Bài giảng siêu âm sản khoa

Tại sao cần siêu âm thai1.Sự phát triển không bình th ờng của thai không phụ thuộc vào yếu tố gia đình 90% 2.. Siêu âm có thể chỉ ra một số bất th ờng của thai trong khi khám lâm sàng th

Siªu ©m s¶n khoa

Bs NguyÔn Xu©n HiÒn

BV B¹ch mai

3 Chảy máu âm đạo

4 Mất kinh nh ng không có dấu hiệu mang thai

5 Tất cả các tr ờng hợp tr ớc nạo hút thai

II Tại sao cần siêu âm thai

1.Sự phát triển không bình th ờng của thai không

phụ thuộc vào yếu tố gia đình( 90%)

2 Siêu âm có thể chỉ ra một số bất th ờng của thai

trong khi khám lâm sàng thấy bình th ờng

3 Khám lâm sàng và bệnh sử gia đình cũng không chẩn đoán đ ợc chửa nhiều thai

4 Chẩn đoán sớm rau bám thấp hoặc rau tiền đạo

kể cả khi ch a có dấu hiệu lâm sàng Đặc biệt quan trọng cho sản phụ ở xa bệnh viện

III Mục đích siêu âm thai

1 Vị trí thai: Trong hay ngoài tử cung

2 Số l ợng thai, sự phát triển của thai, ngôi thế và kiểu

thế thai, dự kiến ngày sinh…

thế thai, dự kiến ngày sinh…

3 Cấu trúc thai( Từ 24 tuần)

4 Bánh nhau: Vị trí, kích th ớc, bong non, bong sớm

5 Dây rốn: Dài hay ngắn, quấn cổ, vai, chi?

6 N ớc ối: Số l ợng, chất l ợng

V Sự phát triển thai

- Ngày 14 của CKKNTrứng rụng+tinh

trùngTrứng thụ tinhDi chuyển trong vòi trứngBuồng tử cung vào ngoài 21-23 Nếu vì

lý do nào đóTrứng PT trong vòitrứngChửa ngoài tử cung

- Làm tổ:

+ Ngày 23: Ch a siêu âm đ ợc+ Ngày 28: Túi ối 3mm( SÂ đầu dò ÂĐ)

vo

E

V Sù ph¸t triÓn thai

+ TuÇn thø 5: Tói ph«i vµ ph«i, cÊu tróc nang trßn c¨ng thµnh dµy( T¨ng ©m), ph«i lµ h×nh t¨ng ©m nhá b¸n vµo thµnh

+ TuÇn 6-8: Tim thai (+)

+ TuÇn 8-10: Tim, ruét, thËn, chi…

+ TuÇn 8-10: Tim, ruét, thËn, chi…

+ Trªn 11 tuÇn: Hoµn tÊt c¸c bé phËn

+ Tinh hoµn: 10% xuèng bïi trong 3 th¸ng cuèi

V Sù ph¸t triÓn thai

ChÈn ®o¸n ®a thai

Thai nhá: ThÊy ® îc hai ph«i trong 1 buång èi hoÆc 2 buång èi hoÆc 1 buång èi cã v¸ch ng¨n.

Thai to: ThÊy hai ®Çu, hai buång tim ë hai vÞ trÝ kh¸c nhau (L u ý kh«ng ® îc chÕch ®Çu dß)

V Sù ph¸t triÓn thai

Vi C¸c chØ sè

1. GS( Gestational Sac): KÝch th íc tói ph«i

2. CRL: ChiÒu dµi ®Çu m«ng(2mm Tim +)

VII Kü thuËt ®o c¸c chØ sè

1 GS: §o ë vÞ trÝ to nhÊt

VII Kü thuËt ®o c¸c chØ sè

§Ó tÝnh chÝnh x¸c kÝch th íc tói èi:

GS = (Dµi+Réng+Dµy):3

VII Kü thuËt ®o c¸c chØ sè

VII Kü thuËt ®o c¸c chØ sè

Thai tõ 5-9 tuÇn: GS ≥ CRL + 5mm ≥ CRL + 5mm CRL + 5mm CRL + 5mm.

Tim thai: Kh«ng thÊy ë c¸c thai b×nh th êng khi CRL < 2mm.

VII Kỹ thuật đo các chỉ số

2 CRL: Đo từ đỉnh đầu đến đỉnh x ơng cùng, th

ơng chỉ đo trong 3 tháng đầu

VII Kỹ thuật đo các chỉ số

3 BPD: Đo ở lớp cắt ngang sọ, thấy đ ợc đồi thị

và não thất 3, đ ờng giữa cân đối, đo bản trong

và bản ngoài

VII Kü thuËt ®o c¸c chØ sè

§o BPD

§o HC

VII Kü thuËt ®o c¸c chØ sè

4 HC: §o ë vÞ trÝ ®o BPD, nh ng lÊy ë b¶n ngoµi

x ¬ng sä

VII Kü thuËt ®o c¸c chØ sè

5 AC: §o trªn líp c¾t thÊy ® îc gan, d¹ dµy, cét sèng ë chÝnh gi÷a, ®o viÒn ngoµi da bông

VII Kỹ thuật đo các chỉ số

6 FL: Đo ở lớp thấy rõ x ơng đùi nhất, đo chỗ

nào đã calci hoá.

FL=Chiều dài bàn chân

VII Kü thuËt ®o c¸c chØ sè

MÆt b×nh th êng

M«i d íi

M«i trªn

Mòi

ChÈn ®o¸n giíi tÝnhViÖc chÈn ®o¸n sím giíi tÝnh thai nhi chØ cã thÓ thùc hiÖn tõ tuÇn thø 16 trë ®i( CÊm)

ChÈn ®o¸n giíi tÝnh

ChÈn ®o¸n giíi tÝnh

ChÈn ®o¸n giíi tÝnh

ChÈn ®o¸n giíi tÝnh

ChÈn ®o¸n giíi tÝnh

ChÈn ®o¸n giíi tÝnh

ChÈn ®o¸n giíi tÝnh

ChÈn ®o¸n giíi tÝnh

VIII Nh÷ng bÊt th êng

§Ó chÈn ®o¸n bÊt kú mét dÞ tËt nµo cña thai nhi còng cÇn c©n nh¾c cÈn

thËn

1 Thai

1.1 HÖ thÇn kinh: V« sä, n·o óng thuû, tho¸t vÞ mµng n·o… ChiÕm ~ 1% ë ch©u ¢u

mµng n·o… ChiÕm ~ 1% ë ch©u ¢u

Tiªu chuÈn chuÈn ®o¸n n·o óng thuû: N·o thÊt bªn

ph¶i gi·n > 10mm, nÕu nghi ngê cÇn theo dâi Ngoµi ra cÇn xÐt tû lÖ ®Çu/bông = 2/1

Xin c¸c b¹n cho chÈn ®o¸n?

Ph«i thai häc(Embryology)

N·o bé

èng tuû

Gi¶i phÉu siªu ©m n·o thai nhi

Não bình th ờng ở vị trí đo l ỡng đỉnh

Não bình th ờng ở vị trí đo l ỡng đỉnh

Đồi thị

Vách ttrong suốt –T ờng giữa của não thất bên

Não bình th ờng ở vị trí đo l ỡng đỉnh

Đồi thị

Vách trong suốt.

N·o thÊt III

- N·o thÊt III th êng kh«ng nh×n thÊy

- NÕu nh×n thÊy gîi ý cã bÝt t¾c hay dÞ tËt

3 rd Ventricle

ChÈn ®o¸n?

Có vấn đề gì không?

Nang đám rối mạch mạc

Thiểu sản thể trai Agenesis of the Corpus Callosum (ACC)

 Khó chẩn đoán sớm

 Hình ảnh rất thay đổi

 Mất mép trắng tr ớc thể trai

 Não thất bên có hình “Tear Drop”

 Giãn sừng chẩm não thất bên

Thai v« sä(Anencephaly)

Thai v« sä

Thai v« sä

Thai v« sä

Thai v« sä

Giãn não thất bên

 Não thất bình th ờng <10mm

 Giãn nhẹ não thất từ 10 đến 15mm

N·o thÊt bªn b×nh th êng

7 mm

D íi 10mm

N·o thÊt bªn b×nh th êng

7 mm

§¸m rèi m¹ch m¹c Thµnh bªn n·o thÊt bªn

Normal Cerebral Cortex Shadowed by ultrasound Dropout.

N·o thÊt bªn b×nh th êng

-Th©n n·o thÊt bªn.

-§¸m rèi m¹ch m¹c n»m

ë thµnh bªn n·o thÊt bªn.

-§¸m rèi m¹ch m¹c x¸c giíi h¹n n·o thÊt bªn.

6.2 mm

N·o thÊt bªn b×nh th êng

-§¸m rèi m¹ch m¹c dùa trªn thµnh bªn n·o thÊt bªn

-Bãng ©m do suy gi¶m khi truyÒn qua b¶n x ¬ng sä.

Gi·n n·o thÊt bªn - Ventriculomegaly

-§¸m rèi m¹ch m¹c “§ung ® a”

“Dangling” trong n·o thÊt.

-Bờ viền não thất bên đ

ợc xác định rõ trong Ventriculomegaly

Dangling Choroid

Plexus

Gi·n n·o thÊt bªn nÆng khi §K>15mm

 Cã thÓ gäi lµ n·o óng thuû

 NÕu gi·n khu tró kh«ng kÌm theo bÊt th êng kh¸c ë hÖ TK

 HÑp cÇu nèi

 NÕu kÌm theo bÊt th êng kh¸c cña hÖ TK

 ThiÕu sãt èng thÇn kinh trung ¬ng

 BÊt th êng ® êng gi÷a

Gi·n n·o thÊt bªn nÆng

-KiÓm tra kü xem cã

Gi·n n·o thÊt bªn nÆng trªn cóp c¾t

Coronal

-V¸ch trong suèt

N·o óng thuû thÓ th«ng

-Hai n·o thÊt bªn th«ng nhau -BÊt th êng nÆng n·o óng thuû.

ChÈn ®o¸n?

 Một bán cầu đại não biến thành dịch.

 Cấu trúc đ ờng giữa bình th ờng

Hè sau b×nh th êng

Hè sau b×nh th êng

Gi¶i phÉu siªu ©m hè sau

BÓ lín b×nh th êng

<1.0 cm

TiÓu n·o vµ bÓ lín b×nh th êng

Cerebellum Vermis

Cisterna Magnum < 1.0 cm

DÞ tËt Dandy-Walker

BÓ lín > 10mm.

Teo thuú nhéng

Dandy-Walker Malformation

 Th ờng kèm theo não úng thuỷ

 Có thể đơn độc

 Không rõ về nguyên nhân bệnh học

 Kèm theo hội chứng về gien và lệch bội lẻ

 Cần theo dõi sau khi sinh

 Có thể cần cầu nối não thất - bụng

Dandy-Walker Malformation

-BÓ lín >1.5 cm

-MÊt thuú nhéng

ChÈn ®o¸n?

TiÓu n·o-DÊu hiÖu qu¶ chuèi

Arnold-Chiari (Chiari type II)

TiÓu n·o vµ bÓ lín b×nh th êng

DÊu hiÖu qu¶ chuèi

ChÈn ®o¸n?

ThiÕu hôt èng thÇn kinh-Cét sèng

-Lồi x ơng trán dấu hiệu “ quả chanh” th ờng thấy trong thiếu hụt ống thần kinh

Giãn não thất bên,

đám rối mạch mạc

đung đ a dấu hiệu

“Dangling”

- “Lemon Sign”

“Lemon Sign”

-Phải nghĩ đến thiếu hụt ống thần kinh!!

Thiếu hụt ống thần kinh- ống sống tách

đôi

Kín đáo Thoát vị màng tuỷ Thoát vị tuỷ,màng tuỷOcculta Meningocele Myelomeningocele

Tho¸t vÞ mµng n·o

4 mm

Cột sống thắt l ng bình th ờng

Cắt đứng ngang cột sống thắt l ng bình th ờng

C¾t ngang cét sèng b×nh th êng

X ¬ng ho¸ ë phÝa bông th× ë trung t©m

Cắt đứng nang cột sống

ống sống tách đôi

Không thấy dấu

hiệu x ơng hoá ở

thân đốt sống

Myelomeningocele

Myelomeningocele

Myelomeningocele

Tho¸t vÞ mµng tuû nhá

Tho¸t vÞ mµng tuû nhá

Diagnosis?

VIII Nh÷ng bÊt th êng

Tho¸t vÞ thµnh bông

VIII Nh÷ng bÊt th êng

Teo gan bÈm sinh+trµn

dÞch æ bông

VIII Nh÷ng bÊt th êng

VIII Nh÷ng bÊt th êng

Søt m«i trong Trisomy-13

 Hai m«i trªn

Mòi

VIII Nh÷ng bÊt th êng

Søt m«i hë hµm Õch, kh«ng cã x ¬ng sèng mòi

VIII Nh÷ng bÊt th êng

Ngoµi nh÷ng dÞ tËt nãi trªn cßn rÊt nhiÒu dÞ tËt kh¸c nh :

+ TËt thiÕu chi, thiÕu ngãn, thõa ngãn…

+ TËt thiÕu chi, thiÕu ngãn, thõa ngãn…

VIII Nh÷ng bÊt th êng

Trisomy-18 and Clinched Hands

(bàn tay đóng đinh)

 Hai tay

 Rất không bình th ờng

ThËn t¨ng ©m trong Trisomy-13

VIII Những bất th ờng

2 Bánh nhau

- Vị trí: Bám thấp khi mép bánh nhau bám sát

lỗ trong CTC, bám mép hoặc tiền đạo khi mép bánh nhau bám đến mép lỗ trong CTC hoặc

bám qua lỗ trong thì gọi là nhau tiền đạo Việc chẩn đoán phải dựa vào lúc thăm khám ở thì bàng quang căng

Trong 3 tháng đầu và 3 tháng giữa: Cẩn trọng,

trừ phi nhau tiền đạo trung tâm

VIII Những bất th ờng

- Chiều dày bánh nhau:

+ Bình th ờng 2-5cm

+ Dày khi > 5cm: ĐTĐ, Rh, NĐ thai nghén…

nghén…

+ Mỏng khi < 2cm: Thai kém phát triển, đa

ối ép bánh nhau làm mỏng ra và cản trở tuần hoàn mẹ-con, nên có chỉ định chọc hút vợi n ớc ối

VIII Những bất th ờng

- Hiện t ợng vôi hoá: Th ờng chỉ thấy ở giai đoạn

3 tháng cuối Chia 3 độ

+ Độ 1: ít, ch a tạo hình vòng cung+ Độ 2: Nhiều, tạo hình nửa vòng cung múi nhau, rải rác cả bánh nhau

+ Độ 3: Rất nhiều, tạo hình vòng cung cả múi nhau, có ở tất cả các múi nhau

Nh ng hiện t ợng này không có ý nghĩa trong chẩn

đoán thai bi bất th ờng

VIII Những bất th ờng

- Chảy máu sau nhau: Xuất hiện hình tăng hoặc hỗn hợp âm có hình thấu kính hai mặt mằn giữa bánh

nhau và cơ tử cung, nh ng cũng có khi không có hình

ảnh điển hình nh trên mà có hình tròn hoặc bầu

dục…

dục…

- Chửa trứng: Nhiễm độc thai nghén, tử cung to hơn bình th ờng, hình ảnh nhiều điểm sáng xen lẫn các nang n ớc nhỏ (Hình ảnh tuyết rơi), thấy cả cấu trúc thai, toàn phần và bán phần Cần chụp tim phổi

thẳng.

VIII Nh÷ng bÊt th êng

VIII Nh÷ng bÊt th êng

- Ngoµi ra cßn nhiÒu tæn th ¬ng kh¸c ë b¸nh

nhau: Nhåi m¸u kho¶ng liªn gai nhau, tæn th

¬ng t¹o hå huyÕt, tæn th ¬ng nhåi m¸u

VIII Nh÷ng bÊt th êng

D = 10mm

VIII Nh÷ng bÊt th êng

Nhau b¸m b×nh th êng

VIII Nh÷ng bÊt th êng

Rau tiền đạo

VIII Nh÷ng bÊt th êng

VIII Nh÷ng bÊt th êng

3 N íc èi

B×nh th êng n íc èi trong, sè l îng tuú thu«c vµo tuæi thai.

ChÈn ®o¸n ®a èi: Chç dµy nhÊt > 8cm

ChÈn ®o¸n thiÓu èi: Chç dµy nhÊt < 2cm

VIII Nh÷ng bÊt th êng

VÞ trÝ ®o 4 ®iÓm n íc èi

VIII Nh÷ng bÊt th êng

VIII Những bất th ờng

N ớc ối đục trong các tr ờng hợp sau:

+ Chất gây

+ Tháng cuối: Bong da, chất thải thai nhi…

+ Tháng cuối: Bong da, chất thải thai nhi…

+ Phân xu trong suy thai

+ Nhiễm trùng ối

+ Chảy máu màng đệm, nhau thai

VIII Nh÷ng bÊt th êng

4 D©y rèn

+ KÝch th íc: Dµi, ng¾n

+ Cuèn cæ, vai, chi

+ TuÇn hoµn d©y rèn: L u l îng §M vµ TM rèn CÇn

cã siªu ©m Doppler

Nhau

Bông

D©y rèn

VIII Nh÷ng bÊt th êng

VIII Nh÷ng bÊt th êng

H×nh ¶nh Siªu ©m 3d

H×nh ¶nh Siªu ©m 3d

H×nh ¶nh Siªu ©m 3d

H×nh ¶nh Siªu ©m 3d

H×nh ¶nh Siªu ©m 3d

H×nh ¶nh Siªu ©m 3d

H×nh ¶nh Siªu ©m 3d

Siêu âm chẩn đoán thai l u

Tiêu chuẩn chẩn đoán trên siêu âm

1.Túi phôi méo mó

2.Không có tim thai

3.Nếu thai nhỏ: Thấy phôi lăn trong túi phôi.4.Nếu thai to: Da đầu bong, chồng khớp sọ, thai nhỏ hơn tuổi, ối đục không đều, bong da toàn thân…

toàn thân…

L u ý: Cần dựa thêm vào LS và XN

70 mm

ChÈn ®o¸n chöa ngoµI tc

1 L©m sµng: §au bông, chËm kinh, ra m¸u ¢§

2 Siªu ©m:

+ Trùc tiÕp: Tói ph«i( thµnh t¨ng ©m dµy)

+ Gi¸n tiÕp: TC to, néi m¹c dµy, cã m¸u trong æ bông kÓ c¶ ch a vì( 5 vÞ trÝ cã dÞch).

3 XÐt nghiÖm:

HCG < 10 ®v/l  (-).

HCG > 2500 ®v/l (+)  CÇn t×m kü.

HCG = 10-2500 ®v/l  S¢ l¹i sau 24h

Khèi c¹nh buång trøng ph¶i GEU loa vßi

GEU 1 – Nang hoµng thÓ 2

GEU cã ph«i

G E U

GUE buång trøng cã tim thai(+)

Geu 8 tuÇn

G

M¸u tô trong phóc m¹c

Néi m¹c tö cung

Geu buång trøng

ChÈn ®o¸n chöa ngoµI tc

ChÈn ®o¸n chöa ngoµI tc

Không có túi ối trong buồng tử cung, có dịch ổ bụng

SÂ đầu dò lại SÂ đầu dò âm đạo

§iÒu trÞ phÉu thuËt néi soi méthotrexate IV = intra tubaire

Chóc c¸c b¹n may m¾n