Canh khuya

Điệp ngữ-> Với gam màu đen- trắng, sáng- tối đã tạo nên bức tranh độc đáo nhiều tầng lớp, nhiều đ ờng nét, hình khối, cảnh vật thiên nhiên hoà quyện, đan xen nhau… Em có nhận xét gì về c

Bài cũ: Đọc thuộc lòng một bài thơ Đ ờng đã học trong đó có nhắc đến hình ảnh ánh trăng?

Ngữ văn: Tiết 45: Văn bản:

Cảnh khuya

Hồ Chí

Minh

I Đọc và chú thích.

1 Đọc.

Cảnh khuya Tiếng suối trong /nh tiếng hát xa, Trăng lồng cổ thụ/ bóng lồng hoa Cảnh khuya nh vẽ/ ng ời ch a ngủ,

Ch a ngủ/ vì lo nỗi n ớc nhà.

1947

Rằm tháng giêng (Nguyên tiêu) Phiên âm

Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên, Xuân giang xuân thuỷ tiếp xuân thiên;

Yên ba thâm xứ đàm quân sự, Dạ bán qui lai nguyệt mãn thuyền.

Dịch thơ 1948

Rằm xuân lồng lộng trăng soi, Sông xuân n ớc lẫn màu trời thêm xuân;

Giữa dòng bàn bạc việc quân, Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.

(Xuân Thuỷ dịch)

- Hồ Chí Minh (1890 1969) Quê: – 1969) Quê:

- Hồ Chí Minh (1890 1969) Quê: – 1969) Quê:

Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An Là

vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc, nhà cách mạng, nhà quân sự, nhà chính trị lỗi lạc …là nhà thơ lớn - Danh là nhà thơ lớn - Danh

trị lỗi lạc …là nhà thơ lớn - Danh là nhà thơ lớn - Danh

nhân văn hoá thế giới.

nhân văn hoá thế giới.

- Hai bài thơ đ ợc viết ở chiến khu Việt Bắc trong những năm đầu cuộc kháng chiến chống Pháp 1947-1948

Đây là giai đoạn cuộc kháng chiến còn gặp rất nhiều khó khăn gian khổ.

2 Chú thích

a Tác giả, tác phẩm.

Em hãy nêu những nét chính

về tác giả và hoàn cảnh ra đời của hai bài thơ?

b Từ khó:

Biểu cảm kết hợp với miêu tả

Em hãy giải nghĩa yếu tố Hán – 1969) Quê: Việt “thiên” và

“nguyệt” trong bài thơ?

3 Thể thơ:

Hai bài thơ đ ợc sáng tác theo thể thơ nào? So sánh phần phiên âm và bản dịch ở bài

“Nguyên tiêu”?

Thơ thất ngôn tứ tuyệt

4 Ph ơng thức biểu đạt:

Hai bài thơ tác giả đã sử dụng ph ơng thức biểu

đạt nào?

(SGK)

II Tìm hiểu chi tiết.

Văn bản 1: Cảnh khuya

Hãy nêu khái quát nội dung bài thơ?

1 Hai câu đầu

Bức tranh cảnh khuya đ ợc miêu tả qua những lời thơ nào?

Tiếng suối trong nh tiếng hát xa,

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa

Có gì độc đáo trong cách tả cảnh khuya ở câu

thơ thứ nhất? Tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ nào?

So sánh

-> So sánh -> làm cho tiếng suối gần gũi với

con ng ời hơn và có sức sống trẻ trung, mang

lại âm thanh trong trẻo, tràn trề sức sống,là

Điệp ngữ

ở câu thơ thứ hai, tác giả tiếp tục miêu tả cảnh bằng biện pháp nghệ thuật nào?Nghệ thuật đó

mang lại nét đẹp gì cho cảnh?

Điệp ngữ-> Với gam màu đen- trắng, sáng- tối đã tạo nên bức tranh độc đáo nhiều tầng lớp, nhiều đ ờng nét, hình khối, cảnh vật thiên nhiên hoà quyện, đan xen nhau…

Em có nhận xét gì về cảnh đêm trăng ở hai câu thơ này?=> Cảnh đêm trăng lung linh, huyền ảo, sống động …

Hai câu thơ trên giúp em hiểu đ ợc tình cảm của Bác nh thế nào đối với thiên nhiên?-> Bác Hồ là ng ời giàu tình yêu thiên nhiên,

đắm say với vẻ đẹp của thiên nhiên

Hai câu thơ trên giúp em hiểu đ ợc tình cảm của Bác

nh thế nào đối với thiên nhiên?

-> Bác Hồ là ng ời giàu tình yêu thiên nhiên,

đắm say với vẻ đẹp của thiên nhiên

2 Hai câu cuối.

Cảnh khuya nh vẽ ng ời ch a ngủ,

Ch a ngủ vì lo nỗi n ớc nhà.

Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ ở hai câu

thơ này? Điều đó có tác dụng nh thế nào đối với việc thể hiện cảm xúc và tâm trạng của nhà thơ?

So sánh

Điệp ngữ

-> Nghệ thuật so sánh, điệp ngữ cho thấy sự rung

động, niềm say mê tr ớc vẻ đẹp nh tranh của cảnh rừng Việt Bắc và tâm trạng thao thức vì lo nghĩ đến vận

mệnh của đất n ớc…

Có ý kiến cho rằng, qua hai câu thơ ấy cho thấy Bác Hồ vừa là một thi sĩ, vừa là một chiến sĩ, vậy

em hiểu chất thi sĩ và chiến sĩ ở đây là gì?

Qua bài thơ giúp em cảm nhận đ ợc gì về nét đẹp tâm hồn của Bác?=> Bác Hồ là ng ời yêu thiên nhiên, yêu n

ớc…

-> Say đắm với cảnh đẹp thiên nhiên

và lo lắng cho đất n ớc…

Văn bản 2 Rằm tháng giêng (Nguyên tiêu)

1 Hai câu đầu.

Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên,

Xuân giang xuân thuỷ tiếp xuân thiên;

Em hiểu nh thế nào về hình ảnh “nguyệt chính viên” Từ ngữ ấy gợi tả điều gì?

Câu thơ thứ hai tác giả đã sử dụng biện pháp tu

từ gì? Giá trị của biện pháp tu từ đó?

Từ ngữ gợi tả

Điệp ngữ

tràn ngập ánh trăng và sức sống mùa xuân…

tràn ngập ánh trăng và sức sống mùa xuân…Qua hai câu thơ trên em thấy cảnh đêm rằm

tháng giêng (đêm nguyên tiêu) hiện lên nh thế nào?

-> Đêm nguyên tiêu t ơi đẹp, đầy sức xuân,

xuân tràn ngập đất trời…

2 Hai câu cuối.

Yên ba thâm xứ đàm quân sự, Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.

“ yên ba thâm xứ”, “ đàm quân sự”, “nguyệt mãn thuyền” có nghĩa là gì?

-> Bàn bạc việc quân nơi mịt mù khói sóng, khi về trăng tràn ngập khoang thuyền.

Trong điều kiện chiến tranh, còn phải lo việc quân, việc n ớc, thế nh ng Bác vẫn say s a giao cảm với thiên nhiên điều ấy giúp em cảm nhận đ

ợc gì về phong thái của Bác?

-> Không gian mờ ảo, con ng ời lo việc quân, việc

n ớc, ung dung, tin t ởng…

Qua hai bài thơ em cảm nhận đ ợc nét

đẹp nào trong tâm hồn của Bác?

Bác Hồ

Yêu thiên nhiên say đắm.

Giàu lòng yêu n ớc.

Phong thái ung dung, lạc quan.

Hình ảnh gợi tả

Với những hình ảnh ấy giúp em hiểu gì về nội dung, ý nghĩa của hai câu thơ cuối?

III Tổng kết.

Bài tập: ý nào sau đây nói đúng nhất giá trị nội dung và nghệ thuật của hai bài thơ?

A Hai bài thơ tứ tuyệt sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật, nhiều hình ảnh thiên nhiên đẹp, cảnh vật vừa có màu sắc cổ điển vừa toát lên sức sống của thời đại.

B Tâm hồn thi sĩ kết hợp thật đẹp với phẩm chất chiến sĩ trong con ng ời Hồ Chí Minh.

C Tình yêu thiên nhiên say đắm, tâm hồn nhảy cảm, lòng yêu n ớc sâu nặng và phong thái ung dung của Bác.

D Cả ba ý trên.

A Hai bài thơ tứ tuyệt sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật, nhiều hình ảnh thiên nhiên

đẹp, cảnh vật vừa có màu sắc cổ điển vừa toát lên sức sống của thời đại.

B Tâm hồn thi sĩ kết hợp thật đẹp với phẩm chất chiến sĩ trong con ng ời Hồ Chí

Minh.

C Tình yêu thiên nhiên say đắm, tâm hồn nhảy cảm, lòng yêu n ớc sâu nặng và phong

thái ung dung của Bác.

D Cả ba ý trên.

IV Luyện tập.

Hãy so sánh đặc điểm chung và riêng của hai bài thĐiểm chung: ơ?

-Tả cảnh đêm trăng ở rừng Việt Bắc.

- Không gian tràn ngập ánh trăng

-Tâm hồn thi sĩ- chiến sĩ hoà hợp trong một vị lãnh tụ.

-Cùng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt.

- Trong thơ có nhạc, có hoạ, lời thơ tự nhiên.

Điểm riêng:

-Bài “Cảnh khuya” tả cảnh trăng rừng lồng vào vòm cây, hoa lá tạo bức tranh nhiều tầng, nhièu đ ờng nét.

- Bài “Rằm tháng giêng” tả cảnh trăng rằm trên sông n ớc,

có không gian bát ngát đầy sức xuân.

V H ớng dẫn học ở nhà.

- Học thuộc lòng diễn cảm hai bài thơ.

- Tìm đọc và chép lại một số bài thơ, câu thơ của Bác Hồ viết về trăng hoặc cảnh thiên nhiên.

-Đọc và soạn bài “Tiếng gà tr a”.