Mục đích của khóa luận tốt nghiệp: Pháp luật về bán hàng đa cấp ở Việt Nam là nhằm nêu lên những điểm bất cập, hạn chế trong hệ thống pháp luật về BHĐC, từ đó thấy được sự những điểm yếu trong hệ thống pháp luật và trong hiệu quả quản lý nhà nước về BHĐC nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật BHĐC, đưa phương thức BHĐC trở về đúng với bản chất của nó tạo thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Trang 2NG ƯỜ ƯỚ I H NG D N Ẫ : TS. LÊ TH PHÚC Ị
TH A THIÊN HU , năm 2016 Ừ Ế
L I CAM ĐOAN Ờ
Tôi xin cam đoan Khóa lu n t t nghi p là công trình nghiên c u c a riêngậ ố ệ ứ ủ tôi. Các k t qu nêu trong Khóa lu n t t nghi p ch a đế ả ậ ố ệ ư ược công b trong b t kố ấ ỳ công trình nào khác. Các s li u, ví d và trích d n trong Khóa lu n t t nghi pố ệ ụ ẫ ậ ố ệ
đ m b o đ chính xác, tin c y và trung th c. Tôi đã hoàn thành t t c các mônả ả ộ ậ ự ấ ả
h c và đã thanh toán t t c các nghĩa v tài chính theo quy đ nh c a trọ ấ ả ụ ị ủ ường Đ iạ
h c Lu t tr c thu c Đ i h c Hu V y tôi vi t L i cam đoan này đ ngh trọ ậ ự ộ ạ ọ ế ậ ế ờ ề ị ườ ng
Đ i h c Lu t xem xét đ tôi có th b o v Khóa lu n.ạ ọ ậ ể ể ả ệ ậ
Tôi xin chân thành c m n!ả ơ
TÁC GI KHÓA LU NẢ Ậ
HOÀNG Đ THANH NHÂNỖ
Trang 4L i C m n ờ ả Ơ
Trong quá trình nghiên c u đ tài này, em đã nh n ứ ề ậ
đ ượ c s đ ng viên và giúp đ nhi u m t t th y cô, ự ộ ỡ ề ặ ừ ầ gia đình và b n bè ạ
Tr ướ c tiên, em mu n g i l i c m n sâu s c nh t ố ử ờ ả ơ ắ ấ
đ n cô giáo, Ti n sĩ Lê Th Phúc ng ế ế ị ườ i đã t n tình ậ
h ướ ng d n em trong su t quá trình th c hi n khóa lu n ẫ ố ự ệ ậ
t t nghi p ố ệ
Em xin bày t l i c m n sâu s c đ n nh ng th y ỏ ờ ả ơ ắ ế ữ ầ
cô giáo đã gi ng d y em trong b n năm qua, nh ng ả ạ ố ữ
ki n th c mà em nh n đ ế ứ ậ ượ c trên gi ng đ ả ườ ng đ i h c ạ ọ
s là hành trang giúp em v ng b ẽ ữ ướ c trong t ươ ng lai.
Cu i cùng, em mu n g i l i c m n sâu s c đ n ố ố ử ờ ả ơ ắ ế
t t c b n bè, và đ c bi t là cha m và ng ấ ả ạ ặ ệ ẹ ườ i thân,
nh ng ng ữ ườ i luôn k p th i đ ng viên và giúp đ em ị ờ ộ ỡ
v ượ t qua nh ng khó khăn trong cu c s ng ữ ộ ố
Sinh viên
Trang 7M C L C Ụ Ụ
Trang 9M C L C S Đ VÀ BI U Đ Ụ Ụ Ơ Ồ Ể Ồ
Trang 10M C L C B NG BI U VÀ HÌNH NH Ụ Ụ Ả Ể Ả
A. PH N M Đ U Ầ Ở Ầ
1. Tính c p thi t c a vi c nghiên c u đ tàiấ ế ủ ệ ứ ề
Trong tình hình phát tri n kinh t và h i nh p qu c t nh hi n nay, đ ngể ế ộ ậ ố ế ư ệ ồ
th i Vi t Nam là nờ ệ ước có n n chính tr khá n đ nh giúp cho đ t nề ị ổ ị ấ ước phát tri nể
b n v ng. Vào th i đi m này, có r t nhi u lo i hình kinh doanh, phề ữ ờ ể ấ ề ạ ương th cứ kinh doanh hình thành trên th trị ường Vi t Nam. Kinh doanh theo m ng hay kinhệ ạ
Trang 11doanh đa c p là m t trong s phấ ộ ố ương th c kinh doanh tri n v ng t i th trứ ể ọ ạ ị ườ ng
Vi t Nam nh ng năm g n đây. Phệ ữ ầ ương th c này hình thành đ u tiên trên th gi iứ ầ ế ớ
M vào nh ng năm 1920 và sau đó lang r ng ra các n c Anh, Đ c, Canada,
Nh t B n,… Vi t Nam, BHĐC manh nha xu t hi n vào cu i th k 20 và sậ ả Ở ệ ấ ệ ố ế ỷ ự
xu t hi n c a phấ ệ ủ ương th c kinh doanh này đã nh hứ ả ưởng không ít đ n n n kinhế ề
t xã h i c a đ t nế ộ ủ ấ ước theo nh ng hữ ướng khác nhau. M c dù, b n ch t c aặ ả ấ ủ
phương th c kinh doanh đa c p là không x u nh ng khi vào Vi t Nam, m t sứ ấ ấ ư ệ ộ ố
đ i tố ượng vì ham mu n l i nhu n đã làm bi n tố ợ ậ ế ướng nó khi n s nhìn nh n vế ự ậ ề BHĐC b l ch l c.ị ệ ạ
Vi t Nam là m t nệ ộ ước khá non tr v s phát tri n ngành công nghi pẻ ề ự ể ệ BHĐC, kéo theo kinh nghi m qu n lý ho t đ ng này c a các c quan ban ngànhệ ả ạ ộ ủ ơ
h t s c khiêm t n làm cho s phát tri n c a ho t đ ng BHĐC khá l n x n vàế ứ ố ự ể ủ ạ ộ ộ ộ
thường theo hướng BHĐC b t chính. Đ đáp ng tình hình th c t t i Vi t Nam,ấ ể ứ ự ế ạ ệ hành lang pháp lý v bán hàng đa c p đã d n hình thành: Lu t C nh tranh 2004ề ấ ầ ậ ạ 1
được ban hành trong đó có nh ng đi u kho n quy đ nh v bán hàng đa c p, cùngữ ề ả ị ề ấ
v i đó là Ngh đ nh 110/2005/NĐCPớ ị ị 2 v qu n lý ho t đ ng bán hàng đa c p,ề ả ạ ộ ấ Thông t 19/2005/TTBTM hư ướng d n m t s n i dung t i Ngh đ nhẫ ộ ố ộ ạ ị ị 110/2005/NĐCP3… Các văn b n trên đã góp ph n quan tr ng vào vi c đ a ho tả ầ ọ ệ ư ạ
đ ng bán hàng đa c p t i Vi t Nam đi vào khuôn kh Tuy nhiên, do độ ấ ạ ệ ổ ược so nạ
1 Qu c h i (2004), ố ộ Lu t C nh tranh s 27/2004/QH11 ậ ạ ố , Hà N i ộ
2 Chính ph (2005), ủ Ngh đ nh s 110/2005/NĐCP ị ị ố ngày 24 tháng 8 năm 2005 ngh đ nh v qu n lý ho t ị ị ề ả ạ
đ ng bán hàng đa c p ộ ấ , Hà N i.ộ
3 B Th ộ ươ ng m i (2005), ạ Thông t s 19/2005/TTBTM ngày 8/11/2005 h ư ố ướ ng d n m t s n i dung quy ẫ ộ ố ộ
đ nh t i Ngh đ nh 110 ị ạ ị ị , Hà N i ộ
Trang 12th o l n đ u tiên cũng nh ch a có kinh nghi m qu n lý th c ti n nên n i dungả ầ ầ ư ư ệ ả ự ễ ộ Ngh đ nh 110/2005/NĐCP, Thông t 19/2005/TTBTM t i nay đã b c l nhi uị ị ư ớ ộ ộ ề
b t c p, không đáp ng đấ ậ ứ ược s phát tri n nhanh chóng c a phự ể ủ ương th c kinhứ doanh này. T đó, Ngh đ nh 42/2014/NĐCP v qu n lý ho t đ ng bán hàng đaừ ị ị ề ả ạ ộ
c pấ 4 và Thông t 24/2014/TTBCT quy đ nh chi ti t thi hành m t s đi u c aư ị ế ộ ố ề ủ Ngh đ nh s 42/2014/NĐCPị ị ố 5 được ban hành, là m t tín hi u tích c c trong côngộ ệ ự tác qu n lý và ch n ch nh ho t đ ng kinh doanh đa c p.ả ấ ỉ ạ ộ ấ
Tuy nhiên, c n nhìn nh n m t cách th c t r ng v i kinh nghi m 12 nămầ ậ ộ ự ế ằ ớ ệ
k t khi Lu t c nh tranh 2004 ra đ i, pháp lu t v BHĐC còn g p r t nhi uể ừ ậ ạ ờ ậ ề ặ ấ ề
vướng m t, nh n th c t phía c quan qu n lý ch a th c s đ y đ , kinhắ ậ ứ ừ ơ ả ư ự ự ầ ủ nghi m qu n lý nhà nệ ả ước ch a nhi u. L i d ng k h c a pháp lu t, các công tyư ề ợ ụ ẽ ở ủ ậ BHĐC b t chính đã l a đ o chi m đo t hàng trăm t đ ng c a hàng trăm nghìnấ ừ ả ế ạ ỷ ồ ủ
người dân, t nh ng ngừ ữ ười tri th c, nh ng ngứ ữ ười đã có kinh nghi m làm vi c lâuệ ệ năm các c quan, doanh nghi p, các sinh viên đ i h c cho đ n nh ng ngở ơ ệ ạ ọ ế ữ ườ idân vùng sâu vùng xa. Th c tr ng đó làm n i lên làn sóng b c xúc trong nhân dân,ự ạ ổ ứ
xu t hi n nh ng ý ki n trái chi u v ngành kinh doanh này. M t s ngấ ệ ữ ế ề ề ộ ố ười cho
r ng đây là ngành kinh doanh l a đ o, gian d i, th m chí còn cho r ng BHĐCằ ừ ả ố ậ ằ không phù h p v i Vi t Nam hay nên c m tuy t đ i phợ ớ ệ ấ ệ ố ương th c kinh doanh nàyứ
n c ta. M t s ng i khác hi u bi t h n thì cho r ng BHĐC là ph ng th c
Trang 13thi u tính th c thi và khó khăn khi áp d ng vào th c t Trong b i c nh hi n nay,ế ự ụ ự ế ố ả ệ
vi c nghiên c u đ tài ệ ứ ề “Pháp lu t v bán hàng đa c p Vi t Nam”ậ ề ấ ở ệ là h t s cế ứ
có ý nghĩa v m t lý lu n cũng nh th c ti n nói trên.ề ặ ậ ư ự ễ
2. Tình hình nghiên c uứ
Pháp lu t v BHĐC nói chung đậ ề ượ ấc r t nhi u nhà nghiên c u Lu tề ứ ậ
h c quan tâm, trong đó đã có khá nhi u công trình nghiên c u v v n đọ ề ứ ề ấ ề này Vi t Nam. T t c các công trình này đ u đã nêu ra đở ệ ấ ả ề ược b n ch tả ấ pháp lý c a BHĐC và BHĐC b t chính. Có th k đ n m t s công trìnhủ ấ ể ể ế ộ ố nghiên c u tiêu bi u v BHĐC bao g m: Lu n văn Th c sĩ "M t s v nứ ể ề ồ ậ ạ ộ ố ấ
đ pháp lý v bán hàng đa c p Vi t Nam" c a tác gi Đoàn Văn Bìnhề ề ấ ở ệ ủ ả (2006), Đ i h c Lu t Hà N i; Đ tài Ti n sĩ “Pháp lu t v ch ng c nhạ ọ ậ ộ ề ế ậ ề ố ạ tranh không lành m nh Vi t Nam” c a tác gi Lê Anh Tu n (2008) doạ ở ệ ủ ả ấ PGS.TS Nguy n Nh Phát hễ ư ướng d n khoa h c; Khóa lu n t t nghi pẫ ọ ậ ố ệ
"M t s n i dung pháp lý v bán hàng đa c p Vi t Nam hi n nay" c aộ ố ộ ề ấ ở ệ ệ ủ tác gi Nguy n Th Bích H nh (2010), Đ i h c Lu t Hà N i; Khóa lu nả ễ ị ạ ạ ọ ậ ộ ậ
t t nghi p "Nh ng v n đ pháp lý v ho t đ ng bán hàng đa c p Vi tố ệ ữ ấ ề ề ạ ộ ấ ở ệ Nam" c a tác gi Nguy n Th H ng (2011), Đ i h c Lu t Hà N i; Khóaủ ả ễ ị ằ ạ ọ ậ ộ
lu n t t nghi p "Bán hàng đa c p b t chính theo pháp lu t c nh tranh Vi tậ ố ệ ấ ấ ậ ạ ệ Nam" c a tác gi Nghiêm Xuân Tuyên (2011), Đ i h c Lu t Hà N i; Lu nủ ả ạ ọ ậ ộ ậ văn Th c sĩ “Pháp lu t v Bán hàng đa c p b t chính Vi t Nam” c a tác giạ ậ ề ấ ấ ở ệ ủ ả Ninh Th Minh Ph ng b o v năm 2012 do TS. Bùi Nguyên Khánh h ngị ươ ả ệ ướ
d n khoa h c và m t s bài báo, t p chí chuyên ngành cũng nh r t nhi u côngẫ ọ ộ ố ạ ư ấ ề trình nghiên c u v v n đ c nh tranh không lành m nh, trong đó có đ c pứ ề ấ ề ạ ạ ề ậ
đ n v n đ BHĐC.ế ấ ề
Lu n văn này s c g ng đi sâu vào các khía c nh khác nhau c aậ ẽ ố ắ ạ ủ pháp lu t v BHĐC, phân tích và đánh giá nó d a trên các th c tr ng vậ ề ự ự ạ ề pháp lu t BHĐC đ ng th i rút ra nh ng kinh nghi m t th c ti n đ đ aậ ồ ờ ữ ệ ừ ự ễ ể ư
Trang 14ra được đ nh hị ướng hoàn thi n h th ng pháp lu t và ki n toàn công tácệ ệ ố ậ ệ
qu n lý trong th c ti n hi n nay Vi t Nam.ả ự ễ ệ ở ệ
ch t c a nó t o thu n l i cho s phát tri n kinh t xã h i.ấ ủ ạ ậ ợ ự ể ế ộ
T m c đích nghiên c u, tác gi xác đ nh nhi m v nghiên c u c a đ tàiừ ụ ứ ả ị ệ ụ ứ ủ ề
g m: Nghiên c u, làm sáng t nh ng v n đ chung v BHĐC; Phân tích, đánhồ ứ ỏ ữ ấ ề ề giá th c tr ng pháp lu t v BHĐC c a Vi t Nam đ th y nh ng đi m còn h nự ạ ậ ề ủ ệ ể ấ ữ ể ạ
ch , ch a h p lí; Phân tích, đánh giá th c tr ng vi ph m, th c ti n x lý vi ph mế ư ợ ự ạ ạ ự ễ ử ạ pháp lu t v BHĐC t i Vi t Nam; đ xu t các phậ ề ạ ệ ề ấ ương hướng, gi i pháp hoànả thi n pháp lu t Vi t Nam v qu n lý ho t đ ng BHĐC.ệ ậ ệ ề ả ạ ộ
4. Ph m vi và đ i tạ ố ượng nghiên c uứ
Ph m vi nghiên c u c a đ tài: D a trên m c đích và nh ng nhi m v đ tạ ứ ủ ề ự ụ ữ ệ ụ ặ
ra, khóa lu n t t nghi p s nghiên c u nh ng n i dung c a pháp lu t v BHĐC;ậ ố ệ ẽ ứ ữ ộ ủ ậ ề
th c tr ng pháp lu t v BHĐC và th c ti n x lý vi ph m t i Vi t Nam. Trên cự ạ ậ ề ự ễ ử ạ ạ ệ ơ
s nghiên c u các v n đ nh đã nêu trên, tác gi s đ a ra ki n ngh v phở ứ ấ ề ư ả ẽ ư ế ị ề ươ ng
hướng và gi i pháp nh m hoàn thi n pháp lu t v các v n đ đã đả ằ ệ ậ ề ấ ề ược đ c p.ề ậ
Đ i tố ượng nghiên c u: Khóa lu n t t nghi p nghiên c u các quy đ nh c aứ ậ ố ệ ứ ị ủ pháp lu t v BHĐC trong B lu t dân s 2005, Lu t C nh tranh 2004, Ngh đ nhậ ề ộ ậ ự ậ ạ ị ị 110/2005/NĐCP, Thông t 19/2005/TTBCT, Ngh đ nh 42/2014/NĐCP, Thôngư ị ị
t 24/2015/TTBCT, ư Ngh đ nh s 120/2005/NĐCPị ị ố 6 T đó tìm hi u th c ti nừ ể ự ễ
6 Chính ph (2005), ủ Ngh đ nh s 120/2005/NĐCP ngày 30/9/2005 quy đ nh v x lý vi ph m pháp lu t ị ị ố ị ề ử ạ ậ trong lĩnh v c c nh tranh ự ạ , Hà N i ộ
Trang 15áp d ng các quy đ nh pháp lu t đ ng th i nêu lên th c ti n vi ph m và x lý viụ ị ậ ồ ờ ự ễ ạ ử
ph m c a các doanh nghi p BHĐC nh ng năm g n đây.ạ ủ ệ ữ ầ
5. Phương pháp nghiên c uứ
Tác gi đã s d ng t ng h p các phả ử ụ ổ ợ ương pháp nghiên c u khoa h cứ ọ bao g m: Phồ ương pháp t ng h p, phân tích, th ng kê, so sánh, đi u tra kh oổ ợ ố ề ả sát th c ti n ự ễ
Ph ươ ng pháp t ng h p và phân tích: ổ ợ Nh m làm sáng t nh ng v n đ lýằ ỏ ữ ấ ề
lu n v BHĐC và th c tr ng pháp lu t BHĐC Vi t Nam.ậ ề ự ạ ậ ở ệ
Ph ươ ng pháp th ng kê: ố Dùng đ th ng kê các văn b n quy ph m phápể ố ả ạ
lu t, các tài li u khác liên quan đ n đ tài.ậ ệ ế ề
Ph ươ ng pháp so sánh: So sánh vi c áp d ng các quy đ nh c a pháp lu tệ ụ ị ủ ậ
v i th c tr ng áp d ng pháp lu t t i các doanh nghi p BHĐC, so sánh các quyớ ự ạ ụ ậ ạ ệ
đ nh c a pháp lu t hi n hành và các văn b n đã b thay th ị ủ ậ ệ ả ị ế
Ph ươ ng pháp đi u tra, kh o sát th c ti n: ề ả ự ễ N m b t nh ng khó khăn,ắ ắ ữ
vướng m t trong công tác qu n lý nhà nắ ả ước v BHĐC đ a phề ở ị ương, nh ng saiữ
ph m th c t mà các doanh nghi p BHĐC vi ph m.ạ ự ế ệ ạ
6. K t c u đ tàiế ấ ề
Khóa lu n t t nghi p đậ ố ệ ược k t c u ra thành ba ph n g m l i m đ u, n iế ấ ầ ồ ờ ở ầ ộ dung chính và k t lu n. Ph n n i dung chính tác gi b c c thành ba chế ậ ầ ộ ả ố ụ ương theo
hướng đi t nh ng v n đ chung mang tính khái quát đ n nh ng v n đ c thừ ữ ấ ề ế ữ ấ ề ụ ể
h n t đó đ a ra gi i pháp hoàn thi n pháp lu t BHĐC. Bao g m:ơ ừ ư ả ệ ậ ồ
Ch ươ ng 1: Lý lu n chung v pháp lu t bán hàng đa c p Vi t Nam ậ ề ậ ấ ở ệ
Ch ươ ng 2: Th c tr ng v pháp lu t bán hàng đa c p Vi t Nam ự ạ ề ậ ấ ở ệ
Ch ươ ng 3: Đ xu t hoàn thi n pháp lu t bán hàng đa c p Vi t Nam ề ấ ệ ậ ấ ở ệ
Ngoài ra, khóa lu n t t nghi p còn có danh m c tài li u tham kh o, danhậ ố ệ ụ ệ ả
m c các t vi t t t, ph l c, th ng kê trích d n.ụ ừ ế ắ ụ ụ ố ẫ
Trang 16B. PH N N I DUNG Ầ Ộ
Ch ươ ng 1
LÝ LU N CHUNG V PHÁP LU T BÁN HÀNG ĐA C P Ậ Ề Ậ Ấ
1.1. Ngu n g c c a phồ ố ủ ương th c bán hàng đa c pứ ấ
Kinh doanh đa c p là ngành kinh doanh hi n đ i v i phấ ệ ạ ớ ương th c kinhứ doanh đa c p hay còn g i là kinh doanh theo m ng (Multi Level Marketing –ấ ọ ạ MLM) đã ra đ i và phát tri n m nh m th k 20, h a h n là ngành kinh doanhờ ể ạ ẽ ở ế ỷ ứ ẹ tri n v ng th k 21. Phể ọ ở ế ỷ ương th c BHĐC g ng li n v i tên tu i c a nhà hóaứ ắ ề ớ ổ ủ
h c ngọ ười M Karl Renborg (18871973). Ông là ngỹ ườ ầi đ u tiên đã ng d ng ýứ ụ
tưởng ti p th m ng lế ị ạ ưới vào trong cu c s ng, t o ra m t h th ng kinh t ộ ố ạ ộ ệ ố ế
Nh n th c đậ ứ ược vai trò c a dinh dủ ưỡng đ i v i s c kh e, năm 1927 ông đã b tố ớ ứ ỏ ắ
đ u ch bi n các ch t b sung dinh dầ ế ế ấ ổ ưỡng khác nhau d a trên c linh lăng là m tự ỏ ộ
lo i c có ch a r t nhi u vitamin, khoáng ch t, đ m và nhi u vi ch t có ích khác.ạ ỏ ứ ấ ề ấ ạ ề ấ
Trang 17Ông đ ngh nh ng ngề ị ữ ười quen c a ông th nghi m mi n phí s n ph m nh ngủ ử ệ ễ ả ẩ ư không ai dám dùng th vì h không mu n mình làm v t thí nghi m. Sau nhi u cử ọ ố ậ ệ ề ố
g ng mà không đem l i đắ ạ ược k t qu , ông hi u ra r ng ch ng ai ch u đánh giáế ả ể ằ ẳ ị
t t nh ng th cho không, vì v y ông đã đ a ra m t ý tố ữ ứ ậ ư ộ ưởng, mà sau này là nguyên
lý cho s phát tri n thành m t ngành kinh doanh tiên ti n. Renborg đ ngh nh ngự ể ộ ế ề ị ữ
ngườ ại b n c a mình gi i thi u s n ph m c a ông y cho nh ng ngủ ớ ệ ả ẩ ủ ấ ữ ười quen c aủ
h , n u nh ng ngọ ế ữ ười quen c a b n ông mua s n ph m thì b n c a ông s đủ ạ ả ẩ ạ ủ ẽ ượ c
hưởng hoa h ng t vi c bán s n ph m đó. Không ch d ng l i đó, ông còn n yồ ừ ệ ả ẩ ỉ ừ ạ ở ả
ra ý tưởng là n u ngế ười quen c a b n ông gi i thi u ti p cho ngủ ạ ớ ệ ế ười khác thì b nạ
c a ông v n l i nh n đủ ẫ ạ ậ ược hoa h ng. V i cách làm đó, thông tin c a s n ph mồ ớ ủ ả ẩ
đã lan truy n nhanh chóng và r ng rãi. Doanh thu mang l i tăng lên ngoài s cề ộ ạ ứ
tưởng tượng. Năm 1934, ông sáng l p ra công ty Vitamins California và nhậ ờ
phương pháp phân ph i m i này, khi ngố ớ ười tiêu dùng cũng tr thành ngở ười phân
ph i s n ph m, công ty c a ông đã nhanh chóng đ t doanh s 7 tri u USD màố ả ẩ ủ ạ ố ệ không h m t m t đ ng qu ng cáo nào. S đ c đáo ch nh ti t ki m đề ấ ộ ồ ả ự ộ ở ỗ ờ ế ệ ượ cchi phí qu ng cáo và các khâu trung gian (đ i lý, bán l , kho bãi…) nên nh ngả ạ ẻ ữ
người tham gia vào h th ng c a ông có th nh n đệ ố ủ ể ậ ược thù lao cao h n. Đ nơ ế năm 1940, Renborg đ i tên công ty thành Nutrilite Products theo tên s n ph m vàổ ả ẩ
v n gi nguyên phẫ ữ ương pháp tiêu th Nh ng c ng tác viên c a ông t tìm ngụ ữ ộ ủ ự ườ i
m i, ch cho ngớ ỉ ười m i đ y đ thông tin v s n ph m và d y cho ngớ ầ ủ ề ả ẩ ạ ười m iớ
phương pháp xây d ng m ng lự ạ ướ ắ ầ ừi b t đ u t nh ng ngữ ười quen c a mình. Côngủ
ty đ m b o cho t t c nhà phân ph i đ c l p có đ s n ph m và nh n hoa h ngả ả ấ ả ố ộ ậ ủ ả ẩ ậ ồ không ch lỉ ượng s n ph m h bán ra mà còn tr hoa h ng cho lả ẩ ọ ả ồ ượng s n ph mả ẩ
được bán ra b i nh ng ngở ữ ười do h tr c ti p tìm ra. Nh ng ngọ ự ế ữ ười tham gia m ngạ
lướ ủi c a công ty nh n đậ ượ ực s giúp đ hỡ ướng d n t n tình c a ngẫ ậ ủ ườ ải b o tr ợ
Phương pháp phân ph i hàng hóa c a ông Renborg chính là kh i đi m c aố ủ ở ể ủ
ngành kinh doanh theo m ng ạ , đây ông ch m i áp d ng m t t ng, và trong nhi uở ỉ ớ ụ ộ ầ ề
Trang 18tài li u thì năm 1940 là năm kh i đ u c a kinh doanh đa c p và Renborg đệ ở ầ ủ ấ ược coi
là ông t c a ngành kinh doanh nàyổ ủ 7
Nh n th y đậ ấ ược ti m năng c a ngành kinh doanh này, Rich De Vos và Jayề ủ Van Andel (2 c ng tác viên c a công ty) đã sáng l p ra công ty riêng c a mìnhộ ủ ậ ủ mang tên American Way Corporation, vi t t t là Amway và hi n nay Amway đãế ắ ệ
tr thành m t trong nh ng công ty hàng đ u th gi i trong ngành kinh doanh đaở ộ ữ ầ ế ớ
c p v i chi nhánh trên 80 qu c gia.ấ ớ ố
Vào nh ng năm đ u thu c th p niên 70, kinh doanh đa c p b t đ u nh nữ ầ ộ ậ ấ ắ ầ ậ
đượ ực s quan tâm cũng nh s ph n đ i quy t li t t d lu n. Năm 1975, trongư ự ả ố ế ệ ừ ư ậ
h i đ ng liên bang Hoa K có nh ng ngộ ồ ỳ ữ ười ph n đ i kinh doanh đa c p và quyả ố ấ
k t nó v i cái g i là “hình tháp o” m t hình th c kinh doanh b t h p pháp bế ớ ọ ả ộ ứ ấ ợ ị
c m Hoa K V i s nh m l n đó, công ty Amway đã ph i theo đu i v ki nấ ở ỳ ớ ự ầ ẫ ả ổ ụ ệ kéo dài 4 năm (1975 – 1979). Cu i ố cùng Tòa án th ng m i liên bang Hoa K cũngươ ạ ỳ tuyên b ph ng th c kinh doanh đa c p mà Amway đang áp d ng không ph i là môố ươ ứ ấ ụ ả hình “Kim th tháp o” và đ c ch p nh n v m t lu t pháp. T v vi c đó, nh ngự ả ượ ấ ậ ề ặ ậ ừ ụ ệ ữ quy đ nh đ u tiên c a pháp lu t v BHĐC ra đ i, đánh d u nh ng b c thăng tr mị ầ ủ ậ ề ờ ấ ữ ướ ầ
c a BHĐC.ủ
Theo nhi u tài li u ghi nh n kinh doanh đa c p trên th gi i đã tr i qua baề ệ ậ ấ ế ớ ả
th i kì nh sau:ờ ư
T năm 1940 đ n 1979 ch có kho ng 30 công ty kinh doanh theo m ngừ ế ỉ ả ạ
ra đ i t i M , đây là giai đo n đờ ạ ỹ ạ ược g i tên là th i kì th nh t ọ ờ ứ ấ th i kì hình ờ thành ph ươ ng th c BHĐC ứ
T 19791990ừ là th i k bùng n c a kinh doanh theo m ng. M i ngàyờ ỳ ổ ủ ạ ỗ chúng ta có th th y hàng trăm công ty kinh doanh theo m ng tuyên b thành l pể ấ ạ ố ậ
7 C ng thông tin đi n t kinh doanh tài chính SAGA (2014), L ch s ngành bán hàng đa c p, ổ ệ ử ị ử ấ
http://www.saga.vn/lichsunganhbanhangdacap~31827 , truy c p 14/11/2014 ậ
Trang 19v i đ lo i s n ph m và mô hình kinh doanh. Đây là th i kì th hai – th i kìớ ủ ạ ả ẩ ờ ứ ờ
h ng th nh phát tri n c a phư ị ể ủ ương th c BHĐCứ
T năm 1990, nh s ti n b vừ ờ ự ế ộ ượ ật b c c a công ngh và truy n thông,ủ ệ ề kinh doanh theo m ng mang màu s c m i, các nhà phân ph i có th đ n gi n hoáạ ắ ớ ố ể ơ ả công vi c c a mình nh vào đi n tho i, internet giai đo n này mà theo cácệ ủ ờ ệ ạ Ở ạ chuyên gia g i làọ th i kì th ba ờ ứ nhà phân ph i gi i ph i là m t nhà hùng bi nố ỏ ả ộ ệ
và đi l i nh con thoi gi a các m ng lạ ư ữ ạ ưới. B t k ai cũng có th s d ng th iấ ỳ ể ử ụ ờ gian nhàn r i c a mình đ tham gia công vi c và làm vi c b t c đâu. Các côngỗ ủ ể ệ ệ ở ấ ứ
ty bán hàng truy n th ng nh Ford, Colgate, CocaCola và nhi u công ty n iề ố ư ề ổ
ti ng khác đã b t đ u áp d ng phế ắ ầ ụ ương pháp kinh doanh theo m ng đ phân ph iạ ể ố
s n ph m đ c đáo c a mìnhả ẩ ộ ủ 8
1.2. Khái ni m bán hàng đa c pệ ấ
Ph ng di n kinh t h c, BHĐC hay còn đ c g i là ươ ệ ế ọ ượ ọ Kinh doanh ti p thế ị
m ng l iạ ướ (ti ng Anhế : Multilevel Marketing ) ho cặ Kinh doanh theo m ngạ (Network Marketing) là thu t ng chung dùng đ ch m t ph ng th c marketing s nậ ữ ể ỉ ộ ươ ứ ả
ph mẩ kinh doanh, bán hàng tr c ti pự ế đ n tayế ng i tiêu dùngườ , h có th tr c ti p đ nọ ể ự ế ế mua hàng t iạ công ty (ho c qua m t nhà phân ph i duy nh t) mà không ph i thôngặ ộ ố ấ ả qua các đ i lýạ hay c a hàng bán lử ẻ9
Thông qua h th ng ngệ ố ười tham gia BHĐC, s n ph m s đ n tay ngả ẩ ẽ ế ườ itiêu dùng tr c ti p b ng cách trao đ i, g p g và mua bán tr c ti p mà khôngự ế ằ ổ ặ ỡ ự ế
ph i qua b t kì khâu trung gian nào c Khách hàng cũng có th mua hàng tr cả ấ ả ể ự
ti p t i công ty ho c ngế ạ ặ ười tham gia BHĐC b t kì mà không ph i là đ i lý hayấ ả ạ
8 Hi p h i bán hàng đa c p Vi t Nam, L ch s ngành bán hàng đa c p ệ ộ ấ ệ ị ử ấ http://www.mlma.org.vn/index.php? option=com_content&view=article&id=65:lchsnganhbanhangacp&catid=38&Itemid=77&lang=vi
9 Bách khoa toàn th m (2016), Kinh doanh đa c p, ư ở ấ https://vi.wikipedia.org/wiki/Kinh_doanh_
%C4%91a_c%E1%BA%A5p, truy c p ngày 25/2/2016 ậ
Trang 20c a hàng bán l nào. V i phử ẻ ớ ương th c marketing s n ph m tr c ti p th m chí làứ ả ẩ ự ế ậ chào bán tr c ti p s n ph m c a mình đ n tay ngự ế ả ẩ ủ ế ười tiêu dùng là m t phộ ươ ng
th c h u hi u nh m tăng tính tứ ữ ệ ằ ương tác gi a nhà phân ph i và ngữ ố ười tiêu dùng ngoài ra còn giúp ti t ki m chi phí sân bãi, kho v n, qu ng cáo,… do đó giá thànhế ệ ậ ả
c a s n ph m s gi m so v i phủ ả ẩ ẽ ả ớ ương th c bán hàng truy n th ng là thông quaứ ề ố các đ i lý hay r t nhi u c a hàng bán l Thay vào đó s ti n này s đạ ấ ề ử ẻ ố ề ẽ ươ cchuy n thành nh ng kho n ti n thể ữ ả ề ưởng cho các người tham gia BHĐC khi bán
đượ ảc s n ph m, c i thi n ch t lẩ ả ệ ấ ượng s n ph m.ả ẩ
Phương th c bán hàng này d a trên đ t tính “dây chuy n” trong thông tinứ ự ặ ề
c a con ngủ ười, khi m t ngộ ườ ử ụi s d ng lo i s n ph m này có hi u qu , thì sạ ả ẩ ệ ả ẽ
gi i thi u thông tin v s n ph m đó cho ngớ ệ ề ả ẩ ười thân, b n bè cùng bi t. Ngạ ế ườ itham gia BHĐC không ch đ n thu n là nhà bán hàng mà còn chính là ngỉ ơ ầ ười tiêu dùng s n ph m trong trả ẩ ường h p này, h s d ng nh ng kinh nghi m c a mìnhợ ọ ử ụ ữ ệ ủ
đ ti p th cho s n ph m. T đó đem v khách hàng cho công ty và cho chính b nể ế ị ả ẩ ừ ề ả thân c a mình. M i ngủ ỗ ười tham gia BHĐC tuy n trên s có nh ng nhà phân ph iế ẽ ữ ố tuy n dế ưới, vi c qu n lý n i b này s thông qua m t mã s ệ ả ộ ộ ẽ ộ ố
Phương di n khoa h c pháp lu t Vi t Nam, BHĐC đệ ọ ậ ở ệ ược đ nh nghĩa t iị ạ kho n 11 Đi u 3 Lu t c nh tranh 2004 nh sau:ả ề ậ ạ ư
Bán hàng đa c p là phấ ương th c ti p th đ bán l hàng hóa đáp ng cácứ ế ị ể ẻ ứ
đi u ki n sau đây:ề ệ
a) Vi c ti p th đệ ế ị ể bán l hàng hóa đ c th c hi n thông qua m ng l iẻ ượ ự ệ ạ ướ
ng i tham gia bán hàng đa c p g m nhi u c p, nhi u nhánh khác nhau;ườ ấ ồ ề ấ ề
b) Hàng hóa đ c ng i tham gia bán hàng đa c p ti p th tr c ti p choượ ườ ấ ế ị ự ế
ng i tiêu dùng t i n i , n i làm vi c c a ng i tiêu dùng ho c đ a đi m khácườ ạ ơ ở ơ ệ ủ ườ ặ ị ể không ph i là đ a đi m bán l th ng xuyên c a doanh nghi p ho c c a ng iả ị ể ẻ ườ ủ ệ ặ ủ ườ tham gia;
c) Người tham gia bán hàng đa c p đấ ược hưởng ti n hoa h ng, ti nề ồ ề
thưởng ho c l i ích kinh t khác t k t qu ti p th bán hàng c a mình và c aặ ợ ế ừ ế ả ế ị ủ ủ
Trang 21người tham gia bán hàng đa c p c p dấ ấ ưới trong m ng lạ ưới do mình t ch c vàổ ứ
m ng lạ ưới đó được doanh nghi p bán hàng đa c p ch p thu n.ệ ấ ấ ậ
Đ u tiên ầ , BHĐC là phương th c ti p th đ bán l hàng hóa. Do đó vi cứ ế ị ể ẻ ệ bán hàng hóa là m t cách tr c ti p đ n tay NTD thông qua nh ng nh ng ộ ự ế ế ữ ữ ngườ itham gia BHĐC mà không c n ph i đ u t phát tri n m ng lầ ả ầ ư ể ạ ướ ại đ i lý v i quyớ
mô r ng, hay các c a hàng bán l hàng hóa khác c a doanh nghi p. Doanh nghi pộ ử ẻ ủ ệ ệ BHĐC có ba s l a ch n trong phự ự ọ ương án đ u t kinh doanh c a mình, th nh tầ ư ủ ứ ấ
là vi c l a ch n hình th c s n xu t tr c ti p hàng hóa đ cung c p cho NTDệ ự ọ ứ ả ấ ự ế ể ấ (Công ty Herbelife Vi t Nam ), th hai ệ ứ là vi c nh p kh u c a nhà s n xu t khácệ ậ ẩ ủ ả ấ
đ phân ph i l i theo ph ng th c đa c p (Công ty TNHH Th gi i Toàn M , Côngể ố ạ ươ ứ ấ ế ớ ỹ
ty TNHH NEWHOPE, Công ty TNHH MTV xu t & nh p kh u VINALINH, Côngấ ậ ẩ
ty TNHH T m Nhìn Vi t VISION, ), th ba là v a s n xu t và đ ng th i phânầ ệ ứ ừ ả ấ ồ ờ
ph i s n ph m t các c s s n xu t khác (Công ty CPTM Merro, Công ty Amwayố ả ẩ ừ ơ ở ả ấ
Vi t Nam …).ệ
V i quy đ nh nh trên đ i tớ ị ư ố ượng c a BHĐC hi n nay v n ch là hàng hóa.ủ ệ ẫ ỉ Tuy ngh đ nh 42/2014/NĐCP có đ c p đ n d ch v nh ng ch m i d ng vi cị ị ề ậ ế ị ụ ư ỉ ớ ừ ở ệ quy đ nh nh m m c đích “đi kèm” v i hàng hóa. Ch a có quy đ nh c th nào cị ằ ụ ớ ư ị ụ ể ụ
th hóa “m t hàng” d ch v để ặ ị ụ ược phép kinh doanh v i phớ ương th c BHĐC choứ nên vi c áp d ng vào th c t r t khó khăn. Theo quy đ nh c a pháp lu t, hi n nayệ ụ ự ế ấ ị ủ ậ ệ không ph i t t c các lo i hàng hóa đ u đả ấ ả ạ ề ược kinh doanh theo phương th cứ BHĐC, nh ng hàng hóa c m kinh doanh, hàng hóa là thu c, trang thi t b y t ,ữ ấ ố ế ị ế thu c b o v th c v t,… không đố ả ệ ự ậ ược kinh doanh theo phương th c đa c pứ ấ 10
Th hai ứ , vi c bán hàng hóa thông qua h th ng g m nhi u ệ ệ ố ồ ề người tham gia BHĐC được phân thành nh ng c p và nhánh khác nhau.ữ ấ
10 Kho n 2, đi u 4, ả ề Chính ph (2014), ủ Ngh đ nh ị ị 42/2014/NĐCP ngày 14 tháng 05 năm 2014 ngh đ nh ị ị về
qu n lý ho t đ ng bán hàng đa c p ả ạ ộ ấ , Hà N i.ộ
Trang 22Người tham gia BHĐC được công ty tuy n d ng và là c ng tác viên bánể ụ ộ hàng cho công ty, giá bán cho người tham gia bán hàng đa c p đấ ược công ty bán
v i giá s , sau quá trình ti p th s n ph m c a ngớ ỉ ế ị ả ẩ ủ ười tham gia, NTD b s ti nỏ ố ề
c a mình ra mua s n ph m đó v i giá cao h n giá s g i là giá l do công tyủ ả ẩ ớ ơ ỉ ọ ẻ BHĐC n đ nh. Và kho n ti n chênh l ch gi a giá s và l là ti n hoa h ng màấ ị ả ề ệ ữ ỉ ẻ ề ồ
người tham gia được nh n. Khác v i phậ ớ ương th c bán hàng truy n th ng, ngứ ề ố ườ itham gia BHĐC không được nh n lậ ương mà là thông qua hình th c tr thứ ả ưở ng
g i là hoa h ng khi bán đọ ồ ượ ảc s n ph m và t o l p m ng lẩ ạ ậ ạ ướ ủi c a mình v i đi uớ ề
ki n là doanh nghi p BHĐC ch p nh n. V i l i ích đó, càng thôi thúc ngệ ệ ấ ậ ớ ợ ườ itham gia bán càng nhi u s n ph m và đ c bi t là t o l p càng nhi u m ng lề ả ẩ ặ ệ ạ ậ ề ạ ướ ituy n dế ướ ủi c a mình càng t t, nh v y h s có đố ư ậ ọ ẽ ược ph n trăm hoa h ng tầ ồ ừ
vi c bán hàng c a tuy n dệ ủ ế ướ ủi c a mình. V i vi c ký h p đ ng tham gia vàoớ ệ ợ ồ doanh nghi p BHĐC, ngệ ười tham gia s đẽ ược công ty đào t o các khóa ki n th cạ ế ứ cũng nh k năng BHĐC do nhà đào t o đư ỹ ạ ược c p ch ng ch tr c ti p hu nấ ứ ỉ ự ế ấ luy n. M t khi đ t đ n s lệ ộ ạ ế ố ượng tuy n dế ưới nh t đ nh, vi c tuy n d ng c aấ ị ệ ể ụ ủ
người tham gia s d ng l i, s lẽ ừ ạ ố ượng người tuy n dế ưới là tùy theo chính sách
c a m i công ty quy đ nh.ủ ỗ ị
Người tham gia tr c ti p ti p th s n ph m đ n tay NTD không mang danhự ế ế ị ả ẩ ế nghĩa doanh nghi p. Doanh nghi p đăng ký BHĐC không ch u trách nhi m vệ ệ ị ệ ề hành vi c a ngủ ười tham gia BHĐC, doanh nghi p ch ch u trách nhi m v ch tệ ỉ ị ệ ề ấ
lượng s n ph m c a mình và các thông tin liên quan đ n s n ph m do h cungả ẩ ủ ế ả ẩ ọ
c p.ấ
Th ba ứ , người tham gia bán hàng đa c p đấ ược hưởng ti n hoa h ng, ti nề ồ ề
thưởng ho c l i ích kinh t khác t k t qu ti p th bán hàng c a mình và c aặ ợ ế ừ ế ả ế ị ủ ủ
người tham gia bán hàng đa c p c p dấ ấ ưới trong m ng lạ ưới do mình t ch c vàổ ứ
m ng lạ ưới đó được doanh nghi p bán hàng đa c p ch p thu n.ệ ấ ấ ậ
Theo quy đ nh trên, thu nh p chính c a nh ng ngị ậ ủ ữ ười tham gia BHĐC không ph i lả ương mà là hoa h ng đồ ược tr t vi c bán s n ph m và ph n trămả ừ ệ ả ẩ ầ
Trang 23được trích t hoa h ng c a tuy n dừ ồ ủ ế ưới khi tuy n dế ướ ủi c a mình bán được hàng hóa, s n ph m do công ty cung c p. Vi c hả ẩ ấ ệ ưởng l i t hai ngu n chính nh v yợ ừ ồ ư ậ càng kích l ngệ ười tham gia v a tích c c dùng s n ph m, v a kích l h bánừ ự ả ẩ ừ ệ ọ càng nhi u s n ph m cũng nh t o l p đề ả ẩ ư ạ ậ ược nh ng nhánh dữ ướ ữi v ng ch c. Tắ ừ
đó giúp c i thi n thu nh p t ho t đ ng bán hàng đa c p.ả ệ ậ ừ ạ ộ ấ
V i nh ng phân tích nh trên, vi c tham gia bán hàng đa c p m i đ iớ ữ ư ệ ấ ở ỗ ố
tượng khác nhau là khác nhau, đ i v i doanh nghi p kinh doanh đa c p h hố ớ ệ ấ ọ ướ ng
t i xây d ng h th ng v ng m nh v i phớ ự ệ ố ữ ạ ớ ương th c ti p th tr c ti p đ n kháchứ ế ị ự ế ế hàng, còn v trí c a ngở ị ủ ười tham gia bán hàng đa c p h ti p th s n ph m vàấ ọ ế ị ả ẩ xây d ng h th ng nh m thu l i nhu n tr c ti p v mình. Do đó, m i đ i tự ệ ố ằ ợ ậ ự ế ề ỗ ố ượ ngkhác nhau có m c đích khác nhau, c n xây d ng nh ng quy đ nh c th rõ ràngụ ầ ự ữ ị ụ ể cho t ng đ i từ ố ượng tham gia đ ho t đ ng BHĐC di n ra hi u qu ể ạ ộ ễ ệ ả
1.3. Đ c tr ng c a phặ ư ủ ương th c bán hàng đa c p.ứ ấ
1.3.1. Bán hàng đa c p là ph ấ ươ ng th c bán hàng tr c ti p ứ ự ế
Nh đã đ c p trên, t i quy đ nh c a Lu t c nh tranh BHĐC là phư ề ậ ở ạ ị ủ ậ ạ ươ ng
th c ti p th bán l hàng hóa, trong đó hàng hóa đứ ế ị ẻ ược bán tr c ti p t ngự ế ừ ười sang
người và không thông qua h th ng đ i lý nào c Đây là m t đ c tr ng r t n iệ ố ạ ả ộ ặ ư ấ ổ
b t c a phậ ủ ương th c BHĐC so v i phứ ớ ương th c bán hàng truy n th ng khi sứ ề ố ử
d ng r t nhi u đ i lý và chi nhánh đ phân ph i hàng hóa c a mình đ n tayụ ấ ề ạ ể ố ủ ế
người tiêu dùng. Vi c s d ng cách ti p c n tr c ti p t ngệ ử ụ ế ậ ự ế ừ ười tham gia BHĐC
c a công ty đ n ngủ ế ười tiêu dùng d a trên thói quen truy n tay nhau v hàng hóaự ề ề
có ch t lấ ượng t t và hi u qu s d ng cao.ố ệ ả ử ụ
1.3.2. Ng ườ i tham gia bán hàng đa c p đ c l p v i công ty ấ ộ ậ ớ
Theo phương th c kinh doanh truy n th ng, vi c m t công ty s d ngứ ề ố ệ ộ ử ụ nhi u h th ng đ i lý bán l c đ nh đ ti p th s n ph m nh m đ a s n ph mề ệ ố ạ ẻ ố ị ể ế ị ả ẩ ằ ư ả ẩ
đ n tay ngế ười tiêu dùng là c n thi t và b t bu c. Nh ng v i phầ ế ắ ộ ư ớ ương th cứ BHĐC, công ty ch c n nh ng c ng tác viên hay còn g i là ngỉ ầ ữ ộ ọ ười phân ph i màố theo pháp lu t Vi t Nam v i tên g i là ngậ ệ ớ ọ ười tham gia BHĐC được quy đ nh t iị ạ
Trang 24kho n 3 Đi u 3 Ngh đ nh 42, s d ng ki n th c cũng nh k năng c a mình đả ề ị ị ử ụ ế ứ ư ỹ ủ ể
ti p th s n ph m. H nh ng ngế ị ả ẩ ọ ữ ười tham gia BHĐC, ho t đ ng trên danh nghĩaạ ộ
b n thân cá nhân, không ph i là nhân viên c a công ty nên h không nhân danhả ả ủ ọ doanh nghi p BHĐC đ bán s n ph m nh đ i lý.ệ ể ả ẩ ư ạ
Người phân ph i và công ty BHĐC có m i quan h ràng bu c thông quaố ố ệ ộ
h p đ ng tham gia BHĐC b ng văn b n đợ ồ ằ ả ược pháp lu t quy đ nhậ ị 11. Hàng hóa thu c quy n s h u c a h , vi c thu l i nhu n t kho n ti n chênh l ch gi aộ ề ử ữ ủ ọ ệ ợ ậ ừ ả ề ệ ữ giá mua vào và bán ra, đ a đi m bán hàng là t do không ph i đ a đi m c đ nh,…ị ể ự ả ị ể ố ị
1.3.3. Ng ườ i tham gia bán hàng đa c p đ ấ ượ c tr hoa h ng v i ả ồ ớ
ho t đ ng kinh doanh c a mình ạ ộ ủ
Khi tham gia vào quá trình kinh doanh nói chung và m ng lạ ưới BHĐC nói riêng, m c đích cu i cùng là tìm ki m l i nhu n. Nh ng ngụ ố ế ợ ậ ữ ười tham gia BHĐC trong công ty kinh doanh đa c p đấ ược hưởng hoa h ng t doanh s bán hàng c aồ ừ ố ủ
h Bên c nh đó, đi m n i b t c a phọ ạ ể ổ ậ ủ ương th c này vi c ngứ ệ ười tham gia BHĐC
có th t t o l p cho mình m ng lể ự ạ ậ ạ ưới v i nh ng tuy n dớ ữ ế ưới ph thu c vàoụ ộ mình. L i nhu n h ki m đợ ậ ọ ế ược còn căn c vào s lứ ố ượng s n ph m hay doanh sả ẩ ố
mà tuy n dế ướ ủi c a mình bán được, v i đi u ki n m ng lớ ề ệ ạ ưới đó được công ty
ch p nh n.ấ ậ
Theo đó, l i nhu n c a ngợ ậ ủ ười tham gia BHĐC tăng theo c p s nhân n uấ ố ế tuy n dế ướ ủi c a mình bán được hàng hóa. L i nhu n c a ngợ ậ ủ ười tham gia BHĐC
có th tăng r t nhanh khi có càng nhi u tuy n dể ấ ề ế ướ ượi đ c công ty ch p nh n,ấ ậ
đ ng th i hi u qu kinh doanh c a nh ng ngồ ờ ệ ả ủ ữ ười tham gia tuy n dế ưới đó đ tạ
hi u su t cao. Và đi u này cũng là v n đ làm xu t hi n mô hình bi n tệ ấ ề ấ ề ấ ệ ế ướng c aủ BHĐC chân chính là mô hình “kim t tháp o” hay là BHĐC b t chính mà ta sự ả ấ ẽ tìm hi u trong đ tài này.ể ề
11 Kho n 3, Đi u 3, Chính ph (2014), ả ề ủ Ngh đ nh ị ị 42/2014/NĐCP ngày 14 tháng 05 năm 2014 ngh đ nh ị ị về
qu n lý ho t đ ng bán hàng đa c p ả ạ ộ ấ , Hà N i.ộ
Trang 251.3.4. B n ch t c a ph ả ấ ủ ươ ng th c bán hàng đa c p là c p s ứ ấ ấ ố nhân
S phát tri n và ti m l c v kinh t các công ty kinh doanh theo phự ể ề ự ề ế ươ ng
th c bán hàng truy n th ng có th căn c vào s lứ ề ố ể ứ ố ượng đ i lý bán l n m trongạ ẻ ằ chu i kinh doanh c a công ty đó. Nh ng v i nh ng công ty kinh doanh theoỗ ủ ư ớ ữ
phương th c BHĐC, c s đ đ y m nh s phát tri n c a công ty là s lứ ơ ở ể ẩ ạ ự ể ủ ố ượ ng
người tham gia vào m ng lạ ưới đa c p. Chúng ta g i đây là tăng trấ ọ ưởng s lố ượ ngtheo c p s nhân, b i vì m t ngấ ố ở ộ ườ ẽi s tìm ki m c p dế ấ ưới cho mình b ng cáchằ truy n bá nh ng kinh nghi m, ni m đam mê cũng nh s thành đ t c a mình choề ữ ệ ề ư ự ạ ủ
nh ng ngữ ười xung quanh. T đó hình thành nên m ng lừ ạ ướ ấi r t nhi u c p b c vàề ấ ậ nhánh, người tham gia BHĐC trên s nh n đở ẽ ậ ượ ợc l i ích theo c p s nhân màấ ố
nh ng ngữ ười tham gia BHĐC tuy n dế ướ ủi c a mình mang l i.ạ
Hình 1.1: Mô hình BHĐC
1.3.5. Hàng hóa trong kinh doanh đa c p đ ấ ượ c công ty mua l i ạ
Đ c đi m n i b t trong phặ ể ổ ậ ương th c kinh doanh đa c p đứ ấ ược khá nhi uề pháp lu t c a nhi u qu c gia công nh n là vi c mua l i hàng hóa t ngậ ủ ề ố ậ ệ ạ ừ ười tham
Trang 26gia BHĐC c a công ty. Theo pháp lu t Vi t Nam, doanh nghi p mua l i s nủ ậ ệ ệ ạ ả
ph m c a ngẩ ủ ười tham gia v i giá thành t i thi u b ng 90% giá tr hàng hóa màớ ố ể ằ ị
người tham gia đã b ra đ mua hàng hóa sau khi tr đi các chi phí h p lýỏ ể ừ ợ 12
1.4. Tác đ ng c a phộ ủ ương th c bán hàng đa c p đ n n n kinhứ ấ ế ề
t xã h iế ộ
BHĐC xu t hi n vào th k 20 và là bấ ệ ế ỷ ước đ t phá trong th gi i kinhộ ế ớ doanh c a loài ngủ ười. Đúng nh v y, kinh doanh đa c p là phư ậ ấ ương th c ti p thứ ế ị
s n ph m tr c ti p đ n tay NTD, các công ty kinh doanh theo phả ẩ ự ế ế ương th c nàyứ
s d ng m ng lử ụ ạ ưới người tham gia BHĐC m c đ l n có th hoàn toàn thayở ứ ộ ớ ể
th các đ i lý c đ nh thông thế ạ ố ị ường. Thay vì NTD ph i b công s c đ n các c aả ỏ ứ ế ử hàng, đ i lý, trung tâm thạ ương m i đ mua s m trong khi cu c s ng c a conạ ể ắ ộ ố ủ
người đang ngày càng bân r n và th i gian r t ít thì bây gi v n đ đó không cònộ ờ ấ ờ ấ ề
lo ng i v i hàng hóa đ n t n tay NTD, làm cho h ít t n kém th i gian, ti n b cạ ớ ế ậ ọ ố ờ ề ạ
và công s c đ mua hàng hóa n i khác. Đi u đó làm cho n n kinh doanh đa c pứ ể ở ơ ề ề ấ
có vai trò c c kì quan tr ng.ứ ọ
Chính vì hàng hóa được ti p th t n tay cho NTD nên h n ch đế ị ậ ạ ế ược hi nệ
tượng hàng gi , hàng nhái, hàng kém ch t lả ấ ượng, hàng hóa không rõ ngu n g cồ ố
xu t x đang là v n n n trên th trấ ứ ấ ạ ị ường c a chúng ta. NTD có th đủ ể ược mua tr cự
ti p hàng hóa t nhà s n xu t mà không qua b t kì m t khâu trung gian nào làmế ừ ả ấ ấ ộ cho xu t x c a hàng hóa đấ ứ ủ ược h n ch b tác đ ng tiêu c c.ạ ế ị ộ ự
Theo phương th c bán hàng truy n th ng, công ty mu n NTD bi t đ nứ ề ố ố ế ế
r ng rãi s n ph m c a mình đòi h i c n m t chộ ả ẩ ủ ỏ ầ ộ ương trình qu ng cáo, ti p th ,…ả ế ị
s n ph m th t quy mô và đ u t Bên c nh đó, hàng hóa đả ẩ ậ ầ ư ạ ượ ưc l u thông trong thị
trường c n đ n sân bãi, nhà kho,… T t c các chi phí đ th c hi n nh ng côngầ ế ấ ả ể ự ệ ữ
12 Đi m b, kho n 3, Đi u 26, Chính ph (2014), ể ả ề ủ Ngh đ nh ị ị 42/2014/NĐCP ngày 14 tháng 05 năm 2014 ngh đ nh ị ị v qu n lý ho t đ ng bán hàng đa c p ề ả ạ ộ ấ , Hà N i.ộ
Trang 27đo n đó tiêu t n m t kho n ti n không h nh đ i v i doanh nghi p làm tăng giáạ ố ộ ả ề ề ỏ ố ớ ệ thành s n ph m nh hả ẩ ả ưởng đ n quy n l i c a NTD. Nh ng v i phế ề ợ ủ ư ớ ương th cứ BHĐC vi c ti p th t n tay NTD đã giúp doanh nghi p không còn lo ng i v chiệ ế ị ậ ệ ạ ề phí đ đ a s n ph m đ n v i NTD không còn quá l n, giúp NTD ti t ki m m tể ư ả ẩ ế ớ ớ ế ệ ộ kho n chi tiêu ph c v cu c s ng đả ụ ụ ộ ố ượ ố ơc t t h n.
Đ đ a để ư ược nh ng s n ph m đ n tay ph n l n NTD, đòi h i công tyữ ả ẩ ế ầ ớ ỏ BHĐC c n m t lầ ộ ượng l n ngớ ười tham gia BHĐC cho mình. Đi u này làm kíchề thích lao đ ng, làm cho ngộ ười lao đ ng có công văn vi c làm, nh m gi i quy tộ ệ ằ ả ế
m t ph n nào đó vi c làm cho xã h i. Không nh ng th vi c tham gia vào m ngộ ầ ệ ộ ữ ế ệ ạ
lưới BHĐC không c n đòi h i quá nhi u đi u ki n nh b ng c p, kinh nghi m,ầ ỏ ề ề ệ ư ằ ấ ệ
k năng, v n,…do đó, nh ng ngỹ ố ữ ười bình thường cũng có th d dàng tham giaể ễ BHĐC (sinh viên, ngườ ội n i tr , công nhân, ) t đó giúp c i thi n thu nh p, c iợ ừ ả ệ ậ ả thi n cu c s ng.ệ ộ ố
Trang 281.5. Khái quát chung v pháp lu t bán hàng đa c p Vi t Namề ậ ấ ở ệ
1.5.1. L ch s phát tri n ph ị ử ể ươ ng th c bán hàng đa c p Vi t ứ ấ ở ệ Nam
Nh n th y đậ ấ ược xu hướng phát tri n m nh m c a kinh doanh đa c p trênể ạ ẽ ủ ấ
th gi i và ti m năng tăng trế ớ ề ưởng th trở ị ường Vi t Nam, BHĐC có m t l n đ uệ ặ ầ ầ tiên TP HCM năm 1998 là công ty Sinh L i, do m t nhóm ngở ợ ộ ườ ừi t Đài Loan sang liên doanh v i Công ty Inconmex. Khi đó, s n ph m mà h kinh doanh làớ ả ẩ ọ chi c n m mút. Qua các bu i t p hu n bán hàng, chi c n m mút này đế ệ ổ ậ ấ ế ệ ược bi tế
đ n nh m t s n ph m th n k , có th ch a bách b nh. Vì th , giá tr c a hàngế ư ộ ả ẩ ầ ỳ ế ữ ệ ế ị ủ hóa này được đ y lên đ n vài ch c tri u đ ng m t t mẩ ế ụ ệ ồ ộ ấ 13
Th y đấ ượ ực s phát tri n c a Sinh L i, nhi u công ty khác cũng nh y bể ủ ợ ề ả ổ vào kinh doanh đa c p nh : Lô H i, NONI, Vision M i n i bán m t lo i hàngấ ư ộ ỗ ơ ộ ạ hóa nh ng cùng chung m t phư ộ ương th c kinh doanh. Ch v i 30 lo i viên b sungứ ỉ ớ ạ ổ dinh dưỡng và nước u ng dinh dố ưỡng hi u Aloe và Forever, mà theo Lô H i làệ ộ
“có th h tr đi u tr t t c các b nh” nên giá bán cao h n giá tr th c t 43 đ nể ỗ ợ ề ị ấ ả ệ ơ ị ự ừ ế
55 l n. NONI bán nầ ước trái nhàu nh ng th i ph ng lên là có công hi u đ c trư ổ ồ ệ ặ ị
nh “thu c tiên”. Vision l i đư ố ạ ược m t nhóm ngộ ườ ế ừi đ n t Nga rao gi ng s nả ả
ph m c a h m i là “trẩ ủ ọ ớ ường t n b t t ” nên đồ ấ ử ược “hét” giá lên cao ng tấ 14
Đ u th k 21, kinh doanh đa c p b t đ u bầ ế ỷ ấ ắ ầ ước chân vào th trị ường Vi tệ Nam và đ t t ng doanh thu không ng trong hai, ba năm đ u. Kinh doanh đa c pạ ổ ờ ầ ấ phát tri n quá m nh m khi n cho l i nhu n t vi c qu ng cáo c a các báo đài,ể ạ ẽ ế ợ ậ ừ ệ ả ủ
13 Ng c Tuyên (2016), ọ Hàng tri u ng ệ ườ i Vi t tham gia kinh doanh đa c p ệ ấ ,
http://kinhdoanh.vnexpress.net/tintuc/doanhnghiep/hangtrieunguoivietthamgiakinhdoanhdacap 3363506.html, truy c p ậ 2/3/2016.
14 Ng c Mai – S n Nhung (2006), ọ ơ Siêu l i nhu n nh mánh n ợ ậ ờ ướ c b t ọ , http://nld.com.vn/kinhte/sieuloi nhuannhomanhnuocbot155730.htm, truy c p ậ 27/06/2006.
Trang 29truy n hình có th b nh hề ể ị ả ưởng, c ng thêm nhi u công ty l a đ o núp bóng kinhộ ề ừ ả doanh đa c p và m t b ph n không nh ấ ộ ộ ậ ỏ người tham gia BHĐC có hành vi sai trái
đã làm cho d lu n b t đ u lên ti ng ph n đ i kinh doanh đa c p. Đ n th i đi mư ậ ắ ầ ế ả ố ấ ế ờ ể
cu i năm 2004, t i Vi t Nam đã có kho ng 20 công ty bán hàng đa c p phân ph iố ạ ệ ả ấ ố
s n ph m ch y u v ngành chăm sóc s c kho và s c đ pả ẩ ủ ế ề ứ ẻ ắ ẹ 15
Đ hoàể nh p v i xu h ng chung c a th gi i cũng nh đáp ng tình hìnhậ ớ ướ ủ ế ớ ư ứ
th c t t i Vi t Nam, hành lang pháp lý v kinh doanh theo m ng đã d n hình thành:ự ế ạ ệ ề ạ ầ
Ngày 01072005, Lu t C nh tranh có hi u l c thi hành trong đó cóậ ạ ệ ự
nh ng đi u kho n quy đ nh v bán hàng đa c p.ữ ề ả ị ề ấ
Ngày 24082005, Ngh đ nh 110/2005/NĐCP c a Chính ph v Qu nị ị ủ ủ ề ả
lý ho t đ ng bán hàng đa c p đạ ộ ấ ược ban hành ph n nào đã t o ra m t hành langầ ạ ộ pháp lý đ b o v các công ty và nhà phân ph i chân chính. Tuy nhiên, ngh đ nhể ả ệ ố ị ị
v n còn nhi u k h khi n cho m t s công ty l i d ng.ẫ ề ẽ ở ế ộ ố ợ ụ
Ngày 08112005, B Th ng m i ban hành Thông t 19/2005/TTBTMộ ươ ạ ư
h ng d n m t s n i dung t i Ngh đ nh 110/2005/NĐCP v qu n lý bán hàng đaướ ẫ ộ ố ộ ạ ị ị ề ả
Ngày 31032010, Hi p h i Bán hàng Đa c p Vi t Nam MLMA chínhệ ộ ấ ệ
th c ra m t t i Hà N i. Đ n d có nhi u c quan, ban ngành, đoàn th và cácứ ắ ạ ộ ế ự ề ơ ể
phương ti n truy n thông đ i chúng.ệ ề ạ
Theo Hi p h i Bán hàng đa c p, mô hình này kháệ ộ ấ m i m so v i nhi uớ ẻ ớ ề ngành ngh khác t i Vi t Nam nh ng l i có t c đ tăng trề ạ ệ ư ạ ố ộ ưởng 20 30% m iỗ
15 Hi p h i bán hàng đa c p Vi t Nam, ệ ộ ấ ệ Bán hàng đa c p t i Vi t Nam, ấ ạ ệ
http://www.mlma.org.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=63:banhangacptivit
nam&catid=38&Itemid=77&lang=vi.
Trang 30năm. Năm 2013, s h i viên tham gia Hi p h i đã lên t i h n 100 đ n v Tuyố ộ ệ ộ ớ ơ ơ ị nhiên, theo VCA tr c thu c BCT c quan tr c ti p qu n lý ho t đ ng kinhự ộ ơ ự ế ả ạ ộ doanh đa c p cho bi t hi n s lấ ế ệ ố ượng đ n v đăng ký là 65 doanh nghi p.ơ ị ệ
Theo C c Qu n lý C nh tranh, sau g n 20 năm có m t t i Vi t Nam, hi nụ ả ạ ầ ặ ạ ệ ệ
m t hàng kinh doanh ặ c a các công ty đa c p đã phát tri n r t r ng t th c ph mủ ấ ể ấ ộ ừ ự ẩ
ch c năng, m ph m, đ gia d ng,ứ ỹ ẩ ồ ụ hàng th i trang, d ng c th thao, v t lý trờ ụ ụ ể ậ ị
li u ệ Tuy nhiên, th c ph m ch c năng v n có s l ng doanh nghi p tham gia kinhự ẩ ứ ẫ ố ượ ệ doanh nhi u nh t (trên 80%). Đây cũng là m t hàng đ c bán nhi u nh t (kho ngề ấ ặ ượ ề ấ ả 90%)
Cũng theo c quan này, đa s doanh nghi p kinh doanh các s n ph m cóơ ố ệ ả ẩ ngu n g c nh pồ ố ậ kh u t n c ngoài. Tuy nhiên có m t s doanh nghi p đã đ u tẩ ừ ướ ộ ố ệ ầ ư xây d ng c s s n xu t s n ph m trong n c nh Công ty TNHH Amway Vi tự ơ ở ả ấ ả ẩ ướ ư ệ Nam, Công ty TNHH Thiên S Vi t Nam, Công ty TNHH M ng l i h u nghư ệ ạ ướ ữ ị FNC
Doanh thu lĩnh v c này cũng tăng 10 l n trong vòng 8 năm, t 614 t đ ngự ầ ừ ỷ ồ năm 2006 lên đ t 6.447 t đ ng năm 2013. Riêng 6 tháng đ u năm 2015, t ngạ ỷ ồ ầ ổ doanh thu c a ngành là 3.200 t đ ng.ủ ỷ ồ
Theo ước tính c a VCA, hi n doanh nghiêp đa c p đăng ký kho ng trênủ ệ ấ ả 7.000 m t hàng. S lặ ố ượng người đã tham gia bán hàng đa c p vào kho ng có 1,2ấ ả tri u ngệ ười, trong khi con s này năm 2006 ch là 235.000 ngố ỉ ườ N u nh tri ế ư ướ cđây, đ i tố ượng ch y u c a gi i bán hàng đa c p là nh ng ngủ ế ủ ớ ấ ữ ười nghèo, tham gia
đ mong để ược đ i đ i thì đ n nay, nh ng ngổ ờ ế ữ ười tham gia m ng lạ ưới bán hàng đa
c p còn có trí th c, giáo viên, công nhân ấ ứ 16
16 Ng c Tuyên (2016), ọ Hàng tri u ng ệ ườ i Vi t tham gia kinh doanh đa c p ệ ấ ,
http://kinhdoanh.vnexpress.net/tintuc/doanhnghiep/hangtrieunguoivietthamgiakinhdoanhdacap 3363506.html, truy c p ậ 2/3/2016.
Trang 31Đ đáp ng để ứ ược v i tình hình th c t c a s phát tri n ho t đ ng BHĐCớ ự ế ủ ự ể ạ ộ
Vi t Nam, đ ng th i giúp các c quan qu n lý và đi u hành quan h BHĐC
đượ ố ơc t t h n, các nhà làm lu t đã có nh ng s a đ i t các văn b n pháp lu t. ậ ữ ử ổ ừ ả ậ Cụ
th , Ngh đ nh 110 đã để ị ị ược thay th b i Ngh đ nh 42. Văn b n hế ở ị ị ả ướng d n c aẫ ủ
nó, Thông t 19 đã đư ược thay th b i Thông t 24. V i s ra đ i c a các văn b nế ở ư ớ ự ờ ủ ả
m i, m t th i k chuy n đ i đã di n ra khi th m quy n qu n lý gi a đớ ộ ờ ỳ ể ổ ễ ẩ ề ả ữ ượ cchuy n giao gi a các SCT v c quan qu n lý c nh tranh c a BCT, t c VCA.ể ữ ề ơ ả ạ ủ ứ
1.5.2. Khái ni m pháp lu t bán hàng đa c p ệ ậ ấ
Ngành kinh doanh đa c p xu t hi n Vi t Nam ch a lâu đ ng th i vi cấ ấ ệ ở ệ ư ồ ờ ệ pháp lu t th a nh n nó còn ch m ch p và thi u tính kh thi, cho nên đ n hi nậ ừ ậ ậ ạ ế ả ế ệ nay v n ch a có m t khái ni m hoàn ch nh và chu n xác nào cho vi c đi u ch nhẫ ư ộ ệ ỉ ẩ ệ ề ỉ BHĐC Vi t Nam.ở ệ
Hi n nay, các văn b n quy đ nh v BHĐC ch t p trung các văn b nệ ả ị ề ỉ ậ ở ả
dưới lu t mà c th là ngh đ nh 42/2014/NĐCP quy đ nh v vi c qu n lý ho tậ ụ ể ị ị ị ề ệ ả ạ
đ ng BHĐC. Văn b n này ban hành đ hộ ả ể ướng d n c th h n các quy đ nh vẫ ụ ể ơ ị ề BHĐC t i Lu t C nh tranh 2004, và đây cũng là văn b n lu t duy nh t quy đ nhạ ậ ạ ả ậ ấ ị
v BHĐC.ề
Đ xác đ nh để ị ược khái ni m pháp lu t BHĐC chúng ta c n xác đ nh đệ ậ ầ ị ượ c
n i hàm mà khái ni m đó quy đ nh. đây, pháp lu t BHĐC có ph m vi là quyộ ệ ị Ở ậ ạ
đ nh ho t đ ng BHĐC và qu n lý ho t đ ng BHĐC. V i n i hàm đó pháp lu tị ạ ộ ả ạ ộ ớ ộ ậ BHĐC tác đ ng đ n bộ ế ốn nhóm ch th : doanh nghi p BHĐC, ng i tham giaủ ể ệ ườ BHĐC, c quan qu n lý nhà n c và NTD. Nh ng hi n nay chúng ta ch a th y đ cơ ả ướ ư ệ ư ấ ượ các quy đ nh c a pháp lu t quan tâm t i NTD, b i NTD là trung tâm c a các m i quanị ủ ậ ớ ở ủ ố
h trên.ệ
V i nh ng phân tích trên, chúng ta có th hình thành nên khái ni m phápớ ữ ể ệ
lu t BHĐC nh sau: Pháp lu t BHĐC là h th ng các văn b n pháp lu t nh mậ ư ậ ệ ố ả ậ ằ ghi nh n s t n t i c a phậ ự ồ ạ ủ ương th c BHĐC và ho t đ ng qu n lý BHĐC c a cứ ạ ộ ả ủ ơ quan nhà nước có th m quy n; đ ng th i đi u chính m i quan h trong ho tẩ ề ồ ờ ề ố ệ ạ
Trang 32đ ng BHĐC gi a doanh nghi p BHĐC, ngộ ữ ệ ười tham gia BHĐC, c quan qu n lýơ ả
và NTD
1.5.3. Khái quát pháp lu t v bán hàng đa c p Vi t Nam ậ ề ấ ở ệ
Trước ngày 01 tháng 7 năm 2014, bên c nh Lu t C nh tranh 2004, bánạ ậ ạ hàng đa c p đấ ược đi u ch nh b i Ngh đ nh s 110/2005/NĐCP v qu n lý ho tề ỉ ở ị ị ố ề ả ạ
đ ng bán hàng đa c p, Ngh đ nh s 120/2005/NĐCP v x lý vi ph m pháp lu tộ ấ ị ị ố ề ử ạ ậ trong lĩnh v c c nh tranh, Thông t s 19/2005/TTBTM hự ạ ư ố ướng d n m t s n iẫ ộ ố ộ dung quy đ nh t i Ngh đ nh s 110/2005/NĐCP và Thông t s 35/2011/TTBCTị ạ ị ị ố ư ố
s a đ i b sung Thông t s 19/2005/TTBTM.ử ổ ổ ư ố
M c dù là văn b n quy ph m pháp lu t đ u tiên và cao nh t đi u ch nhặ ả ạ ậ ầ ấ ề ỉ
đ i v i ho t đ ng bán hàng đa c p nh ng Lu t C nh tranh ch đ a ra khái ni mố ớ ạ ộ ấ ư ậ ạ ỉ ư ệ
v bán hàng đa c p và quy đ nh c m m t s hành vi bán hàng đa c p b t chính bề ấ ị ấ ộ ố ấ ấ ị
c m mà ch a đ a ra c ch qu n lý đ i v i ho t đ ng này.ấ ư ư ơ ế ả ố ớ ạ ộ
Ngh đ nh 110/2005/NĐCP chính th c thi t l p m t c ch qu n lý đ iị ị ứ ế ậ ộ ơ ế ả ố
v i ho t đ ng bán hàng đa c p t Trung ớ ạ ộ ấ ừ ương đ n đ a phế ị ương v i s tham giaớ ự
c a B Công Thủ ộ ương (thông qua C c Qu n lý c nh tranh) và y ban nhân dânụ ả ạ Ủ các t nh (thông qua các S Công Thỉ ở ương). Theo Ngh đ nh 110/2005/NĐCP, cácị ị doanh nghi p mu n t ch c bán hàng đa c p thì ph i đăng ký v i S Côngệ ố ổ ứ ấ ả ớ ở
Thương và sau đó m r ng ho t đ ng ra đ a bàn nào thì thông báo v i S Côngở ộ ạ ộ ị ớ ở
Thương t nh đó. M t trong nh ng đi u ki n quan tr ng đ doanh nghi p đỉ ộ ữ ề ệ ọ ể ệ ượ cđăng ký ho t đ ng bán hàng đa c p đó là ph i ký qu t i thi u 5% v n đi u lạ ộ ấ ả ỹ ố ể ố ề ệ
nh ng không th p h n m t t đ ng.ư ấ ơ ộ ỷ ồ
Đ đ m b o hi u qu c a c ch qu n lý t i Ngh đ nh 110/2005/NĐCP,ể ả ả ệ ả ủ ơ ế ả ạ ị ị Ngh đ nh 120/2005/NĐCP quy đ nh ch tài x lý đ i v i hành vi bán hàng đaị ị ị ế ử ố ớ
c p b t chính v i m c ti n ph t cao nh t là 100 tri u đ ng.ấ ấ ớ ứ ề ạ ấ ệ ồ
Th t c hành chính liên quan đ n ho t đ ng bán hàng đa c p và các v nủ ụ ế ạ ộ ấ ấ
đ c th ch a đề ụ ể ư ược quy đ nh t i Lu t C nh tranh và các Ngh đ nh nêu trênị ạ ậ ạ ị ị
Trang 33được quy đ nh t i Thông t s 19/2005/TTBTM và Thông t s 35/2011/TTị ạ ư ố ư ốBCT.
Sau g n 10 năm th c hi n, các văn b n quy ph m pháp lu t v qu n lýầ ự ệ ả ạ ậ ề ả bán hàng đa c p đã b c l m t s b t c p, ho t đ ng bán hàng đa c p xu t hi nấ ộ ộ ộ ố ấ ậ ạ ộ ấ ấ ệ nhi u bi n tề ế ướng theo chi u hề ướng tiêu c c, nhi u ch th l i d ng các khe hự ề ủ ể ợ ụ ở
c a pháp lu t đ th c hi n các hành vi b t chính khi n cho ho t đ ng bán hàngủ ậ ể ự ệ ấ ế ạ ộ
đa c p ngày càng tr nên x u đi trong m t c ng đ ng xã h i và gây khó khăn choấ ở ấ ắ ộ ồ ộ công tác qu n lý nhà nả ước đ i v i ho t đ ng này. T th c ti n đó, năm 2014,ố ớ ạ ộ ừ ự ễ Chính ph đã ban hành các văn b n quy ph m pháp lu t m i thay th cho hủ ả ạ ậ ớ ế ệ
th ng văn b n cũ đ tăng cố ả ể ường hi u qu qu n lý ho t đ ng bán hàng đa c p.ệ ả ả ạ ộ ấ Ngo i tr Lu t C nh tranh, các Ngh đ nh và Thông t cũ đi u ch nh ho t đ ngạ ừ ậ ạ ị ị ư ề ỉ ạ ộ bán hàng đa c p đ u b thay th v i c ch qu n lý ch t ch h n, ch tài x lýấ ề ị ế ớ ơ ế ả ặ ẽ ơ ế ử nghiêm kh c h n.ắ ơ
Ngh đ nh s 42/2014/NĐCP v qu n lý ho t đ ng bán hàng đa c p, đị ị ố ề ả ạ ộ ấ ượ c
ký ban hành ngày 14 tháng 5 năm 2014, chính th c có hi u l c t 01 tháng 7 nămứ ệ ự ừ
2014. Ngh đ nh này thay th cho Ngh đ nh 110/2005/NĐCP v qu n lý ho tị ị ế ị ị ề ả ạ
đ ng bán hàng đa c p v i nh ng thay đ i c b n, quan tr ng theo hộ ấ ớ ữ ổ ơ ả ọ ướng th tắ
ch t qu n lý đ i v i ho t đ ng bán hàng đa c p nh nâng cao đi u ki n giaặ ả ố ớ ạ ộ ấ ư ề ệ
nh p, nâng cao trách nhi m c a doanh nghi p đ i v i ho t đ ng c a ngậ ệ ủ ệ ố ớ ạ ộ ủ ười tham gia, b sung nhi u quy đ nh c m, tăng cổ ề ị ấ ường s tự ương tác gi a doanh nghi p v iữ ệ ớ
c quan qu n lý cũng nh gi a các c quan qu n lý, ki m soát ch t ch h n côngơ ả ư ữ ơ ả ể ặ ẽ ơ tác đào t o ngạ ười tham gia c a doanh nghi p.ủ ệ
N i dung c b n mà các nhà làm lu t thi t l p đ qu n lý ho t đ ngộ ơ ả ậ ế ậ ể ả ạ ộ BHĐC Ngh đ nh 42 là:ở ị ị
Ch th kinh doanh đa c pủ ể ấ
Ch th kinh doanh theo phủ ể ương th c đa c p là doanh nghi p đứ ấ ệ ược cơ quan có th m quy n c p Gi y phép đăng ký ho t đ ng BHĐC.ẩ ề ấ ấ ạ ộ
Trang 34Doanh nghi p đệ ược c p Gi y phép đăng ký ho t đ ng BHĐC là doanhấ ấ ạ ộ nghi p có đ đi u ki n bao g m:ệ ủ ề ệ ồ
Là doanh nghi p đệ ược thành l p t i Vi t Nam theo quy đ nh c a phápậ ạ ệ ị ủ
lu t, có đăng ký kinh doanh ngành bán l theo phậ ẻ ương th c đa c p.ứ ấ
Có v n pháp đ nh là 10 t VNĐ.ố ị ỷ
Hàng hóa kinh doanh theo phương th c đa c p phù h p v i n i dung ghiứ ấ ợ ớ ộ trong Gi y ch ng nh n đăng ký doanh nghi p ho c Gi y ch ng nh n đ u t ấ ứ ậ ệ ặ ấ ứ ậ ầ ư
Có đ đi u ki n kinh doanh ho c đủ ề ệ ặ ược c p Gi y ch ng nh n đ đi uấ ấ ứ ậ ủ ề
ki n kinh doanh theo quy đ nh c a pháp lu t trong trệ ị ủ ậ ường h p kinh doanh hàngợ hóa kinh doanh có đi u ki n.ề ệ
Ký qu t i m t ngân hàng thỹ ạ ộ ương m i ho t đ ng t i Vi t Nam b ngạ ạ ộ ạ ệ ằ 5% v n đi u l nh ng không th p h n 5 t VNĐ.ố ề ệ ư ấ ơ ỷ
Có Quy t c ho t đ ng, chắ ạ ộ ương trình tr thả ưởng, chương trình đào t oạ
nh n đăng ký ho t đ ng bán hàng đa c p theo quy đ nh t i Đi m b, Đi m c Kho n 1ậ ạ ộ ấ ị ạ ể ể ả
Đi u 14 Ngh đ nh này.ề ị ị
Đ i tố ượng được kinh doanh theo phương th c đa c pứ ấ :
Hàng hóa được đ a vào kinh doanh theo phư ương th c đa c p ph i phùứ ấ ả
h p v i pháp lu t có liên quan, đ c bi t tr các lo i sau:ợ ớ ậ ặ ệ ừ ạ
Hàng hóa thu c Danh m c hàng hóa c m kinh doanh, Danh m c hàngộ ụ ấ ụ hóa h n ch kinh doanh, hàng hóa đang b áp d ng bi n pháp kh n c p bu c ph iạ ế ị ụ ệ ẩ ấ ộ ả thu h i, c m l u thông ho c t m ng ng l u thông theo quy đ nh c a pháp lu t;ồ ấ ư ặ ạ ừ ư ị ủ ậ
Trang 35Hàng hóa là thu c; trang thi t b y t ; các lo i thu c thú y (bao g m cố ế ị ế ạ ố ồ ả thu c thú y th y s n), thu c b o v th c v t; hóa ch t, ch ph m di t côn trùng,ố ủ ả ố ả ệ ự ậ ấ ế ẩ ệ
di t khu n dùng trong lĩnh v c gia d ng và y t ; các lo i hóa ch t nguy hi m vàệ ẩ ự ụ ế ạ ấ ể
s n ph m có hóa ch t nguy hi m theo quy đ nh c a pháp lu t.ả ẩ ấ ể ị ủ ậ
Đ i v i ố ớ các lo i d ch v và hình th c khác không ph i mua bán hàng hóaạ ị ụ ứ ả không đ c kinh doanh theo ph ng th c đa c p, tr khi pháp lu t có quy đ nh khác.ượ ươ ứ ấ ừ ậ ị
Nh v y hi n nay, v i l n s a đ i b sung đ u tiên văn b n v qu n lýư ậ ệ ớ ầ ử ổ ổ ầ ả ề ả bán hàng đa c p v n ch a cho phép d ch v là lo i hình kinh doanh theo phấ ẫ ư ị ụ ạ ươ ng
th c đa c p. Ch có hàng hóa đứ ấ ỉ ượ ực t do kinh doanh
Nh ng hành vi b c m c a doanh nghi p BHĐCữ ị ấ ủ ệ : Được quy đ nh t iị ạ
Đi u 5 c a ngh đ nh 42/2014. So v i Ngh đ nh 110, s lề ủ ị ị ớ ị ị ố ượng các hành vi b c mị ấ tăng lên r t nhi u và đây cũng là m t cách đ giúp ngăn ch n các doanh nghi pấ ề ộ ể ặ ệ BHĐC b t chính ho t đ ng.ấ ạ ộ
Người tham gia BHĐC
Đi u ki n đ i v i ng ề ệ ố ớ ườ i tham gia bán hàng đa c p ấ
Được quy đ nh t i đi u 19 ngh đ nh 42, ị ạ ề ị ị người tham gia bán hàng đa c p làấ
cá nhân có năng l c hành vi dân s đ y đ Nh ng trự ự ầ ủ ữ ường h p sau không đợ ượ ctham gia bán hàng đa c p:ấ
Người đang ch p hành hình ph t tù ho c có ti n án v các t i s n xu t,ấ ạ ặ ề ề ộ ả ấ buôn bán hàng gi , qu ng cáo gian d i, kinh doanh trái phép, tr n thu , l a d iả ả ố ố ế ừ ố khách hàng, các t i v l a đ o chi m đo t tài s n, l m d ng tín nhi m chi mộ ề ừ ả ế ạ ả ạ ụ ệ ế
đo t tài s n, chi m gi trái phép tài s n.ạ ả ế ữ ả
Ngườ ưới n c ngoài không có Gi y phép lao đ ng t i Vi t Nam do cấ ộ ạ ệ ơ quan có th m quy n c p.ẩ ề ấ
Hành vi b c m c a ng ị ấ ủ ườ i tham gia BHĐC: S hành vi b c m tăng t 2ố ị ấ ừ lên 5 trong quá trình đi u ch nh c a pháp lu t t Ngh đ nh 110 lên Ngh đ nh 42ề ỉ ủ ậ ừ ị ị ị ị trong đó đ c bi t l u ý hành vi “L i d ng ch c v , quy n h n, đ a v xã h i đặ ệ ư ợ ụ ứ ụ ề ạ ị ị ộ ể yêu c u ngầ ười khác tham gia vào m ng lạ ưới BHĐC ho c mua hàng hóa kinhặ
Trang 36doanh theo phương th c đa c p”ứ ấ 17 đây là m t quy đ nh h t s c c n thi t và hi uộ ị ế ứ ầ ế ệ
qu hi n nay. Khi m t ngả ệ ộ ười có ch c v quy n h n hay đ a v trong xã h i, hứ ụ ề ạ ị ị ộ ọ
s l y uy tín c a mình đ tham gia vào m ng lẽ ấ ủ ể ạ ưới khi n nh ng ngế ữ ười ph thu cụ ộ vào quy n uy c a ngề ủ ười đó làm nh hả ưởng, làm m t b n ch t c a ngành BHĐC.ấ ả ấ ủ
Trách nhi m c a B công thệ ủ ộ ương và trách nhi m giám sát c aệ ủ UBND các c p đấ ược quy đ nh tị ương ng t i Đi u 32 và 33 c a Ngh đ nh 42ứ ạ ề ủ ị ị
Cùng quan đi m th t ch t qu n lý ho t đ ng bán hàng đa c p c a Nghể ắ ặ ả ạ ộ ấ ủ ị
đ nh 42/2014/NĐCP, Ngh đ nh 71/2014/NĐCP quy đ nh chi ti t Lu t C nh tranhị ị ị ị ế ậ ạ
v x lý vi ph m pháp lu t trong lĩnh v c c nh tranh (thay th Ngh đ nh sề ử ạ ậ ự ạ ế ị ị ố 120/2005/NĐCP)18 cũng nâng cao m c ti n ph t đ i v i hành vi vi ph m phápứ ề ạ ố ớ ạ
lu t trong ho t đ ng bán hàng đa c p lên t i đa 200 tri u đ ng và b sung quyậ ạ ộ ấ ố ệ ồ ổ
đ nh x lý đ i v i nhi u hành vi m i đị ử ố ớ ề ớ ược quy đ nh t i Ngh đ nh 42/2014/NĐị ạ ị ị
CP. Bên c nh văn b n chuyên ngành, pháp lu t còn quy đ nh hành vi vi ph mạ ả ậ ị ạ trong ho t đ ng BHĐC trong Ngh đ nh 185/2013/NĐCP ạ ộ ị ị quy đ nh x ph t viị ử ạ
ph m hành chính trong ho t đ ng thạ ạ ộ ương m i, s n xu t, buôn bán hàng gi , hàngạ ả ấ ả
c m và b o v quy n l i NTDấ ả ệ ề ợ 19
Th t c hành chính trong ho t đ ng bán hàng đa c p đủ ụ ạ ộ ấ ược quy đ nh ch tị ặ
ch t i Thông t 24/2014/TTBCT, thay th cho các quy đ nh t i Thông tẽ ạ ư ế ị ạ ư 19/2005/TTBTM và 35/2011/TTBCT
17 Đi m đ, kho n 2, Đi u 5, Chính ph (2014), ể ả ề ủ Ngh đ nh ị ị 42/2014/NĐCP ngày 14 tháng 05 năm 2014 nghị
đ nh ị v qu n lý ho t đ ng bán hàng đa c p ề ả ạ ộ ấ , Hà N i.ộ
18 Chính ph (2014), ủ Ngh đ nh s 71/2014/NĐCP ngày 21/7/2014 h ị ị ố ướ ng d n Lu t C nh tranh 2004 v ẫ ậ ạ ề
x lý vi ph m pháp lu t trong lĩnh v c c nh tranh ử ạ ậ ự ạ , Hà N i ộ
19 Chính ph (2013), ủ Ngh đ nh s 185/2013/NĐCP ngày 15/11/2013 quy đ nh x ph t vi ph m hành chính ị ị ố ị ử ạ ạ trong ho t đ ng th ạ ộ ươ ng m i, s n xu t, buôn bán hàng gi , hàng c m và b o v quy n l i NTD ạ ả ấ ả ấ ả ệ ề ợ , Hà N i ộ
Trang 37V i nh ng thay đ i c b n, quan tr ng trong c ch qu n lý ho t đ ngớ ữ ổ ơ ả ọ ơ ế ả ạ ộ bán hàng đa c p nh trên, các c quan qu n lý r t k v ng vào kh năng nângấ ư ơ ả ấ ỳ ọ ả cao hi u qu qu n lý đ i v i ho t đ ng bán hàng đa c p trong th i gian t i.ệ ả ả ố ớ ạ ộ ấ ờ ớ
Trang 38Ch ươ ng 2
TH C TR NG PHÁP LU T BÁN HÀNG ĐA C P VÀ TH C Ự Ạ Ậ Ấ Ự
TI N X LÝ CÁC HÀNH VI VI PH M HO T Đ NG BÁN Ễ Ử Ạ Ạ Ộ
HÀNG ĐA C P VI T NAM Ấ Ở Ệ
2.1. Th c tr ng ho t đ ng bán hàng đa c p Vi t Namự ạ ạ ộ ấ ở ệ
2.1.1. S l ố ượ ng doanh nghi p bán hàng đa c p Vi t Nam ệ ấ ở ệ
T ng h p báo cáo c a các SCT, tính đ n h t ngày 30 tháng 6 năm 2014,ổ ợ ủ ế ế trên toàn qu c đã có 102 doanh nghi p đố ệ ược c p gi y đăng ký t ch c bán hàngấ ấ ổ ứ
đa c p, có 08 SCT đ a phấ ị ương đã c p gi y đăng ký t ch c bán hàng đa c p choấ ấ ổ ứ ấ các doanh nghi p bao g m: ệ ồ Hà N iộ : 51 doanh nghi p, ệ TP. H Chí Minhồ : 44 doanh nghi p, ệ Bình Dươ : 01 doanh nghi p, ng ệ Đ ng Naiồ : 02 doanh nghi p vàệ
H i Dả ươ : 01 doanh nghi p, ng ệ H i Phòngả : 01 doanh nghi p, ệ Qu ng Ninhả : 01 doanh nghi p, ệ B c Giangắ : 01 doanh nghi pệ .
Trong s 102 doanh nghi p đã đố ệ ượ ấc c p gi y đăng ký, có 31 doanh nghi pấ ệ
đã t m ng ng, ch m d t ho t đ ng bán hàng đa c p và có 5 doanh nghi p b thuạ ừ ấ ứ ạ ộ ấ ệ ị
S L Ố ƯỢ NG DOANH NGHI P T M Ệ Ạ
D NG/CH M Ừ Ấ
D T HO T Ứ Ạ
Đ NG Ộ
S L Ố ƯỢ NG DOANH NGHI P B Ệ Ị THU H I Ồ
GI Y ĐĂNG Ấ KÝ
S L Ố ƯỢ NG DOANH NGHI P Ệ ĐANG
Trang 397 Qu ng Ninh ả 1 1 0 0
Ngu n: ồ Lê Hoài Đi p (2014), ệ Th c tr ng bán hàng đa c p t i Vi t Nam ự ạ ấ ạ ệ
B n tin c nh tranh và ng ả ạ ườ i tiêu dùng. S 46, tr. 12 14ố
Bi u đ s 2.1: Bi u đ tăng trể ồ ố ể ồ ưởng v s lề ố ượng doanh nghi p đăng kýệ
ho t đ ng bán hàng đa c p giai đo n 20062014ạ ộ ấ ạ
(Đ n v : Doanh nghi p) ơ ị ệ
Ngu n: ồ Lê Hoài Đi p (2014), ệ Th c tr ng bán hàng đa c p t i Vi t Nam ự ạ ấ ạ ệ
B n tin c nh tranh và ng ả ạ ườ i tiêu dùng. S 46, tr. 12 14ốTính đ n th i đi m khóa lu n đế ờ ể ậ ược hoàn thành, theo s li u th ng kê t iố ệ ố ạ website chính th c c a VCA s lứ ủ ố ượng doanh nghi p đệ ược c p gi y đăng ký tấ ấ ổ
ch c bán hàng đa c p là 65 doanh nghi p.ứ ấ ệ
2.1.2. S l ố ượ ng ng ườ i tham gia bán háng đa c p Vi t Nam ấ ở ệ
T c đ tăng trố ộ ưởng v ngề ười tham gia bán hàng đa c p cũng duy trì nấ ổ
đ nh qua các năm. M c dù d lu n xã h i cũng nh đ nh ki n c a ngị ặ ư ậ ộ ư ị ế ủ ười dân về ngành bán hàng đa c p không đấ ượ ốc t t tuy nhiên, hàng năm v n có r t nhi uẫ ấ ề
người gia nh p ngành bán hàng đa c p. V i đ c thù là ngậ ấ ớ ặ ười tham gia ngoài công
vi c chính t i c quan có th làm thêm b t c lúc nào mi n là t o ra doanh sệ ạ ơ ể ấ ứ ễ ạ ố bán hàng và hưởng hoa h ng t doanh s bán hàng mà mình t o ra, đã có không ítồ ừ ố ạ
người lao đ ng là nhân viên văn phòng ch n bán hàng đa c p là công vi c làmộ ọ ấ ệ thêm đ tăng thêm thu nh p cho b n thân và gia đình.ể ậ ả
Người tham gia bán hàng đa c p đóng vai trò quan tr ng trong vi c phátấ ọ ệ tri n h th ng, tăng doanh s bán hàng c a doanh nghi p. Chính vì v y, trongể ệ ố ố ủ ệ ậ
nh ng năm qua, các doanh nghi p bán hàng đa c p đã không ng ng tuy n d ngữ ệ ấ ừ ể ụ thêm người tham gia m i gia nh p h th ng nh m đ m b o t c đ tăng trớ ậ ệ ố ằ ả ả ố ộ ưở ngcũng nh doanh s c a doanh nghi p. M t khác, trong giai đo n t 2011 – 2013,ư ố ủ ệ ặ ạ ừ
Trang 40có kho ng h n 30 doanh nghi p m i gia nh p ngành bán hàng đa c p, các doanhả ơ ệ ớ ậ ấ nghi p này t o ra m t s lệ ạ ộ ố ượng người tham gia m i khi n t ng s lớ ế ổ ố ượng ngườ itham gia c a ngành đ t con s cao nh t t trủ ạ ố ấ ừ ước đ n nay: kho ng 1,2 tri u ngế ả ệ ườ itham gia21.
Bi u đ s 2.2: Tăng trể ồ ố ưởng v s lề ố ượng người tham gia bán hàng đa c pấ
(Đ n v : ng ơ ị ườ i)
Ngu n: ồ Lê Hoài Đi p (2014), ệ Th c tr ng bán hàng đa c p t i Vi t Nam ự ạ ấ ạ ệ
B n tin c nh tranh và ng ả ạ ườ i tiêu dùng. S 46, tr. 12 14ố
2.1.3. Doanh thu bán hàng đa c p Vi t Nam ấ ở ệ
Có th nói, tăng trể ưởng ngành bán hàng đa c p giai đo n t năm 2006 đ nấ ạ ừ ế năm 2013 đ t m c tăng trặ ứ ưởng m nh và đ u. T c đ tăng trạ ề ố ộ ưởng trung bình hàng năm đ t kho ng 50%. N u nh năm 2006, doanh thu ngành m i ch đ t kho ngạ ả ế ư ớ ỉ ạ ả
600 t đ ng thì đ n năm 2013, doanh s toàn ngành đã đ t con s n tỷ ồ ế ố ạ ố ấ ượng lên
Bi u đ s 2.3: K t qu ho t đ ng c a các doanh nghi pể ồ ố ế ả ạ ộ ủ ệ
21 Lê Hoài Đi p (2014), ệ Th c tr ng bán hàng đa c p t i Vi t Nam. B n tin c nh tranh và ng ự ạ ấ ạ ệ ả ạ ườ i tiêu dùng. S 46, tr. 12 14.ố
22 Lê Hoài Đi p (2014), ệ Th c tr ng bán hàng đa c p t i Vi t Nam. B n tin c nh tranh và ng ự ạ ấ ạ ệ ả ạ ườ i tiêu dùng. S 46, tr. 12 14.ố