Pháp luật về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật (tóm tắt)

LỜI CẢM ƠN Trong quá trình thực hiện luận văn, được sự hướng dẫn tận tình của Người hướng dẫn khoa học là Tiến sĩ Lâm Tố Trang và sự hỗ trợ nhiệt tình của Phòng Đào tạo sau đại học Trườn

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

PHAN HOÀNG TRUNG

PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT HẬU QUẢ

ĐỐI VỚI VIỆC KẾT HÔN TRÁI PHÁP LUẬT

VÀ TỐ TỤNG DÂN SỰ

TRÀ VINH, NĂM 2021

ISO 9001:2015

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

PHAN HOÀNG TRUNG

PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT HẬU QUẢ ĐỐI VỚI VIỆC KẾT HÔN TRÁI PHÁP LUẬT

Ngành: LUẬT DÂN SỰ VÀ TỐ TỤNG DÂN SỰ

Mã ngành: 8380103

Người hướng dẫn khoa học: TS LÂM TỐ TRANG

TRÀ VINH, NĂM 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, trích dẫn trong luận văn là trung thực, đảm bảo độ tin cậy, chính xác và tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về các kết quả nghiên cứu của mình Luận văn chưa được công bố tại bất kì công trình nghiên cứu khoa học nào khác

Trà Vinh, ngày tháng năm 2021

H ọc viên

Phan Hoàng Trung

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện luận văn, được sự hướng dẫn tận tình của Người hướng dẫn khoa học là Tiến sĩ Lâm Tố Trang và sự hỗ trợ nhiệt tình của Phòng Đào tạo sau đại học (Trường Đại học Trà Vinh), cũng như sự giúp đỡ của Tòa án nhân dân tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh, Sở Tư pháp tỉnh Trà Vinh về các số liệu có liên quan đến công trình nghiên cứu, tạo điều kiện giúp tôi hoàn thành tốt công trình nghiên cứu khoa học của mình về: “Pháp luật về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật”

Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến Tiến sĩ Lâm Tố Trang, tập thể Phòng Đào tạo sau đại học (Trường Đại học Trà Vinh), Tòa án nhân dân, Viện

kiểm sát nhân dân và Sở Tư pháp tỉnh Trà Vinh đã tận tình giúp đỡ tôi để tôi có thể hoàn thành luận văn của mình

Trân trọng

MỤC LỤC

L ỜI CAM ĐOAN i

L ỜI CẢM ƠN ii

M ỤC LỤC iii

DANH M ỤC BẢNG v

TÓM TẮT vi

PH ẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài 2

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Phạm vi giới hạn đề tài 4

6 Đối tượng nghiên cứu 4

7 Kết cấu luận văn 5

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUYẾT H ẬU QUẢ ĐỐI VỚI VIỆC KẾT HÔN TRÁI PHÁP LUẬT 6

1.1 Khái quát về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật 6

1.1.1 Khái niệm về kết hôn trái pháp luật và giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật 6

1.1.2 Yếu tố tác động đến việc giải quyết hậu quả của kết hôn trái pháp luật 8

1.1.2.1 Yếu tố kinh tế - xã hội 8

1.1.2.2 Yếu tố pháp luật 9

1.1.3 Ý nghĩa của việc giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật 10

1.2 Quy định của pháp luật về các trường hợp kết hôn trái pháp luật 11

1.2.1 Trường hợp kết hôn trái pháp luật do vi phạm độ tuổi kết hôn 11

1.2.2 Trường hợp kết hôn trái pháp luật do vi phạm về sự tự nguyện 13

1.2.3 Trường hợp kết hôn trái pháp luật do kết hôn với người mất năng lực hành vi dân sự 15

1.2.4 Trường hợp kết hôn trái pháp luật do vi phạm những điều cấm kết hôn 16

1.3 Quy định của pháp luật về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật 17 1.3.1 Hủy việc kết hôn trái pháp luật 18

1.3.2 Công nhận quan hệ hôn nhân 23

1.3.3 Ly hôn theo yêu cầu của các chủ thể kết hôn trái pháp luật 27

1.3.4 Biện pháp xử lý hành chính, hình sự 30

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ GIẢI QUY ẾT HẬU QUẢ ĐỐI VỚI VIỆC KẾT HÔN TRÁI PHÁP LUẬT VÀ MỘT S Ố KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN 35

2.1 Tình hình giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật 35

2.2 Thực tiễn xét xử về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật 39

2.2.1 Các nguyên tắc cơ bản được áp dụng trong thực tiễn xét xử để giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật 39

2.2.2 Thực tiễn áp dụng quy định pháp luật để giải quyết hậu quả đối với từng loại kết hôn trái pháp luật 41

2.2.2.1 Đối với trường hợp kết hôn trái pháp luật do vi phạm điều kiện về độ tuổi 41

2.2.2.2 Đối với trường hợp kết hôn trái pháp luật do vi phạm về sự tự nguyện 44

2.2.2.3 Đối với trường hợp kết hôn trái pháp luật do vi phạm về các điều cấm 44

2.2.2.4 Trường hợp áp dụng pháp luật hình sự 52

2.3 Vướng mắc, bất cập và nguyên nhân của vướng mắc, bất cập về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật 54

2.3.1 Vướng mắc, bất cập về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật 54

2.3.2 Nguyên nhân của vướng mắc, bất cập về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật 57

2.4 Một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật 58

2.4.1 Chỉnh sửa Điều 10 của Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 58

2.4.2 Bổ sung quy định tại khoản 2 Điều 16 của Luật hôn nhân và gia đình 59

2.4.3 Tăng mức xử phạt vi phạm hành chính 60

2.4.4 Sửa đổi khoản 3 Điều 59 của Nghị định số 82/2020/NĐ-CP 61

2.4.5 Sửa đổi điểm b khoản 4 Điều 7 của Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP 62

2.4.6 Quy định chế tài để xử lý cán bộ, công chức thiếu trách nhiệm 63

K ẾT LUẬN 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 67

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Thống kê số vụ, việc về hôn nhân và gia đình Tòa án đã thụ lý và số vụ việc

về kết hôn trái pháp luật Tòa án đã giải quyết qua từng năm 36 Bảng 2.2 Thống kê số người tảo hôn tại một số địa phương 38

TÓM TẮT

Luận văn chọn đề tài nghiên cứu là: “Pháp luật về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật”

Kết cấu luận văn gồm có hai chương:

Chương 1, tập trung nghiên cứu về lý luận và quy định của pháp luật về giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật, trọng tâm là các khái niệm, yếu tố tác động và ý nghĩa của việc giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật, những quy định của pháp luật về các trường hợp kết hôn trái pháp luật và việc giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật

Chương 2, tập trung phân tích thực trạng về kết hôn trái pháp luật hiện nay và

việc áp dụng pháp luật của các cơ quan chức năng để giải quyết những vụ việc cụ thể, qua đó tìm ra những bất cập, hạn chế và đề xuất kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về hôn nhân gia đình nói chung và pháp luật về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật nói riêng

PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Pháp luật nói chung, pháp luật hôn nhân và gia đình nói riêng được đặt ra để Nhà nước quản lý xã hội theo trật tự, đồng thời để bảo vệ quyền con người, quyền công dân Nhằm thực hiện nhiệm vụ đó, Luật hôn nhân và gia đình quy định nhiều chế định, trong đó có điều kiện về kết hôn, đăng ký kết hôn, bảo vệ chế độ hôn nhân và gia đình, kết hôn trái pháp luật, những hành vi bị cấm…

Kết hôn được xem là quyền cơ bản của con người, nhưng phải được thực hiện trong khuôn khổ mà pháp luật cho phép, bởi vì kết hôn là việc xác lập quan hệ vợ chồng giữa một người nam và một người nữ dựa trên sự tự nguyện nhằm mục đích phát triển gia đình, xã hội bền vững, đây là sự kiện pháp lý mà khi một người nam và

một người nữ kết hôn, họ sẽ phát sinh quyền và nghĩa vụ đối với nhau, do vậy khi kết hôn họ phải đảm bảo các yêu cầu về điều kiện kết hôn, đăng ký kết hôn, vì chỉ có đảm bảo được các yêu cầu về điều kiện kết hôn, đăng ký kết hôn thì quan hệ hôn nhân của

họ mới được pháp luật thừa nhận và bảo vệ

Trong thời kỳ hội nhập quốc tế hiện nay, bên cạnh việc phát triển kinh tế, xã hội, đưa đất nước ngày một đi lên thì Đảng và Nhà nước ta cũng hết sức chú trọng và

đề cao quyền con người, quyền công dân, trong đó có quyền được tự do, tự nguyện kết hôn Lợi dụng sự quan tâm của Nhà nước trong việc tạo điều kiện để nam và nữ được

tự do kết hôn, một số cá nhân đã thực hiện hành vi kết hôn trái pháp luật để nhằm đạt được những mục đích khác nhau như: lợi ích về kinh tế, thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý của bản thân, xuất cảnh, nhập cảnh, hưởng chế độ ưu đãi của Nhà nước… điều đó đã

và đang xảy ra xung quanh chúng ta, gây nên nhiều hậu quả đáng tiếc không chỉ ảnh hưởng đến bản thân người thực hiện mà còn ảnh hưởng đến cả thế hệ con cái của họ, gây ra hệ lụy không nhỏ cho xã hội

Qua hơn 05 năm triển khai thực hiện, Luật hôn nhân và gia đình đã và đang hoàn thành tốt sứ mệnh của mình, là cơ sở pháp lý để Nhà nước quản lý chế độ hôn nhân và gia đình, là chuẩn mực cho các ứng xử giữa các thành viên trong gia đình, cũng như là trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức, đoàn thể trong việc xây dựng, củng

cố chế độ hôn nhân và gia đình Bên cạnh đó, trong bối cảnh cả nước đang trong tiến trình hội nhập quốc tế, tác giả nhận thấy vấn đề về kết hôn trái pháp luật đã và đang diễn ra ngày một nhiều với những hình thức hết sức tinh vi, gây ra nhiều hệ lụy xấu,

tạo dư luận không tốt trong nhân dân, ảnh hưởng đến sự phát triển xã hội Vậy quy định về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật ra sao? Thực tiễn áp dụng pháp luật của các cơ quan có thẩm quyền có đáp ứng được yêu cầu của xã hội trong tình hình hiện nay không?

Xuất phát từ thực tiễn trên, cũng như mong muốn tìm ra những yếu tố tác động đến việc giải quyết hậu quả đối với kết hôn trái pháp luật, hệ lụy của việc kết hôn trái pháp luật và thực tiễn giải quyết hậu quả của kết hôn trái pháp luật, qua đó

đề xuất những kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật, tác giả chọn đề tài: “Pháp luật về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật” để làm

luận văn Thạc sĩ luật học của mình

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Mục tiêu chung: phân tích và làm rõ những quy định của pháp luật về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật, cũng như những hệ lụy của việc kết hôn trái pháp luật và thực tiễn giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật, từ đó đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật về giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật

M ục tiêu cụ thể: quá trình nghiên cứu đề tài, tác giả sẽ phân tích và làm rõ

những vấn đề lý luận về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật, thực tiễn giải quyết của các cơ quan có thẩm quyền, qua đó tìm ra những hạn chế, bất cập trong việc giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật và đề xuất giải pháp hoàn thiện

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Qua nghiên cứu, tác giả nhận thấy có một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài như:

Nguyễn Huyền Trang (2012): “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về kết hôn trái pháp luật trong tình hình xã hội hiện nay” Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Luật Dân

sự, trường Đại học quốc gia Hà Nội Nội dung luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận về quan niệm kết hôn trái pháp luật và những quy định về kết hôn trái pháp

luật trong Luật hôn nhân và gia đình, cũng như thực tiễn kết hôn trái pháp luật xảy

ra trong xã hội Trên cơ sở đó, tác giả đã nêu ra những bất cập và đưa ra phương hướng giải quyết

Nguyễn Thị Lê Huyền (2013): “Hủy việc kết hôn trái pháp luật qua thực tiễn xét xử tại tỉnh Thừa Thiên - Huế” Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Luật Dân sự,

trường Đại học quốc gia Hà Nội Nội dung luận văn nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các quan hệ hôn nhân bất hợp pháp, phân tích thực trạng và nguyên nhân dẫn đến các trường hợp kết hôn trái pháp luật tại tỉnh Thừa Thiên - Huế Từ đó, tác giả đã làm rõ những điểm bất cập, chưa phù hợp và đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật

Phạm Thị Lan Anh (2014): “Hủy việc kết hôn trái pháp luật theo Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000 – Vấn đề lý luận và thực tiễn” Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Luật Dân sự, trường Đại học quốc gia Hà Nội Nội dung luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận cũng như các quy định pháp lý về vấn đề huỷ việc

kết hôn trái pháp luật Đồng thời, phân tích, đánh giá, nhìn nhận thực trạng và xu hướng phát triển các quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, qua đó đưa ra các giải pháp, kiến nghị góp phần hoàn thiện các quy định pháp luật của Nhà nước về vấn đề huỷ việc kết hôn trái pháp luật

Vũ Thị Thu Huyền (2014): “Cấm kết hôn theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2000” Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Luật Dân sự, trường Đại học quốc gia

Hà Nội Nội dung luận văn nghiên cứu quy định của pháp luật về các trường hợp cấm kết hôn và thực tiễn áp dụng pháp luật để giải quyết, từ đó chỉ ra những vướng mắc, bất cập và đề xuất một số giải pháp, kiến nghị để hoàn thiện pháp luật

Nguyễn Tài Dương (2017): “Hậu quả pháp lý của việc hủy hôn nhân trái pháp luật theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2014” Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Luật Dân sự, trường Đại học quốc gia Hà Nội Nội dung luận văn nghiên cứu những lý luận

và thực tiễn về hậu quả pháp lý của việc hủy hôn nhân trái pháp luật theo luật hôn nhân và gia đình năm 2014, từ đó đưa ra những điểm bất cập hạn chế của Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 và đưa ra một số ý kiến nhằm khắc phục những hạn chế

Kết luận: tuy pháp luật về hôn nhân và gia đình của nước ta hiện nay có quy định về vấn đề giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật, trước đó cũng đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này nhưng tình trạng kết hôn trái pháp luật vẫn

diễn ra ngày một nhiều và gây ra nhiều hệ lụy với mức độ lớn hơn trước, chính vì còn tồn tại những hạn chế và bất cập trong việc giải quyết hậu quả của kết hôn trái pháp luật nên tác giả đã chọn đề tài “Pháp luật về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật” để nghiên cứu, thông qua đó làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn áp dụng, từ đó đề xuất những kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:

Phương pháp phân tích luật viết: dùng để phân tích, làm rõ những khái niệm, những quy định của pháp luật về kết hôn trái pháp luật và giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật Bên cạnh đó, tác giả cũng phân tích số liệu về tình trạng kết hôn trái pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật để giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật

Phương pháp tổng hợp: phương pháp này dùng để tổng hợp tình hình kết hôn trái pháp luật thông qua các số liệu thu thập được, tổng hợp những thuận lợi và khó khăn trong việc giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật Phương pháp này được tác giả sử dụng chủ yếu tại Chương 2 của luận văn

Phương pháp so sánh: tác giả sử dụng phương pháp này chủ yếu tại Chương 1 của luận văn nhằm để so sánh quy định của pháp luật hiện hành với những quy định trước đây về việc giải quyết hậu quả của kết hôn trái pháp luật

Phương pháp phân tích và diễn giải: tác giả sử dụng phương pháp này trong suốt quá trình nghiên cứu nhằm phân tích những quy định của pháp luật, tìm ra những hạn chế, vướng mắc và đề xuất kiến nghị hoàn thiện

5 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI

Ph ạm vi nội dung: luận văn nghiên cứu những quy định của pháp luật về giải

quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật theo Luật Hôn nhân và Gia đình

Phạm vi không gian: luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật hôn nhân

và gia đình về giải quyết hậu quả của việc kết hôn trái pháp luật trên phạm vi toàn quốc

Ph ạm vi thời gian: tác giả nghiên cứu thực tiễn về giải quyết hậu quả đối với kết

hôn trái pháp luật trong khoảng thời gian 06 năm, kể từ năm 2015 đến hết năm 2020 Những luật khác có liên quan như: Hiến pháp năm 2013, Bộ luật Dân sự, Bộ Luật tố tụng dân sự năm 2015, Bộ luật Hình sự năm 2015, Luật Hộ tịch năm 2014,

Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012, Luật Trẻ em, Luật Nuôi con nuôi

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu: những quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn

áp dụng những quy định của pháp luật về giải quyết hậu quả đối với việc kết hôn trái pháp luật