 40 mg 4 lần/ngày

• Kết quả sau 14 tuần

Tổng quan hệ thống: các thuốc SSRI giống nhau nhiều hơn khác biệt

3 giai đoạn điều trị

• 6-12 tuần: Điều trị cấp

• 3-12 tháng: Điều trị củng cố

– Ngăn ngừa tái phát (relapse)

• Lâu dài: Điều trị duy trì

– Ngăn ngừa tái phát (Recurrence)

So sánh hiệu quả của SSRIs vs SSNRIs:

Không có sự khác biệt đáng kể về mặt thống kê

Phản ứng phụ của SSRI

• Mỗi ngày có khoảng:

– 55 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có nhóm chứng được xuất bản

– 5000 bài báo được đăng tải

Tại sao cần dựa trên chứng cứ

Lí do của khoa học

• Paradigm của Karl Poper: Kiến thức phải dựa trên chứng cứ khoa học

• Kiến thức khoa học thay đổi – thực hành phải thay đổi theo kiến thức

Phát triển nghề nghiệp

• Kĩ năng tự phát triển kiến thức từ thực tiễn lâm sàng

• Học tập suốt đời

• Đẩy (Push)

chủ đề khác nhau đến với chúng

ta

vấn đề lâm sàng hiện tại

Xây dựng câu hỏi lâm sàng chặt chẽ

Tìm chứng cứ tốt nhất ở hiện tại để trả lời câu hỏi này

Đánh giá có phê phán tính giá trị của chứng cứ

Áp dụng chứng cứ, lồng

ghép số liệu với tình huống

của bệnh nhân và và tay

nghề lâm sàng

4 bước của tâm lý trị liêôu dựa trên chứng cứ

1. Xây dựng câu hỏi lâm sàng chặt chẽ

Kiến thức về các vấn đề lâm sàng

2. Tìm chứng cứ tốt nhất ở hiện tại để trả lời câu hỏi này

Khả năng truy cập Pubmed, psyINFO,….

3. Đánh giá có phê phán tính giá trị của chứng cứ

Thống kê tâm lý; thiết kế nghiên cứu; sai lệch gây nhiễu; trắc nghiê êm

4. Áp dụng chứng cứ, lồng ghép số liệu với tình huống của thân chủ và kinh nghiêôm trị liêôu

Thực hiện giảng dạy tâm lý học dựa trên chứng cứ

• Giả sử hay trường học của anh/chị muốn đẩy mạnh giảng dạy tâm lý

học lâm sàng dựa trên chứng cứ cho tâm lý gia đối chiếu với những

yêu cầu cần thiết của giảng dạy tâm lý học dựa trên chứng cứ anh chị

cho rằng cần đào tạo thêm về những chủ đề nào?

EBP trải qua 4 bước

1. Xây dựng 1 câu hỏi lâm sàng mạnh

2. Tìm chứng cứ tốt nhất ở hiện tại để trả lời câu hỏi này *

3. Xác định mức độ vững chắc của bằng chứng *

4. Tiến hành lồng ghép các số liệu của bằng chứng này với bệnh cảnh và kết quả khám thân chủ và

kinh nghiệm lâm sang của tâm lý gia

1 Xây dựng một câu hỏi

Bao gồm các mục sau (P.I.C.O.):

Ví dụ: Xây dựng 1 câu hỏi

Một sinh viên cho rằng mình bị trầm khảm đến khám tâm lý

Sinh viên này muốn biết liệu có phương pháp điều trị nào có hiệu quả không ?

Ví dụ: Xây dựng 1 câu hỏi

Sinh viên trầm cảm

hiệu quả của

• Môôt sinh viên đã từng trầm cảm

Quần thể

Ví dụ: Xây dựng 1 câu hỏi

Kết quả

Các loại câu hỏi PICO

• Dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng

• Bối cảnh giảng dạy xây dựng câu hỏi

trong công tác lâm sàng hàng ngày.

2 Tìm bằng chứng tốt nhất ở hiện tại

Điều kiện tiên quyết

• Phải tra cứu được các tạp chí (psyINFO, pubmed)

• Biết cách tra cứu tài liệu hiệu quả.

• Hiểu được các thiết kế nghiên cứu khác nhau

• Thiết kế nào “tốt nhất”

Điều kiện tiên quyết

chẩn đoán, căn nguyên

• Thành công của PBP phụ thuộc vào khả năng tìm kiếm thông tin có hiệu quả

• Nghiên cứu trên 103 GP

– Xây dựng 10 câu hỏi trong 2 ngày rưỡi

– Tìm được câu trả lời cho ½ câu hỏi

– Nếu tìm được câu trả lời trong vài phút họ sẽ tìm câu trả lời

• Nghiên cứu trên 64 học viên nội trú

– Xây dựng khoảng 2 câu hỏi cho mỗi 3 bệnh nhân

– Tìm được câu trả lời cho 20% câu hỏi

– Khi tìm câu hỏi: 31% từ sách giáo khoa, 21% từ bài báo, 17% từ giảng viên

3 Xác định sự vững chắc của bằng chứng

• Trước khi quyết định thay đổi liêôu pháp - phải đảm bảo rằng bằng

chứng đó là có cơ sở vững chắc.

• Đây là 1 quá trình cần sự thảo luận

3 Xác định sự vững chắc của bằng chứng

Các điều kiện tiên quyết

• Kiến thức cơ bản về thống kê tâm lý học

• Thiết kế nghiên cứu:

– các phương pháp, điểm mạnh, điểm yếu

• Các test sàng lọc và chẩn đoán:

– diễn giải thế nào về các test mới trong nghiên cứu.

• Yếu tố nhiễu, sai số và các yếu tố khác ảnh hưởng đến độ tin cậy

• Nghiên cứu lớn tổng hợp các nghiên cứu ban đầu:

– phân tích tổng hợp, phân tích quyết định, phân tích giá thành.

Các điều kiện tiên quyết để xác định sự vững chắc

Kiến thức cơ bản về thống kê tâm lý học

• Kiểm định giả thuyết (giá trị p, khoảng tin cậy)

• Thông số về nguy cơ (tỉ lệ mắc, tỉ lệ mới mắc, PR, RR)

• Thông số về mối liên quan (tỉ số số chênh, nguy cơ tương đối, số người cần điều trị - NNT)

• Cỡ mẫu và độ mạnh

• Tương quan tuyến tính

Trường phái Baysean