Phố cổ Hội An Di sản Văn hóa

Đến Hội An là đến với một không gian tĩnh lặng với các khu phố, với những ngôi nhà cổ kính mái ngói rêu phong và những nét điêu khắc tinh tế cầu kỳ trên gỗ đã đi qua thời gian.Bước chân du lịch phố cổ Hội An, du khách sẽ ngỡ ngàng trước một thế giới biệt lập, tách khỏi mọi dòng chảy và sức phá huỷ của thời gian. Không có tiếng động cơ gầm rú cũng chẳng có những thương hiệu rực rỡ đèn màu. Tất cả đã lùi xa sau lưng, cả không gian và thời gian đều lắng đọng trong những nếp nhà gỗ cổ xưa. Khu phố cổ mang một vẻ lãng mạn, sâu lắng và bình yên dưới ánh đèn lồng huyền ảo mỗi đêm 14 âm lịch hàng tháng.

MỞ ĐẦU

Đến Hội An là đến với một không gian tĩnh lặng với các khu phố, với những ngôinhà cổ kính mái ngói rêu phong và những nét điêu khắc tinh tế cầu kỳ trên gỗ đã đi quathời gian

Bước chân du lịch phố cổ Hội An, du khách sẽ ngỡ ngàng trước một thế giới biệtlập, tách khỏi mọi dòng chảy và sức phá huỷ của thời gian Không có tiếng động cơ gầm

rú cũng chẳng có những thương hiệu rực rỡ đèn màu Tất cả đã lùi xa sau lưng, cả khônggian và thời gian đều lắng đọng trong những nếp nhà gỗ cổ xưa Khu phố cổ mang một vẻlãng mạn, sâu lắng và bình yên dưới ánh đèn lồng huyền ảo mỗi đêm 14 âm lịch hàngtháng

Khắp nơi ở Hội An, đi đâu bạn cũng đều bắt gặp những ánh mắt rất thân thiện,những nụ cười rất tươi của người dân trong vai chủ nhà đón chào khách Họ đón khách,mời khách mua những món hàng lưu niệm hết sức lịch sự và nhã nhặn Và đã du lịch thìchắc chắn phải nhắc đến ẩm thực Hội An ,trong bầu không khí cổ tích đó, hãy kiểmnghiệm sự hiện hữu bằng việc nếm một vài món ăn phong vị xứ Quảng , Cao lầu tại cácnhà hàng còn giữ nguyên hình ảnh đầu thế kỷ Du khách tới Hội An, ngoài việc khám phá

sự bình dị chân thật trong tâm hồn người dân phố Hội, sẽ mất nhiều thời gian chiêmngưỡng vẻ đẹp cổ kính và tĩnh lặng của các mái ngói phủ rêu xanh mướt và nét chạm trổtinh vi trong những căn nhà gỗ đã tồn tại từ hơn ba trăm vòng quay xuân hạ thu đông

Dường như con người đang được sống với dĩ vãng khi mà những phiền toái của cuộc sống hiện tại chưa hiện hữu Khung cảnh và ánh sáng kỳ ảo trong khu phố cổ quyện với giọng ca bài chòi, hò khoan, giã gạo vẳng lên từ con thuyền đậy dưới bến sông, dưới mái hiên, nơi đầu phố tạo ra sức cuốn hút kỳ lạ đối với du khách Không quá trangnghiêm như Cố Ðô Huế, không quá sôi động như chợ Lớn, nét cổ truyền nơi đây mang một vẻ thuần khiết, thu hút những tâm hồn ưa chuộng lãng mạn của những ngày xa xưa

NỘI DUNG

I.KHÁI QUÁT VỀ PHỐ CỔ HỘI AN:

1.Nguồn gốc tên gọi của Hội An:

Tên gọi Hội An ngày nay được hình thành từ rất lâu trong lịch sử, nhưng thật khó

có thể xác định chính xác thời điểm ra đời của nó Theo tác giả Dương Văn An trong

cuốn sách Ô Châu cận lục, vào năm 1553, huyện Điện Bàn có 66 xã, trong đó có các xã Hoài Phô, Cẩm Phô, Lai Nghi, nhưng chưa thấy cái tên Hội An được ghi lại Dưới thời

Lê, tấm bản đồ do đại thần Đỗ Bá vẽ in trong Thiên Nam tứ chí lộ đồ có ghi lần đầu tiên các địa danh Hội An phố, Hội An đàm, Hội An kiều Trên tấm bia Phổ Đà Linh Sơn Trung

Phật tại động Hoa Nghiêm, Ngũ Hành Sơn ghi tên những người góp tiền xây dựng chùa,tên làng Hội An được nhắc tới ba lần Thời chúa Nguyễn Phúc Lan, làng MinhHương được thành lập bên cạnh làng Hội An đã có trước đó Căn cứ vào văn bản củadinh trấn Quảng Nam thời Minh Mạng gửi trưởng bang Hoa kiều, Hội An phố gồm 6làng: Hội An, Minh Hương, Cổ Trai, Đông An, Diêm Hộ, Hoa Phô Nhà nghiên cứungười Pháp Albert Sallet cho rằng làng Hội An là làng quan trọng nhất trong năm làngtạo nên quần cư Hội An cổ, gồm Hội An, Cẩm Phô, Phong Niên, Minh Hương và AnThọ

Người phương Tây xưa kia gọi Hội An bằng cái tên Faifo Xuất xứ của cái tên này ngày nay vẫn tồn tại nhiều giả thuyết Trong cuốn Từ điển Việt-Bồ-La của Alexandre de Rhodes in tại Roma năm 1651, chữ Hoài phô được định nghĩa: một làng trong

xứ Cochinchine mà người Nhật ở và gọi là Faifo Một giả thuyết phổ biến cho

rằng Faifo xuất phát từ tên Hội An phố, cái tên sử sách và địa chí Trung, Việt đều nhắc

tới Theo một thuyết khác, sông Thu Bồn trước kia có tên là sông Hoài, nên Hội An cònđược gọi là Hoài Phố, sau Hoài Phố biến thành Phai Phố, từ đó xuất hiện cái

tên Faifo Trong những thư từ, ghi chép của những giáo sĩ, học giả phương Tây, những cái tên Faifo, Faifoo, Fayfoo, Faiso, Facfo từng xuất hiện nhiều lần Alexandre de

Rhodes trong bản đồ An Nam gồm Đàng Trong và Đàng Ngoài ấn hành năm 1651 có ghi

rõ tên Haifo Về sau, trên bản đồ chính thức của chính quyền Đông Dương, người Pháp đều sử dụng tên Faifo để chỉ Hội An.

2.Lịch sử hình thành và phát triển phố cổ Hội An:

Hội An là mảnh đất giàu truyền thống lịch sử cách mạng và văn hóa, từng đượcbiết đến trên thương trường quốc tế với nhiều tên gọi khác nhau như Lâm ấp, Faifo HoàiPhố, Hội An Do có đặc điểm địa lý thuận lợi nên từ hơn 2000 năm trước, mảnh đất này

đã tồn tại và phát triển nền văn hóa Sa Huỳnh muộn

Thương cảng Hội An hình thành trong khoảng thế kỷ 15-16, thịnh đạt trong thế kỷ17-18, nhưng trước đó rất lâu (từ thế kỷ 2 SCN trở về trước), vùng đất Hội An đã nằmtrong địa bàn phân bố của văn hoá tiền Sa Huỳnh - đến Sa Huỳnh và còn là một cảng thịtrọng yếu của Champa (từ thế kỷ 2 đến thế kỷ 15) Cửa Đại Chiêm, Cù Lao Chàm cùngnhiều di tích văn hoá Champa cổ được phát hiện trong thời gian gần đây đã chứng minh

về giai đoạn tiền đề trong lịch sử phát triển của đô thị - Thương cảng Hội An Trong thờithịnh đạt, đặc biệt trong nửa đầu thế kỷ 17, Hội An là trung tâm mậu dịch lớn nhất củaĐàng Trong và cả nước Đại Việt, là một trong những thương cảng sầm uất của vùng biểnĐông nam á Trung tâm hoạt động của thương cảng là vùng bến cảng cùng phố chợ buônbán nằm trên bờ biển Bắc sông Thu Bồn, nay là vùng nội thị của Thị xã Hội An gồm cácphường Minh An, Sơn Phong, Cẩm Phô Nhưng phạm vi thương cảng lúc đó còn mởrộng ra cả hai bên bờ Bắc, bờ Nam dòng sông bao gồm những nơi neo đậu tàu thuyềnnhư đầm Trà Nhiêu, Trung Phường, Trà Quế…Cảng Sông Hàn ở phía Bắc và có thể coi

đó chính là các vệ tinh của Đô thị - Thương cảng Hội An Phía trên sông Thu Bồn làDinh trấn Thanh Chiêm của Quảng Nam, nơi các tàu thuyền ngoại quốc muốn hoạt độngbuôn bán ở Hội An phải đến trình báo, làm các thủ tục hải quan Có thể hình dung Đô thịHội An với không gian hoạt động rộng lớn như vậy

Nhờ ở vào vị trí địa lý thuận lợi nên hàng hoá từ bốn phương trong nước tụ vềThương cảng Hội An Rồi lại chính từ thương cảng này, hàng hoá trong nước với nhữngsản phẩm nổi tiếng như tơ, tằm, gốm, sứ, trầm hương, yến sào…được thuyền buôn các

nước chuyển tải đến nhiều nước Đông Á, Nam Á, Đông Nam Á và một số nước phươngTây Hàng hoá nước ngoài cũng từ Hội An được toả khắp mọi miền đất nước Hội An làcửa ngõ của Đàng Trong - Việt Nam thông thương với thế giới bên ngoài Tàu thuyền củaNhật Bản, Trung Quốc, các nước vùng biển Đông Nam Á như Thái Lan, Philippin,Indonesia, Malaysia, Ấn Độ…và một số nước Châu Âu như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha,

Hà Lan, Anh, Pháp…hàng năm cập bến mở hội chợ từ 4 đến 6 tháng liền Nhiều kiều dânnước ngoài, nhất là người Hoa, người Nhật đã được Chúa Nguyễn cho phép ở lại lập phố,

mở cửa hàng buôn bán, được sống theo phong tục riêng Thế kỷ 17, Hội An có “phốNhật”, “phố Khách”, có thương điếm Hà lan…và đó là một trung tâm giao lưu kinh tếrộng lớn, một Đô thị- Thương cảng có tầm cỡ quốc tế Đó cũng là kết quả của một thời

kỳ đất nước mở cửa trong bối cảnh phát triển của hệ thống buôn bán với khu vực và thếgiới Trong thời kỳ này, Hội An còn là trung tâm giao lưu văn hoá Đông - Tây, là mộttrong những cái nôi chính hình thành chữ Quốc ngữ, là trung tâm truyền bá đạo Thiênchúa, đạo Phật ở Đàng Trong

Sang thế kỷ 19, do nhiều nguyên nhân bên trong và bên ngoài, do cả những biếnđổi của địa hình sông nước, hoạt động kinh tế và vai trò của Hội An suy giảm dần kếtthúc thời kỳ thương cảng thuyền buồm và nhường chỗ cho thương cảng thuyền máy ĐàNẵng phát triển (từ cuối thế kỷ 19) Nhưng cũng nhờ đó, Hội An tránh được những biếndạng của một đô thị cận đại để bảo tồn cho đến ngày nay - một quần thể Đô thị - Thươngcảng cổ tương đối nguyên vẹn Đó là di tích của các bến cảng, các phố cổ, các nhà ở kếthợp cửa hàng của nhân dân, các hệ thống nhà thờ tộc họ, các đình chùa, đền miếu, các hộiquán của người Hoa, những mộ người Nhật, người Hoa và chiếc cầu mang tên cầu NhậtBản…Những loại hình kiến trúc phong phú đa dạng đó, cùng với lối sống, phong tục tậpquán, lễ hội của cộng đồng dân cư Hội An còn như tấm gương phản ánh chặng đườngdài của quá trình giao thoa, hội nhập, tiếp biến văn hoá, tạo nên một sắc thái văn hoáriêng Hội An vừa mang tính dân tộc, bản địa, vừa có sự hài hoà giữa các yếu tố nội sinh

và ngoại sinh

Đến nay, khu phố cổ Hội An vẫn bảo tồn gần như nguyên trạng một quần thể ditích kiến trúc cổ gồm nhiều công trình nhà ở, hội quán, đình chùa, miếu mạo, giếng cầu,

nhà thờ tộc, bến cảng, chợ và những con đường hẹp chạy ngang dọc tạo thành các ôvuông kiểu bàn cờ Cảnh quan phố phường Hội An bao quát một màu rêu phong cổ kính.

Sự tồn tại một đô thị như Hội An là trường hợp duy nhất ở Việt Nam và cũng hiếm thấytrên thế giới Đây được xem như một bảo tàng sống về kiến trúc và lối sống đô thị

Ngoài những giá trị văn hóa qua kiến trúc đa dạng, Hội An còn lưu giữ được nhiềuhoạt động văn hóa phi vật thể với các lễ hội văn hóa đang được bảo tồn và phát huy cùng các làng nghề thủ công truyền thống, các món ẩm thực làm cho Hội An ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách thập phương

Đô thị - Thương cảng Hội An với hạt nhân Phố cổ là di tích lịch sử, là di sản vănhóa vô giá thuộc loại quý hiếm trên thế giới đã được Chính phủ CHXHCN Việt Namcông nhận và xếp hạng di tích Quốc gia (năm 1985), được dư luận trong nước và thế giớitrân trọng đánh giá cao Năm 1985, Hội thảo Khoa học Quốc gia và năm 1990, Hội thảoKhoa học Quốc tế về Đô thị cổ Hội An đã được tổ chức ở ngay tại Hội An, tại Đà Nẵngvới sự tham gia của nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước Năm 1995, Hội Bảo trợ Disản Văn hoá - Kiến trúc Hội An được thành lập nhằm vận động những cá nhân và tổ chứctrợ giúp cho công việc bảo tồn, tôn tạo khu di tích Phố cổ Hội An Đặc biệt, ngày 01-12-

1999, UNESCO công nhận Khu Phố cổ Hội An là Di sản Văn hoá Thế giới đã là khẳngđịnh vị trí và sự góp mặt của Di sản Văn hoá Hội An trong kho tàng Di sản Văn hoá nhânloại

3.Vị trí địa lí của phố cổ Hội An:

Thành phố Hội An thuộc tỉnh Quảng Nam, có tổng diện tích tự nhiên 61,71 km2,nằm bên bờ Bắc hạ lưu sông Thu Bồn, ở vị trí địa lý từ 15o15’26” đến 15o55’15” vĩ độBắc và từ 108o17’08” đến 108o23’10” kinh độ Đông; cách quốc lộ 1A khoảng 9 km vềphía Đông, cách thành phố Đà Nẵng 25 km về phía Đông Nam, cách thành phố Tam Kỳkhoảng 50 km về phía Đông Bắc.

Phần đất liền của thành phố có diện tích 46,22 km2 (chiếm 74,9% tổng diện tích tựnhiên toàn thành phố), có hình thể gần giống như một hình thang cân, đáy là phía Namgiáp huyện Duy Xuyên với ranh giới chung là sông Thu Bồn, phía Tây và phía Bắc giáphuyện Điện Bàn, phía Đông giáp biển với bờ biển dài 7 km Hạt nhân trung tâm đô thịHội An là các phường Minh An, Sơn Phong, Cẩm Phô; trong đó có Khu phố cổ rộngchừng 5km2 đã được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới (ngày04/12/1999)

Ngoài lợi thế nằm gần sân bay Chu Lai của Quảng Nam và cảng hàng không quốc

tế hiện đại Đà Nẵng, Hội An còn có một ưu thế đặc biệt với vị trí nằm trên “Con đường

di sản văn hóa miền Trung” bao gồm: Hội An- Mỹ Sơn- Huế Đây được xem là điều kiệnkhách quan thuận lợi giúp Hội An thu hút được một lượng lớn khách du lịch trong vàngoài nước

Ngoài ra, Hội An còn nằm trong chuỗi đô thị ven biển dài hơn 500 km vùng duyênhải miền Trung, là cơ sở quan trọng để thiết lập và mở rộng các liên kết kinh tế giữa cácđịa phương trong vùng Khu vực lân cận Hội An đã và đang hình thành các khu kinh tế,khu cảng phi thuế quan, các khu đô thị mới với quy mô lớn Phía Bắc có khu kinh tếChân Mây- Lăng Cô gắn liền với Di sản văn hóa thế giới kinh thành Huế, thành phố ĐàNẵng đang được đô thị hóa nhanh và đóng vai trò động lực của khu vực Phía Nam cócảng Kỳ Hà, khu kinh tế mở Chu Lai, khu công nghiệp Dung Quất Các khu kinh tế và đôthị này đều có cảng nước sâu, hệ thống giao thông đường bộ và đường hàng không thuậnlợi

Thành phố Hội An là trọng tâm của cụm động lực phía Bắc vùng Đông của tỉnhQuảng Nam, có quan hệ mật thiết với thành phố Đà Nẵng- vừa là đô thị lớn nhất Miền

Trung, vừa là một trong những trung tâm kinh tế lớn của cả nước; là điểm đầu tuyến củahành lang Bắc trong chiến lược kết nối phát triển Vùng Đông- Vùng Tây tỉnh QuảngNam, cùng với Đà Nẵng kết nối Đông Tây theo trục Quốc lộ 14B qua cửa khẩu NamGiang của hành lang kinh tế EWEC2 và vùng kinh tế Tây Nguyên theo đường Hồ ChíMinh Về đối nội, Hội An nằm trong Cụm động lực phát triển số 1 của Quảng Nam, làvùng giao thoa giữa Hành lang phát triển Bắc Quảng Nam (kết nối Vùng Đông QuảngNam với các huyện Tây Bắc (Đông Giang, Nam Giang, Tây Giang) tương đối dồi dào tàinguyên, nguyên liệu) với Vệt ven biển Quảng Nam.

II.KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ:

1 Kiến trúc khu phố cổ Hội An:

Trải qua bao thăng trầm sự biến thiên của lịch sử đô thị cổ Hội An vẫn giữ trongmình những nét xưa cổ trầm mặc rêu phong, bình lặng cùng với nét tính cách thuần hậugiản dị, chân chất của người dân nơi đây

Khu phố cổ nằm trọn trong phường Minh An, diện tích khoảng 2 km², với nhữngcon đường ngắn và hẹp, có đoạn uốn lượn, chạy dọc ngang theo kiểu bàn cờ Nằm sát với

bờ sông là đường Bạch Đằng, tiếp đó tới đường Nguyễn Thái Học rồi đường Trần Phúnối liền với Nguyễn Thị Minh Khai bởi Chùa Cầu Do địa hình khu phố nghiêng dần từBắc xuống Nam, các con đường ngang Nguyễn Huệ, Lê Lợi, Hoàng Văn Thụ và TrầnQuý Cáp hơi dốc dần lên nếu đi ngược vào phía sâu trong thành phố Đường Trần Phúxưa kia là con đường chính của thị trấn, nối từ Chùa Cầu tới Hội quán Triều Châu Vào

thời Pháp thuộc, đường này được mang tên Rue du Pont Japonnais, tức Phố cầu Nhật

Bản Ngày nay, đường Trần Phú rộng khoảng 5 mét với nhiều ngôi nhà không có phầnhiên, kết quả của lần mở rộng khoảng cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 Hai con đườngNguyễn Thái Học và Bạch Đằng hình thành muộn hơn, đều do bùn đất bồi lấp Đường

Nguyễn Thái Học xuất hiện năm 1840, sau đó được người Pháp đặt tên là Rue Cantonnais, tức Phố người Quảng Đông Đường Bạch Đằng ra đời năm 1878, nằm sát bờ sông nên xưa kia từng có tên gọi là Đường Bờ Sông Nằm sâu về phía thành phố, tiếp

theo đường Trần Phú là đường Phan Chu Trinh, con đường mới được xây dựng thêm vàokhoảng thời gian sau này.Trong khu phố cổ còn nhiều đường hẻm khác nằm vuông gócvới đường chính kéo dài ra đến tận bờ sông

Đường Trần Phú là con đường chính, nơi tập trung nhiều nhất những công trìnhkiến trúc quan trọng, cũng như những ngôi nhà cổ điển hình cho kiến trúc Hội An Nổibật nhất trong số này là các hội quán do người Hoa xây dựng để tưởng nhớ đến quêhương của họ Nếu bắt đầu từ Chùa Cầu, sẽ thấy năm hội quán trên đường Trần Phú, tất

cả đều bên số chẵn: Hội quán Quảng Đông, Hội quán Trung Hoa, Hội quán Phúc Kiến,Hội quán Quỳnh Phủ và Hội quán Triều Châu Ở góc đường Trần Phú và Nguyễn Huệ làmiếu Quan Công, di tích đặc trưng cho kiến trúc đền miếu của người Minh Hương ở ViệtNam Ngay sát miếu về phía Bắc, có thể thấy Bảo tàng Lịch sử - Văn hóa Hội An,nguyên trước đây là ngôi chùa Quan Âm của dân làng Minh Hương Bảo tàng văn hóa SaHuỳnh và Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch cũng nằm trên con đường này Theo đường TrầnPhú, đi qua Chùa Cầu sẽ dẫn tới đường Nguyễn Thị Minh Khai Những ngôi nhà truyềnthống ở đây được tu bổ và bảo tồn rất tốt, phần lối đi bộ hai bên được lát gạch đỏ, phíacuối đường là vị trí của đình Cẩm Phô Phía Tây đường Nguyễn Thái Học có một dãyphố được hình thành bởi những ngôi nhà có kiến trúc mặt tiền kiểu Pháp, còn phần phíaĐông là khu phố mua bán nhộn nhịp với những ngôi nhà kiểu hai tầng, diện tích lớn Bảotàng Văn hóa Dân gian Hội An nằm ở số 33 của con đường này là ngôi nhà cổ lớn nhấtkhu phố cổ, có chiều dài 57 mét, chiều ngang 9 mét Trong mùa mưa bão, đường NguyễnThái Học và khu vực xung quanh thường bị ngập lụt, dân cư phải sử dụng thuyền để đi

mua sắm và đến các quán ăn Khu phố phía Đông phố cổ từng là khu phố của ngườiPháp Trên đường Phan Bội Châu, dãy phố phía Tây được xây dựng san sát những ngôinhà với mặt đứng kiểu châu Âu, đa số một tầng Nơi đây từng là nhà ở của các công chứcdưới thời Pháp thuộc.

2.Kiến trúc truyền thống:

Hội An là trung tâm buôn bán lớn và thương cảng sầm uất bậc nhất vùng ĐôngNam Á của sứ Đàng trong nơi giao lưu của các thương nhân người Nhật Bản, TrungQuốc, Ấn Độ, Tây Ban Nha… Đến Hội An điều làm chúng tôi ngạc nhiên là những ngôinhà cổ có tuổi trên 300 năm với bố cục kiến trúc và kiểu thức xây dựng từ thế kỷ XVI,XVII… vẫn còn được giữ nguyên dạng

Kiểu nhà ở phổ biến nhất ở Hội An chính là những ngôi nhà phố một hoặc hai tầngvới đặc trưng chiều ngang hẹp, chiều sâu rất dài tạo nên kiểu nhà hình ống Những vậtliệu chính dùng để xây dựng nhà ở đây đều có sức chịu lực và độ bền cao do đặc điểm khíhậu khắc nghiệt và bão lụt hàng năm của vùng này Thông thường, các ngôi nhà có kếtcấu kiểu nhà khung gỗ, hai bên có tường gạch ngăn cách Khuôn viên trung bình của cácngôi nhà có chiều ngang khoảng 4 đến 8 mét, chiều sâu khoảng 10 đến 40 mét, biến thiêntheo từng tuyến phố Bố cục mặt bằng phổ biến của những ngôi nhà ở đây gồm: vỉa hè,hiên, nhà chính, nhà phụ, hiên, nhà cầu và sân trong, hiên, nhà sau ba gian, vườnsau Thực chất, nhà phố ở Hội An bao gồm nhiều nếp nhà bố trí theo chiều sâu và cấuthành không gian kiến trúc gồm 3 phần: không gian buôn bán, không gian sinh hoạt và

không gian thờ cúng Cách phân chia này phù hợp với mặt bằng hẹp và kết hợp nhiềucông năng của ngôi nhà Có thể nhận thấy đây là một sản phẩm kiến trúc mang tính vănhóa khu vực.

Ở không gian nhà chính, hệ thống 16 cây cột phân bố 4 x 4 tạo thành phân vị chiềungang và chiều sâu theo cấu trúc 3 x 3 gian, trong đó 4 cột trung tâm cao hơn hẳn các cộtcòn lại Đây chính là không gian dành cho buôn bán với gian đầu từ đường vào là chỗbán hàng, gian kế tiếp là kho hàng hóa được ngăn bằng vách, gian thứ ba bố trí nhà thờquay mặt vào bên trong Điểm đặc biệt này là một đặc trưng rất quan trọng của nhà phốHội An, dù đôi khi cũng có trường hợp bàn thờ quay ra phía đường.Bên cạnh các nhàchính phổ biến dạng 3 x 3 gian, một số ít ngôi nhà khác có nhà chính rộng hoặc hẹp hơn,kiểu 3 x 2 gian hoặc 3 x 5 gian Không gian tiếp theo nhà chính là nhà phụ, thường thấy ởnhững ngôi nhà hai tầng có chiều cao thấp Khoảng không gian mở này vừa được tiếp nốivới mặt đường, vừa tách biệt với những hoạt động buôn bán phía ngoài, lại có thể tiếpnhận ánh sáng của sân trời, được dùng làm nơi gia chủ tiếp khách Nhà cầu và sân trong

là không gian được chia hai phần theo chiều dọc, có kết cấu độc lập với nhà trước và nhàsau, mang chức năng chuyển tiếp Phần sân trời được lát đá, trang trí bể nước, non

bộ, cây cảnh, giúp ngôi nhà thoáng và hòa hợp với thiên nhiên hơn Ngược lại, phần nhàcầu có mái nối liền nhà trước với nhà sau thành một cơ cấu liên tục, rất phù hợp với điềukiện khí hậu nhiều mưa và nắng nóng ở đây Dù trong bất kỳ điều kiện thời tiết nào, mọisinh hoạt trong nhà vẫn có thể diễn ra bình thường Nhà sau là không gian sinh hoạt của

cả gia đình, được ngăn buồng bằng các vách gỗ Phía sau nhà sau còn một khoảng khônggian nữa, dành cho bếp, nhà vệ sinh và các chức năng phụ khác Đối với một ngôi nhàthông thường, không gian thờ cúng chỉ chiếm một phần nhỏ, nhưng luôn được dành riêngmột vị trí quan trọng Để các công năng buôn bán, vận chuyển hàng hóa, sinh hoạt không

bị cản trở, ban thờ thường được chuyển lên gác lửng Ở những ngôi nhà một tầng, ban thờđược đặt ở phần mái phụ của nhà trước hoặc trung tâm nhà sau Trong những ngôi nhàhai tầng, toàn bộ tầng hai của nhà chính thường được dùng làm kho hàng và ban thờ cũngđược bố trí ở tầng này

Những ngôi nhà ở Hội An hầu hết được làm theo dạng hai mái, đa số nhà chính vànhà phụ không chung một mái mà là hai nếp mái kế tiếp nhau Rất ít trường hợp mái nhàchính phủ lên cả phần nhà phụ Ngược lại, đa số nhà cầu được lợp theo kiểu bốn mái.Trên mặt bằng tổng thể thì nhà trước, nhà cầu và nhà sau được lợp bằng những mái riêngbiệt Ngói ở Hội An là loại ngói làm từ đất, mỏng, nung thô, mang hình vuông, mỗi cạnhkhoảng 22 cm và có dạng hơi cong Khi lợp, đầu tiên người ta xếp một hàng ngói ngửalên và sau đó tiếp tới một hàng ngói úp xuống Cách lợp này được gọi là kiểu lợp ngói âmdương Khi lợp xong mái, các viên ngói được cố định bằng vữa, tạo thành những dải ngóinhô lên dọc xuôi theo mái, khiến toàn bộ mái toát nên một vẻ cứng cáp, mạnh mẽ.Ở trênđỉnh mái, phần nóc mái được xây cao lên hình chữ nhật như một cái hộp, cũng có một sốtrường hợp hai bên tường hồi cũng được xây cao hẳn làm cho toàn bộ tổng thể dườngnhư bị mất cân đối Hình thức và cách trang trí của tường hồi luôn gây một ấn tượngmạnh và là yếu tố tạo ra giá trị rất riêng của phố cổ Hội An.

3.Một số di tích tiêu biểu của đô thị cổ Hội An:

Chùa Cầu - Biểu tượng của Hội An

Chiếc cầu cổ duy nhất còn lại ở Hội An ngày nay là Chùa Cầu, còn có tên gọi khác

là Cầu Nhật Bản Cây cầu này dài khoảng 18 mét, bắc qua một lạch nước nhỏ chảy

ra sông Thu Bồn, nối liền đường Trần Phú với đường Nguyễn Thị Minh Khai Theo sự

tích kể lại thì Cầu Nhật Bản được xây dựng vào năm 1593, nhưng không có một cơ sở

chính xác nào để khẳng định điều này Trong Thiên Nam tứ chí lộ đồ năm 1630, cái tên

"Hội An Kiều" và hình ảnh một cây cầu có mái đã xuất hiện Nhà sư Thích Đại Sán cũng

nhắc tới cái tên "Nhật Bản Kiều" trong cuốn Hải ngoại ký sự năm 1695 Trải qua rất

nhiều lần trùng tu, hình dáng cây cầu đã bị thay đổi nhiều, dáng vẻ ngày nay được hìnhthành trong những lần sửa chữa vào thế kỷ 18 và 19 Những trang trí bằng mảnh sứ trángmen hay đĩa sứ là biểu hiện đặc trưng của kiến trúc thời Nguyễn

Cầu Nhật Bản có một kiến trúc khá độc đáo, kiểu thượng gia hạ kiều, tức trên là

nhà dưới là cầu, một loại hình kiến trúc khá phổ biến ở những quốc gia châu Á nhiệtđới Dù mang tên Cầu Nhật Bản nhưng sau nhiều lần trùng tu, thật khó có thể tìm thấymột chút dấu tích kiến trúc Nhật Bản trên cây cầu này Nhìn từ bên ngoài, cây cầu nổi bậtnhờ hệ mái cong mềm mại nâng đỡ bởi một hệ thống kết cấu gỗ, và phần móng được làmbằng vòm trụ đá Mặt cầu vồng lên kiểu cầu vồng, được lát ván làm lối qua lại, hai bên có

bệ gỗ nhỏ, trước kia làm nơi bày hàng buôn bán Gắn liền với cầu về phía thượng nguồn

là một ngôi chùa rất nhỏ thờ Huyền Thiên đại đế, xây dựng sau cầu khoảng nửa thế kỷ.Ngôi chùa nằm ngay cạnh cầu, ngăn cách bởi một lớp vách gỗ và bộ cửa "thượng song hạbản", tạo không gian riêng biệt Trên cửa chùa treo bức hoành màu đỏ với ba chữ "LaiViễn Kiều" do chúa Nguyễn Phúc Chu ban tặng vào năm 1719 với lí do vì cây cầu vốn

đã có tên là Nhật Bản Kiều Ngoài ra Chúa Nguyễn đã có một tư duy tuyệt vời mới bancho cây cầu cổ cái tên mang một ý nghĩa hết sức sâu xa là " cây cầu của những người từphương xa tới " hàm ẩn ý nghĩa những nhà buôn từ các nước đến buôn bán ở Hội Anđược người Đại Việt Đàng Trong xem như bạn bè và được đón tiếp ân cần với mộtđường lối mở cửa, giao thương cởi mở

Ở mỗi đầu cầu, hai bên lối đi đều có hai bức tượng thú, một bên tượng khỉ, bên kiatượng chó Các tượng đều được chạm bằng gỗ mít trong tư thế ngôi chầu, phía trước mỗitượng có một bát nhang Theo truyền thuyết, Ở cảng thị Hội An ngày xưa cộng đồngngười Việt, người Nhật, người Hoa có chung một truyền thuyết về nguyên nhân gây rađộng đất Họ cho rằng ở ngoài đại dương có một loài thuỷ quái mà người Việt gọi là Con

Cù, người Nhật gọi là Mamazu, người Hoa gọi là Câu Long, đầu của nó ở Nhật Bản, đuôicủa nó ở Ấn Độ và lưng của nó vắt qua khe ở Hội An mà Cầu Nhật Bản bắc qua Mỗi khicon thuỷ quái đó quẫy mình thì nước Nhật bị động đất và Hội An không được yên ổn đểngười Nhật, người Hoa, người Việt được bình yên làm ăn buôn bán.

Để khống chế con Mamazu, người Nhật đã thờ các Thần Khỉ và các Thần Chó trênhai đầu cầu để " yểm " con thuỷ quái đó

Những học giả củaTrường Đại học Showa (Chiêu Hoà) đã đến nghiên cứu ở Hội

An tháng 9-1992, tháng 3-1993 và tháng 9-1993 đã trao đổi với Ban Quản lý Di tích Hội

An rằng những con thú thờ trên cầu không phải là những con thú bất kỳ mà là những vậtlinh theo tín ngưỡng vật tổ của người Nhật

Một thuyết khác cho rằng những bức tượng khỉ và chó xuất hiện trên cầu vì côngtrình này được khởi dựng vào năm Thân, hoàn thành vào năm Tuất Cây cầu nhỏ nàyngày nay đã trở thành biểu tượng của thành phố Hội An

Chùa Cầu là tài sản vô giá và đã chính thức được chọn là biểu tượng của Hội An

Nhà cổ QuânThắng (77 Trần Phú, Hội An)

Là một trong những nhà cổ được đánh giá là đẹp nhất Hội An hiện nay Ngôi nhà

có niên đại hơn 150 năm, mang phong cách kiến trúc vùng Hoa Hạ -Trung Hoa Qua nămtháng, ngôi nhà vẫn được bảo tồn khá nguyên trạng về khiểu dáng kiến trúc và cách bàitrí nội thất, giúp ta hình dung được phần nào lối sống của các thế hệ chủ nhân, nhữngngười thuộc tầng lớp thương gia ở thương cảng Hội An trước đây

Được biết, toàn bộ phần kiến trúc và điêu khắc gỗ rất sinh động, tinh tế của ngôinhà này đều do các nghệ nhân làng mộc Kim Bồng, Hội An thực hiện

Đây là một điểm tham quan chính trong hành trình khám phá di sản văn hoá thếgiới Hội An của du khách

Nhà cổ Tấn Ký 101 Nguyễn Thái Học, Hội An

Được xây dựng cách đây gần 200 năm, nhà cổ Tấn Ký có kiểu kiến trúc hình ống đặc trưng của loại nhà phố Hội An, với nội thất chia làm nhiều gian, mỗi gian có chứcnăng riêng Mặt tiền nhà là nơi để mở cửa hiệu buôn bán, mặt sau thông với bến sông đểlàm nơi xuất, nhập hàng hoá Vật liệu trang trí nội thất ngôi nhà chủ yếu là các loại gỗquý và được trạm trỗ, điêu khắc rất tinh xảo các hình về giao long, hoa quả, bát bửu, dảilụa thể hiện sự sung túc của các thế hệ chủ nhân

Ngày 17 tháng 2 năm 1990, nhà cổ Tấn Ký đã được cấp bằng di tích lịch sử - vănhoá quốc gia

Nhà cổ Phùng Hưng (04 Nguyễn Thị Minh Khai, Hội An)

Với tuổi thọ hơn 100 năm, nhà cổ Phùng Hưng có kết cấu độc đáo với phần gáccao bằng gỗ và các hành lang rộng bao quanh, thể hiện sự phát triển về kiến trúc và sựgiao lưu giữa các phong cách kiến trúc Á Đông tại Hội An trong các thế kỷ trước đây.Ngôi nhà chứa đựng nhiều thông tin về lối sống của tầng lớp các thương nhân ở thươngcảng Hội An xưa Mặc dù cũng được thực hiện bằng chất liệu quý nhưng nhà cổ PhùngHưng không trạm trổ, điêu khắc cầu kỳ mà được giữ thô một cách cố ý

Nhà cổ Phùng Hưng được cấp bằng di tích lịch sử - văn hoá quốc gia vào tháng 6năm 1993

Hội quán Phúc Kiến (46 Trần Phú, Hội An)

Tương truyền, tiền thân của Hội quán là một gian miếu nhỏ thờ pho tượng ThiênHậu Thánh Mẫu (bà Chúa phù hộ cho thương nhân vượt sóng gió đại dương) vớt được tại

bờ biển Hội An vào năm 1697 Qua nhiều lần trùng tu, với sự đóng góp chủ yếu của HoaKiều bang Phúc Kiến, hội quán càng trở nên rực rỡ, khang trang góp phần tô điểm diệnmạo kiến trúc đô thị cổ Hội An Thông qua cách bài trí thờ phụng các hình nhân: 6 vị tiềnhiền (lục tánh), bà mụ, thần tài hội quán thể hiện sâu sắc triết lý Á Đông về hạnh phúccon người

Hàng năm, vào các ngày Nguyên Tiêu (15 tháng Giêng Âm lịch), Vía Lục Tánh(16 tháng 2 Âm lịch), vía Thiên Hậu (23 tháng 3 Âm lịch) tại hội quán Phúc Kiến diễn

ra nhiều hoạt động lễ hội thu hút rất nhiều du khách trong và ngoài nước đến tham gia Hội quán Phúc Kiến đã được cấp bằng di tích lịch sử - văn hoá quốc gia ngày 17tháng 2 năm 1990

Hội quán Triều Châu (157 Nguyễn Duy Hiệu, Hội An)

Hội quán được Hoa Kiều bang Triều Châu xây dựng vào năm 1845 để thờ Phục Batướng quân Mã Viện - vị thần giỏi chế ngự sóng gió giúp cho việc đi lại buôn bán trênbiển được thuận buồm xuôi gió, đắc lợi.

Hội quán có giá trị đặc biệt về kết cấu kiến trúc với bộ khung gỗ chạm trổ tinh xảocùng những hoạ tiết, hương án trang trí bằng gỗ và những tác phẩm đắp nổi bằng sành sứtuyệt đẹp

Hội quán Quảng Đông (17 Trần Phú, Hội An)

Hội quán được Hoa Kiều bang Quảng Đông xây dựng vào năm 1885 Thoạt đầu

để thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu và Đức Khổng Tử, sau năm 1911 chuyển sang thờ QuanCông và Tiền Hiền của bang

Với nghệ thuật sử dụng hài hòa các chất liệu gỗ, đá trong kết cấu chịu lực và họatiết trang trí đã đem lại cho hội quán vẻ đẹp đường bệ, riêng có Hàng năm, vào ngàyNguyên Tiêu (15 tháng Giêng Âm lịch), vía Quan Công (24 tháng 6 Âm lịch) tại đây diễn

ra lễ hội rất linh đình, thu hút nhiều người tham gia

Hội quán Ngũ Bang (64 Trần Phú, Hội An)

Hội quán Ngũ Bang còn có tên là hội quán Dương Thương hay Trung Hoa hộiquán Hội quán do các thương khách người Hoa gốc Phúc Kiến, Triều Châu, QuảngĐông, Hải Nam, Gia Ứng xây dựng vào năm 1741 Đây là nơi thờ Thiên Hậu Ngũ Bang

và sinh hoạt đồng hương để giúp nhau làm ăn buôn bán Hội quán Ngũ Bang mang đậmphong cách kiến trúc Trung Hoa

Chùa Ông (24 Trần Phú, Hội An)

Chùa Ông được xây dựng năm 1653, đã qua 6 lần trùng tu vào các năm: 1753,

1783, 1827, 1864, 1904, 1906 Chùa Ông có kiến trúc uy nghi, hoành tráng, tại đây thờtượng Quan Vân Trường (một biểu tượng về trung - tín - tiết - nghĩa) nên còn có tên gọi

là Quan Công Miếu Chùa Ông đã từng là trung tâm tín ngưỡng của Quảng Nam xưa,đồng thời cũng là nơi các thương nhân thường lưu đến để cam kết trong việc vay nợ,buôn bán, làm ăn và xin xăm cầu may

Quan âm Phật tự Minh Hương (07 Nguyễn Huệ, Hội An)

Đây là ngôi chùa thờ Phật duy nhất còn lại giữa khu phố cổ Quan âm Phật tựHương có kiến trúc và cảnh quan xinh đẹp đồng thời còn lưu giữ gần như nguyên vẹn cáctác phẩm điêu khắc gỗ đặc sản do các nghệ nhân làng mộc Kim Bồng thực hiện Chùa thờPhật Quan Thế Âm Bồ Tát và một số chư vị Phật, Bồ Tát khác, vì vậy trong những ngày

lễ, ngày rằm thường có rất nhiều người đến khẩn cầu

Nhà thờ tộc Trần (21 Lê Lợi, Hội An)

Do một vị quan họ Trần (một dòng họ lớn từ Trung Hoa di cư đến Hội An vàonhững năm 1700) xây dựng năm 1802 theo những nguyên tắc phong thuỷ truyền thốngcủa người Trung Hoa và người Việt Tọa lạc trên một khu đất rộng khoảng 1500 m2, cónhiều hạng mục: nhà thờ tự ông bà và trưng bày các di vật liên quan đến dòng họ, nhà

ở Đây là nơi tụ họp con cháu vào dịp lễ bái, tri ân tổ tiên và giải quyết những vấn đềtrong dòng tộc

Nhà thờ tộc Trần là một trong những điểm tham quan điểm tham quan được nhiều

du khách quan tâm

III.VĂN HÓA Ở PHỐ CỔ:

So với các đô thị khác của Việt Nam, Hội An có những đặc điểm lịch sử và địa lýnhân văn rất riêng biệt Mảnh đất nơi đây có một lịch sử lâu đời và là nơi gặp gỡ, giaothoa của nhiều nền văn hóa Đặc điểm đầu tiên có thể nhận thấy ở văn hóa Hội An chính

là tính đa dạng Những người Việt vào cư trú ở Hội An từ cuối thế kỷ 15 chung sống hòabình với bộ phận dân cư người Chăm vẫn định cư rất lâu từ trước đó Khi Hội An trởthành thương cảng quốc tế sầm uất, nơi đây đã tiếp nhận nhiều cư dân mới đến từ nhiềunền văn hóa khác nhau.Điều này giúp cho Hội An có được một nền văn hóa nhiều tầng,nhiều lớp và đa dạng, thể hiện ở tất cả các hình thái văn hóa phi vật thể như phong tục tậpquán, văn học dân gian, ẩm thực, lễ hội Một đặc điểm nổi bật khác của văn hóa Hội An

là tính bình dân Khác với Huế, kinh thành cũ, nơi nhiều di sản văn hóa mang tính chất

cung đình, hệ thống di tích của Hội An là những thiết chế văn hóa cổ truyền của cuộcsống đời thường.Ở Hội An, văn hóa phi vật thể vẫn đang sống và tương thích với hìnhthái văn hóa vật thể.

1.Tín ngưỡng:

Tại Hội An, bên cạnh tục thờ cúng gia tiên, những người dân còn có tục thờ Ngũ

tự gia đường Theo quan niệm ở đây, nước có vua nhà có chủ, thần chủ nhà chính là Ngũ

tự gia đường Về tôn giáo, có thể thấy ở Hội An tồn tại nhiều tôn giáo khác nhaunhư Phật giáo, Thiên Chúa giáo,Tin Lành, Cao Đài nhưng Phật giáo vẫn chiếm đa sốnhất Nhiều gia đình ở Hội An không theo Phật giáo những vẫn thờ Phật và ăn chay.Những vị phật được thờ chủ yếu là Phật Bà Quan Âm và Thích Ca Mâu Ni, một số giađình còn thờ Tam thế phật, gồm Thích Ca Mâu Ni và hai vị Quân Âm Bồ Tát, Thế Chí

Bồ Tát Trong mỗi nhà, khám thờ Phật được đặt nơi trang nghiêm, thanh tịnh, thường caohơn ban thờ gia tiên một bậc Thậm chí có những gia đình dành riêng một gian rộng đểthờ Phật và làm nơi tụng niệm

Một điểm khác biệt nữa trong tín ngưỡng ở Hội An là tục thờ Quan Công, tuy ítgặp ở nông thôn nhưng đặc biệt phổ biến ở thành thị Tuy hệ thống thần thánh được tônthờ ở Hội An rất đa dạng và phong phú, nhưng Quan Công lại được xem như vị thánhlinh thiêng nhất Miếu thờ Quan Công được xây dựng ngay trong trung tâm khu phố cổ,trở thành một trung tâm tín ngưỡng thiêng liêng, quanh năm hương khói nghi ngút