NV9-TUẦN 26

Kiến thức: Giúp học sinh hiểu đợc: - Phân tích đợc những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi đất trời từ cuối hạ sang đầy thu.. Chúng ta đã biết đến chùm thơ thu của

Tuần 26 Ngày soạn: Ngày giảng

Tiết 121

Văn bản: sang thu

-I mục tiêu:

1 Kiến thức: Giúp học sinh hiểu đợc:

- Phân tích đợc những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi đất

trời từ cuối hạ sang đầy thu

2 Kỹ năng:

- Rèn luyện kỹ năng cảm thụ năng lực thơ ca

3 Thái độ:

- Có tình cảm yêu mến, tự hào vẻ đẹp thiên nhiên đất trời, biết rung động tinh tế trớc sự biến đổi của thiên nhiên đất trời

II chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

1 Giáo viên: Chuẩn bị chân dung tác giả Hữu Thỉnh Các hình ảnh về mùa thu,

một số tác phẩm thơ nói về mùa thu của các tác giả khác…

2 Học sinh: Soạn bài, đọc và tìm hiểu các tài liệu có liên, su tầm các hình ảnh về

mùa thu…

III Phơng pháp:

- Phơng pháp phân tích tổng hợp, liên hệ thực tế, vấn đáp, giảng bình

- Cách thức tổ chức: Hớng dẫn học sinh khai thác văn bản theo đặc điểm thơ

IV tiến trình giờ dạy:

1 ổn định tổ chức:

- Kiểm tra sỹ số:

+ 9/4:

+ 9/5:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Đọc thuộc lòng bài thơ "Viếng lăng Bác" (Viễn

Phơng)

- Gợi ý trả lời:

Học sinh đọc diễn cảm văn bản

"Viếng lăng Bác".

3 Giảng bài mới:

a Dẫn vào bài:

Giáo viên cho học sinh quan sát bức tranh

về phong cảnh mùa thu.

? Bức tranh vẽ hình ảnh

gì?

→ Đất nớc Việt Nam chúng ta,

đặc biệt là Miền Bắc, một năm

có 4 mùa rõ rệt: Xuân, hạ thu,

đông Vào thời điểm chuyển

mùa, thiên nhiên vạn vật cũng

đều có sự thay đổi rõ rệt và đó

cũng là nguồn sáng tạo nghệ

thuật cho các nhà thơ có tâm

hồn nhạy cảm tinh tế Mùa thu

đã đi vào thơ ca, nhạc hoạ rất

nhiều, là nguồn cảm hứng bất

tận cho các nhà thơ Chúng ta

đã biết đến chùm thơ thu của

Nguyễn Khuyến, "Đây mùa thu

tới" (Xuân Diệu), Hôm nay,…

thầy trò chúng ta cùng nhau đi

tìm hiểu nét cảm nhận mới lạ

của nhà thơ Hữu Thỉnh khi đất

trời chuyển sang thu qua văn

bản "Sang thu"…

b Các hoạt

động dạy học:–

*) Hoạt động 1: Giáo viên hớng

dẫn học sinh tìm hiểu tác giả,

tác phẩm.

? Căn cứ vào phần chuẩn bị bài

ở nhà và phần chú thích  trong

SGK, em hãy trình bày những

hiểu biết của mình về tác giả

Hữu Thỉnh?

? Bài thơ đợc sáng tác vào thời

gian nào?

- Nguyễn Hữu Thỉnh (1942), quê ở huyện Tam Dơng, tỉnh Vĩnh Phúc

- Năm 1963, ông gia nhập quân ngũ vào binh chủng Tăng – Thiết giáp rồi trở thành cán

bộ văn hoá, tuyên huấn trong quân đội và bắt đầu sáng tác thơ

- Ông đã tham gia BCH Hội Nhà văn Việt Nam các khoá

III, IV, V Từ năm 2000, Hữu Thỉnh là Tổng th ký Hội nhà văn Việt Nam

- Ông là nhà thơ thờng viết về

đề tài con ngời và cuộc sống ở nông thôn về mùa thu

- Bài tho đợc tác giả sáng tác vào cuối năm 1977, in lần đầu tiên trên báo Văn nghệ

i tác giả, tác phẩm:

1 Tác giả:

- Nguyễn Hữu Thỉnh (1942), quê Vĩnh Phúc

- Ông là nhà thơ thờng viết

về đề tài con ngời và cuộc sống ở nông thôn về mùa thu

2 Tác phẩm:

? Thời gian sang thu đợc miêu tả

ở vùng nào của nớc ta?

? Nêu xuất xứ của bài thơ?

GV: Hớng dẫn học sinh đọc:

Giọng nhẹ nhàng, khoai thai,

nhịp chậm, trầm lắng

GV: Đọc mẫu một đoạn → gọi

2 – 3 học sinh đọc ⇒ RKN,

nhận xét giọng đọc của học

sinh, chú ý sửa cách đọc cho

học sinh

- Giáo viên hớng dẫn học sinh

tìm hiểu các từ khó trong SGK

? Chùng chình nghĩa là gì?

*) Hoạt động 2: Hớng dẫn học

sinh phân tích văn bản.

? Bài thơ đợc viết theo thể thơ

nào? Xác định cách nhắt nhịp

chủ yếu của bài?

? Em đã học các tác phẩm thuộc

thể thơ 5 chữ nào?

? Văn bản này đợc viết theo

ph-ơng thức biểu đạt chính nào?

? Xác định bố cục của bài thơ?

GV: Cả bài thơ là những quan

sát, và cảm nhận của tác giả về

thiên nhiên vào thu, từng khổ

nối tiếp nhau đều nh vậy nên

chúng ta không cần phải chia

đoạn.

GV: Gọi học sinh đọc khổ 1

? Tác giả đã cảm nhận đợc

"Mùa thu hình nh đã về" từ tín

hiệu nào của thiên nhiên?

- Bài thơ đợc viết vào thời điểm giao mùa hạ với mùa thu ở vùng đồng bằng Bắc Bộ

- Trích từ trong tập "Từ chiến hào đến thành phố"

- 2 học sinh đọc

- Chùng chình cố ý đi chậm lại,

không muốn đi nhanh…

- Thể thơ: 5 chữ

- Ngắt nhịp: 2/3; 3/2

- Ông đồ (Vũ Đình Liên)

- Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ)…

- Phơng thức biểu đạt: Biểu cảm + Miêu tả

- Bố cục: 3 phần (Theo 3 khổ thơ)

+ Đoạn 1: Tín hiệu báo thu về

(khổ 1)

+ Đoạn 2: Quang cảnh đất trời sang thu (khổ 2)

+ Đoạn 3: Biến đổi trong lòng cảnh vật (khổ 3)

- Học sinh đọc

- Nhà thơ chợt nhận ra tín hiệu mùa thu về qua sự cảm nhận:

- Sáng tác vào gần cuối

1977, in lần đầu trong báo

“Văn nghệ”

- Trích trong tập “Từ chiến hào đến thành phố”

3 Đọc Chú thích:–

a) Đọc:

b) Chú thích:

(SGK 57)–

II phân tích văn bản:

1 Kết cấu:

- Thể thơ: 5 chữ

- Phơng thức biểu đạt: Miêu tả + Biểu cảm

- Bố cục: 3 phần

? Em hiểu Gió se là gió nh thế

nào?

? Từ "Bỗng" diễn tả trạng thái

nào của sự cảm nhận?

? Từ kinh nghiệm trong thực tế,

em hiểu gì về thời điểm hơng ổi

thơm nồng phả vào gió se?

GV: Thu được cảm nhận từ nơi

làng quờ, trong cảm nhận của

người sống gắn bú với làng quờ,

cỏc dõn tộc ở phớa Bắc đất nước

(cõy ổi, quả ổi là thứ cõy, quả,

gần gũi quen thuộc ở miền Bắc).

Mựa quả chớn, ổi chớn, mựa ổi

đó từng trở thành nhan đề cho

cả một bộ phim truyện nổi tiếng,

ở đõy đó thành mựi hương của

mựa thu miền Bắc VN.

? Em hiểu hơng ổi phả vào gió

se nghĩa là gì?

? Có thể thay từ "Phả" bằng từ

nào khác?

? Tại sao tác giả lại dùng từ phả

mà không dùng các từ tơng tự?

? Câu thơ Sơng chùng chình qua

ngõ có nghĩa là gì?

GV: Tác giả đã nhân hoá làn

s-ơng nó đi qua ngõ nhà có vẻ cố

ý chậm hơn mọi ngày Những

giọt sơng nhỏ ly ti giăng mắc

nhẹ nhàng nh cố ý chậm lại

thong thả nhẹ nhàng chuyển

động chậm chậm sang thu Hạt

sơng cũng nh có tâm hồn, có

cẩm nhậ riêng thong thả qua

ngỡng cửa của mùa thu vậy…

? Em có nhận xét gì về cách

dùng từ Bỗng, và hình nh của

tác giả?

+ Hơng ổi, gió se

- Gió hơi lạnh và khô (se lạnh)

→ gió đặc trng của mùa thu

- Từ Bỗng có phần ngạc nhiên,

bất ngờ trớc sự thay đổi của thời tiết tác động đến cảm giác bản thân

- Hơng ổi: Đầu mùa thu, cuối tháng 7, tháng 8, lúc này mùa

ổi chín rộ

- Mùi hơng thơm của ổi chín toả vào trong gió gió lạnh làm thức dậy cả không gian vờn ngõ

- Từ phả có thể thay bằng từ thổi, đa, bay, lan, tan…

- Từ phả thể hiện sự đột ngột,

gợi cảm giác hơng thơm nồng nàn hấp dẫn của những vờn cây sum suê trái ngọt ở nôn thôn Việt Nam

- Chùng chình: gần nghĩa với dềnh dàng, đủng đỉnh, chầm chậm, lững thững…

2 Phân tích:

a Khổ 1: Tín hiệu báo thu về

- Hơng ổi: mùa ổi chín rộ

- Gió se: gió heo may nhẹ,

khẽ, khô và hơi lạnh

- Phả vào: toả vào, trộn lẫn

→ Mùi hơng ổi toả vào trong gió se làm thức dậy cả không gian vờn ngõ

- Sơng chùng chình

? Qua đây em cảm nhận đợc

điều gì từ tâm hồn của nhà thơ

khi đất trời chuyển sang thu?

GV: Gọi học sinh đọc khổ 2.

? Đất trời sang thu đợc cảm

nhận từ những biểu hiện không

gian nào?

? Dềnh dàng nghĩa là gì?

? Tại sao những cánh chim lại

bắt đầu vội vã? Cánh chim vội

vã báo hiệu điều gì?

? Tác giả viết "Có đám mây

mùa hạ, Vất nửa mình sang thu"

có ý nghĩa gì? Thực tế có điều

này hay không?

? Qua đây em có cảm nhận nh

thế nào về bức tranh không gian

mùa thu đợc tái hiện trong khổ

thơ thứ hai của bài?

- Thể hiện tâm trạng ngỡ ngàng, cảm xúc bâng khuâng, cảm nhận tinh tế của tác giả, tâm hồn thi sỹ biến chuyển nhịp nhàng với phút giao mùa của cảnh vật, có chút gì đó cha thật rõ ràng trong cảm nhận, cha thực sự tin…

- Cảm nhận ban đầu của nhà thơ về cảnh sang thu của đất trời, thiên nhiên đợc cảm nhận

từ những gì vô hình: Hơng ổi, gió; mờ ảo: Sơng; nỏ hẹp và

gần gũi: ngõ.

- Sông, Cánh chim, Đám mây.

- Dềnh dàng: Sự chậm chạp,

thong thả → dòng sông thớt tha mềm mại hiền hoà chơi một cách nhàn hạ, thanh thản, gợi lên vẻ đẹp êm dịu của bức tranh thiên nhiên mùa thu…

- Những cánh chim bắt đầu vội vã đi tìm về tổ trong những buổi hoàng hôn, không còn nhởn nhơ rong chơi trong tiết trời mùa hạ, cánh chim bay về phơng nam tránh rét…

- Gợi hỡnh ảnh đỏm mõy mựa

hạ cũn sút lại trờn bầu trời đó bắt đầu xanh trong

- Gợi hỡnh ảnh làn mõy mỏng nhẹ, kộo dài – một vẻ đẹp của bầu trời bắt đầu chuyển sang thu

→ Tác giả không chỉ cảm nhận bằng thị giác mà còn bằng cả

tâm hồn thực tế nhạy cảm, yêu thiên nhiên tha thiết

→ Nhân hoá, hạt sơng cũng

có tâm hồn, có cảm nhận về mùa thu đang đến

- Bống, hình nh.

→ Tâm trạng ngõ ngàng, cảm xúc bâng khuâng

⇒ Yêu thiên nhiên, thời tiết thu và cuộc sống làng quê

b) Khổ 2: Quang cảnh đất trời sang thu

trời sang thu

- Sông dềnh dàng–

→ Nhân hoá, con sông duyên dáng thớt tha, mềm mại, khoan thai, hiền hoà thanh thản

- Chim vội vã: Tránh rét → Tím hiệu của mùa thu

- Đỏm mõy mựa hạ vắt nửa mỡnh sang thu

GV: Gọi học sinh đọc khổ 3

? Con ngời còn cảm thấy những

biếu hiện khác biệt nào của thời

tiết khi chuyển từ mùa hạ sang

mùa thu?

? Em hiểu về cái nắng của thời

điểm giao mùa này nh thế nào?

? Theo em, nét riêng của thời

điểm giao mùa hạ - thu đợc tác

giả thể hiện đặc sắc nhất qua

hình ảnh câu thơ nào?

* Hoạt động 3: Hướng dẫn

tổng kết

? Những nét đặc sắc về Nghệ

thuật của văn bản này l gì?à

? Nờu nội dung chính của bài

thơ?

GV: Gọi học sinh đọc ghi nhớ

(SGK – 71)

4 Củng cố bài:

? Vì sao thời

điểm giao mùa gợi cảm hứng

thơ cho tác giả?

- Giáo viên cho học sinh làm bài tập trắc

nghiệm

5 Hớng dẫn học sinh

* Hỡnh ảnh thơ được tạo bằng cảm nhận tinh tế, kết hợp với trớ tưởng tượng bay bổng Diễn

tả sự thay đổi của đất trời theo tốc độ chuyển động từ hạ sang thu (cú cỏi chậm, cỏi nhanh) nhẹ nhàng mà rừ rệt

⇒ Qua đú ta cảm nhận được hồn thơ giàu xỳc cảm, thiết tha với quờ hương đất nước của nhà thơ

- Còn nắng: Vẫn còn bao nhiêu nắng;

- Ma và sấm: đã vơi dần, bớt bất ngờ;

- Nắng cuối mùa hạ vẫn còn nồng ấm, còn sáng nhng đã

nhạt dần

→ Mùa hạ có những cơn ma rào bất ngờ chợt đến, chợt đi nhng giờ đã tha dần, ít dần…

- Hai câu cuối bài

- Học sinh đọc ghi nhớ (SGK – 71)

⇒ Sự liờn tưởng thỳ vị, một hỡnh ảnh đầy chất thơ mới

mẻ, gợi cảm Hỡnh ảnh làn mõy mỏng nhẹ, kộo dài của mùa hạ cũn sút lại, vẻ đẹp của bầu trời sang thu

c) Khổ 3: Biến đổi trong lòng cảnh vật

lòng cảnh vật

- Còn nắng: Vẫn còn bao nhiêu nắng;

- Ma và sấm: đã vơi dần, bớt bất ngờ;

- Hành cây đứng tuổi: già đi

→ Hình ảnh ẩn dụ: Từ những thay đổi của mùa thu thiên nhiên, liên tởng đến thay đổi của đời ngời

iii tổng kết:

1 Nghệ thuật:

- Thể thơ 5 chữ, nhịp thơ chậm, âm điệu nhẹ nhàng

- Hình ảnh chọn lọc mạng

đậm nét đặc trng của sự giao mùa hạ - thu

2 Nội dung:

3 Ghi nhớ:

(SGK 71)–

häc bµi ë nhµ vµ chuÈn bÞ cho

bµi sau:

- §äc l¹i toµn bé néi dung v¨n b¶n, ph©n tÝch theo

híng dÉn

- Häc thuéc lßng bµi th¬

- Lµm bµi tËp theo yªu cÇu trong phÇn luyÖn

tËp SGK – 72

- So¹n néi dung bµi tiÕp theo "Nãi víi con" (Y

Ph¬ng).

iv luyÖn tËp:

V Rót kinh nghiÖm:

Tuần 26 Ngày soạn:

Ngày giảng

Tiết 122

Văn bản: nói với con

Y Phơng

-I mục tiêu:

1 Kiến thức: Giúp học sinh hiểu đợc:

- Cảm nhận đợc tình cảm thắm thiết của cha mẹ đối với con cái, tình yêu quê hơng

sâu nặng cùng niềm tự hào với sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của dân tộc mình qua bài thơ

của Y Phơng

2 Kỹ năng:

- Rèn luyện kỹ năng cảm thụ năng lực thơ ca

3 Thái độ:

- Bồi đắp tình cảm gia đình, tình yêu, niềm tự hào quê hơng đất nớc

II chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

1 Giáo viên: Chuẩn bị chân dung tác giả Y Phơng Các câu ca, bài hát về tình

cảm gia đình tình cảm cha con…

2 Học sinh: Soạn bài, đọc và tìm hiểu các tài liệu có liên, su tầm chân dung nhà

thơ Y Phơng

III Phơng pháp:

- Phơng pháp phân tích tổng hợp, liên hệ thực tế, vấn đáp, giảng bình

- Cách thức tổ chức: Hớng dẫn học sinh khai thác văn bản theo đặc điểm thơ

IV tiến trình giờ dạy:

1 ổn định tổ chức:

- Kiểm tra sỹ số:

+ 9/4:

+ 9/5:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Đọc thuộc lòng bài thơ "Sang thu" (Hữu Thỉnh).

- Gợi ý trả lời:

Học sinh đọc diễn cảm văn bản

"Sang thu".

3 Giảng bài mới:

a Dẫn vào bài:

b Các hoạt

động dạy học:–

*) Hoạt động 1: Giáo viên hớng

tác phẩm.

? Căn cứ vào phần chuẩn bị bài

ở nhà và phần chú thích  trong

SGK, em hãy trình bày những

hiểu biết của mình về tác giả

Hữu Thỉnh?

? Bài thơ đợc sáng tác vào thời

gian nào?

? Nêu xuất xứ của bài thơ?

GV: Hớng dẫn học sinh đọc:

Giọng nhẹ nhàng, khoai thai,

nhịp chậm, trầm lắng

GV: Đọc mẫu một đoạn → gọi

2 – 3 học sinh đọc ⇒ RKN,

nhận xét giọng đọc của học

sinh, chú ý sửa cách đọc cho

học sinh

- Giáo viên hớng dẫn học sinh

tìm hiểu các từ khó trong SGK

*) Hoạt động 2: Hớng dẫn học

sinh phân tích văn bản.

? Bài thơ đợc viết theo thể thơ

nào? Xác định cách nhắt nhịp

chủ yếu của bài?

? Văn bản này đợc viết theo

ph-ơng thức biểu đạt chính nào?

? Xác định bố cục của bài thơ?

GV: Gọi học sinh đọc khổ 1

- Quờ Trựng Khỏnh – Cao Bằng – dõn tộc Tày

- 1993 Chủ tịch hội Văn nghệ Cao Bằng

- Thơ ụng thể hiện tõm hồn chõn thật, mạnh mẽ và trong sỏng, cỏch tư duy đầy hỡnh ảnh của con người miền nỳi

- Trớch trong cuốn "Thơ Việt Nam" (1945-1985)

- 2 học sinh đọc

- Phơng thức biểu đạt: Biểu cảm + Miêu tả

- Bố cục: 2 phần (Theo 2 khổ thơ)

+ Đoạn 1: (Từ đầu đến "ngày đầu tiờn đẹp nhất trờn đời"): núi với con về tỡnh cảm cội nguồn (tỡnh yờu thương của cha mẹ, sự đựm bọc của quờ hương đối với con)

+ Đoạn 2: cũn lại: Núi với con về sức sống bền bỉ, mónh liệt của quờ hương

1 Tác giả:

- Hứa Vĩnh Sớc (1948), dân

tộc Tày, quê ở Cao Bằng

2 Tác phẩm:

- Trớch trong cuốn "Thơ Việt Nam" (1945-1985)

3 Đọc Chú thích:–

a) Đọc:

b) Chú thích:

(SGK)

II phân tích văn bản:

1 Kết cấu:

- Thể thơ: Tự do

- Phơng thức biểu đạt: Miêu tả + Biểu cảm

- Bố cục: 2 phần

? Người cha đó núi với con về

những tỡnh cảm cội nguồn nào?

? Lời thơ núi về tỡnh cảm gia

đỡnh cú gỡ đặc biệt?

? Bước chõn người con chạm

tiếng núi người cha và tới tiếng

cười người mẹ.Em cảm nhận ý

thơ này như thế nào?

? Từ đú một cảnh tượng như thế

nào hiện lờn?

? Vỡ sao lời đầu tiờn của người

cha núi với con lại là điều đú?

(Nhắc nhở con về tỡnh cảm ruột

thịt, cội nguồn sinh dưỡng của

mỗi người)

? Cỏch núi "người đồng mỡnh

yờu lắm" cú gỡ riờng?

? Em hiểu như thế nào về cỏc

hỡnh ảnh: đan lờ cài nan

hoa-Vỏch nhà ken cõu hỏt?

? Em cảm nhận như thế nào về

lời thơ "rừng cho hoa con đường

cho những tấm lũng?"

?Những hỡnh ảnh đú gợi về một

cuộc sống như thế nào?

? Những hỡnh ảnh đú gợi về một

cuộc sống như thế nào?

- Học sinh đọc

- Tỡnh gia đỡnh

- Tỡnh làng xúm

- Cỏch hỡnh dung của người dõn miền nỳi: bước chõn chạm tiếng núi, tới tiếng cười

+ Cỏch hỡnh dung của người dõn miền nỳi trong những hỡnh ảnh

cụ thể: con được nuụi dỡng và lớn lờn trong tỡnh yờu thương, che chở, nõng đún và mong chờ của cha mẹ

+ Một mỏi ấm gia đỡnh hạnh phỳc: Từng bước đi, từng tiếng núi, tiếng cười của con đều được cha mẹ chăm chỳt, mừng vui đún nhận

- Hoa: vẻ đẹp thiờn nhiờn

- Tấm lũng: vẻ đẹp tỡnh người

=> Những vẻ đẹp đú tự nguyện, sẵn cú nơi đõy

- Tỡnh làng xúm:

+ Hỡnh ảnh mộc mạc, đẹp: Đan

lờ cài nan hoa vỏch nhà ken cõu hỏt => Cuộc sống lao động cần

cự và tươi vui của "người đồng mỡnh" được gợi lờn "cỏc động từ

"cài, ken" vừa miờu tả cụ thể vừa núi lờn sự gắn bú quấn quýt"

+ Rừng cho hoa con đường cho những tấm lũng => rừng nỳi quờ hương thật thơ mộng và nghĩa tỡnh Thiờn nhiờn ấy đó che chở,

đó nuụi dưỡng con người cả về tõm hồn, lối sống

=> Người con được trưởng thành trong cuộc sống lao động, trong thiờn nhiờn thơ mộng và nghĩa

2 Phân tích:

a Núi với con về tỡnh cảm cội nguồn:

- Tỡnh gia đỡnh

+ Một mỏi ấm gia đỡnh hạnh phỳc

- Tỡnh làng xúm:

+ Hỡnh ảnh mộc mạc, đẹp: Cuộc sống lao động cần cự

và tươi vui của "người đồng mỡnh" được gợi lờn "cỏc động từ "cài, ken" vừa miờu

tả cụ thể vừa núi lờn sự gắn

bú quấn quýt"