Tiết 101: Hoán dụ

2/ Ghi nhớ : Hoán dụ là gọi tên sự vật hiện tượng , khái niệm bằng tên của một sự vật , hiện tượng , khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi hình gợi cảm cho sự diễn

* Nêu khái niệm về ẩn

dụ?

Có mấy kiểu ẩn dụ

thường gặp ? Tìm phép

ẩn dụ trong câu sau :

“ Thuyền về có nhớ bến chăng.

Bến thì một dạ khăng

khăng đợi thuyền ”

I - HOÁN DỤ LÀ GÌ ?

1 Ví dụ :

Áo nâu liền với áo xanh.

Nông thôn cùng với thị thành đứng lên

Câu hỏi :

1/ Các từ ngữ in đậm trong câu thơ chỉ ai ?

2/ Giữa áo nâu, áo xanh, nông thôn, thị thành với

sự vật được chỉ có mối quan hệ như thế nào ?

3/ Hãy nêu tác dụng của cách diễn đạt này

I - HOÁN DỤ LÀ GÌ ?

1 Ví dụ :

- Áo nâu : người nông dân.

- Áo xanh : người công nhân.

- Nông thôn : người sống ở nông thôn.

- Thị thành : người sống ở thành thị.

2/ Ghi nhớ :

Hoán dụ là gọi tên sự

vật hiện tượng , khái niệm bằng tên của một sự vật , hiện tượng , khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi

hình gợi cảm cho sự diễn đạt

II - CÁC KIỂU HOÁN DỤ :

1 Em hiểu các từ ngữ in đậm dưới đây như thế nào ?

a)

Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

( Hoàng Trung Thông ) b) Một cây làm chẳng nên non.

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

( Ca dao ) c)

Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về Tình cờ chú cháu Gặp nhau Hàng Bè.

( Tố Hữu )

2 Giữa bàn tay với sự vật mà nó biểu

hiện tượng mà nó biểu thị trong ví dụ c có quan hệ như thế nào ?

và phần II , hãy liệt kê một số kiểu quan hệ thường được sử dụng để tạo ra phép hoán

dụ

a) Bàn tay :chỉ người lao động nói chung.

Quan hệ giữa bộ phận – toàn thể

b) - Một : chỉ số ít.

- Ba : chỉ số nhiều.

Quan hệ giữa cái cụ thể - cái trừu tượng

c) Đổ máu : dấu hiệu của chiến tranh.

Quan hệ giữa dấu hiệu của sự vật - sự vật

2/ Ghi nhớ :

Có bốn kiểu hoán dụ thường gặp là : _ Lấy một bộ phận để gọi toàn thể ;

_ Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị

chứa đựng ;

_ Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự

vật ;

_ Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng.

BÀI TẬP NHANH

Xác định và chỉ rõ mối quan hệ của phép hoán dụ trong khổ thơ :

Em đã sống bởi vì em đã thắng !

Cả nước bên em , quanh giường nệm

trắng, Hát cho em nghe như tiếng mẹ ngày xưa,

Sông Thu Bồn giọng hát đò đưa…

( Tố Hữu )

Cả làng quê , đường phố ,

Cả lớn nhỏ , gái trai ,

Đám càng đi càng dài

Càng dài càng đông mãi…

( Thanh Hải )

1 Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho

biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì

a) Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn quanh năm

đói rách Làng xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh làm ăn tập thể.

( Hồ Chí Minh )

Vì lợi ích trăm năm phải trồng người.

( Hồ Chí Minh )

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.

( Tố Hữu)

d) Vì sao ? Trái Đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên Người : Hồ Chí Minh

( Tố Hữu )

a) - Làng xóm : chỉ người nông dân.

b) - Mười năm : thời gian trước mắt

Trăm năm : thời gian lâu dài.

c) -Áo Chàm : người dân Việt Bắc.

d) Trái Đất : nhân loại.

- Quan hệ : vật chứa đựng với vật bị chứa đựng.

B ÀI TẬP 2- SGK/84

Hoán dụ có gì giống và

có gì khác ẩn dụ ? Cho

Ẩn dụ Hoán dụ

GIỐNG Gọi tên sự vật , hiện tượng này bằng tên sự

vật hiện tượng khác KHÁC Dựa vào quan hệ

tương đồng.Cụ thể:

- Hình thức;

- Cách thức thực hiện;

-Phẩm chất;

-Cảm giác

Dựa vào quan hệ tương cận.Cụ thể : -Bộ phận – toàn thể;

-Vật chứa đựng- vật

bị chứa đựng;

-Dấu hiệu của sự

vật-sự vật ;

-Cụ thể- trừu tượng

BÀI TẬP 3- SGK/84

Chính tả ( nhớ - viết) :

Đêm nay Bác không

ĐÊM NAY BÁC KHÔNG NGỦ

Anh hốt hoảng giật mình :

Bác vẫn ngồi đinh ninh

Chòm râu yên phăng phắc

Anh vội vàng nằng nặc ;

- Mời Bác ngủ Bác ơi !

Trời sắp sáng mất rồi

Bác ơi mời Bác ngủ !

Chú cứ việc ngủ ngon

Ngày mai đi đánh giặc

Bác thức thì mặc Bác

Bác ngủ không an lòng

Bác thương đoàn dân công

Đêm nay ngủ ngoài rừng

Rải lá cây làm chiếu

Manh áo phủ làm chăn

Trời thì mưa lâm thâm Làm sao cho khỏi ướt ! Càng thương càng nóng ruột Mong trời sáng mau mau

Anh đội viên nhìn Bác Bác nhìn ngọn lửa hồng Lòng vui sướng mênh mông Anh thức lUôn cùng Bác

( MINH HUỆ)