TÀI LIỆU đại CƯƠNG văn hóa

Năm 979 , Đinh Tiên Hoàng mất .năm 980 , Lê Hoàng lên ngôi vua và kế tục nhà Đinh và tồn tại đến năm 1090 =>Trong giai đoạn hơn 1000 năm Bắc thuộc , ta vẫn giữ gìn những giá trị văn hóa

TÀI LIỆU ĐẠI CƯƠNG VĂN HÓA

Câu 1 : Bối cảnh lịch sử và thành tựu văn hóa Việt Nam thời kỳ tiếp xúc văn hóa phương Bắc

*Bối cảnh lịch sử

- Có thể chỉa làm những giai đoạn :

+Bắc thuộc 1 : từ năm 111trc.CN đến 39S.CN

.Ở giai đoạn này khởi nghĩa Hai Bà Trưng nổ ra năm 40-43 chống ách đô hộ của nhà Hán Trưng Trắc , Trưng Nhị là 2 con gái của Lạc tướng ở huyện Mê Linh , tỉnh Vĩnh Phúc, thuộc dòng dõi Hùng Vương Tháng 3 năm 40 sau công nguyên ,

2 bà phát động khởi nghĩa ở cửa sông Hát trên sông Hồng (Phúc Thọ , Hà Nội) Dưới sự lãnh đạo của bà Trưng , rất nhiều cuộc khởi nghĩa đã được thống nhất và giành đc thắng lợi Bà Trưng đc tôn làm vua , đóng đô ở Mê Linh , giữ đc quyền

tự chủ trong 3 năm

+Bắc thuộc 2 : từ 43 đến 544

Giữa thế kỷ VI , phong trào ở khắp nơi nổ ra chống giặc ngoại xâm , đỉnh cao

là cuộc khởi nghĩa của Lý Bí Lý Bí quê ở Long Hưng Mùa xuân năm 542 , cuộc khơi nghĩa do Lý Bí nổ ra và k đầy 3 tháng đã quét sạch bè lũ đô hộ nhà Lương Năm 544 , lý bí tuyên bố thành lập nước , đặt quốc hiệu là vạn xuân, tự xưng là Nam đế Ít năm sau , cuộc kháng chiến bảo vệ chủ quyền của đất nước bị thất bại , ông bị bệnh và mất tháng 4 năm 548

.Năm 548-571, Triệu Quang Phục tổ chức cuộc khởi nghĩa chống quân Lương Ông là con một của một tù trưởng quê ở Hưng Yên và đc Lý Bí trao quyền lãnh dạo cuộc kháng chiến Ông lập căn cứ kháng chiến tại vùng Dạ Trạch , tổ chức đánh du kích , tiêu hao sinh lực Năm 550 , nghĩa quân đã giết đc tướng giặc là Dương San , chiếm thành Long Biên ngày 13-4-548 , ông lên ngôi vua , xưng là Triệu Việt Vương , củng cố xây dựng lại nhà nước Vạn Xuân Năm 571, ông bị Lý Phật Tử phản bội , thua chạy và tuẫn tiết ở cửa biển Đại Nha

+Bắc thuộc 3 : từ năm 603 đến 938

.Năm 722 , khởi nghĩa Mai Thúc Loan nổ ra Ông quê ở Mai Phụ , miền ven biển Thạch Hà , Hà Tĩnh năm 722 , ông kêu gọi những người dân phu , nổi dậy chống lại ách thống trị của nhà đường Nhân dân khắp nơi tụ tập dưới cờ khởi nghĩa , buộc tên đô hộ Quang Sở Khanh tháo chạy về nước Đất nước đc giải phóng , ông xưng đế và đóng đô ở thành Vạn An trong sử gọi ông là Mai Hắc Đế Năm 766-791 , khởi nghĩa Phùng Hưng nổ ra Sau đó , lợi dụng nội bộ nhà Đường lục đục , tiết độ sứ cai quản Giao Châu bị điều đi Hải Nam Giao có ng bị

bỏ trống , không có người cai quản Khúc Thừ Dụ lúc đó đang là hào trưởng, đc nhân dân tín nhiệm , nuôi lực lượng và tự xưng là Tiết Độ Sứ vào năm 906

.Năm 937, Kiều Công Tiễn ám hại Dương Đình Nghệ , một danh tướng của họ Khúc , rồi cầu viện nhà Nam Hán Ngô Quyền lúc đó đang cai quản vùng Thanh Nghệ thuộc về Châu Ái đã chỉ huy quân sĩ giết Kiều Công Tiễn , củng cố thành Đại

La , tổ chức kháng chiến và một trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng đã chấm dứt hơn 1000 năm lệ thuộc phương Bắc năm 938 , ông lên ngôi vua , đóng đô ở Cổ Loa , nhưng ông mất sớm nên trong nước diễn ra loạn 12 sứ quân Năm 968 , Đinh

Bộ Lĩnh thống nhất 12 sứ quân và lên ngôi vua , đóng đô ở Hoa Lư , tự xưng là Đinh Tiên Hoàng Năm 979 , Đinh Tiên Hoàng mất

.năm 980 , Lê Hoàng lên ngôi vua và kế tục nhà Đinh và tồn tại đến năm 1090

=>Trong giai đoạn hơn 1000 năm Bắc thuộc , ta vẫn giữ gìn những giá trị văn hóa bản địa , tuy nhiên đã có sự học hỏi những giá trị của người Hoa , Người Ấn độ => làm phong phú đời sống tinh thần của người dân

*Thành tựu văn hóa

-Thành tựu về văn hóa vật chất

+một số người Hán sang đã mang theo lưỡi cày sắt tới để cày ruộng bằng trâu , đem kỹ thuật dẫn thủy tới , cùng với kỹ thuật đắp bờ , tháo nước , rửa đất phèn ,

mở rộng diện tích canh tác , sử dụng nhiều loại phân bón như phân xanh , phân bắc Dân ta đã học đc cách canh tác đó và mùa gặt đã đem lại nhiều kết quả hơn trc -Các nghề thủ công

+Những nghề thủ công như nghề mộc , nghề gốm và nghề đúc đồng vẫn tiếp tục phát triển

+tiếp tục kỹ thuật làm giấy

+Kỹ thuật làm men gốm

+Các nghề thủ công mỹ nghệ phát triển , đồ trang sức bằng nguyên liệu quý như vàng , bạc, ngọc trai Nghề khảm xà cừ rất nổi tiếng

-Thành tựu về văn hóa tinh thần

_Tiếp thu văn tư Trung Hoa

+Sĩ Nhiếp là quan lại thuộc triều đình nhà Hán nhưng k đc nhà Hán tin dung nên

bị đẩy đi làm Thái Thú Giao Chỉ tại Luy Lâu , Sĩ Nhiếp đã mở trung tâm dạy chữ Hán với mục đích truyền bá tư tưởng Nho Giáo, đọc tên đất tên làng để phục vụ cho sự cai trị Người Việt ta đã tiếp thu tư tưởng Nho Giáo nhưng k nói tiếng Hán

để k trở thành người Hán.Từ đó, bằng cách đọc tiếng Hán theo âm Việt , Việt hóa ý nghĩa và phạm vi sử dụng nó

_Sự du nhập tôn giáo

+Người Việt cổ chỉ có tín ngưỡng nguyên thủy , điều đó thể hiện trong quan niệm về Thần của họ Đến khi tôn giáo với các hệ tư tưởng của Phật Giáo, Nho Giáo , Lão Giáo du nhập vào , đc coi là thành tựu phát triển về văn hóa

_Nho Giáo

+Là sự tổng hợp những tư tưởng , triết lý , luân lí , đạo đức và thể chế cai trị ở Trung Quốc (thế kỷ VI đến V trc.CN) do Khổng Tử và các học trò xây dựng về sau đc ổn định và phát triển trong Tứ Thư, và Ngũ Kinh

_Phật Giáo

+ra đời thế kỷ VI trc.CN tại Ấn Độ do thích ca mâu ni sang lập Là thái tử có lòng thương người , con vua nước Tịnh Phạn tên là Tất Đạt Đa Ông mang trong mình nỗi đau của dân , trong ông lúc nào cũng hiện lên câu hỏi: Vì sao khổ Để trả lời câu hỏi đó , xuống núi , ngồi dưới cây bồ đề 49 ngày để suy nghĩ thì giác ngộ Sau đó , ông đi giảng đạo khắp nơi Bộ giáo lỹ nhà Phật tập trung ở thuyết nhân-quả gồm : tứ diệu đế , thập nhị nhân duyên , bát chính đạo

_Đạo Lão

+do Lão Tử , người sinh cùng thời với Khổng Tử đưa ra Khi ông qua đời , ông

đã để lại cuốn Đạo đức kinh Người kế tục ông là Trang Tử , nên đạo này có tên gọi khác là Lão Trang Người ta cho rằng Đạo là một nguyên lý tất huyền diệu, từ

đó sinh ra trời đất và vạn vật Muốn theo đạo thì nên “ thanh tịnh vô vi” Tư tưởng của Lão Tử là một nên triết học với học thuyết cao thâm , tập trung cao nhất của học thuyết này là thuyết “vô vi”

Câu 2: Thành tựu văn hóa thời Ngô-Đinh-Tiền Lê?

*Nông nghiệp

-nền sản xuất vấn đc duy trì và phát triển Ruộng đất lúc này thuộc về làng xã , để khuyến khich sản xuất , vào dịp đầu năm nhà vua lại về địa phương làm lễ cày tịch điền Cùng với đó la công cuộc khai khẩn đất hoang để mở rộng nơi cư trú và vùng đất canh tác đc xã hội tiến hành.Vào triều đại Lê Hoàn đã rất chú trọng việc đắp đường và đào kênh để phục vụ cho việc tưới tiêu sản xuất nông nghiệp đc kịp thời Năm 1003 , Lê Hoàn cho nạo vét kênh Đa Cái thuộc Hoa Cái , Nghệ An Năm

1009, Lê Long Dĩnh cho đắp đường ở Ái Châu , Thanh Hóa

*Các nghành nghề thủ công

-các nghề thủ công cổ truyền như kéo tơ , dệt lụa , làm đồ gốm , rèn sắt , đúc đồng , làm giấy … Cũng đc chú trọng và phát triển Đặc biệt là nghề đóng thuyền và nghề mỹ nghệ vàng, bạc được xuất hiện ở nhiều nơi với trình độ kỹ thuât ngày một nâng cao

*Thương mại

-thời nhà Đinh , từ việc ra đời của đồng tiền , chợ búa đã xuất hiện ở nhiều nơi Các địa phương như Hoa Lư, Long Biên, Đại La, Luy Lâu … Đã trở thành các trung tâm buôn bán của xã hội ngày ấy Nhu cầu lưu thông hàng hóa , trao đổi giữa các vùng miền với nhau ngày càng nhiều , phần nào nói lên trình độ phát triển kinh tế của thời kỳ này

*Kiến trúc

-Ngô Quyền sau khi đánh bại quân Nam Hán đã xưng Vương rồi vể Cổ Loa xây dựng cung điện rồi định đô ở Đông Anh- Hà Nội

-Thời Đinh-Tiền Lê , kinh đô đc định ở Hoa Lư – Trường Yên- Ninh Bình Tại Hoa Lư , nhà vua cho xây dựng cung điện rất nguy nga, Sử sách ghi lại cho biết Lê Hoàn xây dựng trên núi Đại Vân một điện gọi là “Bách bảo thiên tuế “ cột đc dát vàng , bạc

-Gần động Thiên Tôn , nhà Đinh và tiền Lê cũng cho xây dựng đài Kính Thiên làm nơi tế cao trời đất xung quanh kinh thành có tường thành bao bọc đc xây bằng gạch hay đc ắp bằng đất đá

*Thiết chế xã hội

-do ý thức về quyền lực tập trung của một nhà nước quân chủ , dần dần dẫn đến sự hình thành của quan niệm về quyền sở hữu tối cao của nhà vua đối với toàn bộ ruộng đất trong nước nhà Đinh sau khi lên ngôi hoàng đế đã phong ấp hay phong

hộ nông dân cho các tướng có công trong đánh giặc Nhà tiền Lê cũng đã thực hiện việc phong ấp cho các chỉ mang ý nghĩa khẳng định quyền sở hữu tối cao về ruộng đất của nhà nước mới mà thôi

*Luật pháp

-về luật lệ giai đoạn này chưa có cải cách gì mới, rất hà khắc nhưng lại thiên luật tập quán chứ không có tính luật định Bên cạnh những tín ngưỡng cổ truyền vẫn còn tồn tại và còn đc lưu truyền khắp , tôn giáo mà nhất là đạo Phật cũng đã có sự phát triển trong đời sống tâm linh của toàn xã hội

-Đại Việt từ nửa sau thế kỷ thứ X xuất hiện các nhà tự chủ cùng với những thể chế chính trị sơ khai , đặt nền móng cho việc xây dựng nhà nước phong kiến , dân tộc độc lập Văn hóa dân tộc thời kỳ này bắt đầu phát triển trên cơ sở một nền chính trị quân chủ tự chủ

Câu 6: khái niệm văn hóa , văn vật và văn hiến ????

-Văn hóa là gía trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy

-Văn hiến là những yếu tố văn hóa nghiêng về giá trị tinh thần , thể hiện cụ thể ở truyền thống lâu đời và tập quán tốt đẹp do những người có tài đức chuyển tải -Văn vật là yếu tố văn hóa nghiêng về giá trị vật chất, thể hiện ở di tích lịch sử và nhân văn

Câu 4 : ý nghĩa và nghi thức của tín ngưỡng thờ cũng tổ tiên?

*Ý nghĩa

-Thể hiện quan niệm của ngườ Việt : chết không phải là hết mà là đc tiếp tục sống

ở thế giới khác , chẳng qua người đang sống không nhìn thấy đc mà thôi Người chết vẫn quay trở về để chứng kiến và phù hộ cho con cháu

-Thể hiện đạo lí truyền thống tốt đẹp từ ngàn đời , là đạo lý thể hiện tính nhân văn sâu sắc và lối sống duy tình của người Việt

*Nghi thức

-Khôn gian thờ cúng: đc đặt ở vị trí cao và gian chính của nhà , trên bàn thờ mỗi đồ dung đều thể hiện ngủ hành

-Thời điểm thờ cúng : vào những ngày giỗ của những người đã mất , ngày lễ tết , ngày trọng đại hay là ngày sóc vọng

-Hình thức thờ cúng: +Thờ 3 đời trở lại

+Thể hiện yếu tố gia đình phụ quyền

Câu 5 : Chức năng của văn hóa ?

-Chức năng giáo dục: là chức năng bao trùm của văn hóa , là sản phẩm của con người truyền từ đời này sang đời khác , văn hóa bồi dưỡng , định hướng lý tưởng giáo dục của con người Từ đó hướng họ đến những chuẩn mực và khuôn mẫu mà xã hội đã quyết định Văn hóa đóng vai trò quyết định trong việc hình thành nhân cách , từ đó trờ thành con người có văn hóa => văn hóa là thứ gen di truyền sản phẩm của con người truyền lại cho thế hệ mai sau

-Chức năng nhận thức : văn hóa tồn tại trong mọi hoạt động của văn hóa con người có nhu cầu hưởng thụ cái đẹp, vì vậy văn hóa văn hóa phải có chức năng này Vì văn hóa đào tạo , bồi dưỡng những con người có lý tưởng , vậy khi con người nhìn

ra tự nhiên thì sẽ có sự đánh giá

-Chức năng thẩm mỹ:cùng với nhu cầu hiểu biết thì con người cũng có nhu cầu hưởng thụ , vì vậy văn hóa phải có chức năng này

-Chức năng giải trí : không tách dời các chức năng khác và không gắn liền với mục tiêu hoàn thiện bản than vì vậy mà văn hóa không thể thiếu đc chức năng này , đồng thời làm phong phú đời sống tinh thần của con người làm cho họ yêu đời hơn thông qua những sáng tạo của họ : “tôn giáo, nghệ thuật biểu diễn “

Câu 3 : tư tưởng cơ bản của phật giáo và những ảnh hưởng của phật giáo đến văn hóa việt nam?

*Nguồn gốc

- Được thành lập bởi Tất Đạt Đa ở Ấn Độ cổ đại TK VI TCN

-Vào khoảng thiên niên kỷ I TCN ở Ấn Độ , lực lượng sản xuất phát triển nhanh , sự phân hóa giai cấp và mâu thuẫn giai cấp trong xã hội ngày càng gay gắt , Đạo Bà La Môn sau một thời gian củng cố đã phát triển cực thịnh , nó còn là vũ khí để phân chia đẳng cấp trong xã hội khác nhau : Hạng Bà La Môn, Hạng Lý Đế lợi, Hạng Vệ xá , Hạng Thủ Đà => sự phân chia giai cấp đã đã làm đảo lộn và thay đổi cuộc sống của người dân , chính vì vậy , trước sự tệ hại ấy và trước sự đau khổ chung của người đời , Đạo Phật ra đời

*Tư Tưởng