Công ty TNHH Herbalife Vi tệ Nam 12.
Trang 1Đ I H C HU Ạ Ọ Ế
TR ƯỜ NG Đ I H C LU T Ạ Ọ Ậ
U
Ngành : Lu t Kinh t ậ ế
Chuyên ngành : Lu t T ch c kinh doanh ậ ổ ứ
Niên khóa : 2012 2016
SINH VIÊN TH C HI N Ự Ệ : HOÀNG Đ THANH NHÂN Ỗ
Trang 2NG ƯỜ ƯỚ I H NG D N Ẫ : TS. LÊ TH PHÚC Ị
TH A THIÊN HU , năm 2016 Ừ Ế
L I CAM ĐOAN Ờ
Tôi xin cam đoan Khóa lu n t t nghi p là công trình nghiên c u c a riêngậ ố ệ ứ ủ tôi. Các k t qu nêu trong Khóa lu n t t nghi p ch a đế ả ậ ố ệ ư ược công b trong b t kố ấ ỳ công trình nào khác. Các s li u, ví d và trích d n trong Khóa lu n t t nghi pố ệ ụ ẫ ậ ố ệ
đ m b o đ chính xác, tin c y và trung th c. Tôi đã hoàn thành t t c các mônả ả ộ ậ ự ấ ả
h c và đã thanh toán t t c các nghĩa v tài chính theo quy đ nh c a trọ ấ ả ụ ị ủ ường Đ iạ
h c Lu t tr c thu c Đ i h c Hu V y tôi vi t L i cam đoan này đ ngh trọ ậ ự ộ ạ ọ ế ậ ế ờ ề ị ườ ng
Đ i h c Lu t xem xét đ tôi có th b o v Khóa lu n.ạ ọ ậ ể ể ả ệ ậ
Tôi xin chân thành c m n!ả ơ
TÁC GI KHÓA LU NẢ Ậ
HOÀNG Đ THANH NHÂNỖ
Trang 4L i C m n ờ ả Ơ
Trong quá trình nghiên c u đ tài này, em đã nh n ứ ề ậ
đ ượ c s đ ng viên và giúp đ nhi u m t t th y cô, ự ộ ỡ ề ặ ừ ầ gia đình và b n bè ạ
Tr ướ c tiên, em mu n g i l i c m n sâu s c nh t ố ử ờ ả ơ ắ ấ
đ n cô giáo, Ti n sĩ Lê Th Phúc ng ế ế ị ườ i đã t n tình ậ
h ướ ng d n em trong su t quá trình th c hi n khóa lu n ẫ ố ự ệ ậ
t t nghi p ố ệ
Em xin bày t l i c m n sâu s c đ n nh ng th y ỏ ờ ả ơ ắ ế ữ ầ
cô giáo đã gi ng d y em trong b n năm qua, nh ng ả ạ ố ữ
ki n th c mà em nh n đ ế ứ ậ ượ c trên gi ng đ ả ườ ng đ i h c ạ ọ
s là hành trang giúp em v ng b ẽ ữ ướ c trong t ươ ng lai.
Cu i cùng, em mu n g i l i c m n sâu s c đ n ố ố ử ờ ả ơ ắ ế
t t c b n bè, và đ c bi t là cha m và ng ấ ả ạ ặ ệ ẹ ườ i thân,
nh ng ng ữ ườ i luôn k p th i đ ng viên và giúp đ em ị ờ ộ ỡ
v ượ t qua nh ng khó khăn trong cu c s ng ữ ộ ố
Th a Thiên Hu , ngày 5 tháng 4 năm 2016 ừ ế
Sinh viên
Trang 5Hoàng Đ Thanh Nhân ỗ
TH NG KÊ TRÍCH D N Ố Ẫ
Khóa lu nậ
T n su tầ ấ
trích d nẫ
1 B ch Hoàng (2016)ạ 80 01
2 Bách khoa toàn th m (2016)ư ở 14 01
3 Báo đi n t c a B Thông tin vàệ ử ủ ộ
Truy n thông (2016)ề
4 Báo đi n t đài truy n hình Vi tệ ử ề ệ
Nam (2015)
5 Báo đi n t đài truy n hình Vi tệ ử ề ệ
Nam (2016a)
6 Báo đi n t đài truy n hình Vi tệ ử ề ệ
Nam (2016b)
7 Báo đi n t VTV NEWS (2016)ệ ử 78 01
8 Báo kinh doanh và pháp lu t (2015)ậ 61 01
9 Báo kinh doanh và pháp lu t (2016)ậ 82 01
10 C ng thông tin đi n t kinh doanhổ ệ ử
tài chính SAGA (2014)
11 Công ty TNHH Herbalife Vi tệ
Nam
12 C c qu n lý c nh tranhụ ả ạ 71 01
13 C c Qu n lý c nh tranh (2011)ụ ả ạ 72 01
14 C c Qu n lý c nh tranh (2013)ụ ả ạ 73 01
15 Đào Minh Khoa (2014) 77 01
16 Đ t Lê (2016)ạ 79 01
17 Đ c – Th (2015)ứ ế 64 01
18 Đ c Tu n (2016)ứ ấ 79, 81 02
19 Hi p h i bán hàng đa c p Vi tệ ộ ấ ệ 14, 23 02
Trang 620 Hương Vũ (2013) 62 01
21 Huy Hoàng – Đ c Dũng (2015)ứ 62 01
22 Huy n Trân (2016)ề 76, 79 02
23 Lê Hoài Đi p (2014)ệ 31, 33, 35 04
24 Ng c Linh (2016)ọ 59 01
25 Ng c Mai – S n Nhung (2006)ọ ơ 22 01
26 Ng c Tuyên (2016)ọ 22, 24 02
27 Nguy n Hòa (2016)ễ 69 01
28 Phùng B c (2013)ắ 77 01
29 Quang L c (2015)ộ 65 01
30 Quy t Th ng (2012)ế ắ 59 01
31 Sông Thu (2014) 88 01
33 Thanh Tùng (2013) 63 01
34 Thu Hu (2015)ệ 85 01
35 Thi H ng Hàn Ni (2014)ồ 44, 64 02
36 Trung Kiên (2016) 69 01
38 Võ Đan M ch (2015)ạ 92 01
39 Vũ Văn Tú (2014) 38 01
40 Xuân H i (2014)ả 87 01
Trang 7M C L C Ụ Ụ
7
Trang 8DANH M C T VI T T T Ụ Ừ Ế Ắ
BCT: B Công Thộ ương BHĐC: Bán hàng đa c pấ NTD: Người tiêu dùng SCT: S Công Thở ương STM: S Thở ương M iạ VCA: VietNam Competition Authority
C c qu n lý c nh tranhụ ả ạ
WFDSA: World Federation of Direct Selling Associations
Liên đoàn các hi p h i bán hàng tr c ti p th gi iệ ộ ự ế ế ớ
Trang 9M C L C S Đ VÀ BI U Đ Ụ Ụ Ơ Ồ Ể Ồ
9
Trang 10M C L C B NG BI U VÀ HÌNH NH Ụ Ụ Ả Ể Ả
A. PH N M Đ U Ầ Ở Ầ
1. Tính c p thi t c a vi c nghiên c u đ tàiấ ế ủ ệ ứ ề
Trong tình hình phát tri n kinh t và h i nh p qu c t nh hi n nay, đ ngể ế ộ ậ ố ế ư ệ ồ
th i Vi t Nam là nờ ệ ước có n n chính tr khá n đ nh giúp cho đ t nề ị ổ ị ấ ước phát tri nể
b n v ng. Vào th i đi m này, có r t nhi u lo i hình kinh doanh, phề ữ ờ ể ấ ề ạ ương th cứ kinh doanh hình thành trên th trị ường Vi t Nam. Kinh doanh theo m ng hay kinhệ ạ
Trang 11doanh đa c p là m t trong s phấ ộ ố ương th c kinh doanh tri n v ng t i th trứ ể ọ ạ ị ườ ng
Vi t Nam nh ng năm g n đây. Phệ ữ ầ ương th c này hình thành đ u tiên trên th gi iứ ầ ế ớ
M vào nh ng năm 1920 và sau đó lang r ng ra các n c Anh, Đ c, Canada,
Nh t B n,… Vi t Nam, BHĐC manh nha xu t hi n vào cu i th k 20 và sậ ả Ở ệ ấ ệ ố ế ỷ ự
xu t hi n c a phấ ệ ủ ương th c kinh doanh này đã nh hứ ả ưởng không ít đ n n n kinhế ề
t xã h i c a đ t nế ộ ủ ấ ước theo nh ng hữ ướng khác nhau. M c dù, b n ch t c aặ ả ấ ủ
phương th c kinh doanh đa c p là không x u nh ng khi vào Vi t Nam, m t sứ ấ ấ ư ệ ộ ố
đ i tố ượng vì ham mu n l i nhu n đã làm bi n tố ợ ậ ế ướng nó khi n s nhìn nh n vế ự ậ ề BHĐC b l ch l c.ị ệ ạ
Vi t Nam là m t nệ ộ ước khá non tr v s phát tri n ngành công nghi pẻ ề ự ể ệ BHĐC, kéo theo kinh nghi m qu n lý ho t đ ng này c a các c quan ban ngànhệ ả ạ ộ ủ ơ
h t s c khiêm t n làm cho s phát tri n c a ho t đ ng BHĐC khá l n x n vàế ứ ố ự ể ủ ạ ộ ộ ộ
thường theo hướng BHĐC b t chính. Đ đáp ng tình hình th c t t i Vi t Nam,ấ ể ứ ự ế ạ ệ hành lang pháp lý v bán hàng đa c p đã d n hình thành: Lu t C nh tranh 2004ề ấ ầ ậ ạ 1
được ban hành trong đó có nh ng đi u kho n quy đ nh v bán hàng đa c p, cùngữ ề ả ị ề ấ
v i đó là Ngh đ nh 110/2005/NĐCPớ ị ị 2 v qu n lý ho t đ ng bán hàng đa c p,ề ả ạ ộ ấ Thông t 19/2005/TTBTM hư ướng d n m t s n i dung t i Ngh đ nhẫ ộ ố ộ ạ ị ị 110/2005/NĐCP3… Các văn b n trên đã góp ph n quan tr ng vào vi c đ a ho tả ầ ọ ệ ư ạ
đ ng bán hàng đa c p t i Vi t Nam đi vào khuôn kh Tuy nhiên, do độ ấ ạ ệ ổ ược so nạ
1 Qu c h i (2004), ố ộ Lu t C nh tranh s 27/2004/QH11 ậ ạ ố , Hà N i ộ
2 Chính ph (2005), ủ Ngh đ nh s 110/2005/NĐCP ị ị ố ngày 24 tháng 8 năm 2005 ngh đ nh v qu n lý ho t ị ị ề ả ạ
đ ng bán hàng đa c p ộ ấ , Hà N i.ộ
3 B Th ộ ươ ng m i (2005), ạ Thông t s 19/2005/TTBTM ngày 8/11/2005 h ư ố ướ ng d n m t s n i dung quy ẫ ộ ố ộ
đ nh t i Ngh đ nh 110 ị ạ ị ị , Hà N i ộ
11
Trang 12th o l n đ u tiên cũng nh ch a có kinh nghi m qu n lý th c ti n nên n i dungả ầ ầ ư ư ệ ả ự ễ ộ Ngh đ nh 110/2005/NĐCP, Thông t 19/2005/TTBTM t i nay đã b c l nhi uị ị ư ớ ộ ộ ề
b t c p, không đáp ng đấ ậ ứ ược s phát tri n nhanh chóng c a phự ể ủ ương th c kinhứ doanh này. T đó, Ngh đ nh 42/2014/NĐCP v qu n lý ho t đ ng bán hàng đaừ ị ị ề ả ạ ộ
c pấ 4 và Thông t 24/2014/TTBCT quy đ nh chi ti t thi hành m t s đi u c aư ị ế ộ ố ề ủ Ngh đ nh s 42/2014/NĐCPị ị ố 5 được ban hành, là m t tín hi u tích c c trong côngộ ệ ự tác qu n lý và ch n ch nh ho t đ ng kinh doanh đa c p.ả ấ ỉ ạ ộ ấ
Tuy nhiên, c n nhìn nh n m t cách th c t r ng v i kinh nghi m 12 nămầ ậ ộ ự ế ằ ớ ệ
k t khi Lu t c nh tranh 2004 ra đ i, pháp lu t v BHĐC còn g p r t nhi uể ừ ậ ạ ờ ậ ề ặ ấ ề
vướng m t, nh n th c t phía c quan qu n lý ch a th c s đ y đ , kinhắ ậ ứ ừ ơ ả ư ự ự ầ ủ nghi m qu n lý nhà nệ ả ước ch a nhi u. L i d ng k h c a pháp lu t, các công tyư ề ợ ụ ẽ ở ủ ậ BHĐC b t chính đã l a đ o chi m đo t hàng trăm t đ ng c a hàng trăm nghìnấ ừ ả ế ạ ỷ ồ ủ
người dân, t nh ng ngừ ữ ười tri th c, nh ng ngứ ữ ười đã có kinh nghi m làm vi c lâuệ ệ năm các c quan, doanh nghi p, các sinh viên đ i h c cho đ n nh ng ngở ơ ệ ạ ọ ế ữ ườ i dân vùng sâu vùng xa. Th c tr ng đó làm n i lên làn sóng b c xúc trong nhân dân,ự ạ ổ ứ
xu t hi n nh ng ý ki n trái chi u v ngành kinh doanh này. M t s ngấ ệ ữ ế ề ề ộ ố ười cho
r ng đây là ngành kinh doanh l a đ o, gian d i, th m chí còn cho r ng BHĐCằ ừ ả ố ậ ằ không phù h p v i Vi t Nam hay nên c m tuy t đ i phợ ớ ệ ấ ệ ố ương th c kinh doanh nàyứ
n c ta. M t s ng i khác hi u bi t h n thì cho r ng BHĐC là ph ng th c
u vi t
ư ệ
Tuy đã qua s a đ i, b sung và ban hành văn b n đi u ch nh m i, nh ngử ổ ổ ả ề ỉ ớ ư khi nghiên c u khoa h c và trên th c t x y ra, m t s quy đ nh v n còn đangứ ọ ự ế ả ộ ố ị ẫ
4 Chính ph (2014), ủ Ngh đ nh ị ị 42/2014/NĐCP ngày 14 tháng 05 năm 2014 ngh đ nh ị ị v qu n lý ho t đ ng ề ả ạ ộ bán hàng đa c p ấ , Hà N i.ộ
5 B Công th ộ ươ ng (2014), Thông t 24/2014/TTBCT ngày 30/7/2014 h ư ướ ng d n NĐ 42 ẫ , Hà N i ộ
Trang 13thi u tính th c thi và khó khăn khi áp d ng vào th c t Trong b i c nh hi n nay,ế ự ụ ự ế ố ả ệ
vi c nghiên c u đ tài ệ ứ ề “Pháp lu t v bán hàng đa c p Vi t Nam”ậ ề ấ ở ệ là h t s cế ứ
có ý nghĩa v m t lý lu n cũng nh th c ti n nói trên.ề ặ ậ ư ự ễ
2. Tình hình nghiên c uứ
Pháp lu t v BHĐC nói chung đậ ề ượ ấc r t nhi u nhà nghiên c u Lu tề ứ ậ
h c quan tâm, trong đó đã có khá nhi u công trình nghiên c u v v n đọ ề ứ ề ấ ề này Vi t Nam. T t c các công trình này đ u đã nêu ra đở ệ ấ ả ề ược b n ch tả ấ pháp lý c a BHĐC và BHĐC b t chính. Có th k đ n m t s công trìnhủ ấ ể ể ế ộ ố nghiên c u tiêu bi u v BHĐC bao g m: Lu n văn Th c sĩ "M t s v nứ ể ề ồ ậ ạ ộ ố ấ
đ pháp lý v bán hàng đa c p Vi t Nam" c a tác gi Đoàn Văn Bìnhề ề ấ ở ệ ủ ả (2006), Đ i h c Lu t Hà N i; Đ tài Ti n sĩ “Pháp lu t v ch ng c nhạ ọ ậ ộ ề ế ậ ề ố ạ tranh không lành m nh Vi t Nam” c a tác gi Lê Anh Tu n (2008) doạ ở ệ ủ ả ấ PGS.TS Nguy n Nh Phát hễ ư ướng d n khoa h c; Khóa lu n t t nghi pẫ ọ ậ ố ệ
"M t s n i dung pháp lý v bán hàng đa c p Vi t Nam hi n nay" c aộ ố ộ ề ấ ở ệ ệ ủ tác gi Nguy n Th Bích H nh (2010), Đ i h c Lu t Hà N i; Khóa lu nả ễ ị ạ ạ ọ ậ ộ ậ
t t nghi p "Nh ng v n đ pháp lý v ho t đ ng bán hàng đa c p Vi tố ệ ữ ấ ề ề ạ ộ ấ ở ệ Nam" c a tác gi Nguy n Th H ng (2011), Đ i h c Lu t Hà N i; Khóaủ ả ễ ị ằ ạ ọ ậ ộ
lu n t t nghi p "Bán hàng đa c p b t chính theo pháp lu t c nh tranh Vi tậ ố ệ ấ ấ ậ ạ ệ Nam" c a tác gi Nghiêm Xuân Tuyên (2011), Đ i h c Lu t Hà N i; Lu nủ ả ạ ọ ậ ộ ậ văn Th c sĩ “Pháp lu t v Bán hàng đa c p b t chính Vi t Nam” c a tác giạ ậ ề ấ ấ ở ệ ủ ả Ninh Th Minh Ph ng b o v năm 2012 do TS. Bùi Nguyên Khánh h ngị ươ ả ệ ướ
d n khoa h c và m t s bài báo, t p chí chuyên ngành cũng nh r t nhi u côngẫ ọ ộ ố ạ ư ấ ề trình nghiên c u v v n đ c nh tranh không lành m nh, trong đó có đ c pứ ề ấ ề ạ ạ ề ậ
đ n v n đ BHĐC.ế ấ ề
Lu n văn này s c g ng đi sâu vào các khía c nh khác nhau c aậ ẽ ố ắ ạ ủ pháp lu t v BHĐC, phân tích và đánh giá nó d a trên các th c tr ng vậ ề ự ự ạ ề pháp lu t BHĐC đ ng th i rút ra nh ng kinh nghi m t th c ti n đ đ aậ ồ ờ ữ ệ ừ ự ễ ể ư
13
Trang 14ra được đ nh hị ướng hoàn thi n h th ng pháp lu t và ki n toàn công tácệ ệ ố ậ ệ
qu n lý trong th c ti n hi n nay Vi t Nam.ả ự ễ ệ ở ệ
3. M c đích và nhi m v nghiên c uụ ệ ụ ứ
M c đích nghiên c u c a đ tài là: Nêu lên nh ng đi m b t c p, h n chụ ứ ủ ề ữ ể ấ ậ ạ ế trong h th ng pháp lu t v BHĐC, t đó th y đệ ố ậ ề ừ ấ ượ ực s nh ng đi m y u trongữ ể ế
h th ng pháp lu t và trong hi u qu qu n lý nhà nệ ố ậ ệ ả ả ước v BHĐC nh m hoànề ằ thi n h th ng pháp lu t BHĐC, đ a phệ ệ ố ậ ư ương th c BHĐC tr v đúng v i b nứ ở ề ớ ả
ch t c a nó t o thu n l i cho s phát tri n kinh t xã h i.ấ ủ ạ ậ ợ ự ể ế ộ
T m c đích nghiên c u, tác gi xác đ nh nhi m v nghiên c u c a đ tàiừ ụ ứ ả ị ệ ụ ứ ủ ề
g m: Nghiên c u, làm sáng t nh ng v n đ chung v BHĐC; Phân tích, đánhồ ứ ỏ ữ ấ ề ề giá th c tr ng pháp lu t v BHĐC c a Vi t Nam đ th y nh ng đi m còn h nự ạ ậ ề ủ ệ ể ấ ữ ể ạ
ch , ch a h p lí; Phân tích, đánh giá th c tr ng vi ph m, th c ti n x lý vi ph mế ư ợ ự ạ ạ ự ễ ử ạ pháp lu t v BHĐC t i Vi t Nam; đ xu t các phậ ề ạ ệ ề ấ ương hướng, gi i pháp hoànả thi n pháp lu t Vi t Nam v qu n lý ho t đ ng BHĐC.ệ ậ ệ ề ả ạ ộ
4. Ph m vi và đ i tạ ố ượng nghiên c uứ
Ph m vi nghiên c u c a đ tài: D a trên m c đích và nh ng nhi m v đ tạ ứ ủ ề ự ụ ữ ệ ụ ặ
ra, khóa lu n t t nghi p s nghiên c u nh ng n i dung c a pháp lu t v BHĐC;ậ ố ệ ẽ ứ ữ ộ ủ ậ ề
th c tr ng pháp lu t v BHĐC và th c ti n x lý vi ph m t i Vi t Nam. Trên cự ạ ậ ề ự ễ ử ạ ạ ệ ơ
s nghiên c u các v n đ nh đã nêu trên, tác gi s đ a ra ki n ngh v phở ứ ấ ề ư ả ẽ ư ế ị ề ươ ng
hướng và gi i pháp nh m hoàn thi n pháp lu t v các v n đ đã đả ằ ệ ậ ề ấ ề ược đ c p.ề ậ
Đ i tố ượng nghiên c u: Khóa lu n t t nghi p nghiên c u các quy đ nh c aứ ậ ố ệ ứ ị ủ pháp lu t v BHĐC trong B lu t dân s 2005, Lu t C nh tranh 2004, Ngh đ nhậ ề ộ ậ ự ậ ạ ị ị 110/2005/NĐCP, Thông t 19/2005/TTBCT, Ngh đ nh 42/2014/NĐCP, Thôngư ị ị
t 24/2015/TTBCT, ư Ngh đ nh s 120/2005/NĐCPị ị ố 6 T đó tìm hi u th c ti nừ ể ự ễ
6 Chính ph (2005), ủ Ngh đ nh s 120/2005/NĐCP ngày 30/9/2005 quy đ nh v x lý vi ph m pháp lu t ị ị ố ị ề ử ạ ậ trong lĩnh v c c nh tranh ự ạ , Hà N i ộ
Trang 15áp d ng các quy đ nh pháp lu t đ ng th i nêu lên th c ti n vi ph m và x lý viụ ị ậ ồ ờ ự ễ ạ ử
ph m c a các doanh nghi p BHĐC nh ng năm g n đây.ạ ủ ệ ữ ầ
5. Phương pháp nghiên c uứ
Tác gi đã s d ng t ng h p các phả ử ụ ổ ợ ương pháp nghiên c u khoa h cứ ọ bao g m: Phồ ương pháp t ng h p, phân tích, th ng kê, so sánh, đi u tra kh oổ ợ ố ề ả sát th c ti n ự ễ
lu n v BHĐC và th c tr ng pháp lu t BHĐC Vi t Nam.ậ ề ự ạ ậ ở ệ
lu t, các tài li u khác liên quan đ n đ tài.ậ ệ ế ề
v i th c tr ng áp d ng pháp lu t t i các doanh nghi p BHĐC, so sánh các quyớ ự ạ ụ ậ ạ ệ
đ nh c a pháp lu t hi n hành và các văn b n đã b thay th ị ủ ậ ệ ả ị ế
vướng m t trong công tác qu n lý nhà nắ ả ước v BHĐC đ a phề ở ị ương, nh ng saiữ
ph m th c t mà các doanh nghi p BHĐC vi ph m.ạ ự ế ệ ạ
6. K t c u đ tàiế ấ ề
Khóa lu n t t nghi p đậ ố ệ ược k t c u ra thành ba ph n g m l i m đ u, n iế ấ ầ ồ ờ ở ầ ộ dung chính và k t lu n. Ph n n i dung chính tác gi b c c thành ba chế ậ ầ ộ ả ố ụ ương theo
hướng đi t nh ng v n đ chung mang tính khái quát đ n nh ng v n đ c thừ ữ ấ ề ế ữ ấ ề ụ ể
h n t đó đ a ra gi i pháp hoàn thi n pháp lu t BHĐC. Bao g m:ơ ừ ư ả ệ ậ ồ
Ngoài ra, khóa lu n t t nghi p còn có danh m c tài li u tham kh o, danhậ ố ệ ụ ệ ả
m c các t vi t t t, ph l c, th ng kê trích d n.ụ ừ ế ắ ụ ụ ố ẫ
15
Trang 16B. PH N N I DUNG Ầ Ộ
Ch ươ ng 1
LÝ LU N CHUNG V PHÁP LU T BÁN HÀNG ĐA C P Ậ Ề Ậ Ấ
1.1. Ngu n g c c a phồ ố ủ ương th c bán hàng đa c pứ ấ
Kinh doanh đa c p là ngành kinh doanh hi n đ i v i phấ ệ ạ ớ ương th c kinhứ doanh đa c p hay còn g i là kinh doanh theo m ng (Multi Level Marketing –ấ ọ ạ MLM) đã ra đ i và phát tri n m nh m th k 20, h a h n là ngành kinh doanhờ ể ạ ẽ ở ế ỷ ứ ẹ tri n v ng th k 21. Phể ọ ở ế ỷ ương th c BHĐC g ng li n v i tên tu i c a nhà hóaứ ắ ề ớ ổ ủ
h c ngọ ười M Karl Renborg (18871973). Ông là ngỹ ườ ầi đ u tiên đã ng d ng ýứ ụ
tưởng ti p th m ng lế ị ạ ưới vào trong cu c s ng, t o ra m t h th ng kinh t ộ ố ạ ộ ệ ố ế
Nh n th c đậ ứ ược vai trò c a dinh dủ ưỡng đ i v i s c kh e, năm 1927 ông đã b tố ớ ứ ỏ ắ
đ u ch bi n các ch t b sung dinh dầ ế ế ấ ổ ưỡng khác nhau d a trên c linh lăng là m tự ỏ ộ
lo i c có ch a r t nhi u vitamin, khoáng ch t, đ m và nhi u vi ch t có ích khác.ạ ỏ ứ ấ ề ấ ạ ề ấ