LIEN MON SU DIA BAI NHẬT BẢN

Cơ sở xây dựng chủ đề - Nội dung về vị trí địa lí, khái quát lịch sử và sự phát triển thần kí của nền kinh tế Nhật Bản trong chương trình SGK lịch sử lớp 12 ở trường THPT và các đơn vị k

CHỦ ĐỀ THAM KHẢO

TẬP HUẤN

TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN

CHỦ ĐỀ NHẬT BẢN SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI

I GIỚI THIỆU CHUNG

1 Nội dung chương trình các môn học được tích hợp trong chủ đề

a Cơ sở xây dựng chủ đề

- Nội dung về vị trí địa lí, khái quát lịch sử và sự phát triển thần kí của nền kinh tế Nhật Bản trong chương trình SGK lịch sử lớp 12 ở trường THPT và các đơn vị kiến thức của môn địa lí có liên quan

- Môn lịch sử, lớp 12 chương trình cơ bản: bài 8 Nhật Bản; gồm các nội dung vị trí địa lí, sự phát triển kinh tế Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ 2, nguyên nhân của sự phát triển

- Môn địa lí: bài 9 Nhật Bản; kiến thức môn địa lí liên quan đến vị trí địa lí,

sự phát triển kinh tế Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ 2

- Như vậy, có thể tích hợp xây dựng thành chủ đề liên môn Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thư hai trên cơ sở kiến thức của môn lịch sử và địa lí

- Phương án dạy học chủ đề Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ 2

- Thời lượng dạy học chủ đề này là 2 tiết được lấy từ quỹ thời gian của môn lịch sử lớp 12: 1 tiết của bài 8, môn địa lí lớp 11: 1 tiết của bài 9

- Thời điểm thực hiện chủ đề vào học kì 1 lớp 12

- Nội dung còn lại của bài 9 lớp 11 Nhật Bản của môn địa lí lớp 11 giáo viên vẫn tổ chức dạy học bình thường

b Nội dung chủ đề:

Chủ đề liên môn Nhật Bản sau chiến tranh TG 2 được xây dựng bao gồm những nội dung sau:

- Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên của Nhật Bản

- Sự phát triển thần kì của nền kinh tế Nhật Bản sau CTTG 2

- Nguyên nhân sự phát triển thần kì của nền kinh tế Nhật Bản

c Ý nghĩa xây dựng chủ đề

Việc cấu trúc lại nội dung bài học Nhật Bản thành chủ đề "Nhật Bản sau chiến tranh TG 2" bao gồm cả kiến thức về lịch sử và địa lí là cần thiết vì:

- Khắc phục được tình trạng trùng lặp nhau về nội dung, tránh việc cả hai môn học đều tổ chức dạy học, giảm được thời gian học tập cho học sinh, qua đó khắc phục được tình trạng thiếu sự liên hệ, tác động giữa kiến thức lịch sử và địa

lí của chủ đề Học sinh ngoài việc sử dụng kiến thức của môn lịch sử còn vận dụng kiến thức của môn địa lí trong việc xác định vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên của Nhật Bản, sự phát triển của các ngành kinh tế Nhât Bản

- Tạo điều kiện để đổi mới phương pháp dạy học, đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học, học sinh được hoạt động, được tự học và tự nghiên cứu, thông qua đó góp phần hướng tới hình thành các năng lực cho học sinh

- Nội dung học tập của bài được sử dụng, xây dựng thành chủ đề với các hoạt động học được xây dựng nối tiếp nhau thành một chuỗi các hoạt động liên tục có gắn kết với nhau, học sinh được nghiên cứu truoc ở nhà, trên lớp; từ đó góp phần giảm tải những đơn vị kiến thức trùng lập, góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học ở trường PT

2 Mục tiêu của chủ đề

Sau khi học xong chủ đề:

a Về kiến thức.

- Khái quát được vị trí địa lí của nhật Bản ở châu Á và khu vực Đông Bắc Á

- Trình bày được sự phát triển của nền kinh tế Nhật từ sau chiến tranh thế giới thứ 2 đến năm 2000 và nguyên nhân của nó

- Nhận xét và đánh giá được những nguyên nhân của sự phát triển của kinh

tế Nhật Bản, từ đó HS có thể rút ra bài học kinh nghiệm từ nền kinh tế Nhật để phát triển kinh tế đất nước

- Nét chính trong chính sách đối ngoại của nhật Liên hệ được chính sách của Nhật Bản với Việt Nam

b Kỹ năng: Phân tích, so sánh, tổng hợp và kĩ năng khai thác và sử dụng

bản đồ, tranh ảnh

c Thái độ.

- Khả năng sáng tạo và ý thức tự cường của người Nhật, từ đó các em có ý thức hơn trong học tập và sự vươn lên mọi khó khăn trong cuộc sống

- Thấy được trách nhiệm của tuổi trẻ đối với công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hoá đất nước

d Các năng lực chính hướng tới

- Năng lực chung: năng lực giao tiếp, làm việc theo nhóm, năng lực tự học

- Năng lực chuyên biệt

+ Năng lực thực hành:

• Sử dụng và khai thác lược đồ Nhật Bản về: địa lí, kinh tế và các tranh ảnh

có liên quan về sự phát triển của Nhật Bản

• Phân tích, so sánh được mối liên hệ, tác động của nền kinh tế Nhật Bản với Việt Nam

• Nhận xét những ảnh hưởng của kinh tế Nhật với kinh tế khu vực và thế giới

3 Sản phẩm cuối cùng

- Trình bày được lược đồ, tranh ảnh những thành tựu của nền kinh tế Nhật Bản

- Báo cáo lí giải được nguyên nhân sự phát triển thần kì của kinh tế Nhật Bản

- Học hỏi được những kinh nghiệm trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước của Nhật Bản

4 Phương pháp dạy học

- Dạy học nêu vấn đề, trao đổi đàm thoại

- Sử dụng tranh ảnh, lược đồ

II BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC CHÍNH ĐƯỢC HÌNH THÀNH

1 Bảng mô tả

Nội dung Nhận biết Thông hiểu vận dụng thấp Vận dung cao

1 Vị trí địa lí Biết được vị

trí địa lí, phạm

vi lãnh thổ của Nhật Bản

Hiểu được những khó khăn về địa lí của Nhật Bản

So sánh được với vị trí địa lí

và điều kiện

tự nhiên của Việt Nam

2 Sự phát triển

“thần kì” của

nền kinh tế

Nhật Bản và

những nguyên

nhân của nó

Trình bày Được Sự Phát Triển Của Nền Kinh Tế Nhật Bản từ sau chiến tranh TG 2 và nguyên nhân của nó

Giải thích được những nguyên nhân dẫn đến sự phát triển thần

kì của nền kinh tế Nhật Bản

Rút ra được những bài học kinh nghiệm

từ nền kinh tế Nhật Bản để phát triển kinh

tế đất nước

3 Chính sách

đối ngoại của

Nhật Bản

Trình bày được chính sách đối ngoại của Nhật từ sau chiến tranh TG 2

Hiểu được sự

trong chính sách đối ngoại của Nhật

Định hướng

năng lực cần

hình thành

- Năng lực chung: giải quyết vấn đề, sử dụng ngôn ngữ, sáng tạo

- Năng lực chuyên biệt: tái tạo kiến thức , xác định mối quan hệ giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử, so sánh, nhận xét, đánh giá

2 Câu hỏi và bài tập

1 Em hãy cho biết về vị trí địa lí của Nhật Bản? Với vị trí đó Nhật Bản có những khó khăn gì?

2 Trình bày những thành tựu kinh tế của Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ 2? Những nhân tố nào thúc đẩy sự phát triển thần kì của nền kinh tế Nhật Bản?

3 Theo em, trong những nguyên nhân trên, nguyên nhân nào là quan trọng nhất? tại sao?

4 Việt Nam có thể học tập được gì từ Nhật Bản để phát triển kinh tế đất nước?

5 Khái quát chính sách đối ngoại của Nhật Bản từ sau chiến tranh thế giới thứ 2? Nêu nhận xét của em về chính sách đối ngoại của Nhật Bản?

III KẾ HOẠCH DẠY HỌC

1 Kế hoạch chung

Thời

gian

Tiến trình dạy

học

Hoạt động của học sinh Hỗ trợ của

giáo viên

Kết quả - sản phẩm dự kiến (tên và yêu cầu của sản phẩm; tiêu chí đánh giá)

Tiết

1

Hoạt động 1:

Khởi động và

giao nhiệm vụ

Tiếp nhận nhiệm vụ của GV giao về tìm hiểu những vấn

đề của dự án:

-Em hãy cho biết về vị trí địa lí của Nhật Bản? Với vị trí đó Nhật Bản có những khó khăn gì?

-Trình bày những thành tựu kinh tế của Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ 2?

Những nhân tố nào thúc đẩy

sự phát triển thần kì của nền kinh tế Nhật Bản?

-Theo em, trong những nguyên nhân trên, nguyên nhân nào là quan trọng nhất? tại sao?

-Việt Nam có thể học tập được gì từ Nhật Bản để phát triển kinh tế đất nước?

-Khái quát chính sách đối ngoại của Nhật Bản từ sau chiến tranh thế giới thứ 2?

Nêu nhận xét của em về chính sách đối ngoại của Nhật Bản?

GV nêu tính cáo thiết của chủ đề, chuyển giao nhiệm vụ cho HS bằng các câu hỏi;

Cung cấp tư liệu, hình ảnh, lược đồ, biểu

đồ về vị trí địa

lý, kinh tế, chính sách đối ngoại của Nhật Bản để định hướng hỗ trợ học sinh

HS nêu được những hiểu biết ban đầu có thể chưa đầy đủ về:

Vị trí địa lý, thành tựu kinh

tế, nguyên nhân phát triển kinh tế

và chính sách đối ngoại của Nhật Bản

Hoạt động 2:

Thực hiện dự

án

Thực hiện chủ đề về Nhật Bản theo kế hoạch và những định hướng của GV đã nêu ra

Chuẩn bị kế hoạch thực hiện

dự án, phiếu đánh giá sản phẩm và những

hỗ trợ khác cho việc thực hiện

dự án của HS

Hỗ trợ học sinh

Kế hoạch thực hiện dự án của nhóm: Phân công nhiệm vụ, thống nhất địa điểm và cách thức tiến hành

2

Hoạt động 3:

Báo cáo và

đánh giá nhiệm

vụ thực hiện

Báo cáo kết quả làm việc của nhóm; Lắng nghe và đánh giá sản phẩm của nhóm khác; Thảo luận tổng kết vấn

đề nghiên cứu

Lắng nghe các nhóm trình bày;

Nêu câu hỏi;

Tiến hành đánh giá sản phẩm nhóm;

Nhận xét và tổng kết hoạt động nhóm

Bản thuyết trình báo cáo,

clip và kết quả tìm hiểu

Bảng đánh giá

hoạt độngcủa cá nhân trong nhóm;

Kết quả đánh giá sản phẩm

của nhóm

2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

a Giáo viên:

- Máy tính, máy chiếu,

- Tranh ảnh, phim tư liệu; Bản đồ, lược đồ, biểu đồ

- Các tư liệu có liên quan về Nhật Bản

- Bài giảng điện tử, bản kế hoạch phân công tổ chức nhiệm vụ cho học sinh

b.Học sinh:

- Soạn bài và tìm hiểu bài trước ở nhà

- Sưu tầm tranh ảnh, tư liệu theo yêu cầu cuả giáo viên

3 Các hoạt động học tập

Hoạt động 1: giới thiệu về vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên của Nhật Bản

a Cùng chia sẻ

Mỗi bạn lần lượt chia sẻ một điều mình biết về Nhật Bản

b Trả lời các câu hỏi sau:

Đọc tư liệu và trả lời câu hỏi

- Em hãy cho biết về vị trí địa lí của Nhật Bản? Với vị trí đó Nhật Bản có những thuận lợi và khó khăn gì?

- Từ vị trí địa lí đó của Nhật Bản, theo em Việt Nam chúng ta có những nét tương đồng nào, và Việt Nam đã làm gì để phát huy thế mạnh đó?

Nhật Bản (thường gọi tắt là Nhật), là một quốc gia hải đảo hình vòng cung có

diện tích tổng cộng 379.954km², nằm xoải theo bên sườn lục địa châu Á, phía đông của Hàn Quốc, Nga và Trung Quốc, và trải từ biển Okhotskở phía bắc đến biển Hoa Đông ở phía nam

Nhật Bản thuộc vùng khí hậu ôn đới, có 4 mùa trong năm và sự chuyển biến mùa màng hết sức rõ rệt (với mùa xuân đại diện bởi sắc hoa anh đào, mùa hè là màu xanh cây cối tốt tươi, mùa thu với lá phong đỏ và mùa đông mang sắc trắng của tuyết) Quốc đảo này có 4 hòn đảo lớn theo thứ tự từ Bắc xuống Nam

là Hokkaido, Honshu, Shikoku vàKyushu, cùng hàng ngàn đảo nhỏ xung quanh Phần lớn đảo ở Nhật Bản có nhiều núi và núi lửa, tiêu biểu như ngọnnúi Phú

Sĩ 3.776m cao nhất ở Nhật Bản, hay ngọn Hotaka cao 3.190m Nhật Bản có dân

số lớn thứ mười thế giới với ước tính khoảng 128 triệu người Vùng thủ đô

Tōkyō, bao gồm Tokyo và một vài tỉnh xung quanh là vùng đô thị lớn nhất thế giới với khoảng 40 triệu người sinh sống

Hoạt động 2: Tìm hiểu sự phát triển thần kì của nền kinh tế Nhật Bản và

nguyên nhân của nó

a Hình thức: Hoạt động nhóm

b Tiến trình dạy học

* Đọc thông tin kết hợp quan sát các hình ảnh để thảo luận và trả lời các câu hỏi:

Nhật Bản là một trong những quốc gia hàng đầu thế giới về phát triển khoa học và công nghệ Được đánh giá là mộtcường quốc kinh tế, Nhật Bản có nền kinh tế lớn thứ 3 toàn cầu tính theo tổng sản phẩm nội địa; thứ 3 theo sức mua tương đương (chỉ sau Hoa Kỳ và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa); là đất nước đứng thứ 5 trên thế giới trong lĩnh vực đầu tư cho quốc phòng; xếp thứ 3 thế giới

về xuất khẩu và đứng thứ 6 thế giới về nhập khẩu Năng động trong các quan hệ

quốc tế, quốc gia này hiện là thành viên của tổ chức Liên Hiệp Quốc, G8, G4 và APEC

- Nêu những thành tựu tiêu biểu của nền kinh tế Nhật Bản từ 1950 - 1973?

Vì sao nền kinh tế Nhật Bản phát triển được như vậy?

- Em có nhận xét gì về những thành tựu khoa học - kĩ thuật của Nhật Bản trong giai đoạn này?

- Tại sao kinh tế Nhật Bản trong giai đoạn này được thế giới đánh giá là thần kì?

* Hoàn thành phiếu học tập sau:

PHIẾU HỌC TẬP

NỘI DUNG

- Sự phát triển “thần kì”

của nền kinh tế Nhật Bản

- Những nguyên nhân của

nó

* Học sinh trao đổi và thống nhất kết quả thảo luận và báo cáo với giáo viên.

* Giáo viên nhận xét và chốt ý

Hoạt động 3: Chính sách đối ngoại của Nhật Bản

Giáo viên cung cấp thông tin bằng hình ảnh sau đó yêu cầu học sinh thảo luận để trả lời câu hỏi

chính sách đối ngoại của Nhật

Quan hệ Việt - Nhật

- Nét nổi bật trong chính sách đối ngoại của Nhật từ sau chiến tranh thế giới thứ hai đến nay?

- Trình bày những hiểu biết của em về mối quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản từ cuối thập niên 70 của thế kỉ XX đến nay?

* Học sinh thảo luận theo nhóm sau đó cử đại diện trình bày ngăn gọn phần thảo luận.

* Giáo viên nhận xét phần trình bày rồi chốt ý.

THÔNG TIN HỖ TRỢ.

1 Vị trí địa lí.

a Thông tin 1

Nhật Bản là quốc gia thuộc khu vực Đông Bắc Á; là một quốc gia hải

đảo hình vòng cung có diện tích tổng cộng 379.954km², nằm xoải theo bên sườn lục địa châu Á, phía đông của Hàn Quốc, Nga và Trung Quốc, và trải từ biển Okhotskở phía bắc đến biển Hoa Đông ở phía nam

Vì là một đảo quốc, nên xung quanh Nhật Bản toàn là biển Nhật Bản không tiếp giáp quốc gia hay lãnh thổ nào trên đất liền Tuy nhiên, bán đảo Triều Tiên

và bán đảo Sakhalin (Nhật Bản gọi là Karafuto) chỉ cách các đảo chính của Nhật

Bản vài chục km

Xét theo kinh độ và vĩ độ, các điểm cực của Nhật Bản như sau:

• Điểm cực Đông: 24°16′59″B 153°59′11″Đ

• Điểm cực Tây: 24°26′58″B 122°56′1″Đ

• Điểm cực Bắc: 45°33′21″B 148°45′14″Đ

• Điểm cực Nam: 20°25′31″B 136°04′11″Đ

Trên biển, Nhật Bản có vùng đặc quyền kinh tế với đường viền danh nghĩa cách bờ biển 200 hải lý, song trên thực tế ở các vùng biển Nhật Bản và biển Đông Hải thì phạm vi hẹp hơn nhiều do đây là các biển chung Tương tự, vùng lãnh hải của Nhật Bản không phải hoàn toàn có đường viền cách bờ biển 12 hải lý Đường

bờ biển của Nhật Bản có tổng chiều dài là 33.889 km

Nhật Bản thuộc vùng khí hậu ôn đới, có 4 mùa trong năm và sự chuyển biến mùa màng hết sức rõ rệt Quốc đảo này có 4 hòn đảo lớn theo thứ tự từ Bắc xuống Nam là Hokkaido, Honshu,Shikoku và Kyushu, cùng hàng ngàn đảo nhỏ xung quanh Phần lớn đảo ở Nhật Bản có nhiều núi và núi lửa, tiêu biểu như ngọn núi Phú Sĩ 3.776m cao nhất ở Nhật Bản, hay ngọn Hotaka cao 3.190m Nhật Bản có dân số lớn thứ mười thế giới với ước tính khoảng 128 triệu người

2 Sự phát triển “thần kì” của nền kinh tế Nhật Bản và những nguyên nhân của nó.

a Thông tin 1.

Từ cuối năm 1951 trở đi, cùng với hoàn thành khôi phục kinh tế và ký với

các nước phương Tây hiệp ước hoà bình ở San Fran-Sisco vào tháng 9/1951, có hiệu lực từ tháng 4/1952, đã chấm dứt chiếm đóng của Mỹ ở Nhật Bản, tiếp sau

đó giữa Nhật và Mỹ ký với nhau hiệp ước "an ninh Nhật Mỹ" vào tháng 5/1952, hiệp ước về thương mại và đầu tư vào 1953 Tuy giữa Mỹ và Nhật đều có sự tính toán nhất định, nhưng với sự bảo trợ của Mỹ, nhờ đó nền kinh tế Nhật đã có

sự phát triển nhanh chóng, được ca ngợi "thần kỳ về kinh tế" giai đoạn (1952 - 1973) Trong giai đoạn này nếu tốc độ tăng trưởng kinh tế của cả thế giới tư bản chủ nghĩa tăng hơn 5%, của Nhật Bản trung bình gần 10%.Tốc độ tăng trưởng được thể hiện trong bảng sau:

Tốc độ tăng sản phẩm quốc dân của Nhật Bản

Đơn vị: %

1953 - 1955 1956- 1960 1961 - 1965 1966- 1970 1971 1973

Nguồn: táiCùng với sự tăng trưởng nhanh về kinh tế, người Nhật được đánh giá thành công trên nhiều lĩnh v sản xuất xã hội ở Nhật Bản - PAVZNERJa A Chủ biên trích theo: KT Nhật Bản giai đoạn "thần kỳ" - Lê Văn Sang - Viện KTTG

Vào đầu những năm 50 tổng sản phẩm quốc dân GNP của Nhật chỉ bằng hơn 1/3 của Pháp hay Anh nhưng đến cuối những năm 70 đã bằng nửa của Anh, Pháp cộng lại và hơn một nửa so với Mỹ Vào năm 1978 ở Nhật chiếm 14 lò so với 22 lò cao luyện thép hiện đại, lớn nhất thế giới.Với kỹ thuật hiện đại, phương pháp tổ chức có hiệu quả, sản phẩm thép của Nhật đã cạnh tranh được với thép của Mỹ ở thị trường Mỹ và nước ngoài

Các sản phẩm Radio, máy ghi âm, máy ảnh, dụng cụ quang học nếu vào đầu những năm 50 không cạnh tranh được với Mỹ và Châu Âu thì vào giữa những năm 70, người Nhật đã giữ được vị trí thống trị trên thị trường, ngành chế tạo ô tô, xe máy người Nhật cũng trở thành đối thủ cạnh tranh của Mỹ, Anh, Đức trên thị trường thế giới

Vào những năm 70 ngành đóng tầu của Nhật cũng được đánh giá thành