SIÊU ÂM SẢN KHOA 3 THÁNG ĐẦU

SIÊU ÂM KHẢO SÁT THAI 3 THÁNG ĐẦU - XÁC ĐỊNH TÚI THAI TRONG TC - TÚI NOÃN HOÀNG - PHÔI THAI VÀ HOẠT ĐỘNG TIM - MÀNG ỐI AMNION - DÂY RỐN VÀ NHAU - CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI... SIÊU ÂM KHẢO

SIÊU ÂM SẢN KHOA

Nguyễn Phước Bảo

Quân

GIỚI THIỆU

-Các dị tật bẩm sinh (dtbs) chính được phát hiện

chiếm tỉ lệ 4 - 8% / trẻ < 1 tuổi

-Tại Hoa Kỳ: DTBS là nguyên nhân thường gắp

nhất dẫn đến tử vong của trẻ em ( trên 21% E

nguyên nhân của tử vong trẻ em)

-100.000 đến 150.000 em sinh ra mỗi năm với

DTBS, trong đó có 8.000 em bị tử vong trong vòng 1 năm đầu của cuộc sống

-Chi phí y tế cho DTBS 1,4 tỷ USD/năm  gánh

nặng cho gia đình và xã hội

SIÊU ÂM KHẢO SÁT THAI

3 THÁNG ĐẦU

- XÁC ĐỊNH TÚI THAI TRONG TC

- TÚI NOÃN HOÀNG

- PHÔI THAI VÀ HOẠT ĐỘNG TIM

- MÀNG ỐI (AMNION)

- DÂY RỐN VÀ NHAU

- CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI

- TC VÀ BUỒNG TRỨNG

MỤC TIÊU :

I KỸ THUẬT KHÁM

- Chuẩn bị thai phụ:

SIÊU ÂM CHẨN ĐOÁN PHỤ KHOA

5

MỘT SỐ THUẬT NGỮ

– GA (gestation age) = MA (menstrual age):

Tuổi thai tính từ ngày kinh chót = tuổi thai tính theo siêu âm

– EA (embryologic age): tuổi thai thật sự,

tính từ ngày thụ thai, nhỏ hơn GA (hay

MA) 2 tuần.

II NHẮC LẠI MÔ PHÔI HỌC QUÁ TRÌNH THỤ TINH

5 ngày sau khi thụ tinh

Quá trình làm tổ và phát triển từ j 8  j 10

YOLK SAC

Các cấu trúc /Túi thai

+ Túi noãn hoàng

+ Túi ối + Phần phôi + Các phần phụ của phôi

THAI 4,5 TUẦN và THAI 5 TUẦN

PHOÂI 8 TUAÀN ( 10 TUAÀN LMA)

SIÊU ÂM KHẢO SÁT THAI

3 THÁNG ĐẦU

III HÌNH ẢNH THAI BÌNH THƯỜNG

- XÁC ĐỊNH TÚI THAI TRONG TC

+ Vị trí : Intradecidual sac

+ Đặc điểm túi thai : DDSS

+ Kích thước

- TÚI NOÃN HOÀNG

- PHÔI THAI VÀ HOẠT ĐỘNG TIM

- MÀNG ỐI (AMNION)

- DÂY RỐN VÀ NHAU

- CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI

- TC VÀ BUỒNG TRỨNG

TÚI THAI

Đặc điểm hình ảnh túi thai : cấu trúc dạng nang hình tròn hoặc oval, bên trong rỗng âm được bao quanh bởi bờ viền dày và tăng hồi âm

+ Siêu âm đầu dò âm đạo (tv) :

Sớm nhất vào tuần thứ 4 (GA), kt ≈ 2-3 mm + Siêu âm ngã bụng:

Sớm nhất vào tuần thứ 5 (GA), kt ≈ 5 mm

TÚI THAI

Vị trí :

- Định vị ở 1/3 giữa đến 1/3 trên của TC

- Nằm lệch 1 bên trong lớp nội mạc đã biến đổi thành màng rụng (sen 92%, sp 100 %, acc 93%)

- Dấu hiệu DDSS ( Double Decidual Sac Sign) + Viền (1) tăng hâ của lớp màng rụng bao

+ Viền (2) tăng hâ của lớp màng rụng thành

+ Cách biệt bởi lòng TC

TUÙI THAI

Vò trí :

TUÙI THAI

TUÙI THAI

Daáu hieäu DDSS :

Kích thước :

- Đo bên trong-bên trong

- 3 số đo / 3 mặt cắt trực giao

TÚI THAI GIẢ

Các trường hợp tụ dịch lòng TC nhầm với

túi thai

• Chảy máu nội mạc TC

• Viêm nội mạc TC

• Sẩy thai không trọn

• Túi thai giả trong GEU

• Ung thư nội mạc TC

• Dịch tụ trong TC sau khi thụ thai

• Tắc nghẽn cổ TC do K hay thủ thuật

Túi thai giả ( Nang tuyến trong trường

hợp tăng sinh nội mạc)

Túi thai giả ( nang lạc tuyến trong cơ TC

nằm cách xa nội mạc)

Túi thai giả( Nhân xơ dưới niêm mạc bị

phù nề)

Túi thai giả ( Nhân xơ bị thoái hóa bên

trong)

Túi thai giả (Polype lòng tử cung)

Túi thai giả trong GEU và túi thai

thật

Túi thai giả ( Ứ dịch lòng tử cung)

SIÊU ÂM KHẢO SÁT THAI

3 THÁNG ĐẦU

- XÁC ĐỊNH TÚI THAI TRONG TC

- TÚI NOÃN HOÀNG

- PHÔI THAI VÀ HOẠT ĐỘNG

TIM

- MÀNG ỐI (AMNION)

- DÂY RỐN VÀ NHAU

- CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI

- TC VÀ BUỒNG TRỨNG

TÚI NOÃN HOÀNG (YOLK SAC)

Túi noãn hoàng (YS):

- ĐN: là cấu trúc hình cầu thành mỏng được nhìn thấy đầu tiên trong túi thai.

+ sâ đầu dò âm đạo nhìn thấy ys trong túi thai khoảng 5

w ( MSD= 5mm ) hay HCG > 1.900 UI / L; 5,5 w ( MSD= 8mm

+ sâ bụng nhìn thấy ys trong túi thai 7w có MSD = 20 mm.

- Tiến triển: kt từ w5 w10, đạt kt max=5-6 mm, w ↑ thì

YS bị tách khỏi phôi và co nhỏ dần, > w12  k thấy

- Ý nghĩa trong ∆ (+) túi thai, ≠ hình giả túi thai

TÚI NOÃN HOÀNG

W 5

W 7

SIÊU ÂM KHẢO SÁT THAI

3 THÁNG ĐẦU

- XÁC ĐỊNH TÚI THAI TRONG TC

- TÚI NOÃN HOÀNG

- PHÔI THAI VÀ HOẠT ĐỘNG

TIM

- MÀNG ỐI (AMNION)

- DÂY RỐN VÀ NHAU

- CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI

- TC VÀ BUỒNG TRỨNG

PHÔI THAI VÀ HOẠT ĐỘNG TIM

Giai đoạn phôi : w6  w12

Phôi thai : được tìm thấy sớm nhất là đĩa phôi nằm ở giữa túi noãn hoàn và túi ối , nằm trong túi ối.

+ sâ đầu dò âm đạo thấy được phôi thai lúc

chiều dài 1- 2 mm ≈ GS = 5-6 w ≈ MSD = 5-12 mm

Hoạt động tim thai lúc :

- Đầu dò AĐ

+ sớm nhất CRL= 3-4 mm ≈ GS = 6 w

+ Thường qui: CRL=4 mm ≈ GS = 6 -6,5 w

- Đầu dò bụng: MSD = 25 mm, ≈ GS =8 w

- Cách phát hiện : nhìn độ đập, TM-mode, Doppler mode

CRL: crow- rumn lenth

THAI 5,5 TUẦN SO SÁNH GIỮA SIÊU

ÂM BỤNG VÀ QUA ÂM ĐẠO

TIM THAI ( DOPPLER màu)

TIM THAI

NHỊP TIM QUA CÁC TUỔI THAI

THAI 6 TUẦN

Tuần thứ 6:

+ Cực đầu và cực đuôi

gập lại ở phần lưng tạo

hình chữ C

+ Cực đầu lớn do não

phát triển trội hơn, biểu

hiện giảm âm của

rhombencephaly

+ Cực đuôi kéo dài ra

tạo hình chiếc đuôi

+ Đo được CRL

SỰ PHÁT TRIỂN FÔI THAI 3 THÁNG ĐẦU

CÁCH ĐO CRL

THAI 6,5 TUẦN + CÁCH ĐO CRL

THAI 7,5 TUẦN

Phôi tuần 7-8 :

+ CRL = 6-11 mm/ w7

+ CRL =14-21 mm/w8

+ Não ↑ có dạng túi

cuộn  giảm h.âm

+ Nụ mầm tay, chân

giống như những mái

chèo

THAI 7 TUAÀN

THAI 8,5 TUAÀN

THAI 10 TUẦN

Phôi tuần 10 :

+ CRL =30-35 mm

+ Não thất tương đối rộng và

chứa thành phần đám rối

mạch mạc ưu thế

+ Phôi có hình dạng người

với bàn chân, bàn tay và đuôi

ko còn thấy

.

THAI 11 TUAÀN

Phôi tuần 12 :

+ Màng ối áp sát dần vào màng đệm

+ Hộp sọ đã cốt hóa đầy đủ  thấy được các xương sọ và khớp sọ , đo được BPD,HC

+ Não thất tương đối rộng và chứa thành phần đám rối mạch mạc ưu thế

+ Các cơ quan nội tàng (gan, dd, bq, ruột, buồng

tim) thấy được / đầu dò A.Đ

+ Các chi đã rõ : từ gốc đến ngón

 Có thể phát hiện sớm một số DTBS

THAI 12 TUAÀN

SIÊU ÂM KHẢO SÁT THAI

3 THÁNG ĐẦU

- XÁC ĐỊNH TÚI THAI TRONG TC

- TÚI NOÃN HOÀNG

- PHÔI THAI VÀ HOẠT ĐỘNG

TIM

- MÀNG THAI (AMNION,

CHORION)

- DÂY RỐN VÀ NHAU

- CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI

- TC VÀ BUỒNG TRỨNG

CÁC MÀNG THAI

MÀNG TÚI ỐI :

-Màng túi ối ( amnion) nhìn thấy lúc thai 6 tuần, bao quanh lấy phần phôi, là màng mỏng sắc nét, làm nên giới hạn của khoang ối

-Lúc thai 7 tuần túi ối căng tròn ra, màng túi ối được thấy rõ , lúc này màng ối tách biệt hẳn với màng đệm

-Tuổi túi thai tăng dần Màng túi ối dính sát vào màng

đệm khi tuổi thai được 14-16 tuần.

MÀNG TÚI ỐI

CÁC MÀNG THAI

KHOANG ỐI:

-Kích thước khoang ối tương quan với CRL -Kích thước khoang ối và CRL cùng gia tăng 1mm/ 1j

SIÊU ÂM KHẢO SÁT THAI

3 THÁNG ĐẦU

- XÁC ĐỊNH TÚI THAI TRONG TC

- TÚI NOÃN HOÀNG

- PHÔI THAI VÀ HOẠT ĐỘNG TIM

- MÀNG TÚI THAI (AMNION,

CHORIO)

- DÂY RỐN VÀ NHAU

- CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI

- TC VÀ BUỒNG TRỨNG

DÂY RỐN VÀ NANG DÂY RỐN

- Cuối tuần 6 thấy được dây rốn

- Dây rốn có 2 động mạch ,1 tĩnh mạch

- Nang dây rốn ( cord cyst )có thể thấy ở 3 tháng đầu : tuần 8 – 12

+ Nếu nang này tồn tại qua 3 tháng giữa và cuối  có thể bị bất thường nhiểm sắc thể

DÂY RỐN VÀ NHAU

THAI 10,5 TUAÀN

DÂY RỐN VÀ NHAU

NHAU :

-Nhau bắt đầu hiện diện từ w8

-Được hình thành từ lớp màng đệm-màng rụng đáy (nơi làm tổ của phôi ở niêm mạch)

-Là nơi cắm vào của dây rốn

DÂY RỐN VÀ NHAU

SIÊU ÂM KHẢO SÁT THAI

3 THÁNG ĐẦU

- XÁC ĐỊNH TÚI THAI TRONG TC

- TÚI NOÃN HOÀNG

- PHÔI THAI VÀ HOẠT ĐỘNG TIM

- MÀNG TÚI THAI (AMNION, CHORIO)

- DÂY RỐN VÀ NHAU

- CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI 3 THÁNG ĐẦU

- TC VÀ BUỒNG TRỨNG

CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI

CÁC BIỂU HIỆN BẤT THƯỜNG Ở :

-Lâm sàng : xuất huyết sau màng thai

-CLS: Trị số ß- HCG

- Các biểu hiện S.A

T/D THAI CÓ XH ÂM ĐẠO

có XHÂĐ 2 Tr trống

24 GIU 2 sẩy thai

khôngtrọn

11 TT(-) 7 sẩy trọn

CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI

+ Hình ảnh bất thường của túi thai

+ Hình ảnh bất thường Phôi thai, hoạt động Tim thai+ Hình ảnh bất thường tui noãn hoàng

+ Hình ảnh bất thường màng túi ối

+ Hình ảnh bất thường dây rốn, nhau

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA TÚI THAI

(tiếp theo)

- Bất thường về đặc điểm h.ả

+ Bờ viền túi thai méo mó , không đều

+ Lớp tế bào nuôi mỏng < 2mm

+ Lớp tế bào nuôi echo kém < bt.

+ Bóc tách màng thai kèm xuất húyết sau màng thai

- Bất thường về kích thước

+ Kích thước lớn (so với tuổi thai)

+ Kích thước nhỏ

- Bất thường về vị trí túi thai

+ Túi thai nằm thấp trong lòng tử cung

+ Sẩy thai trọn : tử cung trống

+ Sẩy thai không trọn : còn lại 1 phần thai ( echo hổn hợp=placenta +blood)

+ Thai ngoài tử cung ( GEU)

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA TÚI THAI H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA TÚI THAI

Bờ viền túi thai méo mó , không đều

Lớp tế bào nuôi mỏng < 2mm

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA TÚI THAI

Xuất huyết sau màng thai

-Trong 3 tháng đầu bị XH sau màng thai  9,3 –

12,5% thai bị hư

-Đo kích thước khối máu tụ (quan trọng nhất để tiên lượng)

+ nếu <1/3 - 1/2 chu vi = 9% hư thai

+ nếu lớn > 1/2 chu vi = 18.8 % hư thai

- V=a x b x c x0,5 ; nếu V < ¼ V túi thai thì tiến lượng tốt hơn khi V> ¼ V túi thai

Bóc tách màng thai kèm xuất húyết sau màng thai

Xuất huyết sau màng thai ở thai 5 tuần ( nhẹ)

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA TÚI THAI

Xuất huyết sau màng thai ở thai 5 tuần ( nặng)

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA TÚI THAI

Xuất huyết sau màng thai – thai 11 tuần

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA TÚI THAI

Thay đổi kt :Túi thai nhỏ so với tuổi thai 7 tuần

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA TÚI THAI

Sẩy thai đang tiến triển

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA TÚI THAI

Saåy thai ñang tieán trieån

Còn sót nhau sau ĐH

CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI

+ Hình ảnh bất thường của túi thai

+ Hình ảnh bất thường Phôi thai, Tim thai

+ Hình ảnh bất thường tui noãn hoàng

+ Hình ảnh bất thường màng túi ối

+ Hình ảnh bất thường dây rốn, nhau

-Túi thai không có phôi (trứng trống)

-Phôi ngừng phát triển

+ Không có tim thai sau 6w

+ Kích thước phôi nhỏ so với tuổi thai

+ Bất tương xứng giữa túi ối và phần phôi

-Phôi thai phát triển bất thường (dị tật

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA PHÔI THAI,

TIM THAI

Phôi Thai ngừng phát triển

Tim thai chậm

Phôi có CRL < 5mm có TT =100 nhịp/ph thì có  tỉ lệ 11% thai hư

DỰ HẬU XẤU NẾU:

 Phôi < 5 mm có TT < 80 nhịp/ phút

 Phôi 5 - 9 mm TT < 100 nhịp /ph

 Phôi 10 - 15 mm TT < 110 nhịp /ph

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA PHÔI THAI,

TIM THAI

NUCHAL TRANSLUCENCY

• = Nuchal membrane

• = Nuchal edema

• =Collection of fluid in the nuchal region

- 1990, báo cáo đầu tiên nói về NT có liên hệ đến bất thường NST

- 1993 Johnson và cộng sự thấy cystic hygroma ở 10 -14 tuần liên hệ 60% trisomy 21 ; còn ở 3 tháng

giữa có liên hệ đến HC Turner

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA PHÔI THAI,

TIM THAI

- Người ta khảo cứu trên 1273 trường hợp thai nhi có NT ≥ 3mm có 86% trường hợp bị TRISOMY

(Tỉ lệ dương giả = 4,5%)

- Trong đó thai có các dị tật :

+ Nhiều nhất là dị tật tim mạch

+ Thoát vị cơ hoành

+ Hở thành bụng

+ Các hội chứng : Noonan,Joubert,Apert…

- NT > 5mm , tỉ lệ thai chết là 13%

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA PHÔI THAI,

TIM THAI

NUCHAL TRANSLUCENCY:đo lớp dịch da gáy

CÁC BẤT THƯỜNG THAI TRONG 3

THÁNG ĐẦU (> 8 TUẦN)

NUCHAL TRANSLUCENCY:đo lớp dịch da gáy

-Đo ở thời điểm 11-14 w

-Đo lúc cổ thai nhi ở vị trí trung gian (k qua gập, k quá ưỡn )

-Khi đo phải phóng đại phần cổ –ngực của thai

-Đo vuông góc với lớp da gáy

-Đo 3 lần và lấy trung bình cộng

-Số đo bình thường NT < 3 mm

CÁC BẤT THƯỜNG THAI TRONG 3

THÁNG ĐẦU (> 8 TUẦN)

Phóng đại đủ lớn để đo chính xác

ĐMDG

Cách đo ĐMDG

ĐỘ MỜ DA GÁY

NUCHAL TRANSLUCENCY

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA PHÔI THAI,

TIM THAI

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA PHÔI THAI,

TIM THAI

NUCHAL TRANSLUCENCY

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA PHÔI THAI,

TIM THAI

CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI

+ Hình ảnh bất thường của túi thai

+ Hình ảnh bất thường Phôi thai, hoạt động Tim thai+ Hình ảnh bất thường tui noãn hoàng

+ Hình ảnh bất thường màng túi ối

+ Hình ảnh bất thường dây rốn, nhau

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA MÀNG TÚI ỐI

+ YOLK SAC

1 Màng túi ối xẹp, không căng tròn

2 Yolk sac vôi hóa ,echo dầy

3 Yolk sac < = 2mm (tuần 8-12)

4 Yolk sac không thấy ở túi thai có thấy phôi, hoặc

có MSD > 20 mm

5 Yolk sac lớn > 5,6 mm (tuần 5 - tuần10)

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA MÀNG TÚI

ỐI & YOLK SAC

yolk sac lớn >bt thại (5,5 tuần)

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA TÚI THAI

CÁC TRƯỜNG HỢP DỰ HẬU XẤU :

SIÊU ÂM BỤNG 3,5 MHz :

• MSD > 25 mm không thấy phôi thai

SIÊU ÂM ÂM ĐẠO ( đầu dò 7MHz ):

• MSD > 8mm không thấy Yolk sac

• MSD > 16 mm không thấy phôi thai

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA MÀNG TÚI

ỐI & YOLK SAC

Kích thươc túi ối > phần thai (5,5 tuần)

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA MÀNG

TÚI ỐI & YOLK SAC

Màng túi ối biểu hiện dày không đều

H.Ả BẤT THƯỜNG CỦA MÀNG TÚI ỐI

&

YOLK SAC

SIÊU ÂM KHẢO SÁT THAI

3 THÁNG ĐẦU

- XÁC ĐỊNH TÚI THAI TRONG TC

- TÚI NOÃN HOÀNG

- PHÔI THAI VÀ HOẠT ĐỘNG TIM

- MÀNG TÚI THAI (AMNION, CHORIO)

- DÂY RỐN VÀ NHAU

- CÁC BẤT THƯỜNG CỦA THAI 3 THÁNG ĐẦU

- TC VÀ BUỒNG TRỨNG

SIÊU ÂM KHẢO SÁT THAI

3 THÁNG ĐẦU

Đánh giá tình trạng TC & BUỒNG TRỨNG-Bệnh lý của TC : u xơ, Hở cổ TC (100% sẽ sẩy thai)

-Bệnh lý của BT : khối u BT, đánh nang

hoàng thể hóa trong 3 tháng đầu

Thông tin cần ghi nhớ

khi về nhà !

TÚI THAI

Dấu hiệu túi thai sớm + Đặc điểm h.ả + Vị trí

+ kích thước

TUÙI THAI

Daáu hieäu DDSS :

THAI 12 TUẦN

Thai 12 tuần :

Đầy đủ và hình người