Sự lựa chọn mô hình bảo hiếm ở việt nam

Xây dựng mô hình bảo hiến nhằm bảo vệ giá trị pháp lý tối cao của Hiến pháp là một trong những nội dung quan trọng để hướng tới xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam h

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI HẢI ĐƯỜNG

SỰ LỰA CHỌN MÔ HÌNH BẢO HIẾN

Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

BÙI HẢI ĐƯỜNG

SỰ LỰA CHỌN MÔ HÌNH BẢO HIẾN

Ở VIỆT NAM

Chuyên ngành: Lý luận - Lịch sử Nhà nước và pháp luật

Mã số : 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Chủ tịch Hội đồng Người hướng dẫn

GS TS Phạm Hồng Thái TS Đặng Minh Tuấn

Hà Nội - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và

đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật -Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

TÁC GIẢ

Bùi Hải Đường

MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU - 6 CHƯƠNG I: CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC

MÔ HÌNH BẢO HIẾN TRÊN THẾ GIỚI ERROR! BOOKMARK NOT

DEFINED

1.1 Khái niệm, vị trí vai trò của bảo hiến Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm bảo hiến - Error! Bookmark not defined 1.1.2 Vị trí, vai trò bảo hiến - Error! Bookmark not defined 1.2 Sự hình thành và phát triển của các mô hình bảo hiến điển hình trên thế giới - Error! Bookmark not defined 1.2.1 Mô hình hội đồng Hiến pháp ở Cộng hòa Pháp - Error! Bookmark not defined

1.2.2 Mô hình bảo hiến bằng tòa án ở Hoa Kỳ Error! Bookmark not defined

1.2.3 Mô hình tòa án Hiến pháp ở Đức Error! Bookmark not defined 1.2.4.Mô hình bảo hiến Quốc hội - Error! Bookmark not defined 1.3 Lý do lựa chọn mô hình bảo hiến trên thế giới - Error! Bookmark not

defined

1.3.1 Các yếu tố pháp luật - Error! Bookmark not defined 1.3.2 Các yếu tố chính trị - Error! Bookmark not defined 1.3.3 Sự ảnh hưởng mô hình bảo hiến nước ngoài Error! Bookmark not defined

1.3.4 Ưu, nhược điểm của mô hình bảo hiến - Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG II: SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA BẢO HIẾN

Ở VIỆT NAM - ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 2.1 Bảo hiến theo quy định của các Hiến pháp trong lịch sử - Error!

Bookmark not defined

2.1.1 Những nền tảng ban đầu cho sự hình thành bảo hiến theo Hiến

pháp năm 1946 - Error! Bookmark not defined 2.1.2 Bảo hiến theo Hiến pháp năm 1959 - Error! Bookmark not defined

2.1.3 Bảo hiến theo Hiến pháp năm 1980 - Error! Bookmark not defined

2.1.4 Bảo hiến theo Hiến pháp 1992 - Error! Bookmark not defined 2.2 Mô hình bảo hiến theo Hiến pháp năm 2013 - Error! Bookmark not

defined

2.3 Những ưu điểm và hạn chế của mô hình bảo hiến ở Việt Nam Error!

Bookmark not defined

2.3.1 Ưu điểm - Error! Bookmark not defined 2.3.2 Hạn chế - Error! Bookmark not defined CHƯƠNG III: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH BẢO HIẾN Ở VIỆT NAM

- ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED 3.1 Yêu cầu xây dựng cơ quan bảo hiến chuyên trách ở Việt Nam Error!

Bookmark not defined

3.2 Cơ sở xây dựng cơ quan bảo hiến chuyên trách ở Việt Nam Error!

Bookmark not defined

3.2.1 Tồn tại một bản Hiến pháp quy định tính pháp lý tối cao Error! Bookmark not defined

3.2.2 Từng bước hoàn thiện và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội

chủ nghĩa ở Việt Nam - Error! Bookmark not defined

3.2.3 Cơ chế phân quyền có sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyền

lực nhà nước - Error! Bookmark not defined 3.2.4 Quyền con người, quyền công dân được từng bước ghi nhận - Error! Bookmark not defined

3.2.5 Sự thống nhất về tư tưởng hoàn thiện cơ chế bảo hiến - Error! Bookmark not defined

3.3 Đánh giá sự phù hợp của các mô hình bảo hiến ở Việt Nam Error!

Bookmark not defined

3.4 Đề xuất mô hình hội đồng Hiến pháp ở Việt Nam Error! Bookmark not

defined

3.4.1 Mô hình hội đồng Hiến pháp ở Việt Nam - Error! Bookmark not defined

3.4.2 Cách thức tổ chức hội đồng Hiến pháp - Error! Bookmark not defined

3.4.3 Chức năng của hội đồng Hiến phápError! Bookmark not defined 3.4.4.Trình tự, thủ tục hoạt động của hội đồng Hiến pháp - Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN - ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO - ERROR! BOOKMARK NOT

DEFINED

PHẦN MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Lịch sử pháp lý thế giới đã ghi nhận Hiến pháp xuất hiện nhằm mục đích tạo

sự cân bằng, kiểm soát quyền lực nhà nước, đặt ra một phạm vi giới hạn mà nhà nước buộc phải tuân thủ để bảo vệ quyền công dân Hiến pháp đại diện cho nền dân chủ đối với mỗi quốc gia, thể hiện ý chí và quyền lực nhân dân Tuy nhiên, Hiến pháp ở nhiều quốc gia chưa được coi trọng đúng giá trị Khi Hiến pháp không được bảo vệ giá trị pháp lý tối cao, không được ghi nhận là đạo luật nền tảng cho

hệ thống pháp luật quốc gia thì nhu cầu về cơ chế bảo vệ Hiến pháp xuất hiện Cơ chế bảo vệ Hiến pháp nhằm mục đích bảo vệ Hiến pháp đồng thời bảo vệ nền dân chủ, bảo vệ quyền lực mà nhân dân đã trao cho nhà nước Hiến pháp và cơ chế bảo hiến trở thành công cụ thiết yếu để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trong bất cứ một mô hình nhà nước dân chủ ở mọi giai đoạn của lịch sử nhân loại

Xây dựng mô hình bảo hiến nhằm bảo vệ giá trị pháp lý tối cao của Hiến pháp là một trong những nội dung quan trọng để hướng tới xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay Đường lối và chính sách của nhà nước nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật đã chỉ rõ mục tiêu coi Hiến pháp là nền tảng hệ thống pháp luật, cần được bảo vệ giá trị pháp lý Nghị quyết 48 ngày 2/5/2005 của Bộ chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật

đến năm 2020: Xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất,

khả thi, công khai, minh bạch, trọng tâm là hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; đổi mới căn bản cơ chế xây dựng và thực hiện pháp luật; phát huy vai trò và hiệu lực của pháp luật để góp phần quản lý xã hội, giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế, hội nhập quốc

tế, xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh, thực hiện quyền con người, quyền

tự do, dân chủ của công dân, góp phần đưa nước ta trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 [1]

Trên cơ sở nghị quyết 48 ngày 2/5/2005 của Bộ chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đến năm 2020, báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng - Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X năm 2006 của

Đảng tiếp tục ghi nhận: “tiếp tục xây dựng và hoàn thiện mô hình Nhà nước pháp

quyền xã hội chủ nghĩa” xác định “xây dựng và hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và tính hợp hiến và hợp pháp trong hoạt động và quyết định của cơ quan công quyền”, xây dựng cơ chế phán quyết về những vi phạm Hiến pháp trong hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp” [2]

Hoàn thiện cơ chế bảo vệ Hiến pháp đã là mục tiêu hướng đến trong một khoảng thời gian rất dài tuy nhiên bởi nhiều lý do mà một cơ quan chuyên trách bảo vệ Hiến pháp ở Việt Nam chưa thể hình thành Việt Nam mới hoàn thiện và ban hành Hiến pháp 2013 nhưng nhu cầu hình thành một mô hình bảo hiến chuyên trách trong thời kỳ mới vẫn còn tồn tại Hiến pháp 2013 là bản Hiến pháp của thời

kỳ mới; trên cơ sở quán triệt và thể chế hoá các chủ trương, đường lối của Đảng; tạo cơ sở chính trị - pháp lý cho việc thực hiện công cuộc xây dựng đất nước trong thời kỳ đi lên chủ nghĩa xã hội Hiến pháp năm 2013 sẽ tiếp tục sứ mệnh lịch sử

của mình: Nhân dân Việt Nam xây dựng, thi hành và bảo vệ Hiến pháp này vì mục

tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh [3]

Hiện nay bối cảnh tình hình thế giới đã có nhiều biến chuyển sâu sắc; trong khi đó ở Việt Nam quan điểm tôn trọng và tuân thủ tuyệt đối pháp luật vẫn chưa tồn tại trên thực tế Đối với hầu hết những công dân, người được Hiến pháp trực tiếp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp thì đều không hiểu hết tầm quan trọng của Hiến pháp và nhu cầu cần hạn chế sự vi phạm Hiến pháp

Thực tế cho thấy, các hành vi bị nhận định vi hiến thường xuyên đến từ phía

cơ quan nhà nước, đơn cử trong lĩnh vực rõ ràng nhất là việc ban hành các văn bản pháp luật Hiến pháp 2013 không ghi nhận mô hình bảo hiến chuyên trách khiến cho việc hạn chế, xử lý các hành vi hiến gặp nhiều khó khăn Thực trạng hiện nay, cần tìm ra mô hình bảo hiến chuyên trách phù hợp cho Việt Nam nhằm đề xuất vào các bản Hiến pháp trong tương lai Theo Hiến pháp 2013, Việt Nam cũng đã có cơ chế bảo vệ Hiến pháp thông qua hoạt động kiểm tra, giám sát giữa các cơ quan nhà nước, giữa công dân với cơ quan nhà nước tuy nhiên cơ chế trên thực tế vừa không đầy đủ, vừa yếu, lại không thống nhất, không đồng bộ, thiếu thủ tục trình tự dẫn đến việc tuyên bố một quyết định vi hiến ở Việt Nam là một việc nằm ngoài phạm

vi thẩm quyền của cơ quan nhà nước Trong bối cảnh hiện tại, việc xây dựng một Hiến pháp tốt và xây dựng một cơ chế để bảo vệ Hiến pháp hiệu quả là một nhu

cầu chính đáng "Lịch sử không ban tặng cho một quốc gia nhiều cơ hội như thế và

khi cơ hội đến, phải vượt qua các thách thức vì tương lai của quốc gia bị đe dọa”[4] Mô hình bảo hiến nào thực sự cần thiết với Việt Nam, các quốc gia trên

thế giới đã lựa chọn mô hình bảo hiến thông qua những yếu tố như thế nào Nghiên cứu nhằm đánh giá mô hình phù hợp nhất với hoàn cảnh nước ta thời kỳ hiện tại

Từ những lý do trên, tôi xin lựa chọn đề tài: “Sự lựa chọn mô hình bảo hiến ở Việt Nam” làm luận văn thạc sỹ chuyên nghành Lý luận lịch sử nhà nước

và pháp luật Đây là đề tài có tính cần thiết, cấp bách, thời sự

2 Tình hình nghiên cứu của luận văn

Nghiên cứu về Hiến pháp, đặc biệt về cơ chế bảo hiến không phải là đề tài quá mới với các nhà nghiên cứu cả ở thế giới và Việt Nam Đặc biệt là trong giai đoạn sửa đổi Hiến pháp năm 1992, hàng loạt những hội nghị, hội thảo, tọa đàm được tổ chức nhằm đưa ra những nghiên cứu, kiến nghị về việc xây dựng mô hình bảo hiến chuyên trách trong Hiến pháp mới Tuy Hiến pháp 2013 không ghi nhận

mô hình bảo hiến chuyên trách như kỳ vọng nhưng những nghiên cứu về mô hình bảo hiến đã tạo nền tảng cho việc tiếp tục xây dựng bảo hiến ở Việt Nam trong tương lai Trong thời gian qua đã có những nghiên cứu khoa học, công trình khoa học, bài viết, chuyên đề, sách chuyên khảo nổi bật và đáng chú ý bao gồm:

GS.TS Nguyễn Đăng Dung, Chủ nghĩa Hiến pháp và vấn đề bảo hiến ở Việt

Nam, Kỷ yếu về Hội thảo quốc tế về bảo hiến, Văn phòng Quốc hội năm, 2009

GS.TSKH Đào Trí Úc, Tài phán Hiến pháp và xây dựng tài phán Hiến pháp

ở Việt Nam hiện nay, Tạp chí nhà nước và pháp luật số 10, năm 2006

Sách chuyên khảo Về pháp quyền và chủ nghĩa hợp hiến, đồng chủ biên, nhà

xuất bản Lao động - xã hội, năm 2012

Sách chuyên khảo Mô hình tổ chức và hoạt động của Hội đồng Hiến pháp ở

một số nước trên thế giới, Ban Biên tập dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, nhà

xuất bản Chính trị quốc gia, năm 2013

Sách chuyên khảo Các thiết chế hiến định độc lập kinh nghiệm quốc tế và

triển vọng ở Việt Nam, Viện chính sách công và pháp luật, nhà xuất bản Đại học

quốc gia Hà Nội, năm 2013

Sách chuyên khảo Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Khoa luật - Đại học

Quốc gia Hà Nội, nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2011

Tài liệu tham khảo Kỷ yếu Hội thảo quốc tế về bảo hiến, Văn phòng Quốc

hội, nhà xuất bản Thời đại, năm 2009

Một số đề tài nghiên cứu thạc sỹ, tiến sĩ liên quan về đề tài bảo vệ Hiến pháp như:

Luận án tiến sĩ chuyên ngành lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật “Bảo

hiến trong nhà nước pháp quyền” của tác giả Nguyễn Mậu Tuân, Khoa Luật - Đại

học Quốc gia Hà Nội, năm 2011

Luận án tiến sĩ chuyên ngành lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật “Cơ

chế bảo hiến trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” tác giả Tào Thị Quyên,

Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2012

Luận văn thạc sỹ chuyên ngành lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật: Cơ

chế bảo vệ Hiến pháp ở Việt Nam của tác giả Bùi Thanh Cương, Khoa Luật - Đại

học Quốc gia Hà Nội, năm 2014

Các công trình khoa học nghiên cứu tập trung vào những vấn đề lý luận chung về bảo hiến, khái niệm, vai trò bảo hiến, cung cấp những nền tảng cơ bản về

mô hình bảo hiến trên thế giới, mô hình bảo hiến hiện tại ở Việt Nam đồng thời chỉ

rõ ra những kinh nghiệm Việt Nam có thể tham khảo, cũng như lựa chọn cho mình một mô hình bảo hiến phù hợp với đặc thù quốc gia Những nghiên cứu đã thể hiện những ưu điểm, hạn chế của mô hình bảo hiến Việt Nam hiện tại đồng thời đề xuất khắc phục hạn chế nhằm hoàn thiện cơ chế bảo hiến từ đó tạo nền tảng cho việc xây dựng cơ quan bảo hiến chuyên trách ở nước ta Những nghiên cứu khoa học trên là nguồn tham khảo, vận dụng và học hỏi quan trọng để đề tài luận văn có thể thực hiện hoàn chỉnh Bên cạnh đó, luận văn nghiên cứu những vấn đề liên quan đến lịch sử bảo hiến ở nước ta, các yếu tố ảnh hưởng đến lựa chọn mô hình bảo hiến… để đóng góp một phần ý nghĩa thực tiễn và lý luận về cơ chế bảo hiến ở nước ta

3 Mục tiêu và nhiệm vụ của nghiên cứu

Mục đích của luận văn nhằm tìm hiểu cơ bản về các mô hình bảo hiến trên thế giới thông qua việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá những khái niệm, vai trò của bảo hiến đối với mỗi quốc gia, làm rõ các yếu tố tác động đến sự lựa chọn xây dựng mô hình bảo hiến ở mỗi quốc gia

Đồng thời nghiên cứu xác định những ưu điểm và hạn chế của mô hình bảo hiến hiện tại, xem xét nền tảng để hoàn thiện mục tiêu xây dựng mô hình bảo hiến

chuyên trách ở Việt Nam, đưa ra những minh chứng chứng tỏ tầm quan trọng của

mô hình bảo vệ Hiến pháp tại Việt Nam, nhu cầu cần thiết phải tồn tại mô hình bảo hiến trong hoạt động của bộ máy nhà nước Trên cơ sở đó kiến nghị, đề xuất thiết chế bảo hiến chuyên trách ở nước ta, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo

vệ quyền công dân, quyền con người, xây dựng nhà nước pháp quyền

Để hoàn thành mục đích trên, luận văn cần thực hiện những nhiệm vụ:

- Nghiên cứu các đặc điểm của các cơ quan bảo vệ Hiến pháp trên thế giới Bên cạnh đó, tìm hiểu tại sao các quốc gia lại lựa chọn mô hình bảo hiến đó, nhằm tìm ra những mô hình phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn ở Việt Nam

- Nghiên cứu cơ chế bảo hiến ở Việt Nam hiện nay, yêu cầu cần thiết cho sự đổi mới của mô hình

- Nghiên cứu đưa ra các kiến nghị, kế thừa và phát triển một mô hình bảo hiến chuyên trách phù hợp với đặc điểm quốc gia đối với Việt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: đề tài dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; quan điểm đổi mới nhà nước và pháp luật, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Đảng Cộng sản Việt Nam

Phương pháp nghiên cứu: đề tài vận dụng phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng; đồng thời sử dụng một số phương pháp là so sánh luật học, so sánh chính trị học

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của một đề tài luận văn thạc sỹ, tôi xác định phạm vi của

đề tài tập trung nghiên cứu giải quyết những vấn đề pháp lý liên quan đến việc